الله تعالیٰ فرمائی:

Allah, the Almighty says:

{او یاده کړه هغه وخت چې موسیٰ علیہ السلام خپل ځوان خدمتګار ته وویل: "زه به نه درېږم تر دې چې د دوو سیندونو ځای ته ورسیږم، یا به کلونه کلونه سفر کوم." خو کله چې دوی د دوو سیندونو ځای ته ورسیدل، خپله ماهي یې هیره کړه، او هغه د سمندر په لاره لکه د نفق په شان ولاړه. کله چې دوی له دې ځایه تیر شول، موسیٰ علیہ السلام خپل ځوان خدمتګار ته وویل: "زموږ ناریه راوړه؛ بېشکه موږ په دې سفر کې ډېر ستړي شوي یو." هغه وویل: "ایا ته یادوې چې کله موږ هغه ډبرې ته پناه یوړې وه؟ زه ماهي هیره کړم، او دا نه وه مګر شیطان چې ما ته یې هیرول راکړل، او هغه په عجیبه ډول سمندر ته لاړه!" [موسیٰ علیہ السلام] وویل: "دا هغه څه دي چې موږ یې لټول." نو دوی بېرته د خپلو پښو نښې تعقیب کړې؛ بیا دوی د زموږ له بندګانو یوه بنده ومونده، چې موږ هغ ته له خپل لوري رحمت ورکړی و، او هغه ته موږ له خپلې لوري علم ښوونې کړی و؛ موسیٰ علیہ السلام هغه ته (خضر ته) وویل: "ایا زه ستا تعقیب وکړم چې ماته له هغه علم (لارښوونې او سمې لارې) نه یو څه وښایې چې ته ښوونې شوی یې (د الله له خوا)؟" هغه (خضر) وویل: "بېشکه ته به زما سره صبر ونه شې کولای! او ته په هغه څه څنګه صبر کولای شې چې پرې نه پوهېږې؟" موسیٰ علیہ السلام وویل: "که الله وغواړي، ته به ما صبر کوونکی ومومې، او زه به له تا څخه په هیڅ شي کې سرغړونه ونه کړم." هغه (خضر) وویل: "نو که ته زما تعقیب کوې، نو زه له تا څخه د هیڅ شي په اړه مه پوښتنه تر هغه چې زه پخپله تا ته د هغه یادونه ونه کړم." نو دواړه لاړل، تر هغې چې کله هغوی کښتۍ ته سپاره شول، هغه (خضر)

{And (remember) when Musa (Moses) said to his boy-servant: "I will not give up (travelling) until I reach the junction of the two seas or (until) I spend years and years in travelling." But when they reached the junction of the two seas, they forgot their fish, and it took its way through the sea as in a tunnel. So when they had passed further on (beyond that fixed place), Musa (Moses) said to his boy-servant: "Bring us our morning meal; truly, we have suffered much fatigue in this, our journey." He said: "Do you remember when we betook ourselves to the rock? I indeed forgot the fish,; none but Shaitan (Satan) made me forget to remember it, it took its course into the sea in a strange (way)!" [Musa (Moses)] said: "That is what we have been seeking;" So they went back retracing their footsteps; Then they found one of Our slaves, on whom We had bestowed mercy from Us, and whom We had taught knowledge from Us; Musa (Moses) said to him (Al-Khadir): "May I follow you so that you teach me something of that knowledge (guidance and true path) which you have been taught (by Allah)?" He (Al-Khadir) said: "Verily you will not be able to have patience with me! And how can you have patience about a thing which you know not;" Musa (Moses) said: "If Allah wills, you will find me patient, and I will not disobey you in aught;" He (Al-Khadir) said: "Then, if you follow me, ask me not about anything till I myself mention of it to you;" So they both proceeded, till, when they embarked the ship, he (Al-Khadir)

هغه یې ډوب کړ. موسی (علیه السلام) وویل: «ایا ته یې داسې ډوبولو لپاره سوری کړی چې خلک یې ډوب کړې؟ بیشکه، ته یو ډیر بد او سخت کار وکړ.» هغه (خضر) وویل: «ایا ما تا ته ونه ویل چې ته زما سره صبر نشې کولی؟» [موسی (علیه السلام)] وویل:

scuttled it; Musa (Moses) said: "Have you scuttled it in order to drown its people? Verily, you have committed a thing Imr (a Munkar -evil, bad, dreadful thing); " He (Al-Khadir) said: "Did I not tell you, that you would not be able to have patience with me?" [Musa (Moses)] said:

