برتانیه تر هغه وخته پورې د سولې د وروستۍ کنفرانس غوښتنه ونه کړه، تر څو چې خپلې ټولې چلونې پای ته ورسولې او هغه پایلې یې ترلاسه نه کړې چې غوښتلې یې وې. که یوازې هغه ټولې کړنې وڅیړل شي چې د مدروس اوږدمهالې ودرېدنې (ترووس) له ترسره کېدو راهیسې تر لوزان د لومړۍ کنفرانس پورې په ترکیه کې ترسره شوې، بریښي چې انګریزانو د خلافت د له منځه وړلو لپاره ډېر چالاکي سره ناوړه ترین رول لوبولی و. انګلیسي جنرال هېرینګټن د ترکي ځمکو ته د ننوتلو متفقینو لښکرو عمومي قوماندان و او استانبول او د ترکي ټولې ځمکې یې په بشپړه توګه کنټرولولې.

It seems that Britain did not call for the final peace conference until she had finished all her manoeuvres and achieved the results that she had wanted. By reviewing all the actions undertaken in Turkey alone since the holding of the Mondros truce, up until the first conference of Lausanne, it appears that the British had played with utmost shrewdness the dirtiest of roles in order to destroy the Khilafah. The British General Harrington was the Commander in Chief of the Allied armies occupying the Turkish lands and he was in total control of Istanbul and all the Turkish lands.

ترکیه په دې وخت کې دمخه له نورو اسلامي ځمکو څخه جلا شوې وه. له همدې امله هغه کار چې دوی یې په زړونو کې ساتلی وه، د تطبیق لپاره مناسب فرصت برابر شو. د دوی فعالیتونه په دې متمرکز وو چې خلافت له منځه یوسي او متحدین یعنې فرانسه، ایټالیا او یونان له ترکیې څخه لرې کړي.

Turkey by then had already been severed from the rest of the Islamic lands. Hence, the prospect of undertaking what they had been harbouring had become favourable. Their activities were focused on destroying the Khilafah and alienating the allies - France, Italy and Greece, from Turkey.

هغوی د خپلو عملیاتو پیل وکړ، په داسې حال کې چې پوهیدل چې د خلافت د ړنګولو او متحدینو د له ځانه لرې کولو دغه دوه دندې به اسانه نه وي.

So they proceeded to initiate their manoeuvres while realising that these two tasks, of destroying the Khilafah and alienating the allies was not going to be an easy ride.

لہٰذا، انہوں نے انتہائی بدنیتی اور چالاکی کے ساتھ کام کیا۔ اتحادیوں کو الگ تھلگ کرنے کا عمل برطانوی حکومت نے مختلف سیاسی و سفارتی طریقوں، بین الاقوامی اور فوجی چالوں کے ذریعے انجام دیا، اور داخلی جنگ بھڑکانے کے ذریعے، جسے اس نے خلافت کو ختم کرنے کے ذرائع میں سے ایک کے طور پر بھی استعمال کیا۔ جہاں تک خلافت کو ختم کرنے کے عمل کا تعلق ہے، یہ برطانوی حکومت نے ترکی کے اندر براہِ راست کارروائیوں کے ذریعے انجام دیا، جس کے لیے دو برطانوی جرنیلوں، ہیرنگٹن اور ولسن کو استعمال کیا گیا، ان سیاسی طریقوں اور بین الاقوامی چالوں کے علاوہ۔ مصطفیٰ کمال وہ شخص تھا جس نے اس بھیانک کردار میں مدد کی، اور اگر وہ نہ ہوتا تو ان کی سازشیں ناکامی سے دوچار ہو جاتیں۔

Therefore, they proceeded with the utmost malice and shrewdness. The process of secluding the allies was assumed by the British government through various political and diplomatic styles, international and military manoeuvring and through flaring up a domestic war, which she also used as one of the means to destroy the Khilafah. As for the process of destroying the Khilafah, this was carried out by the British government through direct actions inside Turkey itself , with the two British Generals, Harrington and Wilson being used to execute it, in addition to these political styles and international manoeuvres. Mustafa Kemal was the man who aided in this horrific role, and had it not been for him their conspiracies would have been doomed to failure.

