خلیجِ فارس، د خپلو پراخو انرژي زیرمو او ستراتیژیک موقعیت سره، او همدارنګه د نړۍ د خامو تیلو لویه واحده سرچینه ده، د ۱۰۰ کلونو راهیسې د مختلفو قدرتونو د جګړو مرکز ګرځیدلی دی، او په سیمه کې ترټولو قوي ځواک ایران دی. له همدې امله، هر څوک چې ایران په خپل اړخ ولري، ټوله سیمه به یې تر کنټرول لاندې وي، ځکه ایران د سیمې کلیدي دی.

The Persian Gulf with its immense energy reserves and strategic location as well as being the world’s largest single source of crude oil, has been the centre of conflict for over 100 years by various powers with the most powerful force in the region being Iran. Hence whoever has Iran on their side will have control over the entire region since Iran is the key to the region.

د عراق د امریکا له یرغل راهیسې، امریکی چارواکو ایران د انتقادونو په بمباریدونو کې ساتلی دی، او جورج ډبلیو بوش حتی د ایران سره د جنګ ګواښ هم کړی دی. د ۲۰۰۲ کال د بوش د «د شرارت محور» د ویناوو له لارې د حالت د اعلان راهیسې، بوش د ایران سره له خبرو اترو ډډه کړې ده. ایران په مسلسل ډول په عراق کې د پاڅون لپاره د وسلو په لیږلو، د حزب الله په ملاتړ او د اټومي وسلو په پرمختګ تورنول کېږي. د فارس خلیج ته د یوې نورې الوتکې بېړۍ استول هم دا اټکل زیات کړی دی چې امریکا ممکن د ایران پر ضد برید وکړي. دا ټول په ظاهره داسې بښي چې امریکا او ایران یو بل ته په بشپړ ډول مخالف دي، د دوی ګټې ډیرې توپیر لري، او له همدې امله ایران په سیمه کې د امریکا لپاره مستقیم ګواښ دی، نو باید له وسلو، په ځانګړې توګه له اټومي وسلو څخه غیر وسله شي، د هغې اسلامي اعتبار څخه ولوټل شي او ډیموکرایسۍ او ازادۍ ورباندې وشيندل شي.

Since the invasion of Iraq by the US, Iran has been on the receiving end of a barrage of criticism by US officials and has even been threatened with war by George W. Bush. Since Bush’s axis of evil state of the union speech in 2002, Bush has refused to engage with Iran. Iran is continually accused of arming the insurgency in Iraq, supporting Hizbollah and developing nuclear weapons. The dispatch of an additional aircraft carrier to the Persian Gulf all increased speculation that the US may launch an attack against Iran. All of this on the surface indicates that the US and Iran are diametrically opposed to each other, have interests which widely differ and as a result Iran represents a direct threat to the US in the region hence it needs to be disarmed, especially of its nuclear weapons and stripped of its Islamic credentials and showered with democracy and freedom.

د ۱۹۷۹ کال د به اصطلاح «اسلامي انقلاب» څخه وروسته، د رفسنجاني او خاتمي په ترڅ کې پرله پسې حکومتونو هڅه وکړه چې د الټرا کنزرویټیو (ډیرو محافظه‌کارو) په اړه شتون لرونکی انځور له مینځه يوسي، او د اروپا او لویدیځ سره اړیکې جوړې کړي. دې کار د متحده ایالاتو او ایران ترمنځ په بیلابیلو برخو کې همکاري پایله ورکړه. په ۱۹۸۶ کال کې د «ایران-کانټرا» قضیه افشا شوه، چېرته چې د متحده ایالاتو ادارې ایران ته وسلې وپلورلې، هغه ایران چې په هغه وخت کې د ښکاره دښمن په توګه پېژندل کېده، او له دې پلورنې څخه ترلاسه شوي عواید یې د کانټراسو د تمویل لپاره وکارول شول، کانټراسې د نیکاراګوا یوه ضد کمونستي چریکي سازمان و. ایران ته ضد ټانک موشکونه، او د هوا څخه هوا ته د ځمکې څخه د الوتونکو په ضد موشکونه هم د اسرائیل له لارې ورکړل شول، چې ټول ارزښت یې له ۲ میلیارد ډالرو څخه ډیر و.