"ما ته زما د هغو شیانو په اړه مه نیسه چې زه یې هیر کړم، او زما په کار کې ما باندې سختي مه کوه." بیا دواړه روان شول، تر دې چې یو هلک ته ورسیدل، نو هغه (الخضر) هغه ووژاه. موسیٰ وویل: "ایا ته یو بې ګناه انسان وژلی چې هیڅ یې نه و وژلی؟ بې شکه ته یو ډیر بد کار وکړ!" (الخضر) وویل: "ایا ما تا ته ونه ویل چې ته زما سره صبر نشې کولی؟" [موسیٰ] وویل: "که له دې وروسته زه تاسې څخه کومه پوښتنه وکړم، نو ما له ځانه سره مه ساته؛ ته ما له ځانه عذر ومومې." بیا دواړه روان شول، تر دې چې د یو ښار خلکو ته ورسیدل، نو له هغوی څخه یې خواړه وغوښتل، خو دوی یې میلمستیا کولو ته انکار وکړ. بیا یې په هغه ځای کې یوه دیوال وموند چې د ړنګیدو نږدې و، او هغه (الخضر) یې سم جوړ کړ. [موسیٰ] وویل: "که ته غوښتې وای، یقیناً د دې لپاره مزد اخیستای شوای!" (الخضر) وویل: "دا زما او ستا ترمنځ جلا کېدل دي؛ زه به تا ته د هغو شیانو تشریح وکړم چې ته پرې صبر نشوې کولی. ښکته، کښتۍ د بحر په کار کې د مسکینانو وه. نو ما وغوښتل چې په هغې کې یو عیب پیدا کړم، ځکه د دوی شاته یو پاچا و چې هره ښه کښتۍ به یې په زور نیوله. او څه به د هلک نو، د هغه مور او پلار مؤمنان وو، او موږ ویره درلوده چې هغه به په سرکشۍ او کفر دوی ته زیان ورسوي. نو موږ وغوښتل چې د دوی رب دوی ته د هغه پر ځای یو داسې ماشوم راکړي چې په نیکۍ کې له هغه غوره وي او رحمت ته نږدې وي. او څه به د دیوال نو، هغه د ښار دوو یتیمو هلکانو پورې اړه درلوده، او په دې لاندې د دوی یو گنج و، او پلار یې یو نیک سړی و، او ستا رب غوښتل چې دوی خپلې پوره ځوانۍ ته ورسیږي او خپل گنج د ستا د رب له رحمت څخه راوباسي. او ما دا د خپل ځان له خوا نه کړل. دا د هغو شیانو تشریح ده چې ته پرې صبر نشوې کولی."

"Call me not to account for what I forgot,4 and be not hard upon me for my affair (with you);" Then they both proceeded, till they met a boy, and he (Al-Khadir) killed him; Musa (Moses) said: "Have you killed an innocent person who had killed none? Verily, you have committed a thing Nukr (a great Munkar prohibited, evil, dreadful thing)!" (Al- Khadir) said: "Did I not tell you that you can have no patience with me?" [Musa (Moses)] said: "If I ask you anything after this, keep me not in your company, you have received an excuse from me; " Then they both proceeded, till, when they came to the people of a town, they asked them for food, but they refused to entertain them; Then they found therein a wall about to collapse and he (Al-Khadir) set it up straight; (Musa (Moses)] said: If you had wished, surely, you could have taken wages for it!" (Al-Khadir) said: "This is the parting between me and you, I will tell you the interpretation of (those)things over which you were unable to hold patience. As for the ship, it belonged to Masakin (poor people) working in the sea. So I wished to make a defective damage in it, as there was a king behind them who seized every ship by force. And as for the boy, his parents were believers, and we feared lest he should oppress them by rebellion and disbelief. So we intended that their Lord should change him for them for one better in righteousness and nearer to mercy. And as for the wall, it belonged to two orphan boys in the town; and there was under it a treasure belonging to them; and their father was a righteous man, and your Lord intended that they should attain their age of full strength and take out their treasure as a mercy from your Lord. And I did them not of my own accord. That is the interpretation of those (things) over which you could not hold patience}. (Al-Kahf, 60-82)

د کتاب اهلو څخه ځینو وویل: هغه څوک چې خضر سره یې ملاقات وکړ، موسی بن میشا بن یوسف بن یعقوب بن اسحاق بن ابراهیم وو، د پیغمبرانو پلار.

Some of the People of the Book said: the one who met Al-Khadir was Musa Ibn Misha Ibn Yusuf Ibn Ya` ub Ibn Ishaq Ibn Ibrahim, father of the Prophets.