بیا داسې ښکاري چې د انګریزانو له منځه نور هم لږ مشهور سړي وو چې د ترکي خاورې دننه یې ډیری مستقیم اقدامات تر سره کړل. داسې ښکاري چې کپتان ایچ. ایس. آرمسټرانګ، که څه هم یو نامعلوم او ټیټ رتبه افسر و، بیا هم په هغه وخت کې ځینې اقدامات کوله. د لومړۍ نړیوالې جګړې څخه لږ مخکې هغه په استانبول کې د برتانوي نظامي اتاشي په توګه کار کاوه، او په جګړه کې د شپږمې اردو ډیویژن ټول ځواک سره یوځای اسیر شو. د بندیتوب په جریان کې هغه د انور پاشا سره د ملاقات غوښتنه وکړه. دا غوښتنه حیرانوونکې وه، ځکه چې انور پاشا په هغه وخت کې د جګ پوهنې وزیر و او ټول هیواد د هغه په کنټرول کې و. د یو برتانوي بندي لپاره د هغه سره د ملاقات غوښتنه غیر معمولي وه. له هغې سره سره، انور د هغه سره وکتل او د دواړو ترمنځ اوږده خبرې وشوې، چې په پای کې انور امر وکړ چې هغه د سزا په توګه یوازې بندي ته واچول شي.

It appears also that there were other little renowned men from among the British who performed a host of direct actions inside the Turkish territories themselves. It seems that Captain H.S. Armstrong, although he was an unknown and low ranking officer, was nevertheless undertaking certain actions at the time. Just before the First World War, he was the British Military Attaché in Istanbul, and during the war, he was taken prisoner along with the whole of the sixth army division. During his imprisonment, he requested a meeting with Anwar Pasha. His request was astonishing, for Anwar Pasha was at the time the War Minister and the whole country was under his control. For a British prisoner to request a meeting with him was extraordinary. Nonethless Anwar met him and a long conversation took place between them, which ended with Anwar ordering that he should be placed in solitary confinement as a punishment.

د انور په دې زندانی باندې د قهر اصلي سبب هیڅکله معلوم نشو؛ خو ویل کیږي چې هغه د انور په وړاندې د اعصابو جګړه پیل کړې وه او هغه یا دولت ته یې توهین کړی و، او په همدې سبب ورته سزا ورکړل شوه. په هرصورت، داسې ښکاري چې دا زندانی په حقیقت کې د ځینو پوځي افسرانو سره اړیکې درلودې، ځکه چې د جګړې له پای نه مخکې هغه له زندانه وتښتید او بیرته د انګرېزي ځواکونو ته ورغی. دا هم هیڅکله معلومه نشوه چې چا هغه د تېښتې په کې مرسته کړې وه. لا جګړه ختمه نه وه شوې چې د انګرېزي حکومت هغه بیرته استانبول ته ولېږه، او د انګرېزي اشغالي چارواکو ورته ډېر رسمي دندې وسپارلې. هغه څو کاله هلته پاتې شو، او په دې موده کې هغه په عمومي ډول له ترکانو سره او په ځانګړې توګه له مصطفی کمال سره مستقیمه اړیکه درلوده، او د خلافت د له منځه وړلو لپاره ټول هغه اقدامات یې په ستر ګو لیدلي. له دې امله، ډېره احتمال لري چې هغه له هغو کسانو څخه و چې د خلافت د ړنګولو په هڅو کې یې له مصطفی کمال سره همکاري کړې وه.

It never became known what caused Anwar to become angry with this prisoner; however, it is said that he attempted to initiate a war of nerves against Anwar and that he insulted him or the state, thus leading to his punishment. However, it seems that this prisoner was in fact in contact with some of the army officers, for before the end of the war he escaped from prison and returned to the British forces. It never became known who helped him escape. No sooner had the war ended than the British government dispatched him back to Istanbul and the British occupying authorities delegated to him a host of official duties. He remained there for several years, during which time he was in direct contact with the Turks in general and with Mustafa Kemal in particular, and he witnessed all the moves undertaken to remove the Khilafah. Hence, it is very likely that he was from among those who colluded with Mustafa Kemal in his endeavour to destroy the Khilafah.

دې سره یوځای، اصلي رول هریتنګټن ته سپارل شوی و، ځکه چې هغه د لوی قوماندان په توګه د ټولو چارو بشپړ واک درلود. داسې ښکاري چې کله مصطفیٰ کمال خپل رول ترسره کاوه، د هغه اصلي اړیکه له هریتنګټن سره وه. انګرېزانو هریتنګټن د ترکیې عالي واکمن ګڼه، او د ترکیې په اړه د هغه رول روښانه کوونکې ډیرې رسمي بیانونه شتون لري.

However, the principal role was assigned to Harrington, for he was the Commander in Chief and he was in total control of all affairs. It seems that when Mustafa Kemal was playing his role, his main contact was with Harrington. The British considered Harrington as the supreme authority in Turkey and there exists a host of official statements highlighting his role in Turkey.

