الله تعالیٰ فرمائي:

Allah the Almighty says:

{او یاد کړه هغه وخت چې موسیٰ (علیه السلام) خپلې قوم ته وویل: «بې شکه الله تاسو ته امر کوي چې یوه غوا وژنئ.» دوی وویل: «آیا تا موږ سره ټوکې کوې؟» هغه وویل: «زه د الله پناه غواړم چې د جاهلانو له جملې څخه شم.» دوی وویل: «زموږ لپاره خپل رب ته دعا وکړه چې هغه موږ ته روښانه کړي چې دا څه شی دی!» هغه وویل: «الله فرمایي:}

{And (remember) when Musa (Moses) said to his people: "Verily, Allah commands you that you slaughter a cow." They said, "Do you make fun of us?" He said, "I take Allah's Refuge from being among Al- Jahilun (the ignorant or the foolish). " They said, "Call upon your Lord for us that He may make plain to us what it is!" He said, "He says:

"بے شکہ دا یوه غوایے دہ چہ نہ ډیر زړه دہ او نہ ډیر ځوان، بلکې د دواړو ترمنځ منځنۍ حالت لري، نو هغه څہ وکړئ چې تاسو ته امر کېږي." دوی وویل: "خپل رب ته دعا وکړه، زموږ لپاره يې څرګنده کړي چې رنګ يې څه دی." هغه وویل: "هغه وايي: دا یوه ژېړه غوا ده، چې رنګ يې ډېر روښانه دی او کتونکو ته خوښه ده." دوی وویل: "خپل رب ته دعا وکړه چې زموږ لپاره څرګنده کړي چې هغه څه دی، ځکه چې موږ ته ټولې غوایې يو شان ښکاري، او که الله وغواړي نو موږ به لارښود شو." هغه [موسی (علیه السلام)] وویل: "هغه وايي: دا یوه غوا ده چې نه د ځمکې د کرلو لپاره روزل شوې ده او نه د ځمکو د اوبوولو لپاره، روغه ده، او هیڅ رنګ نه لري پرته له روښانه ژېړ رنګ څخه." دوی وویل: "اوس تا حق راوړ." نو هغوی هغه ذبح کړه، که څه هم دا کار يې نږدې وو چې ونه کړي. او (یاد کړه) هغه وخت چې تاسو يو سړی وواژه او تاسو په هغه جرم کې یو له بل سره شخړه وکړه.

'Verily, it is a cow neither too old nor too young, but (it is) between the two conditions', so do what you are commanded " They said, "Call upon your Lordfor us to make plain to us its color." He said, "He says: 'It is a yellow cow, bright in its color, pleasing the beholders.” They said, "Call upon your Lord for us to make plain to us what it is. Verily, to us all cows are alike. And surely, if Allah wills, we will be guided." He [Musa (Moses)] said, "He says: 'It is a cow neither trained to tilt the soil nor water the fields, sound, having no other color except bright yellow. ' "They said, "Now you have brought the truth." So they slaughtered it though they were near to not doing it. And (remember) when you killed a man and fell into dispute among yourselves as to the crime.

لیکن اللہ هغه څه راوویست چې تاسو یې پټ کاوه۔ نو مونږ وویل: "هغه مړی د هغې (غوایې) د یوې ټوټې سره وواھه۔" همداسې اللہ مړي ژوندي کوي او تاسو ته خپل نښې (دلیلونه، آیتونه، درسونه، نښانې، وحیې او نور) ښیي، ترڅو تاسو پوه شئ}۔ (البقرہ، 67-73)

ButAllah brought forth that which you were hiding. So We said: "Strike him (the dead man) with a piece of it (the cow)." Thus Allah brings the dead to life and shows you His Aya: (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) so that you may understand}. (Al-Baqarah, 67- 73)

عبدالله بن عباس، عبیدہ السلمانی، ابوالعالیہ، مجاہد، السدی اور دیگر اولین علماء نے کہا: بنی اسرائیل میں سے ایک بوڑھا آدمی بہت مالدار تھا، اور اس کے کچھ بھتیجے تھے جو چاہتے تھے کہ وہ جلد مرے تاکہ وہ اس کے وارث بنیں۔ ایک دن ان میں سے ایک نے جان بوجھ کر رات کے وقت اسے قتل کر دیا اور لاش کو راستے میں پھینک دیا، یا اپنے ایک بھائی کے دروازے پر ڈال دیا۔ صبح کو لوگوں نے مردہ جسم پایا اور اس کے بارے میں جھگڑنے لگے۔ اس کا بھتیجا، یعنی قاتل، آیا اور رونے اور چیخنے لگا۔ کچھ لوگوں نے کہا:

'Abdullah Ibn 'Abbas, `Ubaidah As-Salmani, Abu Al-`Aliyah, Mujahid, As- Sadiy and other earlier scholars said: An old man from among the Children of Israel was very rich, and he had some nephews who wished he would die soon to inherit him. One day, one of them on purpose murdered him at night and threw him on the road -or at the door of one of his own brothers. In the morning, the people found the dead body and they disputed over him. His nephew -the murderer -came and began to weep and cry. Some people said:

ولې تاسو په دې اړه جنجال کوئ؟ ولې تاسو د الله د پیغمبر ﷺ ته نه ځئ؟ د هغه ورور زوی راغی او موسیٰ (علیه السلام) ته یې شکایت وکړ. موسیٰ (علیه السلام) وفرمایل: په الله قسم! هر هغه څوک چې د دې وژل شوي سړي په اړه کومه معلومات لري، هغه باید موږ ته خبر کړي. مګر هیڅ څوک د دې په اړه هیڅ نه پوهیده. په دې وخت کې دوی موسیٰ (علیه السلام) ته وویل چې د دې موضوع په اړه خپل رب ته پوښتنه وکړه. موسیٰ (علیه السلام) خپل رب ته پوښتنه وکړه او هغه ته امر وشو چې دوی ته امر وکړي چې یوه غوایه ذبح کړي. {بیشکه الله تاسو ته امر کوي چې یوه غوایه ذبح کړئ. دوی وویل: آیا ته موږ سره ټوکې کوې؟} یعنې موږ له تا څخه د وژل شوي سړي په اړه پوښتنه کوو او ته داسې ځواب راکوې! {هغه وویل: زه د الله په پناه غوښتنه کوم چې زه د جاهلانو له ډلې شم} یعنې زه د الله په پناه غوښتنه کوم چې زه داسې څه ووایم چې هغه نه وي چې الله ماته نازل کړی دی؛ او دا د هغه ځواب و چې تاسو غوښتل چې زه ترې پوښتنه وکړم.

Why do you dispute over him? Why do not you go to Allah's Prophet (Peace be upon him)? His nephew came and complained to Musa (Moses (Peace be upon him». Musa (Peace be upon him) said: by Allah! Anyone who knows anything about this murdered man, he should let us know. But, no one knew anything about it. Thereupon, they asked Musa (Peace be upon him) to ask his Lord concerning this issue. Musa (Peace be upon him) asked his Lord and he was commanded to order them to slaughter a cow, {Verily, Allah commands you that you slaughter a cow. They said, Do you make fun of us?} i.e. we ask you about the murdered and you say so! {He said, I take Allah's Refuge from being among Al-Jahilun (the ignorant or the foolish)} i.e. I take Allah's Refuge from saying other than that He revealed to me; and that was His Answer to what you had wanted me to ask Him.

ابن عباس، عبیدہ، مجاہد، عکرمہ، السدي، ابوالعالیہ او نور ډیرو کسانو وویل: که دوی کومه یوه ګاو ذبح کړې وای، نو د امر مقصد به پوره شوی وای۔

Ibn 'Abbas,'Ubaidah, Mujahid, `Ikrimah, As-Sadiy, Abu Al-`Aliyah and others said: If they were to slaughter any cow, they would fulfill the purpose thereof.

لیکن انہوں نے خود اپنے لیے مشکل بنا لیا (اتنے زیادہ سوالات کر کے)، اور یوں اللہ تعالیٰ نے ان کے لیے مطلوبہ گائے پر اتنی شرطیں عائد کر کے مشکل کر دیا۔ انہوں نے اس کی صفت، رنگ اور عمر کے بارے میں پوچھا، اور انہیں ایسے جواب دیا گیا جو نایاب اور قیمتی تھا (یعنی ایسا کہ اسے تلاش کرنا ان کے لیے مشکل ہو جائے)۔ مقصد یہ ہے کہ انہیں نہ تو بہت بوڑھی گائے ذبح کرنے کا حکم دیا گیا تھا، نہ بہت کم عمر کی، بلکہ (حکم) ان دونوں شرائط کے درمیان ہے۔

But, they made it difficult for themselves (by asking so many questions thereof), and thus Allah the Almighty made it difficult for them (by stipulating so many conditions for the desired cow). They asked about its description, color and age; and they were answered with what was scarce and dear (in a way to make it hard for them to find it). The point is that they were commanded to slaughter neither a too old cow, nor a too young, but (it is) between the two conditions.

دا نظریه ابن عباس، مجاهد، ابوالعالیہ، عکرمہ، الحسن، قتادہ او نورو لخوا ساتل شوې وه. بیا دوی د خپلو پوښتنو په فشار کې راغلل، ځکه چې د هغې د رنګ په اړه یې پوښتنه وکړه. او ورته ځواب ورکړل شو چې هغه {ژېړه غوا، روښانه رنګه، لیدونکو ته خوښې} ده، کومه چې ډېره نادره او ګرانه ده.

This view was held by Ibn `Abbas, Mujahid, Abu Al-`Aliyah, `Ikrimah, Al-Hasan, Qatadah and others. Then, they pressed themselves with their questions through asking about its color. And they were answered to make it {yellow cow, bright in its color, pleasing the beholders}, which is very rare and dear.