Since the so called ‘Islamic Revolution’ in 1979 successive governments from Rafsanjani and Khatami have tried to dispel the image of ultra-conservatives by building links with Europe and the West. This has resulted in the US-Iran cooperation in various areas. In 1986 the Iran-Contra Affair was exposed where the US administration sold arms to Iran, an avowed enemy at the time, and used the proceeds to fund the Contras, an anti-communist guerrilla organisation in Nicaragua. Anti-Tank missiles were provided to Iran along with shipments of surface-to-air missiles totalling more than $2 billion via Israel.

په بوش ادارې لخوا عامه توګه سپکاوی ته سره لدې، په ایران کې دغه اصلاح‌غوښتونکي حکومتي کسان لا هم په ایران، او همسایه افغانستان او عراق کې د امریکا ګټو ته وده ورکوي. په عراق کې، تهران لا هم د SCIRI مشر آیت‌الله حکیم او بدر بریګېډ ته ملاتړ ورکوي، چې د سویلي عراق لپاره د امریکا د پلانونو محور شوي دي. په افغانستان کې، ایران په کابل، هرات او کندهار کې پراخ بیاجوړونې او روزنیزې پروګرامونه چلوي. تر اوسه، ایران په بریالیتوب سره مخه نیولې چې د پښتون مقاومت شمالي افغانستان ته ونه رسیږي. د بیکر–هملټن راپور دغه ښکیلتیا تائید کړه: ‹…متحده ایالات باید د ایران او سوریې سره مستقیم اړیکه ونیسي، ترڅو د عراق او نورو سیمه‌ییزو مسلو په اړه د دوی د سازنده پالیسیو ژمنه ترلاسه کړي. د سوریې او ایران سره په ښکیلتیا کې، متحده ایالات باید هم هڅوونکي او هم بې‌هڅې ګوته کې ونیسي؛ د سازنده پایلو په لټه کې…د ایران سره ښکیلتیا ستونزمنه ده، په ځانګړې توګه د امریکا–ایران د اړیکو په حالت کې. خو متحده ایالات او ایران په افغانستان کې همکاري وکړه، او دواړه خواوې باید وڅیړي چې آیا دغه نمونه د عراق په قضیه کې هم تکرار کیدای شي.› په بل اړخ، امریکا هڅه کړې چې د ایران د اتومي وړتیا له ګواښ څخه قانع‌کوونکې استدلال وکړي، او د هېوادګیرو کولو لپاره د بندیزونو غوښتنه کوي، ځکه چې د دغه هېواد اتومي هیلې د نړیوالو اصولو سره په ټکر کې دي. اسراییل یوازینی هېواد دی چې ادعا کوي د ایران اتومي بم یوازې څو میاشتې لیرې دی. د اسراییل بهرنیو چارو وزیر سیلوان شالوم، د نیویارک د یهودي مشرانو په غونډه کې وویل: ‹زموږ د خلکو، امنیت او استخباراتو له مخې، دوی ډېر، ډېر نږدې دي. شاید یوازې شپږ میاشتې نورې وي تر دې چې دوی بشپړ پوهه ترلاسه کړي.› په ۲۰۰۵ کال کې، د وین ښار کې د اتومي انرژۍ نړیوال ادارې (IAEA) په غونډه کې، د ایران عالي رهبر، آیت‌الله خامنه‌یي، فتوا صادره کړه، چې اتومي وسلې ذخیره کول، تولیدول او کارول منع کړي.

