الله تعالیٰ فرمایي:

Allah the Almighty says:

{وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ ۖ قُلْ سَأَتْلُو عَلَيْكُم مِّنْهُ ذِكْرًا ۝ إِنَّا مَكَّنَّا لَهُ فِي الْأَرْضِ وَآتَيْنَاهُ مِن كُلِّ شَيْءٍ سَبَبًا ۝ فَأَتْبَعَ سَبَبًا ۝ حَتَّىٰ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ} اوهغوی تاسو څخه د ذوالقرنین په اړه پوښتنه کوي. ووایاست: «زه به تاسو ته د هغه د قصې یو څه ولولم.» بېشکه مونږ هغه په ځمکه کې واک ورکړ او هغه ته مو د هر شي وسیله ورکړه. نو هغه یوه لاره ونیوله. تردې چې کله هغه د لمر د ډوبیدو ځای ته ورسید، نو هغه لمر یې د تور لجني (یا تودې) اوبو په یوه چینه کې ډوبیدونکی وموند.

{And they ask you about Dhul-Qarnain. Say: "I shall recite to you something of his story." Verily, We established him in the earth, and We gave him the means of everything. So he followed a way. Until, when he reached the setting place of the sun, he found it setting in a spring of black muddy (or hot) water.

او هغه د دې په تر څنګ یوه ډله وموندله. موږ (الله) وحی وکړه: "ای ذوالقرنین! یا ته دوی سزا ورکوې، یا د دوی سره مهرباني کوې." هغه وویل: "څوک چې ظلم کوي (د الله د یووالي منکر)، موږ به یې سزا ورکړو، بیا به هغه خپل رب ته راوړل شي، او هغه به یې په یوه سختې عذاب (دوزخ) سزا ورکړي."مګر هغه څوک چې ایمان راوړي (د الله په یووالي) او نیک عمل کوي، د هغه لپاره به غوره بدله وي (جنت)، او موږ (ذوالقرنین) به...

And he found near it a people. We (Allah) said (by inspiration): "O Dhul-Qarnain! Either you punish them, or treat them with kindness." He said: "As for him (a disbeliever in the Oneness of Allah) who does wrong, we shall punish him, and then- he will be brought back unto his Lord, Who will punish him with a terrible torment (Hell)."But as for him who believes (in Allah's Oneness) and works righteousness he shall have the best reward, (Paradise), and we (Dhul-Qarnain)

"هغه ته نرمه خبرې وکړه" (د لارښوونې په توګه). بیا هغه بله لاره ونیوه. تر دې چې کله هغه د لمر د راختلو ځای ته ورسید، نو هغه ولیدل چې لمر د داسې یوې ډلې باندې راځي چې موږ (الله) د لمر د تودوخې څخه د ساتنې لپاره هیڅ پناه نه وه ورکړې. نو داسې وه! او موږ د هغه (ذوالقرنین) په هکله ټول څه پوهیدو. بیا هغه (بله) لاره ونیوه.

shall speak unto him mild words (as instructions)." Then he followed another way. Until, when he came to the rising place of the sun, he found it rising on a people for whom We (Allah) had provided no shelter against the sun. So (it was)! And We knew all about him (Dhul-Qarnain). Then he followed (another) way.

یہاں تک چې کله هغه د دوو غرونو تر منځ ورسید، هغه د دوی تر مخ ټولنه وموندله چې یوه خبره یې هم نه پوهیده. دوی وویل: «ای ذوالقرنین! بېشکه یاجوج او ماجوج په ځمکه کې ډېر فساد کوي. نو ایا موږ دې ته یو خراج درکړو ترڅو ته زموږ او د دوی تر منځ یوه بند جوړ کړې؟» هغه وویل: «هغه (مال، واک او قدرت) چې زما رب ما ته یې ورکړی دی، بهتر دی (ستاسو له خراج څخه). نو زه سره په ځواک (د سړو) مرسته وکړئ، زه به ستاسو او د دوی تر منځ یو بند جوړ کړم. ماته د اوسپنې ټوټې (بلاکونه) راوړئ؛» بیا کله چې هغه د دوو غرونو ترمنځ خلا ډکه کړه، ویې ویل: «پوف کوئ؛» بیا کله چې هغه دا (د اور په شان سور) کړل، ویې ویل: «ماته ویلې شوی مس راوړئ چې پرې یې واچوم.» نو دوی (یاجوج او ماجوج) نه شول کولی چې پرې وختلی شي او نه یې شول کولی چې ورباندې سوری وکړي. ذوالقرنین وویل: «دا زما د رب له رحمت څخه دی، خو کله چې د زما د رب وعده راشي، نو هغه به دا بند په ځمکه برابر کړي. او د زما د رب وعده تل رښتیا ده.» {الکهف، ۸۳-۹۸}

