دوبۍ د اقتصادي بریالیتوب یوه کیسه او د مسلمانانو نړۍ لپاره د اقتصادي پرمختګ نوی نمونه په توګه معرفي شوې ده. دوبۍ، چې د ۴۶ میلیارد ډالرو اقتصاد لري، د لنډې زمانې په ترڅ کې د نوښتګر ملکیتي پروژو او سپورټي پیښو له لارې نړیوال پام ځان ته اړولی دی. ډیرو اقتصاد پوهانو په ټینګار سره ویلي دي چې دوبۍ د تېلو څخه د اقتصاد د بېلولو په لاره کې ګامونه اخیستي، چې دا کار یې د سیمې لپاره د اقتصادي پرمختګ نوی فورمول او د اقتصادي پرمختګ یوه په ښکاره توګه اسلامي لاره وړاندې کوي.

Dubai has been heralded as an economic success story and a new model for economic development for the Muslim world. Dubai with its $46 billion economy has attracted world-wide attention through innovative real estate projects and sports events in a relatively short period of time. Many economists have emphasized that Dubai’s diversification away from oil has placed it upon a path of development which presents a new formula for economic development for the region and a distinctly Islamic approach to economic development.

خلیجی جنگ کے بعد تیل کی آمدنی نے دبئی کو آزاد تجارت اور سیاحت پر توجہ دینے کی ترغیب دی۔ جبل علی آزاد زون کی کامیابی نے شہر کو اپنے اس ماڈل کو دہرانے کے قابل بنایا، تاکہ نئے آزاد زونوں کے جھرمٹ قائم کیے جائیں، جن میں دبئی انٹرنیٹ سٹی، دبئی میڈیا سٹی اور دبئی میری ٹائم سٹی شامل ہیں۔ برج العرب کی تعمیر، جو دنیا کا سب سے بلند آزاد کھڑا ہوٹل ہے، نیز نئی رہائشی بستیوں کی تشکیل کو سیاحت کے لیے دبئی کی مارکیٹنگ میں استعمال کیا گیا۔ سنہ ۲۰۰۲ء کے بعد سے شہر میں نجی رئیل اسٹیٹ سرمایہ کاری میں اضافہ دیکھا گیا ہے، جس سے دبئی کے افق کو نئے سرے سے تشکیل دینے کے لیے ایسے منصوبے سامنے آئے جیسے دی پام جزائر، دی ورلڈ جزائر اور برج دبئی۔ حقیقت میں دبئی کی کامیابی کا پیمانہ آسمان سے باتیں کرتی عمارتوں اور وسیع شاپنگ مالز جیسی تعمیرات پر رہا ہے۔

Oil revenues after the Persian Gulf War encouraged Dubai to focus on free trade and tourism. The success of the Jebel Ali free zone allowed the city to replicate its model to develop clusters of new free zones, including Dubai Internet City, Dubai Media City and Dubai Maritime City. The constructions of Burj Al Arab, the world’s tallest freestanding hotel, as well as the creation of new residential developments, were used to market Dubai for purposes of tourism. Since 2002, the city has seen an increase in private real estate investment in recreating Dubai’s skyline with such projects as The Palm Islands, The World Islands and Burj Dubai. In essence the measure of success of Dubai has been on developments such as skyscrapers and vast shopping malls.

اسی وجہ سے دبئی مسلم دنیا میں اس اعتبار سے منفرد ہے کہ اس نے گزشتہ 20 سالوں میں حیرت انگیز ترقی دیکھی ہے۔ آج یہ ایک جدید شہر ہے، جہاں بلند عمارتوں اور منفرد تعمیراتی منصوبوں کی صورت میں دولت کا بھرپور مظاہرہ نظر آتا ہے۔ یہ ایسا شہر ہے جس کی طرف نہ صرف اسلامی ممالک کے مسلمان بڑی تعداد میں جاتے ہیں، بلکہ دنیا بھر سے ہر طرح کے لوگ بھی آتے ہیں۔ دبئی سب کے لیے مشرقی رنگ کے ساتھ مغربی طرزِ زندگی پیش کرتا ہے۔ مقامی آبادی اقلیت میں ہے، اور دبئی کی آبادی کا 85 فیصد حصہ غیر ملکیوں پر مشتمل ہے۔ بہت سے لوگ اسے ایک کامیابی کی داستان سمجھتے ہیں کہ دبئی نے دنیا کو اپنے اس چھوٹے سے جزیرے کی طرف متوجہ کر لیا ہے، لیکن اسی ظاہری کامیابی میں معاشی ترقی کا افسانہ چھپا ہوا ہے۔