Despite being publicly derided by the Bush administration, such reformists in the Iranian government continue to promote US interests in Iran, and neighbouring Afghanistan and Iraq. In Iraq, Tehran continues to extend support to the leader of SCIRI, Ayatollah Hakim and the Badr Brigade who have become the lynchpin of US plans for Southern Iraq. In Afghanistan, Iran runs extensive reconstruction and training programs in Kabul, Herat and Kandahar. Thus far, Iran has successfully prevented the Pushtun resistance from spreading to Northern Afghanistan. The BakerHamilton report confirmed such engagement: ‘…the United States should engage directly with Iran and Syria in order to try to obtain their commitment to constructive policies toward Iraq and other regional issues. In engaging Syria and Iran, the United States should consider incentives, as well as disincentives; in seeking constructive results…Engaging Iran is problematic, especially given the state of the US-Iranian relationship. Yet the United States and Iran cooperated in Afghanistan, and both sides should explore whether this model can be replicated in the case of Iraq.’ On the other hand the US has attempted to make a compelling case about the threat posed by Iran’s nuclear capability, and continues to push for sanctions as the country’s nuclear aspirations contravene international norms. Israel is the only country that continues to propagate the view that Iran’s nuclear bomb is months away. Sylvan Shalom, Israel’s Foreign Minister told a meeting of Jewish leaders in New York: ‘According to our people, security and intelligence, they are very, very close. It may be only six months before they will have that full knowledge.’ In 2005, at the meeting of the International Atomic Energy Agency (IAEA) in Vienna, Iran’s supreme leader, Ayatollah Khameni, issued a fatwa, which forbade the stockpiling, production, and use of nuclear weapons.

د لوی رهبر په ۲۰۰۳ کال کې هم له اسرائیل سره د سولې خبرو وړاندیز کړی و.

The supreme leader had also offered peace talks with Israel in 2003.

د نیم قرن څخه زیات وخت راهیسې متحده ایالات د مختلفو لارو له لارې له ایران سره اړیکې ساتلي دي. اوس موږ په واشنګټن کې د مختلفو متضاد پیغامونو شاهدان یو، چیرې چې د دواړو هیوادونو تر منځ د اړیکو او همکارۍ یو لړ کارونه ترسره کیږي، او په بل لوری کې ایران په عام ډول د دې له امله سپکاوی ته سره مخ کیږي چې اسلامي دی او د کتلوړو وژونکو وسلو په ترلاسه کولو کې تاوتریخوالی کوي.

Over a period of over half a century the US has engaged with Iran in different ways. Currently what we are witnessing is a number of mixed signals coming from Washington where engagement and cooperation takes place between the two nations whilst on the other hand Iran is publicly rebuked for being Islamic and aggressive in its pursuance of weapons of mass destruction.

د امریکا لپاره، هغه اسلامي انقلاب چې هغه جوړ کړی و، خپله ګټه له لاسه ورکړې ده. امریکا د یو څه وخت راهیسې هڅه کوي چې دا انقلاب په رسمي توګه ختم کړي (ورته د هغه جهاد په څیر چې په پاکستان کې یې د افغانستان د شوروي یرغل پر مهال وده ورکړه)، ځکه هغه اهداف چې د دې انقلاب د جوړولو لپاره وو، لاسته راوړل شوي دي.

For the US the Islamic revolution which it engineered has outlived its use. The US for some time has been working to officially end the revolution (similar to the Jihad in Pakistan it promoted during the Soviet invasion of Afghanistan) as those objectives for which the revolution was engineered, have been achieved.