در ۲۵ فبروری ۱۹۲۴ء لیفٹیننٹ کرنل ډیلماس د عوامو مجلس (کامنز) ته خطاب وکړ او وې ویل: د برتانیې شهرت په ختیځ کې ګډوډ دی۔ بیا یې زیاته کړه: برتانیه باید د ارمنیانو په مسئله کې مداخله ونه کړي، او د هغو ډیرو لیکونو ته یې اشاره وکړه چې له ارمنیانو ورته رسیدلي وو او په کې ویل شوي وو چې دوی غواړي له ترکانو سره په سوله کې ژوند وکړي۔

On 25th February 1924, Lieutenant-Colonel Dalemass addressed the Commons by saying: “Britain’s reputation in the east is muddled.” He then added: “Britain should not interfere in the Armenian issue”, and referred to many letters reaching him from the Armenians stating that they wished to live with the Turks in peace.

پر دې، چارلز بیټ ځواب ورکړ: ترکانو احساس زموږ په اړه ډیر دوستانه دی او هلته زموږ اقدامات ډیر بریالي دي. هغه خپلې ځوابونه د هغه معلوماتو پراساس ورکول چې له سر چارلز هرینګټن څخه ورسیدل، خو دا معلومات یې څرګند نه کړل. د ۱۹۴۰ کال د مارچ په ۲۴مه، د هرینګټن له مرګ دوه ورځې وروسته، د ټایمز ورځپا نې یوه مقاله ولیکله چې په هغې کې دا یادونه شوې وه: د ۱۹۲۱ کال کې د یونانیانو د ترکانو په وړاندې ماتې څخه وروسته، د متحدو ځواکونو مشر سر هرینګټن ته د مصطفی کمال سره د همکارۍ لپاره پراخ واک ورکړل شو. خو د دې همکارۍ ماهیت یادونه نه شوه. ورځپا نې دا هم اضافه کړه: د هرینګټن سیاست سره ښکېلتیا د هغه پریکړه او د خپلو هدفونو د تر لاسه کولو زړور ارادې پټه کړې وه، او هغه دې ته وړ و. د مصطفی کمال سره د همکارۍ دې پراخو واکونو سره، د موضوع د حل او خلافت ته د کاري ضربه ورکولو وروستی پړاو پیل شوی و. د ۱۹۲۲ کال د جولای په تړون او د یونانیانو له وتلو وروسته، او د فرانسویانو او ایټالویانو له وتلو وروسته، هېواد له ټولو بهرنیو پوځي اډو څخه پاک شو، پرته له برتانوي اډې څخه. په دې ترتیب هرینګټن یوازینی عمل کوونکی شو، او د مصطفی کمال ځواک، د هغه نفوذ او شهرت په ټول هېواد کې خپل لوړ نقطه ته ورسید. په دې وخت کې د استانبول حکومت یوازې نومي حکومت و چې هیڅ ډول واک نه درلود، ځکه بشپړ واک د انقره حکومت په لاس کې و، هغه که په داخلي چارو کې وي لکه د قوانینو تطبیق، وسله والو ځواکونو کنټرول او د ټولو دولتي چارو څارنه، یا په بهرنیو چارو کې وي لکه له نورو دولتونو سره اړیکې او د تړونونو لاسلیک.

Upon this Charles Bate replied: “The feeling of the Turks towards us is very friendly and our actions there are very successful.” He was basing his answers on the information that had reached him from Sir Charles Harrington, but he did not disclose the nature of this information. On 24th March 1940, two days after the death of Harrington, the Times newspaper wrote an article in which it mentioned the following: “In the wake of the Greeks’ defeat by the Turks in 1921, the allied forces Commander in Chief Sir Harrington was given wide powers to cooperate with Mustafa Kemal.” However, the nature of this cooperation was not mentioned. The paper added: “Harrington’s flirtation with politics concealed his resoluteness and determination to achieve his ambitions, and he was worthy of this.” With these wide powers to cooperate with Mustafa Kemal, the final phase to settle the issue and deal the Khilafah the fatal blow had started. After the holding of the truce in July 1922, the evacuation of the Greeks and after the evacuation of the French and the Italians, the country was rid of all the foreign garrisons, apart from the British garrison. Accordingly Harrington became the sole operator, and the force of Mustafa Kemal with his influence and popularity throughout the whole country had reached their peak. Meanwhile, the Istanbul government was a nominal government that had no say in matters whatsoever, for the full authority was in the hands of the Ankara government, whether pertaining domestic matters such as the execution of laws, controlling the armed forces and supervising all the state’s affairs, or pertaining foreign matters such as relations with other states and signing of treaties.

