5.3 Muhammed bin İshak bin Yesar, Hadis alanında Emîrü'l-Mü'minîn (inananların emiri)
5.3 Muhammad bin Ishaq bin Yasar, Amir ul-Mu’minin (leader of the believers) in respect to the Hadith
Abdul Qadir Al-Muhammadi, Ahl ul-Hadith platformunda 19/03/2007 tarihinde yazdığı bir yazıda, Al-Madinah Sahifesi'nin isnadlarını ele alırken şunları belirtmiştir: [İbn İshak'a gelince, onun hakkında çok şey söylenmiştir ve bunların özeti şudur: O, Saduk (doğru sözlü) biridir, ancak hadis konusunda Mudlis'tir (yani isnadda bir ravîyi gizler). O, Mağazi ve Siyer'in İmamıdır ve bu konularda son başvuru noktasıdır]. Abbas Ed-Devri şöyle demiştir: Ahmed bin Hanbel'e İbn İshak hakkında soruldu ve şöyle dedi: “Bu hadisler (yani Mağazi ve Siyer ile ilgili olanlar) ondan yazılmıştır (yani nakledilmiştir). Ancak Helal ve Haram konusunda gelirse, öyle bir kavmi isteriz ki…” Ardından iki elini birleştirdi ve iki başparmağını parmaklarının üzerine koydu]. Bu bilgi, Shamela e-kütüphanesinde Ahl ul-Hadith platformunun arşivinde 2 - (51/390) numarasıyla bu şekilde kaydedilmiştir.
The one named Abdul Qadir Al-Muhammadi, who wrote on the Ahl ul-Hadith platform on the date 19/03/2007, stated the following when discussing the chains of transmission of the Sahifah of Al- Madinah: [As for Ibn Ishaq, then regarding him there is a lot that has been said, the sum of which is: That he is Saduq (truthful), Mudlis (i.e. conceal a narrator in the Isnad) in respect to the Hadith. He is the Imam of the Maghazi and Seera and is the final point of reference in respect to them]. Abbas Ad-Dawri said: Ahmad bin Hanbal was asked about Ibn Ishaq and so he said: “These Ahadeeth (i.e. concerning the Maghazi and Seera) are written (i.e. transmitted) from him. However, if he comes with the Halal and the Haram, we would want a people to be like this” He then clasped his hands together, placing his two thumbs over his fingers]. This was recorded like this in the archives of the Ahl ul-Hadith platform 2 - (51/390) of the Shamela e-library.
- "Al-Irshad Fee Ma'rifah 'Ulamaa' Al- Hadith" adlı eserde, El-Halili'nin (1/163 – Shamela e-kütüphanesi) aktardığına göre:
- The following came stated in “Al-Irshad Fee Ma’rifah ‘Ulamaa’ Al- Hadith”, by Al-Khalili (1/163 – Shamela e-library):
[Ebu Bekir bin İshak bin Yesar, Kays bin Mahrama ez-Zuhri'nin mevlasıdır; Medine halkından, seçkin bir âlimdir. ez-Zuhri, derslerinde ona işaret ederek şöyle demişti: "Mağazi'yi (yani Siyer'i) öğrenmek isteyen, onu bu genç adamdan öğrensin." Şu'be ise şöyle demiştir: "Hadis konusunda Emîrü'l-Mü'minîn'dir." İbn Me'în şöyle demiştir: "Onda bir sakınca (ba's) yoktur. Buhari, onun Sahih'ine yalnızca uzun hadisleri ve mağazi (savaşlar) ile ilgili rivayetleri nedeniyle almamıştır. Onun rivayetlerini delil