د انقلاب اهداف دا وو چې شاه ته ماتې ورکړل شي، چې تر ۱۹۷۹ کال پورې د امریکا له نفوذ څخه لرې شوی و. د ایران د خلکو په نظر کې د یو معتبر بدیل په توګه د هغه ځای ناستول د امریکا یوه کلیدي ستراتیژیک لومړیتوب و. د ایت الله خمیني او امریکا ترمنځ د "انقلاب" د تنظیم لپاره ترسره شوي ملاقاتونه د هغه وخت د سوډان مشر صادق المهدي تایید کړي دي، چې د امریکا او خمیني ترمنځ منځګړی و، همدارنګه پخوانی لوی څارنوال رامسي کلارک، چې په ۱۹۷۹ کال کې له خمیني سره مستقیم خبرې وکړې. انقلاب د خمیني په مشرۍ "محافظه کاره" ځواکونو ته د پوځ، قضایي سیستم، استخباراتو او امنیتي دستګاه په مؤثره توګه کنټرول ورکړ. د ایران د امریکا ضد ټینګارونو سره سره، هیواد هیڅکله د امریکا لپاره د تیلو رسولو بند نه کړ او د هغوی سره یې هیڅ تړون ختم نه کړ. د دغو سختګیرو کسانو په دومره مهمو پوستونو کې د شتون له امله، امریکا نه شي کولای د ایران اسلامي انقلاب بشپړ ډول وګرځوي. همدغه سختګیر کسان دي چې د ځان د موقف د پیاوړي کولو لپاره اتومي وسلې پرمخ وړي او پیچلې وسلې اخلي، پداسې حال کې چې امریکا هڅه کوي دا کار پای ته ورسوي.

The revolution’s objectives were to overthrow the Shah who had by 1979 moved away from US influence. His replacement by a credible alternative in the eyes of the people of Iran was a key US strategic priority. The meetings between Ayatollah Khomeini and the US to organise the ‘revolution,’ have been confirmed by the then Sudanese leader Sadeq Al-Mehdi, who was the mediator between the US and Khomeini, as well as the former Attorney General, Ramsey Clark who held direct talks with Khomeini in 1979. The revolution led to the ‘conservatives’ led by Khomeini taking effective control of the military, judiciary, intelligence and security apparatus. For all the anti-US rhetoric from Iran it never stopped supplying the US with oil and never ended any agreements with them. With the hardliners in such key positions the US has been unable to completely reverse the Islamic revolution in Iran. It is the same hardliners who are working on developing nuclear weapons and purchasing sophisticated weaponry in order to strengthen their position whilst the US is attempting to end this.

ایران ټولنه نن د نفوس له ۷۰ سلنې ډیر وګړي د ۳۰ کلنۍ څخه کم عمر لري؛ دا پدې مانا ده چې د ایران ډیر وګړي د اسلامي انقلاب په وخت کې زیږېدلي هم نه وو. داسې یو ځوان نفوس د محافظه‌کارو لخوا اداره کېږي چې د انقلاب د ارمانونو باور لري، پداسې حال کې چې خلکو ته دغو ارمانونو سره ډېر لږ اړیکه ده. امریکا په مستقیم ډول د زده‌کوونکو ډلو او په حکومت کې د اصلاح‌غوښتونکو سره اړیکې ټینګې کړي، خو دا هم له ځانه ښکاره کوي چې کله امریکايي ګټې په خطر کې وي، نو د نظامي اقدام لپاره چمتو دی.

Iranian society today has over 70% of its population under the age of 30; this means the majority of the people in Iran were not even born when the Islamic revolution took place. Such a young population is ruled by conservatives who believe in the revolution’s ideals, whilst the public have very little with such ideals. The US has directly engaged with student groups and the reformists in government but is also making it clear that it is prepared to act militarily when US interests are at stake.

دا چې امریکا څنګه دا هدف ترلاسه کړي، ترټولو لویه ستونزه ده. ایا د تهران چلند بدلولو لپاره باید د اړیکو له لارې وي، که د نظامي ځواک له لارې؟ دا پوښتنه د جورج ډبلیو بوش له ولسمشرۍ راهیسې د بوش ادارې ته ستونزه جوړه کړې ده، او همدا خبره ده چې مختلف او متضاد پیغامونه لیږي.