اسلطان دریندې د خپل ماڼۍ کې د ډېر غم او پریشانۍ په حال کې و، او هېڅوک نه وو چې د هغه خبرې واوري. انګرېزان د هغه سره همدردي ښودله او د هغه پر حال ژړل. په حقیقت کې دوی له وخت په وخت هغه ته پیسې ورکولې، کله چې خزانه خالي شوه او هغه ته د مالي وسیلو ګوتې پاتې نه شوې. نو هغه له دوی څخه د انعام په توګه پیسې ترلاسه کولې، یعنې د دوی له لوري د صدقې په توګه. د ترکیې د همدې حالت په منځ کې وو چې متحده ایالتونو انګلستان، فرانسې او ایټالیا په ۱۷ اکتوبر ۱۹۲۲ کال کې د انقرې حکومت ته یوه بلنه او د استانبول کې د سلطان حکومت ته بله بلنه ولېږله، ترڅو د لوزان کنفرانس کې ګډون وکړي او د سوله ایز تړون لاسلیک کړي. د دې دوو حکومتونو دې بلنې د ملي شورا په لوري غوسه راوپارولې، او په دې توګه د خلافت د له منځه وړلو مستقیم هڅې پیل شوې او د هغې په اړه کشمکش هم پیل شو.

The Sultan meanwhile was in his palace experiencing a great deal of anguish, without finding anyone to listen to him. The British used to display sympathy towards him and pity him. Indeed, they used to give him money from time to time, after the treasury became empty and he had run out of funds. So he used to receive money from them as a gift, i.e. as a charity from them. It was amidst this status quo in Turkey, that the allied states Britain, France and Italy sent an invitation to the Ankara government and another invitation to the Sultan’s government in Istanbul to attend the Lausanne conference in order to sign the peace treaty. This was on 17th October 1922. This invitation of the two governments in the country was met with anger by the National Assembly, thus the direct attempt at abolishing the Khilafah had started and the struggle over it had also started.

ملي مجلس، يعني د مصطفی کمال مجلس، د دې لوبو څخه ناخوښ و، يعني د دوو ترکي حکومتونو لخوا د سولې په کنفرانس کې د ګډون بلنه؛ ملي مجلس غوښتل چې دې حالت ته پای ورکړي او هېواد د دوه اړخيزې واکمنۍ څخه خلاص کړي. ملي مجلس غوښتل چې حساب صاف کړي، او د ځينو وکيلانو په وړاندیز د استانبول حکومت استعفا او د مصطفی کمال په مشرۍ د نوي حکومت جوړول، د ژوند د پای پورې، وشو.

The National Assembly, i.e. the assembly of Mustafa Kemal - was unhappy about these games, that is the invitation of two Turkish governments to attend the peace conference; the National Assembly wanted to put an end to this situation and rid the country from its dual rule. The National Assembly wanted to settle the score, and some of the deputies suggested the resignation of the Istanbul government and the establishment of a new government headed by Mustafa Kemal for life.

په داسې حال کې چې ملي شورا دې موضوع باندې بحث کاوه، مصطفی کمال په ازمیر کې و، خو هغه د روانو بحثونو خبرونه په دقت سره تعقیبول.

Whilst the National Assembly was debating this issue Mustafa Kemal was in Izmir, but he was closely following the news of the current debates.

اسمبلۍ دوه ځلې ورسره اړیکه ونیوله ترڅو د راتلونکې سولې کنفرانس په اړه ورسره خبرې وکړي، خو هغه د بخښنې په ترڅ کې ځواب ورکړ چې ځانونه د دې لپاره نه شي رسولی چې ځکه د هغه پوځي دندې هغه په ازمیر کې بندې ساتي. په دې حالت کې رعوف او د سیاستوالو یوه ډله د ازمیر ته ورسره یوځای شول ترڅو د ترکیې د نوې حکومت د شکل په اړه د هغه نظر ترلاسه کړي، ځکه داسې ښکاره کیده چې دوه حکومتونه، یو لنډمهاله حکومت چې مرکز یې انقره دی او بل رسمي نومي حکومت چې پلازمېنه کې دی او د سلطان او د هغه د وزیرانو په مشرۍ اداره کیږي، یو ځای نه شي موجودېدای. دوی مصطفی کمال ته وړاندیز وکړ چې دواړه حکومتونه یو واحد حکومت ته یوځای شي، په داسې ډول چې خلیفه د اساسي قانون پابند سلطان شي او مصطفی کمال د لومړي وزیر مقام ترلاسه کړي.