olarak kullanmış ve Peygamber ﷺ'in günleri ve hâlleriyle ilgili birçok rivayeti, tarihle birlikte, ondan nakletmiştir. O, geniş bilgiye sahip bir âlim ve güvenilir (sika) bir râvidir." Dedem, Ali bin Muhammed bin Mahrevayh'tan, o da Ahmed bin Ebu Hüseyme'den bana rivayet etti; Ahmed şöyle demiştir: "Yahya bin Me'în'e Muhammed bin İshak hakkında sordum." O şöyle dedi: "Asım bin Ömer bin Katade şöyle demişti: 'İlim, İbn İshak hayatta kaldıkça insanlar arasında kalacaktır.'" İbn Me'în şöyle dedi: "İbn İshak, Asım'dan rivayet almıştır ve onun hakkında iyilikten başka bir şey söylemezdi." İbn Ebu Hüseyme dedi ki: İbrahim bin el-Munzir, Ömer bin Osman et-Teymi'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "İbn Şihab'ın İbn İshak'ı dinleyip ondan, Asım bin Ömer'in Katade'den rivayet ettiği hadisleri aldığını işittim." İbrahim bin el-Munzir, İbn Uyeyne'den rivayet etti; o şöyle demiştir: "Allah'a yemin ederim ki İbn Şihab'tan işittim (öğrendim veya aldım) ve o İbn İshak'ı görmüştü." Şöyle dedi: "İlim, bu şehirde (Medine'de) bu zat kaldıkça kalacaktır." İbn Uyeyne bana sordu: "Arkadaşların Muhammed bin İshak hakkında ne diyor?" Ben de dedim ki: "Onlar diyor ki: O bir yalancıdır." Bunun üzerine dedim ki: "Sen de öyle yapma; çünkü onu, Yezid bin Husayfa'yı beklerken kabrin arkasında görmüştüm. Ben de ona 'Burada ne yapıyorsun?' dedim."] Dedi ki: "Yazib bin Husayfa'yı bekliyorum; ondan bana fayda sağlamış hadisler öğreniyorum." Dedem, Ali bin Muhammed bin Mahrevayh'ten, o İbn Ebi Hasime'den, o da Harun bin Ma'ruf'tan rivayet etti; Harun şöyle demiştir: "Ebu Muaviye Muhammed bin Hazım'ın şöyle dediğini işittim: Muhammed bin İshak, insanların en iyi hafızaya sahip olanlarındandı. Durum şuydu: Bir adamın beş veya daha fazla hadisi olsa, Muhammed bin İshak gelir ve onları kaydederdi. Adam derdi ki: 'Benim adıma bunları ezberle; böylece ben unutursam, sen onları benim için saklamış olursun.'" Hafız İbn İdris şöyle demiştir: "Muhammed bin İshak nasıl sika (güvenilir) olmasın; oysa Abdurrahman el-A'rac'dan almış ve ondan rivayet etmiştir. Üstelik Ebu z-Zinad'dan, o da el-A'rac'dan, ayrıca Ebu z-Zinad'dan, o da babasından, o da el-A'rac'dan rivayet etmiştir?" Muhammed bin İshak'tan rivayette bulunan âlimler şunlardır: Ez-Zuhri, Salih bin Keysan, Ukayl bin Halid ve Yunus bin Yezid. Çağdaşları ise şunlardır: Şu'be, es-Sevri, Hammad bin Seleme, Hammad bin Zeyd, Şerik bin Abdullah ve bunların dışındakiler. Onun ilminin genişliğinin bir göstergesi, kendisinden sonra bir süre daha yaşamış olan bir gruptan rivayet etmiş olmasıdır; mesela Sufyan, Şu'be ve Şerik gibi. Musa bin Yesar adında bir amcası vardı; o, Ebu Hureyre'den bir nüshayı rivayet etmişti ve Muhammed bin İshak ile Davud bin Kays el-Medeni bunu ondan rivayet etmiştir.