The biggest problem the US faces is how exactly to achieve this. Should this be through engagement or military force in order to change Tehran’s behaviour? This has actually plagued the Bush administration ever since George W. Bush rose to office and is what sends mixed signals.

اصل مسئلے کے مرکز میں حقیقت پسندوں اور نو-قدامت پسندوں کے درمیان ایران کے بارے میں بہترین طریقۂ کار پر اختلاف تھا۔ یہ اختلاف امریکی حکومت کے تمام شعبوں میں سرایت کر گیا اور محکمۂ خارجہ، پینٹاگون اور سی آئی اے جیسے اداروں کو تقسیم کر دیا۔ ایران پر اختلافات جولائی 2004 میں اس وقت کھل کر سامنے آئے جب کونسل آن فارن ریلیشنز (CFR) کی جانب سے ڈاکٹر زبگنیو برزیزنسکی کی سربراہی میں تیار کردہ رپورٹ ’ایران: نئے طریقے کا وقت‘ شائع ہوئی۔ ڈاکٹر برزیزنسکی صدر جمی کارٹر کے قومی سلامتی کے مشیر رہ چکے تھے۔ رپورٹ میں یہ موقف اختیار کیا گیا کہ ایران نو-قدامت پسندوں کی حمایت کردہ حکومت کی تبدیلی کے لیے سازگار نہیں ہے۔ رپورٹ میں کہا گیا: ’بڑے پیمانے پر سیاسی بے یقینی اور عوامی عدم اطمینان کے باوجود، ایران ایک اور انقلاب کے دہانے پر نہیں ہے۔ وہ قوتیں جو ایران کے موجودہ نظام کے تحفظ کے لیے پرعزم ہیں، اب بھی مضبوطی سے کنٹرول میں ہیں۔‘ رپورٹ میں اس بات پر بھی زور دیا گیا کہ واشنگٹن اور تہران کے درمیان تمام زیرِ التوا تنازعات طے کرنے کے لیے ’بڑا سودا‘ غیر حقیقی ہے، اور اس کے بجائے مذاکرات کو علاقائی استحکام اور ایران کے جوہری عزائم سمیت مختلف اہم امور پر ’بتدریج پیش رفت‘ پر مرکوز ہونا چاہیے۔

At the heart of the issue was the dispute between the realists and the neoconservatives regarding the best approach towards Iran. The row permeated all sections of the US government and divided institutions like the State Department, the Pentagon and the CIA. The disagreements over Iran came to ahead in July 2004 with the publication of the report entitled ‘Iran: Time for a New Approach’ which was prepared by the Council on Foreign Relations (CFR) under the direction of Dr. Zbigniew Brzezinski, President Jimmy Carter’s National Security Adviser. The report argued that Iran was not ripe for regime change as advocated by the neoconservatives. The report stated: ‘Despite considerable political flux and popular dissatisfaction. Iran is not on the verge of another revolution. Those forces that are committed to preserving Iran's current system remain firmly in control.’ The report also stressed, that a ‘grand bargain’ to settle all outstanding conflicts between Washington and Tehran is unrealistic and that talks should focus instead on making ‘incremental progress’ on a variety of key issues, including regional stability and Iran’s nuclear ambitions.