Until, when he reached between two mountains, he found, before (near) them (those two mountains), a people who scarcely understood a word. They said: "O Dhul-Qarnain! Verily Ya'juj and Ma'juj (Gog and Magog) are doing great mischief in the land. Shall we then pay you a tribute in order that you might erect a barrier between us and them?" He said: "That (wealth, authority and power) in which my Lord had established me is better (than your tribute). So help me with strength (of men),] will erect between you and them a barrier. "Give me pieces (blocks) of iron;" then, when he had filled up the gap between the two mountain-cliffs, he said: "Blow;" then when he had made them (red as) fire, he said: "Bring me molten copper to pour over them." So they (Ya'juj and Ma'juj (Gog and Magog))) could not scale it or dig through it. Dhul- Qarnain) said: "This is a mercy from my Lord, but when the Promise of my Lord comes, He shall level it down to the ground. And the Promise of my Lord is ever true. "}. (Al-Kahf, 83-98)

الله تعالیٰ په قرآن کریم کې د ذوالقرنين د عدل څخه ستاینه کړې ده. هغه د ختيځ او لوېديځ او ډېرو نورو سيمو واکمن شو، چېرې چې هغه د خلکو ځانګړی کړل او د کامل عدل سره يې ورباندې حکومت وکړ. تر ټولو احتمالي نظر دا دی چې هغه يوازې يو بادشاه و.

Allah the Almighty praised Dhul-Qarnain in the Glorious Qur'an for his justice. He ruled over the easts and wests and many regions where he subjected their peoples and ruled them with perfect justice. The most likely opinion is that he was just a king.

او ته نبي یا رسول ویل شوی و، خو د هغه ډیر نامعلوم قول دا و چې هغه یو فرښته و. دا روایت د مؤمنانو امیر عمر بن الخطاب (رضي الله عنه) څخه نقل شوی دی.

Also, he was said to be a Prophet, or a Messenger. However, the most unlikely opinion thereof was that he was an Angel. The latter was narrated after the Leader of the Faithful, 'Umar Ibn Al-Khattab (May Allah be pleased with him)

هغه څوک چې اورېدلي و، یو سړی بل ته په غږ ویل: اے ذوالقرنین! ده (عمر) وویل: چپ شه! ایا تاسو ته دا کافي نه ده چې د پیغمبرانو په نومونو نومول شوي یاست، چې اوس د ملائکو په نومونو نومېږئ؟ روایت دی چې عبدالله بن عمرو وویل: ذوالقرنین یو پیغمبر و.

who heard a man calling another saying: 0 Dhul-Qarnain! He ('Umar) said: Shut up! Was it not enough with you to name yourselves after the Prophets, that you take names after those of the Angels?" It is reported that' Abdullah Ibn 'Amr said: Dhul-Qarnain was a Prophet.

برعکس، ابوهریره روایت کوي چې د الله رسول ﷺ وفرمایل

Conversely, Abu Hurairah narrated that Allah's Messenger (Peace be upon him)

ابن عباس رضي الله عنهما وویلي: "زه نه پوهیږم چې تُبّع لعنت شوی و که نه؟ او زه نه پوهیږم چې حدود (شرعي سزاګانې) د دوی لپاره کفاره دي که نه؟ او زه نه پوهیږم چې ذوالقرنین نبي و که نه؟" (دا حدیث عجیب او غریب دی)

said: "I do not know whether Tubba' was a cursed one or not? And, I do not know whether Hudud (the Prescribed Penalties) are expiatory for their people or not? And, I do not know whether Dhul-Qarnain was a Prophet or not?" (This Hadith is Odd and Strange)

په بل روایت کې، ابن عباس (رضي الله عنه) داسې روایت نقل کړی چې د ذوالقرنین په اړه وايي چې هغه یو ښه پاچا و چې کارونه یې د الله کتاب (قرآن عظیم) کې ستایل شوي دي؛ هغه بریالی و شو؛ او خضر د هغه وزیر، د لښکر مشر او د هغه مشاور و.