Muhammed bin İshak'ın, Ez-Zührî'den, Muhammed bin Cübeyr bin Mut'im'den, onun babasından, Peygamber'den (ﷺ) naklettiği, "Allah, (kulunu) parlak kılsın (veya aydınlatsın)" dediği rivayette 'İlel (kusurlar) ve İdtirab (tutarsızlık) bulunmaktadır. Ya'la ve Muhammed b. Ubeyd de bunu rivayet etmiştir; ayrıca Yahya bin Said el-Umevî, Muhammed bin Yezid el-Vasıtî, Ahmed bin Halid el-Vehbî de İbn İshak'tan, o da bizzat Ez-Zührî'den rivayet etmiştir. Abdullah bin Numeyr, İbn İshak'tan, o da Abdüsselam bin Harb'den, o da Ez-Zührî'den rivayet etmiştir. Yunus bin Bukeyr ise Muhammed bin İshak'tan, o da Amr bin Ebu Amr el-Medenî'den, o da Muhammed bin Cübeyr bin Mut'im'den, onun babasından rivayet etmiştir. Açıkça anlaşılmıştır ki Muhammed bin İshak bunu Ez-Zührî'den işitmemiş, aksine tedlis (rivayet zincirini değiştirme) yapmıştır; Salih bin Keysan ise bunu Ez-Zührî'den rivayet etmiştir. Dedemin ve el-Kasım bin Alkame'nin ikisinin de şöyle dediğini işittim: Abdurrahman bin Ebu Hatim'in şöyle dediğini işittik: Müslim bin el-Haccac en-Neysabûrî'nin şöyle dediğini işittim: İshak bin Rahaveyh el-Hanzalî bize kendi kitabından haber verdi, şöyle diyerek: Yahya bin Adem'in şöyle dediğini işittim: Abdullah bin İdris'in şöyle dediğini işittim: Malik bin Enes'in yanındaydım; bir adam ona şöyle dedi: "Er-Rey'de, Mehdi'nin veziri Ebû Ubeydullah'ın huzurunda bulundum ve Muhammed bin İshak da oradaydı." İbn İshak şöyle dedi: "Gelin, bana Malik'in ilimlerini sunun, çünkü ben onun kusurlarını gösterecek kişiyim." Bunun üzerine Malik şöyle dedi: "O, Deccalların Deccalı'dır; (size) 'Ona benim ilmimi sunun' diyor." İbn İdris dedi ki: "Deccal'in çoğulunun ancak onun ağzından kullanıldığını işitmiştim." Dedem ve İbn Alkame şöyle dedi: Abdurrahman bin Ebu Hatim, Ebû Said el-Eşecc'den, o da İbn İdris'ten rivayet etti; İbn İdris şöyle dedi: "Malik bin Enes'in yanındaydım; bir adam şöyle dedi: Muhammed bin İshak dedi ki: 'Bana Mağazi'yi (savaşların siyerini) gösterin, çünkü ben onun kusurlarını gösterebilecek kişiyim.'" Malik bunun üzerine şöyle dedi: "Böyle bir şeyi söylemesi, Decelerden (aldatıcılar ya da sahtekârlar) bir Deccal olduğunu gösterir. Onu Medine'den süren biziz." Dedem, Ali bin Muhammed bin Mahrevayh'tan, o İbn Ebu Hasime'den, o İbrahim bin el-Munzir'den, o Mus'ab bin Osman'dan, o Amir bin Sa'd'dan rivayet etti; Amir bin Sa'd şöyle dedi: "Hişam bin Urve, Muhammed İbn İshak'tan söz ettiğinde şöyle derdi: 'Ona karımın yanına girme izni kim verdi? Ne zaman girdi ve ondan ne zaman hadis dinledi?' Sanki onun karısından bir şey rivayet ettiğini inkâr eder gibiydi." [Alıntının sonu.]