د راپور سفارښې د نومورو نو محافظه کارو له خوا سمدلاسه رد شوې، هغه کسان چې د نایب جمهور دیک چیني او د هغه وخت د دفاع وزیر دونالډ رمزفیلډ سره نږدې اړیکې لرلې. د نیوکانزرویټیو مشر مایکل لیډین، چې تهران د اسلامي "ترهګرو استادانو" نړیوال مرکز ګڼي، د نیشنل ریویو آنلاین کې لیکلي چې د CFR سفارښې "ذلت آمیزې" او "ژوندي پاتې کېدو کې ټیټ توکم" دي. په هرصورت، د بوش په دوهمه دوره کې او د عراق د ناکامۍ سره، د نیوکانزرویټیو نفوذ د پام وړ کم شو. ځینې نیوکانزرویټیان لکه پال ولفوویټز او جان بولټن د بهرنیو سیاستونو د جوړولو له رولونو لرې شول او د نړیوال بانک او ملګرو ملتونو په پالیسۍ پلي کولو رولونو ټاکل شول، نور لکه داګلاس فیت د مجبوریت له امله ووتل. د نیوکانزرویټیو تلل په بوش ادارې کې ریالزم او نرمې ځواک ته لاره هواره کړه. تر ډیره حده د بهرنیو چارو وزارت او پینټاګون ترمنځ د بهرنیو سیاستونو په اړه نفوذ بیا برابر شو. د سوډان، لبنان، شمالي کوریا او ایران سیاسي بحرانونو د حل لپاره له نورو هیوادونو سره همکاري د تیرو امریکايي ادارو لخوا کارول شوي کثیرالجانبه ګرایي ته ورته ده.

The recommendations of the report were instantly dismissed by the neoconservatives who were closely associated with Vice President Dick Cheney and the then defence secretary Donald Rumsfeld. Arch neoconservative Micheal Ledeen, who considers Tehran the global capital of Islamist ‘terror masters,’ wrote in National Review Online that the CFR recommendations were ‘humiliating’ and constituted ‘appeasement.’ However, in Bush’s second term of office and with the debacle of Iraq, the Neocons influence declined considerably. Some of the neoconservatives like Paul Wolfowitz and John Bolton were ushered out of foreign policy making roles and given policy implementation roles at the World Bank and the UN, while others like Douglas Feith were forced to leave. The departure of the neoconservatives gave way to realism and soft power in the Bush administration. To a large extent parity was restored between the influence of the US State Department and Pentagon over foreign policy matters. Collaboration with other nations to solve the political crisis in Sudan, Lebanon, North Korean, and Iran is reminiscent of multilateralism employed by previous US administrations.

د بوش ادارې کې د واقعیت پالو غلبه هم د نوي محافظه کارو نظرونه د ایران په اړه په بشپړ ډول خاموش نه دي کړي. هر وخت شتون لرونکی ډیک چینی، چې د نوي محافظه کارۍ پرځله ملاتړی دی، دا مسؤولیت یې په غاړه اخیستی چې که چیرې فرصت برابر شي، امریکا د ایران د تیلو او ګازو ساحو د نیولو لپاره د زیات ځواک په کارولو چمتو وي.

The ascendancy of realism in the Bush administration has not completely silenced neoconservative views on Iran. The ever present Dick Cheney an ardent supporter of neo-conservatism has taken it upon himself to ensure that should the opportunity avail itself, America is prepared to use overwhelming force against Iran to occupy its oil and gas fields.

په لنډ ډول، د امریکا او ایران ترمنځ اختلاف ریښتینی دی، خو ډیری برخې داسې دي چې دې اختلاف ته شا شوې ده او په کې همکاري روانه ده. د بوش ادارې کې اوس د ریالیستانو لاس پورته دی، او د ایران د اټومي پروګرام د مخنیوي لپاره د دوی غوره لاره د یوځانیزې کړنې او نظامي مداخلې پر ځای، څو اړخیزه نړیوالتوب او ډیپلوماسي ده.

In summary, the conflict between the US and Iran is real, however there are many areas where this conflict has been put aside and cooperation is taking place. The realists in the Bush administration now have the upper hand and their preferred method of dealing with Iran’s nuclear programme is through multilateralism and diplomacy, as opposed to unilateralism and military intervention.

مگر د بوش حکومت دې ته ناکامه شوه چې هغه غږونه خاموش کړي چې د ایران پر وړاندې نظامي اقدام غواړي، او همدا ناکامي اوس هم نړۍ اندېښمنه کوي.

However, the failure of the Bush administration to subdue those voices who exhort military action against Iran continues to alarm the world.