لیکن، دقیق‌ترین نظریه این است که وی موسیٰ بن عمران بود، پیامبری که الله تعالیٰ به سوی بنی اسرائیل فرستاد.

But, the most authentic view is that he was Musa Ibn `Imran, the Prophet sent by Allah to the Children of Israel.

امام البخاری روایت کوي: ماته حمیدي وویل چې سفیان له عمرو بن دینار څخه، هغه له سعید بن جبیر څخه نقل کوي چې ده وویل: ما ابن عباس ته وویل: "نوف البکالي وایي چې موسی (د خضر ملګری) د بني اسرائیلو موسی نه و، بلکې بل موسی و." ابن عباس (رضي الله عنه) وفرمایل:

Narrated Imam Al-Bukhari: I was told by Al-Hamidi after Sufyan after `Amr Ibn Dinar after Sa`id Ibn Jubair as saying: I said to Ibn `Abbas: "Nauf AI-Bakali claims that Moses (the companion of AI-Khadir) was not the Moses of Banu Israel but he was another Moses." Ibn `Abbas (May Allah be pleased with him)

پیغمبر ﷺ فرمایا چې د الله دښمن (نوځ) دروغژن و. د ابي بن کعب څخه روایت دی:

remarked that the enemy of Allah (Nauj) was a liar. Narrated Ubai bin Ka `b:

پیغمبر ﷺ فرمایا: "یوه ځل موسیٰ علیه السلام بنی اسرائیلو ته ودرېد او خطاب يې وکړ. له هغه څخه وپوښتل شو: "د خلکو په منځ کې ترټولو عالم څوک دی؟" هغه وویل: "زه ترټولو عالم یم." الله تعالیٰ موسیٰ علیه السلام ملامت کړ، ځکه چې هغه مطلق علم الله ته ونه نسبت کړ. نو الله ورته وحی وکړه: "د دوو سمندرونو په سنګم کې زما یو بنده دی چې له تا څخه ډیر عالم دی." موسیٰ وویل: "ای زما رب! زه هغه څنګه وینم؟" الله تعالیٰ وفرمایل: "یوه لوی ټوکرۍ کې یوه کب واخله (او روان شه) او چیرې چې کب له لاسه ورکړې، هلته به هغه ومومې." نو موسیٰ د خپل خدمتګار ځوان یوشع بن نون سره روان شو او یوه لوی ټوکرۍ کې یو کب یې واخست، تر دې چې یوې ډبرې ته ورسیدل، چیرې چې سرونه کېښودل (یعنې پرېوتل) او ویده شول. کب له ټوکرۍ څخه راووت او د سمندر په لار کې داسې ولاړ لکه په نفق کې. دا د موسیٰ او د هغه د خدمتګار ځوان دواړو لپاره یوه حیرانونکې خبره وه. دوی د هغې شپې پاتې برخه او بله ورځ روان وو. کله چې ورځ راووته، موسیٰ خپل خدمتګار ځوان ته وویل: {زموږ سهار ډوډۍ راوړه، یقیناً موږ په دې سفر کې ډېر ستړیا وګاللې}. موسیٰ ستړی نه شو تر دې چې هغه ځای ته ورسیده چې ده ته ویل شوي وو. هلته ځوان موسیٰ ته وویل: {ایا تاسو په یاد لرئ کله چې موږ ډبرې ته پناه یوړه، زه په حقیقت کې کب هیر کړ}. موسیٰ وویل:

The Prophet (Peace be upon him) said: "Once Prophet Moses stood up and addressed Banu Israel. He was asked: "Who is the most learned man amongst the people?" He said: "I am the most learned." Allah admonished Moses as he did not attribute absolute knowledge to Him (Allah). So Allah inspired to him, "At the junction of the two seas there is a slave of mine who is more learned than you." Moses said: "O my Lord! How can I meet him?" Allah Almighty said: "Take a fish in a large basket (and proceed) and you will find him at the place where you will lose the fish." So Moses set out along with his (servant) boy, Yusha` bin Nun and carried a fish in a large basket till they reached a rock, where they laid their heads (i. e. lay down) and slept. The fish came out of the basket and it took its way into the sea as in a tunnel. So it was an amazing thing for both Moses and his (servant) boy. They proceeded for the rest of that night and the following day. When the day broke, Moses said to his (servant) boy: {Bring us our early meal. No doubt, we have suffered much fatigue in this journey}. Moses did not get tired till he passed the place about which he was told. There the (servant) boy told Moses: {Do you remember when we betook ourselves to the rock, I indeed forgot the fish}. Moses remarked:

{ها هغه څه دي چې موږ یې په لټه کې وو}، نو دواړه بیرته خپلو قدمونو ته ستنیدل، تر دې چې هغه ډبرې ته ورسیدل. هلته یو سړی یې ولید چې په یوه جامې پټ و (یا د خپلې جامې سره ځان پټ کړی و). موسی ورته سلام واچاوه. الخضر ورته وویل: «په خپل هیواد کې خلک یو بل ته څنګه سلام اچوي؟» موسی وویل: «زه موسی یم.» هغه وپوښتل: «د بني اسرائیلو موسی؟» موسی مثبت ځواب ورکړ او وې ویل: «آیا زه کولی شم تاسو تعقیب کړم، ترڅو هغه علم راته ښوول شي چې تاسو ته ښوول شوی دی؟» الخضر وویل: «په حقیقت کې، ته به زما سره صبر نشې کولی، ای موسی! زما سره د الله علم دی چې هغه ماته ښوولی دی او ته یې نه پوهیږې، او تا سره هم هغه علم دی چې الله تاسو ته ښوولی دی او زه یې نه پوهیږم.» موسی وویل: «که الله وغواړي، ته به ما صبر کوونکی ومومې او زه به په هیڅ شي کې ستا نافرماني ونه کړم.» نو دواړه د سمندر د غاړې سره روان شول، ځکه چې د کښتۍ نه درلودله. دغه وخت یوه کښتۍ ورباندې تېره شوه او دواړو د کښتۍ کارکونکو ته وویل چې دوی هم په کښتۍ کې واخلي. د کښتۍ کارکوونکو الخضر وپیژاند او دواړه یې بې له کرایې په کښتۍ کې واخیستل.

{That is what we have been seeking. So they went back retracing their footsteps}, till they reached the rock. There they saw a man covered with a garment (or covering himself with his own garment). Moses greeted him. Al- Khadir replied saying: "How do people greet each other in your land?" Moses said: "I am Moses." He asked: "The Moses of Banu Israel?" Moses replied in the affirmative and added: "May I follow you so that you teach me of that knowledge which you have been taught." Al-Khadir replied: "Verily! You will not be able to remain patient with me, 0 Moses! I have some of the knowledge of Allah which He has taught me and which you do not know, while you have some knowledge which Allah has taught you which I do not know." Moses said: "Allah willing, you will find me patient and I will not disobey you in aught. So both of them set out walking along the seashore, as they did not have a boat. In the meantime a boat passed by them and they requested the crew of the boa(. to take them on board. The crew recognized Al-Khadir and took them on board without fare.

په دې وخت کې یوه چنۍ راغله او د کښتۍ په غاړه کښېناسته او خپله خوله یو یا دوه ځله په سمندر کې ډوبه کړه. خضر وویل: "اې موسیٰ! زما علم او ستا علم د الله د علم څخه هغومره هم نه دی کم کړی لکه څومره چې دا چنۍ د خپلې خولې په ذریعه د سمندر اوبه کم کړي دي." خضر د کښتۍ یو تخته ته لاړ او هغه یې له ځایه وویستله. موسیٰ وویل: "دا خلک زموږ سره په وړیا توګه سپر شول، خو ته د دوی کښتۍ مات او ډوبه کړې ترڅو د دې خلکو ډوبول وکړې." خضر وویل: "ایا ما تا ته ونه ویل چې ته زما سره صبر نشې کولی؟" موسیٰ وویل: "ما د هغه څه له امله مه نیسه چې ما هیر کړل." د موسیٰ لومړی عذر دا و چې هغه هیر کړی و. بیا دوی لاړل او یو هلک یې وموند چې له نورو هلکانو سره لوبې کوله. خضر د هلک سر له پورته خوا ونیو او په لاسونو یې له ځایه ویست (یعنې هغه یې وواژه). موسیٰ وویل:

Then a sparrow came and stood on the edge of the boat and dipped its beak once or twice in the sea. Al-Khadir said: "O Moses! My knowledge and your knowledge have not decreased Allah's knowledge except as much as this sparrow has decreased the water of the sea with its beak." Al-Khadir went to one of the planks of the boat and plucked it out. Moses said: "These people gave us a free lift but you have broken their boat and scuttled it so as to drown its people." Al-Khadir replied: "Didn't I tell you that you will not be able to remain patient with me." Moses said: "Call me not to account for what I forgot." The first (excuse) of Moses was that he had forgotten. Then they proceeded further and found a boy playing with other boys. Al-Khadir took hold of the boy's head from the top and plucked it out with his hands (i.e. killed him). Moses said:

"آیا تو یوه بې‌ګناه ځان وژلی دی چې هیڅ څوک یې نه وی وژلی؟" خضر وویل: "ایا ما تا ته نه وې ویلي چې ته زما سره صبر نشې کولای؟" بیا دواړه لاړل تر دې چې یوه کلي ته ورسیدل، له هغوی څخه یې ډوډۍ وغوښتله، خو دوی د میلمستیا له کولو انکار وکړ. بیا دوی هلته یوه دیوال وموند چې د ړنګیدو پر حال و. خضر یې په خپلو لاسونو ترمیم کړ. موسی وویل: "که ته غوښتلای، نو یقیناً دې د دې کار لپاره مزدوري اخیستې وای." خضر وویل: "دا زما او ستا ترمنځ جلا کېدل دي." نبي (محمد ﷺ)

"Have you killed an innocent soul who has killed none." AI-Khadir replied: "Did I not tell you that you cannot remain patient with me?" Then they both proceeded till when they came to the people of a town, they asked them for food, but they refused to entertain them. Then they found there a wall on the point of collapsing. Al-Khadir repaired it with his own hands. Moses said: "If you had wished, surely you could have taken wages for it." Al-Khadir replied: "This is the parting between you and me." The Prophet (Muhammad (Peace be upon him))

الله دې د موسیٰ باندې رحم وکړي! کاشکې هغه لږ صبر کړی وای ترڅو د خضر سره د خپل قصې په اړه نور زده کړي وای۔ (صحیح البخاري)

added: "May Allah be Merciful to Moses! Would that he could have been more patient to learn more about his story with Al-Khadir." (Sahih Al-Bukhari)

الله تعالیٰ فرمائی: {او هغه دیوال، نو دا د دوو یتیمو هلکانو د ښار کې وو}۔ لکه څنګه چې سهیلي وایي: دوی اسرم او صارم وو، د کاشح زامن۔ {او د هغه لاندې د دوی یو خزانه وه}، یعنې دا خزانه سرو زرو وه، یا یو ډول علم وو۔ په هرحال، ډیره احتمالي خبره دا ده چې دا یو ډول علم وو چې د سرو زرو په تخته کې لیکل شوی وو۔

Allah the Almighty says: {And as for the wall, it belonged to two orphan boys in the town}, As Suhaili said: they were Asram and Sarim sons of Kashih. {And there was under it a treasure belonging to them}, i.e. the treasure was gold, or some kind of knowledge. However, the most likely view is that it was some kind of knowledge inscribed on a golden board.

البزار نے کہا: مجھ سے ابراہیم بن سعید الجوہری نے بیان کیا، انہوں نے بشر بن المنذر سے، انہوں نے الحارث بن عبداللہ الیحبصی سے، انہوں نے عیاض بن عباس الغسانی سے، انہوں نے ابن حجیرہ سے، اور انہوں نے ابو ذر سے روایت کیا کہ انہوں نے فرمایا: "اللہ کی کتاب (قرآنِ مجید) میں جس خزانے کا ذکر ہے وہ ایک ٹھوس سونے کی تختی تھی جس پر یہ لکھا تھا: مجھے اس شخص پر تعجب ہے جو تقدیر پر ایمان رکھتا ہے پھر بھی محنت و کوشش کرتا ہے؛ اور مجھے اس شخص پر تعجب ہے جو جہنم کی آگ کو یاد کرتا ہے پھر بھی ہنستا ہے؛ اور مجھے اس شخص پر تعجب ہے جو موت کو یاد کرتا ہے پھر بھی لا إله إلا اللہ کے معنی سے غافل ہو جاتا ہے۔" اسی کے مانند روایت حسن بصری، عمر مولیٰ عفرہ اور جعفر صادق سے بھی منقول ہے۔

Al-Bazzar said: I was told by Ibrahim Ibn Sa'id Al-Jauhari after Bishr Ibn Al- Mundhir ufter Al Harith Ibn 'Abdullah Al- Yahbasi after 'Iyad Ibn `Abbas Al- Ghassani after Ibn Hujairah after Abu Dharr as saying: "The treasure mentioned in Allah's Book (the Glorious Qur'an) was a solid golden board where it was inscribed: I wondered at the one who affirmed faith in the Divine Decree and then he exerted himself; and I wondered at the one who remembered Hell-Fire and then he laughed; and I wondered at the one who remembered death and then he became heedless of the meaning of 'There is no god but Allah.'" The like was narrated by Al-Hasan Al-Basri, ` Umar the freed slave of `Afrah and Ja`far As-Sadiq.

د الله تعالیٰ قول: {او د دوی پلار یو نیک سړی و}، یعنی د دوی اووم یا لسم نیکه. په دې سره دا ثابتېږي چې د پلار نیکي د هغه د ځانو ماشومانو او د هغوی د ماشومانو ته ګټه رسوي.

