الله تعالیٰ فرمائی:

Allah the Almighty says:

{بیشکه، مونږ دوی ته داسې آزمایښت ورکړ لکه څنګه چې مونږ د باغ خاوندانو ته آزمایښت ورکړ، کله چې دوی د سهار په وخت کې قسم وخوړ چې د باغ میوې به راټولې کړي.

{Verily, We have tried them as We tried the people of the garden, when they swore to pluck the fruits of the (garden) in the morning.

بغیر دې چې وویل شي: ان شاء الله (که الله وغواړي). بیا هغه ته د رب له لوري د شپې یوه اور راغی او هغه یې وسوځاوه، پداسې حال کې چې دوی ویده وو. نو سهار شو او باغ داسې تور شو لکه تیاره شپه (بالکل ویجاړ). بیا دوی سهار کله چې روښانه شو یو له بل سره غږ کړ، چې: "که تاسو میوې غوڅول غواړئ نو سهار وختي خپل کښت ته لاړ شئ." نو دوی لاړل، پټ او ښکته غږونو کې خبرې کولې (چې): "نن هېڅ مسکین (غریب سړی) په تاسو باندې دې باغ ته نه راځي." او دوی په زوره اراده سهار وختي لاړل، په دې ګومان چې دوی ته وسایل دي (چې غریبانو ته له میوو څخه څه ورنه کړي). مګر کله چې دوی باغ ولید، وې ویل:

Without saying: Insha'Allah (If Allah wills). Then there passed by on the (garden) a visitation (fire) from your Lord at night and burnt it while they were asleep. So the (garden) became black by the morning, like a pitch dark night (in complete ruins). Then they called out one to another as soon as the morning broke. Saying: "Go to your tilth in the morning, if you would pluck the fruits." So they departed, conversing in secret low tones (saying): No Miskin (poor man) shall enter upon you into it today. And they went in the morning with strong intention, thinking that they have power (to prevent the poor taking anything of the fruits therefrom). But when they saw the (garden), they said:

"بې شکه مونږ گمراه شوي یو." (بیا دوی وویل): "نه! بلکې مونږ له (میوو) څخه محرومه شوي یو!" له دوی څخه غوره کس وویل: "ایا ما تاسو ته ونه ویل:

"Verily, we have gone astray." (Then they said): "Nay! Indeed we are deprived of (the fruits)!" The best among them said: "Did I not tell you:

ولې نه وایې: ان شاء الله (که الله وغواړي)؟ هغوی وویل: «پاک دی زموږ رب! بې شکه موږ ظالمان یو.» بیا یو پر بل ملامتي کوله. وې ویل: «ای هلاکت پر موږ! بې شکه موږ سرکښان وو. امید لرو چې زموږ رب به موږ ته له دې څخه غوره باغ عوض درکړي. بې شکه موږ خپل رب ته رجوع کوو (د دې هیله سره چې هغه زموږ ګناهونه وبخښي او موږ ته په آخرت کې اجر راکړي). دا سزا (په دې دنیا کې) همداسې ده، خو بې شکه د آخرت عذاب ډیر لوی دی، که دوی پوهیدلای.}» (القلم، ۱۷–۳۳)

why say you not: Insha' Allah (If Allah wills)." They said: "Glory to Our Lord! Verily, we have been Zalimun (wrong-doers)." Then they turned one against another, blaming. They said: "Woe to us! Verily, we were Taghun (transgressors and disobedient). We hope that our Lord will give us in exchange a better (garden) than this. Truly, we turn to our Lord (wishing for good that He may forgive our sins and reward us in the Hereafter). Such is the punishment (in this life), but truly the punishment of the Hereafter is greater if they but knew}. (Al-Qalam, 17- 33)