The Hadith of Muhammad bin Ishaq, from Az-Zuhriy, from Muhammad bin Jubair bin Mut’im, from his father, from the Prophet (peace be upon him), stating: “May Allah cause a slave (of His) flourish (or shine)” contains ‘Ilal (defects) and Idtirab (inconsistency). Ya’la and Muhammad the sons of ‘Ubaid related it, in addition to Yahya bin Sa’id Al-Umawwiy, Muhammad bin Yazid Al-Wasitiy, Ahmad bin Khalid Al-Wahbiy, from Ibn Ishaq, from Az-Zuhriy himself. Abdullah bin Numair related it from Ibn Ishaq, from Abdus Salam bin Harb, from Az-Zuhriy and Yunus bin Bukair related it from Muhammad bin Ishaq, from ‘Amr bin Abu ‘Amr Al-Madaniy, from Muhammad bin Jubair bin Mut’im, from his father. It has become evident that Muhammad bin Ishaq did not hear it from Az-Zuhriy but rather undertook Tadlis (manipulation of the chain of transmissions) and Salih bin Kaisan related it from Az-Zuhriy. I heard my grandfather and Al-Qasim bin ‘Alqamah both saying: We heard Abdur Rahman bin Abu Hatim saying: I heard Muslim bin Al-Hajjaj An-Naisabouriy saying: Ishaq bin Rahawaih Al-Hanzhaliy informed us from his book saying: I heard Yahya bin Adam saying: I heard Abdullah bin Idris saying: I was with Malik bin Anas and a man said to him: “I was in Ar- Rayy (place) in the presence of Abu Ubaidullah the Wazir of Al-Mahdi and Muhammad bin Ishaq was also there”. Ibn Ishaq said: “Come, present to me the sciences (i.e. knowledge) of Malik as I will be the one to show its faults”. So, Malik said: “He is a Dajjal from the Dajjals (i.e. deceiver or imposter), saying (to you) present to him my knowledge”. Ibn Idris said: “And I had not heard the plural of Dajjal being used except from him”. My grandfather and Ibn ‘Alqamah said: Abdur Rahman bin Abu Hatim related from Abu Sa’id Al-Ashajj, from Ibn Idris who said: “I was with Malik bin Anas and a man said: Muhammad bin Ishaq said: “Show me the Maghazi (i.e. Seera of battles) for verily I am the one who can show its faults”. Malik then said: “He is a Dajjal from the Dajjals (deceivers or imposters) to say such a thing, we are the ones who banished him from Al-Madinah”. My grandfather related from ‘Ali bin Muhammad bin Mahrawaih, from Ibn Abu Khaithama, from Ibrahim bin Al-Mundhir, from Mus’ab bin Uthman, from ‘Amir bin Sa’d, who said: “When Hisham bin ‘Urwah mentioned Muhammad Ibn Ishaq he would say: “Who let him in to see my wife, when did he enter and when did he hear from her?” As if he was denying its occurrence”] [End of Quote].
Eğer insaf sahibi bir eleştirmen, İmam İbn İdris el-Hafız'ın şu sözünü değerlendirseydi: "Muhammed bin İshak nasıl güvenilir (sika) olmasın ki, Abdurrahman el-A'rac'tan almış ve ondan rivayet etmiştir. Sonra (ayrıca) Ebu'z-Zinad'dan, o da el-A'rac'tan ve Ebu'z-Zinad'dan, o da babasından, o da el-A'rac'tan rivayet etmiştir?" onun, tedlis (senedi değiştirme veya bozma) suçlamasını bile kendisinden uzaklaştırdığını anlardı.
I say: If the fair critic was to consider the speech of Imam Ibn Idris Al- Hafizh: “How could Muhammad bin Ishaq not be Thiqah (trustworthy – reliable) whilst he had taken from Abdur Rahman Al-Aa’raj and related from him. Then (in addition) he related from Abu Az-Zinad, from Al-Aa’raj and from Abu Az-Zinad, from his father, from Al- Aa’raj?” he would know that it repels from him even the accusation of Tadlis (manipulation or alteration of the chain of transmission).
