همان‌گونه که می‌دانیم، عقل منبع شریعت نیست؛ بلکه قرار دادن آن به‌عنوان منبع، به معنای نفی کامل شریعت است. اجتهاد نیز استفاده از عقل برای استنباط احکام نیست؛ بلکه اجتهاد، متمرکز ساختن کاربرد عقل حول دو نقش اساسی است: نخست، فهم واقعیت موضوع مورد بحث تا ماهیت مسئله‌ی پیش‌رو به‌طور کامل درک شود، و دوم، فهم متون اسلامی‌ای که با آن مسئله مرتبط‌اند.

As we know the mind is not the source of the Shari’ah rather making it such would be a complete negation of the Shari’ah. Ijtihad is not using the intellect to derive rules, rather Ijtihad is focussing the usage of the intellect around two fundamental roles, understanding the reality of the subject matter at hand so as to fully comprehend the nature of the issue at hand, and in understanding the Islamic texts that are connected to the issue.

بنابراین، برای آنکه روش اسلامی برپایی خلافت را تعیین کنیم، لازم است دلایل شرعی را بررسی کرده و حکم را از آن استخراج نماییم. امام شافعی در کتاب مشهور خود «الرسالة»، صفحه ۷۵ گفته است: «هیچ کس نباید درباره مسئله‌ای خاص تنها با گفتن اینکه آن جایز یا حرام است نظر دهد، مگر آنکه علمی یقینی داشته باشد، و این علم مبتنی بر قرآن یا سنت باشد، یا از اجماع یا از راه قیاس به دست آمده باشد.» او در صفحه ۲۸۸، بند ۴۹۳ افزوده است: «در همه اموری که به زندگی مسلمان مربوط است، یا حکمی الزامی وجود دارد یا نشانه‌ای به پاسخ درست. اگر حکم الزامی باشد باید از آن پیروی شود. و اگر نشانه‌ای نباشد، از راه اجتهاد جستجو می‌شود.» از این رو، برای هر کنش انسانی حکم شرعی‌ای وجود دارد و برای هر حکم شرعی دلیلی از وحی؛ و بدین ترتیب احکام شریعت (قوانین الهی) از دلایل تفصیلی و از راه اجتهاد استنباط می‌شوند.

So in order to establish the Islamic method of establishing the Khilafah we are required to study the Islamic evidences and extract the rule. Imam Shafi’i stated in his renowned work Ar Risala page 75: “No one should give an opinion upon a specific issue by merely stating that it is permitted or prohibited, unless he has sure knowledge, and this knowledge is based on the Qur’an or the Sunnah or derived from Ijma’a or through Qiyas.” He went on to say on page 288 paragraph 493: “On alll matters touching the (life of a) Muslim there is either a binding decision or an indication as to the right answer. if there is a binding decision then it should be followed. If there is no indication then it is sought by Ijtihad.” Hence for every single human action there is a Hukm Shari and for every Hukm Shari there is Daleel from the Wahi (revelation), and so the Ahkam Shari’ah (divine rules) are derived from the detailed evidences via the process of Ijtihad.

الله (سبحانه وتعالى) در سورة المائدة می‌فرماید،

Allah (swt) states in Surah al-Ma’idah,

«امروز دینتان را برایتان کامل کردم و نعمتم را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان دین برای شما پسندیدم.» (ترجمه معانی قرآن کریم، سورۃ المائدہ، آیه ۳)

“This day I have perfected for you your Deen and completed my favour upon you and have chosen Islam as your Deen.” (TMQ al-Ma’idah, verse 4)

امام سیوطی ذکر می‌کنند که تمام احکام اسلام نازل شد، و از این جهت دین در این نقطه کامل گشت (الإتقان فی علوم القرآن، که صبونی در کتاب التبیان فی علوم القرآن، صفحات ۱۸ تا ۱۹ از آن نقل کرده است). بنابراین ما دینی کامل و تمام‌شده در اختیار داریم که هیچ مسئله‌ای از مسائل انسانی در آن بی‌پاسخ نمانده و در قالب احکام شریعت، یعنی قواعدی که الله سبحانه و تعالی برای مسلمانان وضع کرده تا زندگی خود را بر اساس آن سامان دهند، به آن پرداخته شده است. از این رو، احکام شریعت تنها مرجع مؤمنان در تمام کارهایشان است، از جمله در روش برپایی خلافت الله. الله سبحانه و تعالی در قرآن می‌فرماید:

Imam Suyuti mentions that all the Ahkam of Islam were revealed and so in that sense the Deen had become completed at this point (Al Itqan fe ‘Ulum ul Qur’an quoted by Sabuni in his Tibyan fee ‘Ulum ul Qur’an p18-19). Hence we have been given a perfected and completed Deen where no human problem has not been addressed in the form of Ahkam Shari’ah i.e. rules that Allah (swt) has laid down for the Muslims in order to live their lives. Hence the Shari’ah rules are the sole reference point of the believers in all that they do, including the methodology of establishing the Khilafah Allah (swt) states in the Qur’an,

«وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ» ﷺ Note: I've kept the verse in the Qur'an format but since the rule says ﷺ must not appear inside a Qur'an verse, here is the corrected version: «وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانتَهُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ» (سوره الحشر، آیه ۷)

“Whatever the Messenger (saw) gives you take it and whatever he forbids you leave it, fear Allah for verily Allah is most stern in His punishment.” (TMQ al-Hashr, verse 7)

پس ما تنها می‌توانیم احکام را از وحی، یعنی قرآن و سنت، و از آنچه بر آن دو دلالت می‌کند، اخذ کنیم؛ یعنی اجماع صحابه (رضی الله عنهم) و آنچه اجماع به آن راهنمایی می‌کند، که همان قیاس است. به همین ترتیب، ما از اخذ هر حکم یا قانونی از غیر این منابع، در همه امور زندگی، منع شده‌ایم.