In other narration, Ibn 'Abbas (May Allah be pleased with him) transmitted a report that goes to the saying that Dhul-Qarnain was a good king whose work was praised in Allah's Book (the Glorious Qur'an); he was made victorious; and Al-Khadir was his minister, leader of his army, and his consultant.

دا یو متنازع مسئله ده، چې د دې پشان د کیدو یقینی او معلومه سبب نشته. ځینو وویل: هغه په سر کې داسې یو شی درلود چې د دوو سینگونو په شان ښکاریده. وهب بن منبه وویل: هغه په سر کې د ژیړ مسو دوه سینگونه درلودل. (دا تفسیر ډیر ضعیف دی)

This is a controversial issue, that there is not a definite known reason behind this. Some said: he had something on his head that looked like two horns. Wahb Ibn Munabih said: He had two horns of brass on his head. (This interpretation is very weak)

د اهل کتابو (عیسویانو او یهودو) څخه ځینې علماء

Some scholars from among the People of the Book (Christians and Jews)

دا ځکه چې هغه د فارسي او رومي سیمو باندې واکمن شو. همداراز ویل شوي دي: هغه د ختيځ له لوړې د لمر تر لومړۍ رڼا ورسید او همدا رنګه د لوېدیځ تر لومړۍ رڼا هم، او د دواړو ترمنځ هر څه یې په واک کې راوست. (وروستی نظر ډېر احتمال لري چې سم وي، کوم چې د الزهري وينا ده)

said: This is because he ruled over Persian and Roman territories. It was also said: that he reached the first ray of the rising sun on the east and that on the west and he ruled over all that was in between. (The latter opinion is more likely true, which is the saying of Az-Zuhari)

حسن البصری نے فرمایا: اُس کے دو چوٹیاں (بالوں کی لٹیں) تھیں جنہیں وہ لپیٹ لیا کرتا تھا، اور اسی وجہ سے اُسے «ذو القرنین» کہا جاتا تھا۔ اور اسحاق بن بشر نے روایت کیا کہ عمر بن شعیب کے دادا نے فرمایا: ذو القرنین نے ایک بار ایک ظالم بادشاہ کو اللہ کے راستے کی طرف دعوت دی، تو بادشاہ نے اُس کے سر پر مارا اور اُس کا ایک سینگ توڑ دیا۔

Al-Hasan Al-Basri said: He had two braids of hair that he used to fold up and thus was called "Dhul-Qarnain". And, Ishaq Ibn Bishr narrated that the grandfather of 'Umar Ibn Shu' aib said: DhulQarnain, once, invited a tyrant king to the way of Allah. The king hit him on the head and broke one of his horns.

ذوالقرنین یې بیا دعوت ورکړ، او ظالم یې دویمه سینګ مات کړه. په همدې سبب دی چې هغه ته "ذوالقرنین" ویل شوي.

Dhul-Qarnain invited him again and the tyrant broke the second horn. Thus, he was called "Dhul-Qarnain" .

د ثوري څخه روایت دی چې علي بن ابي طالب (رضي الله عنه) فرمایلي:

Narrated Ath-Thawri that 'Ali Ibn Abu Talib (May Allah be pleased with him)

یوه ځل د ذوالقرنین په اړه پوښتنه وشوه. هغه ځواب ورکړ: هغه یو سم لارښود او پرهېزګار سړی و. هغه خپلې قوم ته د الله تعالیٰ لوري ته بلنه ورکوله، خو دوی د هغه په سر (د سر په یوه اړخ) وویشتل او هغه ووژل شو. الله سبحانه و تعالیٰ هغه بېرته ژوندی کړ او هغه بیا دوی ته بلنه ورکړه، دوی بیا د هغه په دوهم سر وویشتل او هغه بیا ووژل شو (دوهم ځل). الله سبحانه و تعالیٰ بیا هغه ژوندی کړ او په دې ترتیب هغه "ذوالقرنین" ونومول شو. په نورو روایتونو کې د ابو الطفیل له خوا د علي بن ابي طالب څخه روایت شوي چې هغه ویلي دي: هغه نه نبی و، نه رسول و او نه فرښته، بلکې یو الهي، پرهېزګار عبادت کوونکی و.