- Aşağıdakiler, İbnu'l-Kayyım el-Cevziyye'nin "Tehdhîbu Sunen Ebî Dâvûd ve İydâhu Müşkilâtihî" adlı eserinde (2/372, Shamela e-kütüphanesi) şöyle ifade edilmiştir: [İbn İshâk'ın, içinde ... bulunan hadisi hakkında]
- The following came stated in “Tahdhib Sunan Abu Dawud Wa Iedaah Muskilaatihi”, by Ibn Qayyim Al-Jawziyah (2/372, Shamela e-library): [Concerning the Hadith of Ibn Ishaq which contains within it .

"Ve şüphesiz O'nun arşı, göklerinin üzerinde bir kubbe gibidir" ve Al-Mundhiriy'nin bu konudaki kusur tespiti. Ardından şöyle dedi: Tasdik edenler veya iddia edenler şöyle dediler: "Bu konuda Hadisi reddetmenize izin verecek hiçbir şey yoktur. İbn İshak'a yönelttiğiniz suçlamaya gelince, buna verilecek cevap şudur: İbn İshak, Allah'ın ilim ('İlm) ve güvenilirlik (Emanet) açısından yerleştirdiği bir odak noktasıdır." Ali bin el-Madiniy şöyle dedi: "Hadisleri, benim görüşüme göre, Sahih'tir (sağlam)." Şu'be şöyle dedi: "İbn İshak, Hadis konusunda Emirü'l-Mü'minin'dir (müminlerin emiri)." Ayrıca şöyle dedi: "O Saduk'tur (doğru sözlüdür)." İbnü'l-Madiniy de şöyle dedi: "Ondan yalnızca iki Munkar (reddedilmiş) hadis bulabildim." Bu, rivayet ettiği çok sayıda hadise rağmen yalnızca iki reddedilebilir hadis bulduğu durumda, en yüksek övgü ve takdir düzeyini temsil eder. Ali (bin el-Madiniy) ayrıca şöyle dedi: "Ebu Uyeyne'nin şöyle dediğini duydum: 'İbn İshak'ın Kader konusundaki görüşü dışında, kimsenin onun hakkında (eleştirel) konuştuğunu duymadım. Şüphesiz onun zamanındaki insanlar, kendilerinden sonra onun hakkında konuşanlardan onu daha iyi bilirler.'" Muhammed bin Abdullah bin el-Hakem şöyle dedi: "Eş-Şafi'i'nin şöyle dediğini duydum: Ez-Zührî şöyle demişti: 'Bu bölgede (el-Harra) o vizyoner genç (yani İbn İshak) durdukça, ilim de burada kalacaktır.'" Ya'kub bin Şeybe şöyle dedi: Yahya bin Ma'in'e sordum: "İbn İshak nasıldır?" Yahya bin Ma'in'e sordum: "İbn İshak'ın durumu nasıldır?" O şu cevabı verdi: "Öyle değildi (yani sorgulanacak biri değildi)." Sordum: "Hadislerine dair içinizde (olumsuz) bir şey taşıyor musunuz?" O cevap verdi: "Hayır, o doğru sözlüydü." Yezid bin Harun şöyle dedi: Şu'be'nin şöyle dediğini duydum: "Eğer yetkiye sahip olsaydım, İbn İshak'ı hadis alimlerinin üzerine tayin ederdim." İbn ‘Adiy şöyle dedi: “Büyük âlim İbn İshak'ın hadislerini inceledim ve onun hadislerinde, onun zayıf olduğunu tespit etmemize imkân verecek bir şey bulamadım. Diğerlerinin hata yaptığı gibi, o da hata etmiş veya yanılmış olabilir. Ama güvenilir naklediciler arasında onun rivayetinin yalan olduğu bilinmiyordu.” Ya‘kub bin Şeybe şöyle dedi: İbnü'l-Medînî'ye İbn İshak hakkında sordum. O da şöyle dedi: “Benim görüşüme göre onun hadisleri sahihtir.” Sordum: “Malik'in onun hakkında söylediklerine ne demeli?” Cevap verdi: “Malik onunla oturmadı, Medine'de konuşulan her meseleyi de onun kadar bilmiyordu!” Dedim ki: “Hişam bin ‘Urve de onun hakkında konuştu.” Cevap verdi: “Hişam'ın söyledikleri bağlayıcı bir kaynak değildir. Belki İbn İshak o kadınla çocukken karşılaşmış ve ondan dinlemiştir. Hadislerindeki doğruluk açıktır. Bazen şöyle rivayet eder: Ebu'z-Zinad bana anlattı, bazen de şöyle der: Ebu'z-Zinad'dan zikredildi. Ayrıca şöyle der: Hasan bin Dînar bana Eyyub'dan, o da ‘Amr bin Şu‘ayb'dan naklen anlattı (selem ve bey‘ yani ticaretle ilgili konularda). Ve ‘Amr bin Şu‘ayb'dan, bütün insanlardan daha fazla rivayet etmiştir.”