بیا وہ پوښتنه وکړه: {دوی وویل: "زموږ لپاره خپل رب ته دعا وکړه چې هغه موږ ته روښانه کړي چې دا څه شی دی. یقیناً موږ ته ټولې غويان یو شان ښکاري. او یقیناً که الله وغواړي، موږ به لارښود شو." هغه [موسی (علیه السلام)] وویل: "هغه وایي: هغه داسې غوایه ده چې نه د خاورو د کرلو لپاره روزل شوې وي او نه د ځمکو د اوبه کولو لپاره، روغه وي، او هیڅ رنګ پرته له ژیړ رنګ څخه، چې ډیر روښانه وي." دوی وویل: "اوس تاسو حقیقت راوړ." نو هغوی هغه ذبح کړه، که څه هم دوی نږدې وو چې داسې ونه کړي}. ویل شوي دي چې دوی د دې ټولو صفتونو سره غوایه ونه موندله، مګر یو داسې سړی وموند چې نیک و او د خپل پلار سره ښه چلند یې کاوه. دوی له هغه وغوښتل چې غوایه ورکړي، مګر هغه انکار وکړ. دوی د هغې د قیمت په اړه له هغه سره چلنجونه وکړل، تر دې چې هغې ته یې د هغې د وزن په اندازه سره زر وړاندې کړل. مګر هغه بیا هم انکار وکړ. بیا دوی هغه ته د هغې د وزن لس چنده سره زر وړاندیز وکړ. په پای کې هغه د دوی وړاندیز ومانه او غوایه یې ورکړه. بیا موسی (علیه السلام) دوی ته امر وکړ چې هغه ذبح کړي {نو هغوی هغه ذبح کړه، که څه هم دوی نږدې وو چې داسې ونه کړي}، یعنې په داسې حال کې چې دوی شکمن وو.

Then, they asked: {They said, "Call upon your Lord for us to make plain to us what it is. Verily, to us all cows are alike. And surely, if Allah wills, we will be guided." He [Musa (Moses)] said, "He says: 'It is a cow neither trained to tilt the soil nor water the fields, sound, having no other color except bright yellow.' "They said, "Now you have brought the truth." So they slaughtered it though they were near to not doing it}. It is said that they could not find a cow with all these descriptions but with a man who was righteous and good to his father. They asked him to submit it to them, but he refused. They tried to seduce him as to its price till they offered him what equals its wieght in gold. But, he refused. Then, they offered him an amount of gold that equals its weight ten-times. Finally, he accepted their offer and submitted it to them. Then, Musa (Peace be upon him) commanded them to slaughter it {So they slaughtered it though they were near to not doing it} i.e. while they were hesitant.

بیا موسیٰ (علیه السلام) هغوی ته د الله په حکم سره امر وکړ چې مړي ته د غوا یوه برخه ووهي. ځینو علماوو ویلي دي: د هغې د ورانونو هډوکي یوه برخه، یا د هغې د اوږو تر منځ د غوښې یوه برخه. کله چې هغوی د هغې یوه برخه ورباندې ووهله، نو هغه د الله تعالیٰ په حکم ژوندی شو. موسیٰ (علیه السلام) ترې وپوښتل: ستا وژونکی څوک دی؟ هغه وویل: زما وراره ما وواژه. بیا هغه بیرته مړ شو. الله تعالیٰ فرمایي: {همدا رنګه الله مړي ژوندي کوي او تاسو ته خپل نښې ښیي ترڅو تاسو پوه شئ}، یعنې لکه څنګه چې تاسو د الله تعالیٰ په حکم د هغه مړي ژوندی کیدل وليدل، هغه کولای شي چې کله یې چې وغواړي ټولو مړو ته همدا کار وکړي. هغه، الله سبحانه وتعالیٰ، فرمایي: {ستاسو ټولو پیدا کول او ستاسو ټولو بیا ژوندی کول یوازې د یوه شخص په څیر دي. په حقیقت کې الله ډیر اورېدونکی، ډیر لیدونکی دی}. (لقمان، ۲۸)

Then, Musa (Peace be upon him) instructed them with the Command of Allah to strike the dead man with a piece of the cow. Some scholars said: with part of its thighbone, or with part of the flesh between its shoulders. When they stroke him with part thereof, he was resurrected by Allah the Almighty. Musa (Peace be upon him) asked him: who's your murderer? He said: it was my nephew who killed me. Then, he died again. Allah the Almighty says {Thus Allah brings the dead to life and shows you His Ayat (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) so that you may understand} i.e. as you witnessed the revival of that dead man by the Command of Allah the Almighty, He can do the same to all the dead people when He wishes to. He, Almighty Allah, says {The creation of you all and the resurrection of you all are only as (the creation and resurrection of) a single person. Verily, Allah is All-Hearer, All-Seer}. (Luqman, 28)