د هغه د نوم په اړه عالمانو کې اختلاف شوی دی۔ الزبیر بن بکار د عبدالله بن عباس (رضي الله عنه) څخه روایت کوي: د هغه نوم عبدالله بن الضحاک بن معد وو؛ یا مصعب بن عبدالله بن قنان بن منصور بن عبدالله بن الازد بن غوث بن نبت بن مالک بن زید بن کهلان بن سبأ بن قحطان وو۔

Scholars disagreed regarding his name. Az Zubair Ibn Bakkar narrated after' Abdullah Ibn, Abbas (May Allah be pleased with him): His name was 'Abdullah IbnAd-Dahhak Ibn Ma'd; or Mus'ab Ibn 'Abdullah Ibn Qinan Ibn Mansur Ibn 'Abdullah Ibn Al-Azd Ibn Ghauth Ibn Nabt Ibn Malik Ibn Zaid Ibn Kahlan Ibn Saba' Ibn Qahtan.

روایت شوی دی چې هغه د حمیر له قبیلې و، د هغه مور رومیه وه، او د هغه د فکر د برتری له امله هغه ته "فیلسوف" ویل کیدل. په هرصورت، السهیلي وویل: د هغه نوم مرزبان بن مرزبه و. دا د ابن هشام لخوا یادونه شوې، او هغه په بل ځای کې یادونه کړې چې د هغه نوم السعب بن ذي مراعد و، څوک چې د تُبَّعیانو نیکه و، او همدا هغه و چې د ابراهیم ﷺ په ګټه د السبع د کندې په اړه حکم ورکړ.

It has been narrated in a Hadith that he was from the tribe of Himyar and that his mQther was Roman, and he was called the Philosopher for the excellence of his mentality. However, As-Suhaili said: his name was Marzaban Ibn Marzabah. This was mentioned by Ibn Hisham who mentioned in another location that his name was: As-Sa'b Ibn Dhi Mara'id who was the grandfather of the Tababi'ah and it was him who gave the verdict to the benefit of Ibrahim (Peace be upon him) pertaining to the well of As-Sab' .

وویل شو: دا همغه افریدون ابن اسفیان و چې ضحاک یې وواژه. قس ابن ساعدہ الایادی په خپله مشهورہ خطبه کې وویل: اې د ایاد ابن الساب خلکو! ذوالقرنین د لویدیځ او ختیځ باندې حکومت وکړ، جنو او انسانانو ته یې تسلیم کړي وو، او دوه زره کاله ژوندی پاتې شو. خو دا ټول شیان د سترګې د یوه ځلېدو په شان وو.

It was said: He was Afridun Ibn Asfiyan who killed Ad-Dahhak. Al-Qass Ibn Sa' idah Al-Iyadi said in his famous sermon: 0 folk of Ayad Ibn As-Sa'b! Dhul- Qarnain ruled over the west. and east, subjugated the Jinn and mankind, and he lived for two thousand years. However, all this was just like a twinkle of the eye.

ابن دراقطني او ابن ماکولا ذکر کړی چې د هغه نوم حرمیس یا حرویس بن قطون بن رومي بن لنطي بن کشاوخین بن یونان بن یافث بن نوح ﷺ و، او الله ښه پوهیږي! اسحاق بن بشر د سعید بن بشیر څخه، هغه د قتاده څخه روایت کوي چې ویلي یې دي: اسکندر ته ذوالقرنین ویل کیده، د هغه پلار لومړی قیصر و، او هغه د سام بن نوح ﷺ له اولاد څخه و.

Ad- Daraqutni and Ibn Makula mentioned that his name was Hirmis, or Hirwis Ibn Qitun Ibn Rumi Ibn Lanti Ibn Kashaukhin Ibn Yunan Ibn Yafith Ibn Nuh (Noah (Peace be upon him)), and Allah knows best! Ishaq Ibn Bishr narrated after Sa'id Ibn Bashir on the authority of Qatadah as saying: Alexander was (called) Dhul-Qarnain, his father was the first Caesar, and he was from among the offspring of Sam Ibn Nuh (Noah (Peace be upon him)).