“And indeed His throne is above His heavens like a dome” and the finding defects for it by Al-Mundhiriy. He then said: The people of attestation or assertion said: “There is nothing in respect to this which permits for you to reject the Hadith. As for your accusation against Ibn Ishaq in relation to it, then the answer to that is: Ibn Ishaq represents a focal point that Allah has made in terms of knowledge (‘Ilm) and trustworthiness (Amanah)”. Ali bin Al-Madiniy said: “His Hadith, in my view, are Sahih (authentic)”. Shu’bah said: “Ibn Ishaq is the Amir ul-Mu’minin (Leader of the believers) in respect to the Hadith”. He also said: “He is Saduq (truthful)”. Ibn ul-Madiniy also said: “I have not found except two rejected Hadith from him” and this represents the highest level of praise and commendation, in the case where he did not find except two rejectable (Munkar) Hadith, in spite of the great number of Hadith that he related. ‘Ali (bin Al-Madiniy) also said: “I heard Abu ‘Uyaynah saying: “I have not heard anyone speaking (critically) about Ibn Ishaq except regarding his opinion in relation to Al-Qadar, and there is no doubt that the people of his time period are more knowledgeable about him than those who spoke about him after them”. Muhammad bin Abdullah bin Al-Hakam said: “I heard Ash-Shafi’iy saying: Az-Zuhriy said: “Knowledge will remain in this area (Al-Harrah) as long as that visionary young man remains in it (meaning Ibn Ishaq)”. Ya’qub bin Shaibah said: I asked Yahya bin Ma’een: “How is (the Ibn Ishaq?” I asked Yahya bin Ma’een: “How is the status of Ibn Ishaq?” He replied: “He was not like that (i.e. to be questioned). I asked: “Do you hold anything in yourself (negative) in respect to his Hadith?” He answered: “No, he was truthful”. Yazid bin Harun said: I heard Shu’bah saying: “If I possessed authority, I would have appointed Ibn Ishaq over the scholars of Hadith”. Ibn ‘Adiy said: “I have examined the Ahadeeth of the great scholar Ibn Ishaq and I did not find in his Hadith that which presents an opportunity for us to ascertain that he is weak (Da’if). He may have erred or been mistaken, just as others make errors. And it was not known among the trustworthy transmitters that his narration was a lie”. Ya’qub bin Shaibah said: I asked Ibn ul-Madiniy about Ibn Ishaq? And he said: “His Hadith are Sahih (authentic) in my view”. I asked: “What about what Malik said about him?” He replied: “Malik did not sit with him and did not know him or every matter that was spoken in Al- Madinah!”. I said: “Hisham bin ‘Urwah has also spoken about him?” He replied: “That which Hisham said is not an authoritative source. It could be that he (i.e. Ibn Ishaq) met the woman whilst he was a boy and heard from her. Truthfulness is evident in his Hadith: He relates on an occasion: Saying Abu Az-Zinad told me, and sometimes he says: Abu Az-Zinad mentioned and he says: Al-Hasan bin Dinar related to me from Ayub from ‘Amr bin Shu’aib (in relation to Salaf and Ba’i (i.e. issues related to trade)). And he related more than all the people from ‘Amr bin Shu’aib].