Due to this, Dubai is unique amongst the Muslim world in that it has witnessed phenomenal development over the last 20 years. It is today a modern city, with much wealth on display in the form of tall buildings and unique developments. It is a city that not only Muslims from Islamic countries head towards in large numbers, but people of all kinds from all over the world. Dubai offers a western lifestyle with an Eastern flavour for all. The native population is a minority, 85% of Dubai’s population is composed of expatriates. For many this would be considered a success story as Dubai has attracted the world to its tiny island, but in this apparent success lays the myth of economic development.

دوبۍ ته د ډېرې تیلو پانګه ورکړل شوې ده، چې د هغې عاید ته په پام یو عصري ښار د یوه یو وخت کوچني کب نیولو کلي څخه وده وکړې. په وروستیو کلونو کې دوبۍ خپله اقتصاد هم د سیاحت او خدماتو سکتورونو ته متوجه کړی دی. دا کار دوبۍ یوازې د منځنۍ ختیځ نه، بلکې د ټول نړۍ د سیاحت مرکز جوړ کړی دی. دوبۍ دا هم هیله لري چې د لندن او نیویارک سیالۍ کولو لپاره یو مالي مرکز شي.

Dubai has been blessed with a vast amount of oil, the revenues of which have allowed a modern city to develop out of a once small fishing village. In recent years Dubai has also taken to orienting its economy towards the tourism and service sectors. This has led to Dubai becoming a hub of tourism in not only the Middle East but the world. It is also aspiring to become a financial centre to rival the likes of London and New York.

دوبۍ سره ستونزه دا ده چې دا د نورو د پیروۍ لپاره نمونه نه ده، بلکې د پراختیا یو ځانګړی حالت دی. دا په داسې ډول پراخه شوې ده چې په حقیقت کې یوه اقتصادي بلبله کې ژوندۍ ده.

The problem with Dubai is that it’s not a model for others to follow, but a unique case of development. It has developed in such a manner that it is in fact existing in an economic bubble.

دبئی کی ترقی کی بنیادی قوت زیادہ تر اس کی تیل کی دولت رہی ہے، اس کے بعد وہ کمپنیاں ہیں جو غیر ملکی کارکنوں کے ذریعے چلائی جاتی ہیں۔ تجارتی مرکز ہونے کی اس کی حیثیت نے بھی اسے دولت سے نوازا ہے۔ اس کا مسئلہ یہ ہے کہ تیل لامحدود نہیں ہے، اور وہ پہلے ہی ختم ہونے کے قریب ہے۔ خدمات کے شعبے کو ترقی دینے میں مدد دینے والے ہنرمند کارکن زیادہ تر بیرونِ ملک سے آئے ہوئے ہیں، اور اب دبئی کی آبادی کا صرف ایک بہت چھوٹا حصہ مقامی عرب شمار کیا جاتا ہے۔

The driving force behind Dubai’s growth has been largely its oil wealth, followed by companies that are run by foreign workers. Its position as a trading hub has also brought it wealth. The problem with this is that the oil is not unlimited, and is already running out. The skilled workers that are helping to develop the service sector are mostly from overseas, with only a tiny part of Dubai’s population now considered to be native Arabs.

دا عوامل ښيي چې دوبۍ د حقیقي اقتصادي پرمختګ مثال نه دی. دا ښار یوازې محدودو طبیعي سرچینو څخه ګټه پورته کړې ده او د خپل اقتصاد د چلولو لپاره له بهر څخه د ماهرو کسانو راوستل یې کړي دي، پداسې حال کې چې د مهارت او پوهې لیږد ډېر لږ شوی دی. سربیره پردې، دوبۍ هیڅ داسې تولیدي توکي نه تولیدوي چې د ښار خلک یې وپیري. دا داسې ملک دی چې خپلکفایت نه لري، ځکه د هغو توکو د جوړولو لپاره چې دا یې مصرفوي، نه زیربنا لري او نه طبیعي سرچینې.