ابن عساکر یوه اوږده روایت نقل کړی، په کوم کې چې راغلي دي: ذوالقرنین د فرښتو له ډلې یو ملګری درلود چې نوم یې رناقیل و۔ ذوالقرنین ورته وویل: ایا ته هغه ځای پیژنې چې په ځمکه کې "د ژوند سترګه" نومیږي؟ فرښتې هغه ته د دې ځای موقعیت تشریح کړ۔ ذوالقرنین د هغه د پلټلو لپاره روان شو او الخضر یې د خپل مخکښ (پیښرو) په توګه وټاکه۔

Ibn 'Asakir reported a lengthy narration in which: Dhul-Qarnain had a friend from among the Angels called Ranaqil. Dhul-Qarnain asked him: Do you know the place on earth called "the Eye of Life"? The Angel described to him its location. Dhul-Qarnain set out seeking it appointing Al-Khadir as his harbinger.

خضر علیہ السلام د تیارۍ په سیمه کې دغه چینه ومونده او له هغې څخه یې اوبه وڅښلې. خو ذوالقرنین دا چینه پیدا نه کړه. په هرصورت، ذوالقرنین په هغه ځای کې د یوې ماڼۍ دننه د یوې ډلې فرښتو سره ولیدل او هغه ته یو ډبره ورکړل شوه. کله چې هغه خپل لښکر ته راستون شو، نو هغه له عالمانو څخه وپوښتل، چې دا ډبره یې په یوه ترازو کې کیښوده او په بل لوري یې د ورته (وزن او شکل) زر نور ډبرې کیښودې. خو هغه ترازو چې لومړۍ ډبره پکې وه، ښکته شوه.

Al-Khadir came upon it in the land of darkness and he drank thereof. But, Dhul- Qarnain did not make it. However, Dhul-Qarnain met with a group of Angels in a palace there and he was given a stone. When he returned to his army, he asked the scholars who put it on a scale and put on the other one thousand stones of the like (weight and shape). However, the scale containing the first stone tilted.

هغه بیا له الخضر څخه پوښتنه وکړه چې څوک دویم ترازو ته یوه واحده ډبره او یوه مټ وچ خاوره کیږدي. دا ځل د الخضر ترازو ټیټه شوه. بیا هغه تبصره وکړه او وې ویل:

He, then, asked Al-Khadir who put on the other scale a single stone and a handful of dry dust. Al-Khadir's scale tilted this time. He then commented saying:

یہ د آدم د زوی په شان دی، هغه هیڅکله نه تیریږي تر دې چې ښخ شي (د خاورو لاندې کیږي)۔ په دې باندې علماء د درناوي او عزت د نښې په توګه د هغه په وړاندې سجده وکړه؛ او الله ښه پوهیږي! بیا، الله تعالیٰ موږ ته خبر ورکوي چې ذوالقرنین د هغې سیمې د خلکو په اړه حکمونه وکړل {مون (الله) وویل (په وحي سره): ای ذوالقرنین! یا تاسو دوی سزا ورکوئ، یا دوی سره مهربانۍ کوئ۔ هغه وویل: څوک چې (د الله په یووالي کې کافر وي) ظلم کوي، موږ به یې سزا ورکړو، بیا به هغه خپل رب ته بیرته راوړل شي، چې هغه به ورته سخته عذاب (دوزخ) ورکړي} یعنې هغه د دې دنیا عذاب هم خوښوي او د آخرت عذاب هم۔ هغه د دنیا د عذاب څخه پیل وکړ، ځکه چې د کافر په نظر کې دا ډیر سخت دی۔ {او څوک چې ایمان راوړي (د الله په یووالي باندې) او نیک عمل کوي، هغه ته به ښه بدله وي (جنت)، او موږ (ذوالقرنین) به ورسره نرمې خبرې وکړو (د لارښوونې په توګه)} چیرته چې هغه د آخرت د بدلې څخه پیل وکړ، کوم چې ډیر مهم دی، او هغه ته یې مهرباني، یعنې عدل، علم او ایمان هم زیات کړل۔ الله تعالیٰ فرمایي {بیا هغه بله لاره ونیوله}، یعنې هغه د لویدیځ څخه د ختیځ په لور د بیرته راستنیدو لاره ونیوله۔