The Assembly contacted him twice to discuss with him the issue of the forthcoming peace conference, but he replied with apologies for not being able to attend claiming that his military duties are holding him in Izmir. Upon this Ra’uf and a host of politicians joined him in Izmir to seek his opinion on how the new government in Turkey should be, for it was inconceivable to have two governments, one being an interim government in authority with Ankara as its centre and the other an official nominal government in the capital, headed by the Sultan and his ministerial cabinet. They suggested to Mustafa Kemal the merger of the two governments into one single government, with the Khalifah becoming a constitutional Sultan and Mustafa Kemal becoming the Prime Minister.

هغه، په هرصورت، دې وړاندیز ته ځواب ورنکړ او دوی د هغه په نیت شک شروع کړ. رؤف په پیهم پوښتنو سره هغه ته فشار راوړ او په پای کې مصطفی کمال ژمنه وکړه چې په انقره کې به ورسره وویني.

He, however, did not reply to this proposal and they began to suspect his intentions. Ra’uf continued to press him with a series of questions and finally Mustafa Kemal promised to meet him in Ankara.

لهذا انعقد المجلس الوطني وناقش النواب القضية. قال أنصار مصطفى كمال: ماذا فعلت حكومة العاصمة لإنقاذ تركيا؟ تركيا لها حكومة واحدة فقط، وهي حكومة أنقرة، وأغلب النواب يقترحون أن تستقيل حكومة إسطنبول وأن يشكّل مصطفى كمال الحكومة الجديدة، وأن يصبح الخليفة سلطاناً دستورياً. وفي خضم هذا الجدل المحتدم والجو الكئيب الذي خيّم على المجلس، صعد مصطفى كمال إلى المنصة وطلب من النواب أن يُصغوا إليه. ثم اقترح الفصل بين السلطنة والخلافة، فيُلغى بذلك منصب السلطان ويُعزل وحيد الدين. وعند هذا الحد ظهر بوضوح مخيف الخطر الذي يواجه الخلافة، فازدادت الضجة ازدياداً شديداً. ولذلك طالب مصطفى كمال، مدعوماً بثمانية من أتباعه المقرّبين، بإجراء تصويت فوري؛ غير أن المجلس أحال الأمر إلى لجنة الشؤون الخارجية لدراسته.

Consequently, the National Assembly convened and the deputies debated the issue. Mustafa Kemal’s supporters said: “What did the capital’s government do to salvage Turkey? Turkey has one single government, that is the government of Ankara, and the majority of the deputies suggest that the Istanbul government should resign and that Mustafa Kemal should form the new government, and that the Khaleefah should become a constitutional Sultan.” Amidst such heated debate and the gloomy atmosphere which engulfed the Assembly, Mustafa Kemal took to the podium and requested the deputies to pay attention to him. He then suggested the separation between the Sultanate and the Khilafah, thereby abolishing the Sultanate and removing Wahid-ud-Deen. At this point the danger facing the Khilafah became frightfully apparent and the uproar increased dramatically. Hence, Mustafa Kemal backed by eight of his personal followers demanded the holding of an immediate ballot; but the Assembly referred the matter to the foreign affairs committee in order to study it.

په راتلونکې ورځ، کمیټه راټوله شوه، چې له یوې ډلې وکیلانو او عالمانو څخه جوړه وه. دوی اوږدې ساعتونه د سلطنت له خلافت څخه د جلا کولو مسئلې په مطالعه تیر کړل، او د کمیټې غړو د قرآن او سنت نصوصو ته رجوع وکړه، سربیره پر دې د خلفاوو په تاریخ کې له سلګونو مثالونو سره، هم په بغداد کې او هم په قاهره کې. له دې څخه داسې معلومه شوه چې ټوله کمیټه له دې وړاندیز څخه کرکه درلوده، او په متفقه توګه یې رد کړ.

On the following day, the committee gathered, being formed of a group of lawyers and scholars. It spent long hours studying the issue of separating the Sultanate from the Khilafah and its members referred to texts from the Qur’an and the Sunnah, in addition to hundreds of examples from the history of the Khulafa’, both in Baghdad and in Cairo. It followed that the committee as a whole was averse to the proposal and it unanimously rejected it.