دا هغه مثال دی چې الله تعالی د قریشو مشرکانو لپاره بیان کړی، ځکه چې هغوی ته یې د عزت والا او لوی پیغمبر محمد ﷺ لیږلو سره احسان وکړ، خو دوی هغه تکذیب کړ او هغه څه یې ونه منل چې هغه ورسره راوړي وو. الله سبحانه وتعالی فرمايي: {ایا ته هغو کسانو ته نه یې ګورلی چې د الله نعمت یې کفر ته بدل کړ (د محمد ﷺ او د هغه د اسلام پیغام یې انکار کړ)، او خپل قوم یې د هلاکت په کور کې اوسولو؟ دوزخ، چې په هغې کې به سوځي، او هغه خورا بد ځای دی چې ځای نیسي!} (ابراهیم، ۲۸، ۲۹). ابن عباس رضي الله عنه وویل: دوی د قریشو مشرکان دي چې د هغه باغ خاوندانو ته ورته شوي چې په هغه کې بېلابېل میوې او نباتات وو چې پخې شوې وې او د راټولولو وخت یې رسیدلی وو. نو الله، جل جلاله، فرمايي: {کله چې دوی پټ ټسم وخوړ} یعنې د باغ میوې راټولولو ته؛ {په سهار کې} ترڅو هیڅ بېوزله او محتاج یې ونه ویني او د میوو څخه د هغوی د ورکولو یا ورکولو مجبور نه شي. نو دوی دا قسم وکړ پرته لدې چې ووايي "که الله وغواړي". په پایله کې الله تعالی دوی بې وسه کړل او په باغ باندې یې اور ولېږه چې هغه یې وسوځاوه او هیڅ یې پرېنښود. هغه، جل جلاله، فرمايي: {بیا په باغ باندې ستا د رب له لوري یوه عذاب راغی په شپه کې، او هغه یې وسوځاوه پداسې حال کې چې دوی ویده وو. نو باغ د سهار په وخت تور شو، د تیارې شپې په شان (په بشپړه توګه ویجاړ شوی)}.

This is an example set by Allah the Almighty for the polytheists of Quraish as He favored them with sending the honorable and great Prophet, Muhammad (Peace be upon him), but they belied him and rejected what he had brought them. Almighty Allah, says: {Have you not seen those who have changed the Blessings of Allah into disbelief (by denying Prophet Muhammad (Peace be upon him) and his Message of Islam), and caused their people to dwell in the house of destruction? Hell, in which they will burn, -and what an evil place to settle in!}. (Ibrahim, 28, 29) Ibn 'Abbas (May Allah be pleased with him) said: They are the polytheists of Quraish whom were likened to the people of the garden that contained various fruits and plants that were ripe and the time of their harvesting has come. Thus, He, Glory be His, says: {When they swore} secretly {to pluck the fruits of the (garden)} i.e. to harvest it; {in the morning} in order not to be seen by either a poor, or a needy and be forced to donate to or give them any of its fruits. So, they swore to this without saying "If Allah wills". Consequently, Allah the Almighty disabled them and sent over their garden fire that burnt it and left nothing thereof. He, Glory be His, says: {Then, there passed by on the (garden) a visitation (fire) from your Lord at night and burnt it while they were asleep. So the (garden) became black by the morning, like a pitch dark night (in complete ruins)}.

الله تبارک و تعالیٰ فرمائي: {نو دوي یو بل ته سهار له ختلو سره آواز وکړ}، یعنی هغوی سهار وختي راویښ شول او یو بل ته یې غږ وکړ او ویې ویل: {په سهار دې خپل کښت ته لاړ شئ، که تاسو غواړئ میوې راټولې کړئ}، یعنی په سهار وختي خپل باغ ته ژر لاړ شئ او میوې راټولې کړئ، مخکې لدې چې غریب او محتاج کسان تاسو څخه خیرات وغواړي. قصه داسې ده: {نو هغوی لاړل په داسې حال کې چې په ژور ټیټ آواز یو بل سره خبرې کولې}، یعنی یو بل ته په ټیټ آواز کې خبرې کولې او ویل یې: {نن هیڅ مسکین (غریب سړی) په تاسو باندې باغ ته نه راننوځي}، یعنی په دې باره کې یې موافقه وکړه او یو بل سره مشورې یې وکړې. قصه داسې دوام کوي: {او هغوی په سهار وختي په پخه ارادې سره لاړل، په دې گمان چې دوي ځواک لري (چې غریبان له میوو څخه څه واخلي مخنیوی یې وکړي)}، یعنی هغوی په جدیت، ځواک او پخې بدې نیت سره لاړل.