Allah's Saying: {And their father was a righteous man}, i.e. their seventh or tenth grandfather. However, this proves that the righteousness of the father benefits his own children and their children.

د الله تعالی قول: {as a mercy from your Lord} یعنې «ستا د رب له لوري د رحمت په توګه»، دا یو متنی دلیل دی چې الخضر یو نبي و او هغه له ځانه د خوښې له مخې هیڅ کار نه و کړی، بلکې د الله سبحانه و تعالی د امر سره سم یې عمل کاوه.

Allah's Saying: {as a mercy from your Lord} , this is a textual proof that Al-Khadir was a Prophet and that he did not do anything out of his own desire but as ordered by Allah the Almighty.

د الخضر نوم، نسب او نبوت: ایا هغه لا ژوندی دی؟

Al-Khadir's Name, Lineage and Prophethood: Is He Still Alive?

د خضر ﷺ ... نه، پوهیږو چې د خضر ﷺ حقیقي نوم، نسب او مقام خبرې اترې لري. دا د دې پوښتنې سره یوځای ده چې ایا هغه لاهم ژوندی دی. Note: I should correct my own output: the rule says ﷺ only after the Prophet Muhammad, not after other prophets. The correct translation is below. د خضر حقیقي نوم، نسب او مقام خبرې اترې لري. دا خبره د دې خورا مهمې پوښتنې سره یوځای ده چې ایا هغه لا هم ژوندی دی؟

The real name, lineage and status of Al-Khadir are controversial. This can be added to the very important question: is he still alive?

الحافظ ابن عساکر وویل: ویل کیږي چې هغه د آدم زوی خضر دی. ابن قتیبه وویل: د هغه نوم بلیا یا ایلیا وو، د ملکان زوی، د فالغ زوی، د عابر زوی، د شالخ زوی، د ارفخشد زوی، د سام زوی، د نوح زوی (علیه السلام).

Al-Hafiz Ibn `Asakir said: He is said to be Al-Khadir son of Adam. Ibn Qutaibah said: His name was Balya -or Aylya -Ibn Malakan Ibn Faligh Ibn `Abir Ibn Shalikh Ibn Arfakhshdh Ibn Sam Ibn Noah (Peace be Upon him).

اسماعیل بن ابی اویس وویل: د هغه نوم المعمر بن مالک بن عبدالله بن نصر بن ازد و.

Isma`il Ibn Abu Uwais said: His name was Al-Mu`amir Ibn Malik Ibn `Abdullah Ibn Nasr Ibn Lazd.

نورو وویل: هغه خضر بن عامیایل بن الافیز بن العیص بن اسحاق بن النبي ابراهیم دی (علیه السلام). د هغه د نوم او نسب په اړه نور ډیر اقوال هم شته.

Others said: He is Khadrun Ibn `Amyaiyl Ibn Al-afiz Ibn AI-`Iys Ibn Ishaq Ibn Prophet Ibrahim (Peace be upon him). There are so many other views pertaining to his name and lineage.

امام بخاري وويل: ما ته محمد بن سعيد اصبهاني د ابن مبارک څخه وروسته، هغه د معمر څخه، هغه د همام څخه، هغه د ابو هريره (رضي الله عنه) په سند سره روایت کړی چې نبي ﷺ وفرمایل: «خضر ته دې نوم ځکه ورکړل شو چې هغه په یوه وچه سپینه ځمکه کښېناست، نو هغه ځمکه د هغه د کښېناستو وروسته په نبات سره شینه شوه.» قبيصه د ثوري څخه، هغه د منصور څخه، هغه د مجاهد څخه روایت کوي چې ويې ویل: خضر ته دې نوم ځکه ورکړل شو چې ده چې کله لمونځ کاوه نو د ده شاوخوا ټول شنه کیدل. مخکې بیان شوي چې موسی او یوشع (علیهما السلام) خپلو پښو ته ګورېدل تر دې چې د هغې ډبرې ته ورسیدل. هلته هغوي یو سړی ولید چې شین جامه یې اغوستې وه (یا د خپل ځان څخه جامه پر ځان اچولې وه). موسی ورته سلام واچاوه. خضر ځواب ورکړ: «ستاسو په ځمکه کې خلک یو بل ته څه ډول سلام وایي؟» موسی وویل: «زه موسی یم.» هغه وپوښتل: «د بني اسرائیلو موسی؟» موسی په اثبات ځواب ورکړ او وې ویل: «ایا زه تاسو تعقیب کولی شم ترڅو هغه علم راته ښوونه وکړی چې تاسو ته ښوونه شوی ده... او داسې نور.»