مصطفی کمال هغه وخت هلته حاضر و؛ نو کله چې د دوی عمومي موافقه واورېده او وپوهېد چې د کمېټې پرېکړه د دې وړاندیز په یوې متفقې رد کولو کې ده، نو په غوسه یې په یوه کرسۍ باندې لاړ، د حاضرینو بحث یې وځنډاوه او وې ویل: ښاغلو! د عثماني سلطان واک په زور له خلکو څخه غصب کړی دی، او خلک په زور هغه بیرته له هغه څخه اخیستل غواړي. سلطنت باید له خلافت څخه جلا او لغو شي. دا به په هغه صورت کې هم وشي چې تاسو ورسره موافق یاست یا نه. یوازې دا ده چې د دې پروسې په ترڅ کې به ستاسو ځینې سرونه وغورځي. دا خبرې چې واورېدې، د کمېټې غړي ویره ونیوله او ګوڼې یې وڅڼېدې. دوی یوازې دا وکړای شول چې وړاندیز ملي شورا ته وسپاري۔

Mustafa Kemal was present at the time; so when heard of their general consensus and realised that the committee’s decision was a unanimous rejection of the proposal, he angrily leapt up onto a chair, interrupting the debate of the attendees and shouted: “Sirs! The Ottoman Sultan has usurped the authority from the people by force, and it is by force that the people are determined to regain it from him. The Sultanate must be separated from the Khilafah and abolished. This will happen whether you agree to it or not. All there is to it is that some of your heads will roll in the process.” Upon hearing this the committee members became panic stricken and their knees trembled. All they could do was to refer the proposal to the National Assembly.

ملی اسمبلۍ بیا د دغه وړاندیز د بحث لپاره راټوله شوه. ډیر لوی اکثریت د وړاندیز په رد باندې خپل اعلان وکړ او د دې په اړه خپله کرکه بیانه کړه، حتی د مصطفی کمال په خلاف هم. مصطفی کمال دا احساس وکړ، او کله چې د وړاندیز په اړه د ښکاره رایې اخیستلو کړنلاره پیل کېدې، هغه پوه شو چې دا وړاندیز په حتمي ډول رد کېږي او ډیر لوی اکثریت یې مخالف دی. له همدې امله هغه خپل شخصي ملګري د ځان د ساتنې لپاره شاوخوا راټول کړل او غوښتل چې د وړاندیز په اړه یوازې یوځل رایه واخیستل شي. خو ځینو وکیلانو دا ونه منله او وړاندیز یې وکړ چې رایه د هر یوه په نوم د پوښتنې له لارې واخیستل شي. مګر مصطفی کمال دا هم رد کړه. د هغه ملګري په ښکاره ډول وسله وال وو او هغه په ګواښونو چیغې وهلې، پداسې حال کې چې دوی لاسونه د خپلو پستولونو پر ښکته ایښي وو: زه ډاډمن یم چې اسمبلۍ به دا وړاندیز په عمومي توافق سره ومني او د لاسونو د پورته کولو له لارې رایه اخیستل به کافي وي. په دې باندې وړاندیز د رایې لپاره وړاندې شو او یو څو لاسونه پورته شول؛ خو رئیس د رایې پایله په دې ډول اعلان کړه: اسمبلۍ دا وړاندیز په عمومي توافق سره تصویب کړ. په دې باندې ځینو وکیلانو د اعتراض په توګه خپلو څوکیو ته ځانونه وغورځول او چیغې یې وهلې: دا سم نه دی، موږ دې ته موافقه نه ده کړې. نو د مصطفی کمال ملګرو بیرته چیغې وهلې: کښېنئ! چوپ شئ. بیا ګډوډي پیل شوه، شور لا زیات شو، او ناسته په شور او غوغا سره پای ته ورسېده.

The National Assembly then convened to debate the proposal. The overwhelming majority declared their rejection of the proposal and expressed their resentment towards it and even towards Mustafa Kemal himself. Mustafa Kemal sensed this and when the procedures to organise an open ballot on the proposal were about to start, he realised that it was inevitably going to be rejected and that the overwhelming majority was against it. Hence, he gathered his private supporters around him to protect him and demanded that a vote on the proposal should be taken only once, but some deputies refused and suggested taking the vote by calling each one by name. However, Mustafa Kemal refused this. His supporters were clearly armed and he shouted threats while they rested their hands on their pistols: “I am sure that the Assembly would accept the proposal with a general consensus and it will be sufficient to take a vote just by raising hands. Upon this the proposal was put forward to be voted on and few hands were raised; however, the speaker announced the result of the ballot as follows: “The Assembly has endorsed the proposal by a general consensus.” Upon this a number of deputies jumped on to their seats protesting and shouting: “This is not true, we did not agree to this.” So the supporters of Mustafa Kemal shouted back: “Sit down! Shut up.” Then chaos broke out and the uproar intensified, and the session was noisily wound up.