Allah the Almighty says: {Then they called out one to another as soon as the morning broke}, i.e. they got up in the morning and they called out one to another saying: {Go to your tilth in the morning, if you would pluck the fruits}, i.e. go early to your garden and pluck the fruits before the poor and needy persons come to ask you for charity. The story goes: {So they departed, conversing in secret low tones}, i.e. talking one to another in low tones saying: {No Miskin (poor man) shall enter upon you into it today}, i.e. they agreed upon that and made mutual consultations thereto. The story goes on: {And they went in the morning with strong intention, thinking that they have power (to prevent the poor taking anything of the fruits therefrom)}, i.e. they went forth with seriousness, power and strong bad intention.

عکرمہ او الشعبی وویل: {او دوی سهار وختې د قوي ارادې سره لاړل}، یعنې د بې وسه خلکو په وړاندې غضب او بد نیت سره. {خو کله چې دوی باغ ولید}، یعنې کله چې دوی خپل باغ ته ورسیدل او هغه څه ولیدل چې پرې راغلي وو، نو په دې باندې {وویل: په حقیقت کې موږ لارې ورکې کړې}، یعنې

`Ikrimah and Ash-Shu`abi said: {And they went in the morning with strong intention}, i.e. rage and bad intention against the poor. {But when they saw the (garden)}, i.e. when they reached their garden and found what had happened to it, upon this {they said: Verily, we have gone astray}, i.e.

مونږ خپل باغ ته د تلو لاره ورک کړې ده، بیا هغوئ وویل: {نه! بېشکه مونږ محروم شوي یو!}، یعنې مونږ د خپلو بدو نیتونو له امله سزا شوي یو او د خپلې کرښې د برکت څخه محروم شوي یو۔

we have lost our way to our own garden, then they said: {Nay! Indeed we are deprived of (the fruits)!}, i.e. we have been punished because of our bad intentions and were deprived of the blessing of our tilth.

او {بهترین یې ویل} ابن عباس (رضي الله عنه)، مجاهد او نورو وویل: هغه د دوی تر ټولو غوره، تر ټولو منځنی او عادل سړی و. {ما تاسو ته ونه ویل: ولې نه وایاست: ان شاء الله (که الله وغواړي)؟}، ویل شوي دي: دا د هغه څه پر ځای چې ارادې کې یې درلودل، یو ښه خبره ویل دي. {دوی وویل: "پاک دی زموږ رب! بې شکه موږ ظالمان وو." بیا یو بل ته مخ واړاوه او یو پر بل ملامتي کوله. وې ویل: "ای بد حال زموږ! بې شکه موږ سرکښان وو."} دوی پښیمانۍ وښوده او غمجنۍ یې څرګنده کړه، په داسې حال کې چې دواړه هیڅ ګټه نه شوې رسولای، او خپل ګناه منله وروسته له هغې چې سزا ورکړل شول، او ټول هغه څه بې ګټې شول.

And, {the best among them said} Ibn `Abbas (May Allah be pleased with him), Mujahid and others said: He was the best and the most moderate and just one among them all. {Did I not tell you: why say you not: Insha'Allah (If Allah wills)}, it was said: To say a good word instead of what you have intended. {They said: "Glory to Our Lord! Verily, we have been Zalimun (wrong-doers)." Then they turned one against another, blaming. They said: "Woe to us! Verily, we were Taghun (transgressors and disobedient)}, they regretted and showed sorrow when both could do them nothing, and they confessed their sinful deed after they had been punished and all that went in vain.