These factors show why Dubai is not an example of true economic development. It has merely exploited limited natural resources and has been importing talent from abroad with little skills and knowledge transfer to drive its economy. This is coupled with the fact that Dubai does not produce any manufactured products that the people in the city buy. It is a nation that is not self-sufficient, as it does not have the infrastructure or natural resources in place to develop the products it consumes.

ان دې ودې علت دا دی چې دا ځای د بهرنیو اتباعو او شرکتونو لپاره اساسا د ماليې نه پاک سيمه ګرځيدلې ده. دا شرکتونه، که څه هم په هېواد کې خلکو ته کارونه او عايدات برابروي، خو خلکو ته هيڅ تخنيکي مهارتونه نه لېږدوي. د دې ځای د ملکيت (املاکو) بيې هم په لويه کچه د دې اټکل له امله لوړيږي چې بيې به نورې هم لوړې شي، او د ملکيت پلورلو له لارې ګټه ترلاسه کېدای شي.

Its growth has been a direct result of it becoming an essentially tax free zone for foreign nationals and companies. These companies, whilst providing jobs and income to people in the country, are not transferring any technical skills to the people. Its real estate prices are rising in large part due to speculation that the prices will continue to rise, and a profit can be made from selling the property on.

دubai خپل ځان د خدماتو پر بنسټ اقتصاد په توګه ماډل کړی دی، چېرې چې حکومت به ټول اړین خدمات برابروي، لکه بنسټیزې ودانۍ، مخابرات، ساده اپارتمانونه، پارکونه، پرچون پلورنځي او سیاحت، ترڅو د نړۍ شرکتونه له هغه ځایه کار وکړي. د دې ډول پراختیا ستونزه دا ده چې شرکتونه لزوماً یوازې په یوه ځای کې کار نه کوي، که اړتیا وي نو کولی شي خپل ځای بدل کړي، او هر ډول بې ثباتي عموماً دې پایلې ته رسوي. داسې پراختیا هېواد د بهرنیانو پر ټینګ تکیه کوي چې په دوامداره توګه غواړي له دبي څخه کار وکړي. د منځني ختیځ، چې په نړۍ کې تر ټولو بې ثباته سیمه ده، او د جګړې د ګواښونو په سیاق کې، دا کیدای شي هر وخت د داسې شرکتونو د وتلو لامل شي.

Dubai has modelled itself as a service based economy where the government will provide all the necessary services such as infrastructure, communications, flash apartments, parks, retail outlets and tourism for the worlds companies to operate from. The problem with this type of development is companies do not necessarily need to operate from only one location, they can move around if needed and any instability will usually lead to this. Such a development makes the nation reliant on foreigners to continually want to work from Dubai. With the Middle East being the most unstable region in the world and prospects of war this could lead to a departure of such companies at any time.

یہ دلائل ظاہر کرتے ہیں کہ دبئی صحرا میں سراب کے سوا کچھ نہیں۔ اس کی ترقی اور بقا غیر ملکی اداروں کی مہارت اور صلاحیت پر منحصر ہے۔ یہ اپنے مستقبل کی ضمانت کے لیے صرف بینکاری اور مالیات جیسی خصوصی خدمات اور سیاحت ہی پیش کر سکتا ہے۔ چونکہ یہ شعبے غیر ملکیوں کے اعتماد اور خیرسگالی پر بہت زیادہ انحصار کرتے ہیں، اس لیے اگر یہ طاقتیں کبھی انخلا کا فیصلہ کر لیں تو دبئی معاشی انہدام کا شکار ہو سکتا ہے۔ اس کے کئی اسباب ہو سکتے ہیں۔ کوئی علاقائی جنگ دبئی کو کارکنوں کے لیے غیر محفوظ جگہ بنا سکتی ہے، اور تجارتی راستے بھی کٹ سکتے ہیں۔ رہائشی قیمتیں گر جائیں گی، اور جو سرمایہ اس وقت رئیل اسٹیٹ میں آ رہا ہے وہ شہر سے تیزی کے ساتھ باہر نکل جائے گا۔

These reasons show why Dubai is nothing more than a mirage in the desert. Its growth and survival are dependent upon the talent and expertise of foreign entities. It can only offer specialist services such as banking and finance as a means to guarantee its future, along with tourism. As these sectors rely heavily on the goodwill and confidence of foreigners, Dubai is vulnerable to economic collapse if ever these powers decide to pull out. This could be caused for a variety of reasons. A regional war could render Dubai an unsafe place for workers, with trade routes also being cut off. Housing prices would collapse and money that is currently pouring into real estate would rush out of the city.