د ۱۹۲۲ کال د نومبر په لومړیو کې، مصطفی کمال د ملي مجلس له ودانۍ د خپلو هوادارانو په چاپیریال کې ووت. دا هغه وخت و چې د لوزان کنفرانس ته د ګډون د بلنې راتګ ته څوارلس ورځې تیرې شوې وې.

In the beginning of November 1922, Mustafa Kemal left the building of the National Assembly surrounded by his supporters. This was 14 days after the invitation to attend the Lausanne conference had arrived.

پنځه ورځې وروسته له دې پریکړې نه، رفعت پاشا په استانبول کې د یوې ناڅاپي نظامي کودتا ترسره کړه، چې په هغې سره هغه د اردو او نظامي ځواک په مرسته په پلازمینه کې د واک مهار په لاس کې واخیست. دا هر څه د جنرال هیرینګټن د سترګو په مخ کې وشول. په دې ترتیب هغه د سلطان حکومت په زور لغوه کړ. سلطان څو ورځې ځان داسې وښوده لکه چې د دې حالت په هکله هیڅ نه پوهیږي؛ بیا هغه د سلطاني ماڼۍ د موسیقۍ ډلې د مشر په وسیله هیرینګټن ته یو پیغام ولېږه. پیغام شفاهي و، او یو سړي دا هیرینګټن ته داسې ورسوه: سلطان د برتانوي قوماندان او د برتانوي حکومت پناه غواړي، ځکه د هغه عالي مقام پوهه ده چې د هغه ژوند په خطر کې دی. دوه ورځې وروسته، د ۱۹۲۲ کال د نومبر په ۱۷مه، یوه برتانوي ایمبولانس سلطان په ماڼۍ کې راغی، او وحید الدین د هغې په سر ته وخوت، ورپسې د هغه زوی، یو خواجه چې یوه کوچنۍ سوټکیس یې وړ، او یو باربر چې د هغه بار وړ.

Five days after taking this decision, Rif ’at Pasha staged a sudden military coup in Istanbul through which he seized the reins of power in the capital with the help of the army and the military power. This occurred right under the nose of General Harrington. Hence, he abolished the government of the Sultan by force. The Sultan pretended to know nothing about this situation for a few days; then he sent to Harrington a message with the maestro of the musical band at the Sultanic Palace. The message was verbal and a man conveyed it to Harrington by saying: “The Sultan is seeking the protection of the British Commander and the British government, for his majesty is certain that his life is in danger.” Two days later on 17th November 1922, a British ambulance came to the Sultan’s palace and Wahid-ud-Deen climbed on board followed by his son, a eunuch carrying a small suitcase and a porter carrying his baggage.

موټر هغه ځای ته یووړ چیرې چې هغه یوه بخاري کښتۍ ته سوار شو، او هغه کښتۍ بیا هغه یوې برتانوی جنګي کښتۍ ته یوړ چې په بندر کې انتظار کاوه. جنګي کښتۍ هغه مالټا ته یووړ.

The car took him to where he boarded a steam boat, which in turn took him to a British warship that was waiting in the port. The warship took him to Malta.

وروستو له دې چې واحدالدین له منځه لاړ، د هغه تره زوی امیر عبدالمجید بن عبدالعزیز، د مسلمانانو د خلیفه په توګه وټاکل شو، ځکه چې دې موضوع کې د لوی ملي مجلس رضایت غوښتل شوی و. له همدې امله، د خلافت له مرستندویانو څخه ډیر سړي هغه ته ورغلل ترڅو خپل ملاتړ ورسره اعلان کړي. ورسره رؤوف بیګ او ډاکټر عدنان بیګ، همدارنګه علي فؤاد او کاظم قره بکر هم ورغلل او په ښکاره یې د هغه سره بیعت اعلان کړ، ترڅو نړۍ ته وښایي چې دوی لا تر اوسه د خلیفه سره وفادار دي او خلافت لا تر اوسه شتون لري. مصطفی کمال د سلطنت له خلافت څخه جلا کیدو سره راضي شو او د واک لګام یې په لاس کې واخیست، او خلیفه یې له ټولو واکونو څخه محروم پرېښود. بیا یې د سولې کنفرانس ته د چمتووالي پیل وکړ.