وویل شو: چې دوی ورونه وو او دا باغ یې له خپل مړ پلار څخه میراث ترلاسه کړ، چې ډیر او ډیر به یې خیرات کاوه. مګر کله چې دوی باغ ته واکمن شول، نو د خپل مړ پلار عمل یې انکار کړ او اراده یې وکړه چې فقیرانو ته د هغه میوو څخه محروم کړي. په دې سره، الله تعالیٰ دوی سزا ورکړه او په تیرو سختو سزاګانو یې اخته کړل. د همدې له امله، الله تعالیٰ امر وکړ چې له میوو څخه باید صدقه ویستل شي او غوره دا ده چې د حاصل د اخیستلو په ورځ ورکړل شي. هغه فرمایي: {د دوی میوې وخوره کله چې پخې شي، مګر د هغې حق یې ورکړه (زکات، د الله د امر سره سم لسمه یا شلمه برخه) د حاصل په ورځ}. (الأنعام، ۱۴۱)

It was said: That they were brothers and they inherited that garden from their late father who used to give much and much in charity. But, when they possessed the garden they denied the acting of their late father and intended to deprive the poor of its fruits. Thereupon, Allah the Almighty punished them and gave them the severest of penalties. For this, Allah the Almighty commanded that charity must be taken out of fruits and it is preferably to be paid on the day of harvesting. He says: {Eat of their fruit when they ripen, but pay the due thereof (its Zakah, according to Allah's Orders l/lOth or 1/20th) on the day of its harvest}. (Al-An'am, 141)

ویلې شوي دي چې دوی د یمن څخه وو، د "درواں" په نوم یو ښار څخه. همدارنګه ویلې شوي دي چې دوی د حبشې څخه وو. الله ښه پوهیږي! الله تعالیٰ فرمایي: {داسې عذاب دی}، یعنی همدا رنګه موږ هغه څوک عذاب کوو چې زموږ د حکم مخالفت کوي او د خپلو مخلوقاتو څخه اړمنو ته مهرباني نه کوي. {او یقیناً د آخرت عذاب له دې دنیوي ژوند څخه ډیر لوی دی} {که دوی پوهیدلي وای}.

It was said: They were from the Yemen, from a town called "Darwan". It was also said: They were from Abyssinia. Allah knows best! Allah the Almighty says: {Such is the punishment}, i.e. like this We punish whose who disobey Our Command and does not show kindness to the needy from among Our creatures. {But truly the punishment of the Hereafter is greater} than that of the present life {if they but knew}.

دا کیسه د الله تعالی د دې قول سره ورته ده: {او الله د یوه کلي مثال بیانوي چې امن او ډېر خوښ و، د هغې رزق به ېې له هر ځای څخه ډېر راتلو، خو دوی د الله د نعمتونو ناشکري وکړه. نو الله دوی ته د لوږې او ویرې خوند وچکاوه، د هغه (بد عمل) په سبب چې دوی یې کاوه، یعنې د پیغمبر محمد ﷺ انکار. او یقیناً دوی ته له دوی څخه یو رسول (محمد ﷺ) راغی، خو دوی هغه ردّ کړ، نو عذاب دوی ونیولو، پداسې حال کې چې دوی ظالمان وو} (النحل: ۱۱۲، ۱۱۳)۔ ویل شوي دي چې دا مثال د مکې د خلکو دی، چې دوی د ځان لپاره ټاکلی و، او په دې کې هیڅ تناقض نشته. الله ښه پوهېږي!

This story resembles Allah's Saying: {And Allah puts forward the example of a township, that dwelt secure and well-content: its provision coming to it in abundance from every place, but it (its people) denied the Favors of Allah (with ungratefulness). So Allah made it taste extreme of hunger (famine) and fear, because of that (evil, i.e. denying Prophet Muhammad (Peace be upon him)) which they (its people) used to do. And verily, there had come unto them a Messenger (Muhammad (Peace be upon him)) from among themselves, but they denied him, so the torment overtook them while they were Zalimun (polytheists and wrong-doers)}. (An-Nahl, 112, 113) It was said that this example was of the people of Mecca set for themselves and verily, there is no contradiction in this. Allah knows best!