Imam Al-Bukhari said: I was told by Muhammad Ibn Sa'id Al-Asbahani after Ibn Al-Mubarak after Mu`amir after Hammam on the authority of Abu Hurairah (May Allah be pleased with him) that the Prophet (Peace be upon him) said: "Al- Khadir was named so because he sat over a barren white land, it turned green with plantation after (his sitting over It)." Qabisah narrated on the authority of Ath-Thauri after Mansur after Mujahid as saying: Al-Khadir was named so because everything around him used to turn into green when he stands for prayer. It was stated earlier that Moses and Yusha` (Peace be upon them) went back retracing their footsteps, till they reached the rock. There they saw a man covered with a green garment (or covering himself with his own garment). Moses greeted him. Al-Khadir replied saying: "How do people greet each other in your land?" Moses said: "I am Moses." He asked: "The Moses of Banu Israel?" Moses replied in the affirmative and added: "May I follow you so that you teach me of that knowledge which you have been taught... etc."

لومړی: الله تبارک و تعالیٰ فرمایي: {نو دوي زموږ له بندګانو څخه یو بنده وموند، چې موږ هغه ته له خپله لورې رحمت ورکړی وو، او هغه ته مو له خپله لورې علم ورزده کړی وو}. (الکهف، ۶۵)

First: Allah the Almighty says: {Then they found one of Our slaves, on whom We had bestowed mercy from Us, and whom We had taught knowledge from Us}. (Al-Kahf, 65)

دوهم: موسیٰ علیہ السلام خضر ته وویل: {موسیٰ هغه ته وویل} Note: The translation above is wrong because the source text ends mid-verse without a closing brace in the instruction. Here is the corrected translation: دوهم: موسیٰ (علیہ السلام) خضر ته وویل:

Second: Moses says to Al-Khadir: {Musa (Moses) said to him (Al-Khadir):

موسیٰ (علیہ السلام) نے اُس (خضر) سے کہا: «کیا میں آپ کی پیروی کر سکتا ہوں تاکہ آپ مجھے اُس علم میں سے کچھ سکھائیں جو آپ کو سکھایا گیا ہے (یعنی اللہ کی طرف سے ہدایت اور سیدھا راستہ)؟» اُس (خضر) نے کہا: «بے شک آپ میرے ساتھ صبر نہیں کر سکیں گے! اور آپ اُس چیز پر کیسے صبر کر سکتے ہیں جس کا آپ کو علم ہی نہیں؟» موسیٰ نے کہا: «اگر اللہ نے چاہا تو آپ مجھے صابر پائیں گے، اور میں کسی بات میں آپ کی نافرمانی نہیں کروں گا۔» اُس (خضر) نے کہا: «پس اگر آپ میری پیروی کرتے ہیں تو مجھ سے کسی چیز کے بارے میں نہ پوچھنا یہاں تک کہ میں خود اُس کا ذکر تم سے کروں»۔ (الکہف: 66-70) پس اگر وہ نبی نہ ہوتے تو موسیٰ اُن سے اس طرح خطاب نہ کرتے، اور وہ بھی موسیٰ کو اس طرح جواب نہ دیتے۔ موسیٰ نے اُن کی صحبت اس لیے چاہی کیونکہ وہ اُس علم میں سے کچھ حاصل کرنا چاہتے تھے جو اللہ نے خضر کو عطا کیا تھا اور جو موسیٰ کو نہیں دیا گیا تھا۔ اگر خضر نبی کے سوا کچھ اور ہوتے تو وہ معصوم نہ ہوتے۔ اور اس صورت میں موسیٰ اُن کے ساتھ جانے کے خواہش مند نہ ہوتے، کیونکہ موسیٰ خود ایک معزز نبی اور معصوم رسول تھے۔

"May I follow you so that you teach me something of that knowledge (guidance and true path) which you have been taught (by Allah)?" He (Al-Khadir) said: "Verily you will not be able to have patience with me! And how can you have patience about a thing which you know not." Musa (Moses) said: "If Allah wills, you will find me patient, and I will not disobey you in aught." He (Al-Khadir) said: "Then, if you follow me, ask me not about anything till I myself mention of it to you"). (Al-Kahf, 66-70) So, were he not a Prophet, Moses would not address him that way, and he would not answer Moses that way as well. Moses sought his company because he wanted to get some of the knowledge Al-Khadir was given by Allah and that which Moses did not get. Were Al-Khadir anything but a Prophet, he would not be infallible. Thus, Moses would not be keen to accompany him because Moses himself was an honorable Prophet and an infallible Messenger.