In the wake of Wahid-ud-Deen’s departure, his cousin the Amir Abdul- Majid ibn Abdul-Aziz was appointed as Khaleefah of the Muslims after the consent of the Greater National Assembly on this matter had been sought. Hence, many men from among the supporters of the Khilafah rushed to him to pledge their support for him. He was also visited by Rauf Beik and Doctor Adnan Beik, as well as Ali Fuad and Kathim Qara Bakir and they openly declared their allegiance to him in order to let the world know that they were still loyal to the Khaleefah and that the Khilafah still existed. Mustafa Kemal was contented with the separation of the Sultanate from the Khilafah and he took over the reins of power, leaving the Khaleefah stripped of all authority. He then started to prepare for the peace conference.

1922 کال د نومبر په ۲۰مه د لوزان کنفرانس پیل شو. دا کنفرانس د عثماني دولت له خوا یوازې د انقرې د حکومت یوې استازې هیئت ګډون وکړ، چې د جګړې ډولۍ شوې عثماني دولت استازیتوب یې کاوه. دې کنفرانس کې د برتانیې د بهرنیو چارو وزیر کرزن هم د برتانوي هیئت د مشر په توګه ګډون وکړ، ځکه چې د لوید جورج حکومت د ۱۹۲۲ کال د اکتوبر په ۱۹مه استعفا ورکړې وه. کنفرانس خپلې غونډې پیل کړې، او د دې په جریان کې د برتانوي هیئت مشر کرزن د ترکیې د خپلواکۍ د منلو لپاره څلور شرطونه وړاندې کړل. دا شرطونه دا وو: د خلافت بشپړ لغوه کول، د خلیفه د سرحدونو هاخوا شړل، د هغه د شتمنیو ضبطول، او د دولت د سیکولرېزم اعلان. د کنفرانس بریالیتوب د دې څلورو شرطونو په پوره کېدو پورې تړلی وو.

On 20th November 1922, the Lausanne conference was inaugurated. It was attended on behalf of the Ottoman State by a delegation of the Ankara government only, who acted as the representative of the Ottoman State that was defeated in the World War. It was also attended by Curzon the British Foreign Secretary, as head of the British delegation, for the government of Lloyd George had resigned on 19th October 1922. The conference started its sessions and during it, the head of the British delegation Curzon, stipulated four conditions prior to recognising the independence of Turkey. These conditions were: the total abolishment of the Khilafah, the expulsion of the Khalifah beyond the borders, the confiscation of his assets and declaration of the state’s secularisation. The success of the conference rested on the fulfilment of these four conditions.

خو دا کار د ۱۹۲۳ کال د فبروري د ۴مې نېټې په نتیجه نه وو رسیدلی او ختم شو، او په ناکامۍ اعلان شو.

However, it was wound up on 4th February 1923 without yielding any result and it was declared a failure.

عصمت ترکیې ته راستون شو او مصطفی کمال د اسکیشهر په ښار کې د هغه سره د لیدو لپاره ګړندی ورغی، هلته یې له هغه څخه د هغو ټولو مسلو په اړه زده کړه وکړه چې په کنفرانس کې مطرح شوې وې؛ بیا د هغه سره یوځای انقره ته راستون شو.

Ismat returned to Turkey and Mustafa Kemal rushed to meet him in Eskisehir where he learnt from him all the matters which had been raised at the conference; then he returned with him to Ankara.

جب دواړه انقره ریل سټیشن ته ورسیدل، نو د وزیرانو شورا مشر رؤف او د ښار وکیلان د دوی د ښه راغلاست لپاره نه وو راغلي، چې دا د دوی لپاره حیرانتیا وه۔ مصطفی کمال پدې کار ډېر غصه شو او رؤف یې وغوښت او له هغه یې وپوښتل چې دا چال چلن یې ولې کړی دی۔ رؤف په ځواب کې خپل اعتراض څرګند کړ، هغه دا چې اسماعیل پرته له دې چې حکومت سره مشوره وشي، کنفرانس ته لېږل شوی و، او همدارنګه د مصطفی کمال دا عمل چې پرته له حکومت له مشورې یې اسماعیل سره د اسکي شهر کې د ملاقات لپاره عجله وکړه، دواړه د اساسي قانون خلاف کارونه وو۔ بیا یې د خپل اعتراض په پایله کې د لومړي وزیر له دندې استعفا وسپارله۔

On their arrival at Ankara station, the pair were surprised by the failure of Ra’uf, the Prime Minister, and the city’s deputies to turn up to greet them. Mustafa Kemal was incensed by this and summoned Ra’uf and demanded him to explain his behaviour. Ra’uf replied by expressing his protest against the sending of Ismet to the conference without consulting the government and against Mustafa Kemal’s rushing to meet Ismet in Eskisehir also without consulting the government, stressing that this was an unconstitutional act; he then followed his protest by handing in his resignation from the Premiership.