دا که څه هم یو شدید سناریو ښکاري، خو د منځني ختیځ د سیاسي واقعیت له مخې دا یو ناشونی پېښه نه ده. حتی تر هغه وخته چې دا سوکالي دوام لري، دا په اسلامي ارزښتونو کې د کمزورتیا په بیه هم راځي، ځکه الکحول او نور بد عملونه د دې لپاره اجازه ورکول کېږي چې د لوېدیځ کارګران راجلب شي او اقتصاد وچلوي.

Though this may appear an extreme scenario, it is not an unlikely one given the political reality of the Middle East. Even while this prosperity continues, it comes at a cost in the dilution of Islamic values since alcohol and other vices are permitted in order to attract a western workforce to drive the economy.

د دبی د تقلید کولو هڅه کونکو لپاره محدودیت دا دی چې په سیمه کې د سیاحت او مالیې یوازې یو مرکز کیدای شي. په تعریف سره، په یوه ځای کې دوه مرکزونه نشي کیدای. د دوو سیمه ایزو هوايي شرکتونو بیلګه دا خبره ښه روښانه کوي. امارات هوايي شرکت د دبی څخه چلیږي، پداسې حال کې چې اتحاد د ابوظبي څخه چلیږي. امارات ځان د یوه برانډ په توګه ثابت کړی دی او د سیمې ته د سفر کونکو ترمنځ مشهور دی. اتحاد برخلاف دا، ستونزې لري، ځکه چې دومره ترافیک نشته چې دوه داسې هوايي شرکتونه، چې یو له بل سره دومره نږدې دي، د امارات په شان مشهور کړي.

The limitation upon anyone trying to emulate Dubai is that there can only be one hub of tourism and finance in the region. By definition, there cannot be two hubs in one place. The example of two regional airlines is sufficient to explain this point. Emirates are an airline that runs out of Dubai, whilst Etihad runs from Abu Dhabi. Emirates have managed to establish itself as a brand and are popular with people travelling to the region. Etihad on the other hand struggles, as there simply is not enough traffic to make two airlines so close to each both as popular as Emirates.

په پوست صنعتي نړۍ کې لوی خدماتي سکتور د ۲۱مې پیړۍ اقتصاد لپاره یو لازمي شرط بلل کېږي، ځکه چې امریکا او انګلستان دواړو کې د خدماتو سکتور د اقتصاد له ۷۰ سلنې زیات جوړوي. په هرصورت، دوبۍ او د مسلمانو نړۍ هېڅکله صنعتي پروسه نه ده تېره کړې، نو د خدماتو پر بنسټ اقتصاد کېدل یو دوام لرونکی ماډل نه دی او د هغه لارې سره په بشپړ توګه په تضاد کې دی چې لوېدیځ د خپلواک اقتصاد د جوړولو لپاره وهلې وه، کوم چې نن ورځ یو تولیدي بنسټ، لوی پوځونه او د دولت لخوا تمویل شوي کرنیز سکتورونه لري. د ۲۰۰۸ کال د پور د کړکیچ په څېر، د دوبۍ ماډل هم یو پړسېدونکی حباب دی چې د ترکېدو په انتظار کې دی.

In a post-industrial world having a large service sector is considered a prerequisite for the 21st century economy, both the US and the UK have service sectors that make-up more then 70% of the economy. However, Dubai as well as the Muslim world never went through industrialisation, thus becoming service based economies is not a sustainable model and is in complete contradiction to the path the Western world took to become independent economies, which today have a manufacturing base, large militaries and state funded agricultural sectors. Like the credit crunch the Dubai model is an inflating bubble waiting to burst.