که خضر پیغمبر نه وای، موسی به د هغه د لټولو لپاره اته деж کاله زحمت نه وای ګالی. کله چې موسی له خضر سره وکتل، موسی هغه ډېر عزت کاوه او په عاجزۍ سره د هغه پسې روان شو، ترڅو د هغه له الهي علمه تر ډېرې اندازې پورې ګټه پورته کړي.

اکثر علماؤ وویل: "خضر لا هم ژوندی دی، ځکه هغه هغه څوک و چې د طوفان وروسته یې آدم (علیه السلام) ته خاوره ورکړه، او په دې ډول هغه د آدم د دعا اثر لاندې راغی چې هر څوک چې هغه ته خاوره ورکړي، اوږد عمر به ومومي." ځینو خلکو وویل: "هغه لا هم ژوندی دی، ځکه چې هغه د ژوند د چینې څخه ځښلې ده." داسې ډیری روایتونه او کیسې شتون لري چې هغه خلک پرې تکیه کوي چې خضر نن هم ژوندی دی. خو د دې موضوع پورې اړوند ټولې روایتونه او احادیث ضعیف او جعلي دي، او هغه کسان چې دا روایت کوي معصوم نه دي.

The majority of scholars said: "Al-Khadir is still alive because he was the one who buried Adam (Peace be upon him) after the Deluge and thus he was affected by the invocation of Adam that he who buries him will live long." Some people said: "he is still alive because he drank of the spring of life." There are so many narrations and stories on which those who viewed the existence of Al-Khadir today based their opinion. But, all the narrations and Hadiths pertaining to that issue are weak and invented and those who narrated them are not infallible.

عبدالرزاق وویل: ماته معمر خبر ورکړ چې ابو سعید الخدري وویل:

'Abdur Razzaq said: I was told by Mu' amir that Abu Sa'id AI-Khudri said:

یوں یوں دعوه کرد جیسے یوں یوں دعوه کرد ستاسو په رپو او شرح کې بنا پوهیدل کیږي، خو ځکه چې فقط ترجمه کول غواړم: یوه ورځ د الله رسول ﷺ موږ ته د دجال په اړه یوه اوږده روایت بیان کړ، او هغه شیانو کې چې هغه موږ ته بیان کړل، دا وه: «دجال به راځي، او هغه ته به د مدینې د غرونو په تنګو لارو کې د ننوتلو اجازه نه وي. هغه به د مدینې ترڅنګ په یوه مالګینه سیمه کې ځای نیسي، او هغه ته به یو سړی ښکاره شي چې به د خلکو تر ټولو غوره یا له غوره کسانو څخه وي. هغه به ووايي: زه شاهدي ورکوم چې ته هغه دجال یې چې د هغه کیسه د الله رسول ﷺ موږ ته بیان کړې ده۔ دجال به (خپلو اوریدونکو ته) ووايي: وګورئ، که زه دا سړی ووژنم او بیا یې ژوندی کړم، ایا تاسو به زما په ادعا کې شک لرئ؟ هغوی به ووايي: نه۔ بیا دجال به هغه سړی ووژني او بیا به یې ژوندی کړي۔ هغه سړی به ووايي: په الله قسم، اوس زه تا ته د هرې شیبې څخه ډیر پیژنم! دجال به بیا هڅه وکړي چې هغه بیا ووژني، خو هغه ته د دې کولو واک نه ورکول کیږي۔» معمر وویل: ما ته ویل شوي دي چې هغه سړی چې د دجال مخالفت کوي، هغه الخضر دی، او په هغه ورځ د هغه غاړه به له پیتل څخه پوښل شوې وي۔

"One day Allah's Messenger (Peace be upon him) narrated to us a long narration about Ad-Dajjal and among the things he narrated to us, was: 'Ad-Dajjal will come, and he will be forbidden to enter the mountain passes of Medina. He will encamp in one of the salt areas neighboring Medina and there will appear to him a man who will be the best or one of the best of the people. He will say: 'I testify that you are Ad-Dajjal whose story Allah's Messenger has told us. 'Ad Dajjal will say (to his audience): 'Look, if I kill this man and then give him life, will you have any doubt about my claim?' They will reply: 'No.' Then Ad Dajjal will kill that man and then will make him alive. The man will say: 'By Allah, now I recognize you more than ever! 'Ad-Dajjal will then try to kill him (again) but he will not be given the power to do so. ", Mu'amir said: I was told that the man who stands against the Dajjal is Al-Khadir and that his neck on that day would be covered with brass.