So we can only adopt from the revelation of the Qur’an and the Sunnah and what indicates it, namely the Ijma’a of the Sahabah (ra) or what it points to, that is Qiyas (Analogy). Similarly we are prevented from adopting any rule or law from other than these sources in all of the affairs of life.

پیامبر ﷺ فرمود: «هرکس عملی را انجام دهد که بر دستور ما استوار نباشد، آن عمل مردود است.» (روایت‌شده از عایشه رضی‌الله عنها در الجامع الصحیح امام مسلم)

The Prophet (saw) stated,“Whosoever enacts an action not established upon our affair will have it rejected” (Narrated by ‘A’ishah (ra) in the Jami’u us Sahih of Imam Muslim)

بنابراین ما موظفیم که در همه‌ی اعمالمان خود را به احکام شرعی مقید کنیم، چه در تعیین یک واجب باشد، مانند نماز، نصب خلیفه، روزه‌ی ماه رمضان و جز اینها؛ چه در تعیین یک حرام، مانند زنا، دروغ‌گویی و حرام بودن حکم کردن به غیر آنچه کفر است؛ چه در تعیین یک مباح، مانند خوردن و آشامیدن، بهره‌گیری از فناوری و آزمایش در علوم طبیعی؛ یا هر دسته‌بندی دیگری از احکام شرعی، مانند مندوب (مستحب) یا مکروه. همه‌ی این‌ها نیازمند دلیل از قرآن یا سنت است تا دیدگاه اسلام و حکم خداوند در هر مسئله‌ای مشخص شود.

So we are required to restrict ourselves to the Ahkam Shari’ah in all of our actions irrespective of whether in determining an obligation e.g. prayer, the appointing of a Khaleefah, fasting in Ramadhan etc., a prohibition e.g. Zina, lying, the prohibition of ruling by Kufr etc., a permission e.g. eating and drinking, utilising technology, experimentation in natural sciences etc. or any other classification of Shari’ah rule such as the favourable (Mandoub) or disliked (Makruh). All of these would require evidence from the Qur’an or the Sunnah to determine the view of Islam and Hukm of Allah on any issue.

بنابراین، پس از آنکه تعیین شد که احیای شیوه‌ی زندگی اسلامی از راه برپایی خلافت، مسئله‌ی حیاتیِ پیش روی امت است، ما ملزم هستیم که به اسلام مراجعه کنیم تا اعمالی را که باید برای بازسazi خلافت انجام دهیم تعیین کنیم، و بدین وسیله اسلام را به امور زندگی بازگردانیم.

Hence after having determined that the resumption of the Islamic way of life by establishing the Khilafah is the vital issue that faces the Ummah we are required to look to Islam to determine the actions that we are required to undertake in order to re-establish the Khilafah, thereby bringing Islam back to the affairs of life.

پس باید دریافت که برای هر فعل انسانی یک حکم شرعی، یعنی حکمِ الهی، وجود دارد. و برای هر حکم شرعی دلیلی از قرآن و سنت، یا اجماعِ صحابه، یا قیاسی که بر پایهٔ نصوص استوار است، وجود دارد.

So we must realise that for every human action there is a Hukm Shari’i, i.e. divine rule. For every Hukm Shari’i there is an evidence from the Qur’an and the Sunnah or the Ijma’a of the Sahabah or indicated through Qiyas based upon the texts.

احکام شریعت که از دلایل قطعی استنباط می‌شوند با بررسی قرآن و سنت درمی‌یابیم که برخی احکام وجود دارد که دلیل آن‌ها غیرقابل مناقشه است و جایی برای اجتهاد در آن‌ها نیست. این احکام در آیات قرآن که معنای آن‌ها قطعی است، و در آن احادیث پیامبر ﷺ که به‌طور یقینی از پیامبر ﷺ صادر شده‌اند (متواتر) و معنای آن‌ها نیز قطعی است، یافت می‌شوند. این‌ها دلایل قطعی‌اند که تنها به یک شیوه قابل فهم‌اند و انکار آن‌ها شخص را به کفر می‌کشاند. برای نمونه، مسائل عقیدتی همچون ایمان به بهشت و جهنم و ایمان به روز قیامت، امور غیرقابل مناقشه و بخش‌های قطعی دین‌اند که باید به آن‌ها ایمان داشت.

Ahkam Shari’ah deduced from the Daleel (evidences) that are definite When scrutinising the Qur’an and the Sunnah we would find that there are certain rules whose evidence is indisputable and there is no room for Ijtihad. They are found in the verses of Qur’an whose meaning is Qat’i (definitive) and those Ahadith of the Prophet (saw) which are indisputably known to be from the Prophet (saw) (Mutawatir) and whose meanings are also Qat’i. These are Qat’i evidences which can only be understood in one manner and the rejection of which would lead a person to Kufr. For example, matters of Aqeedah such as the belief in Jannah (Paradise) and Jahannam (Hellfire), and the belief in the Day of Judgement are indisputable and are definitive parts of the Deen that we must believe in.

همچنین برخی از احکام شرعی قطعی و غیرقابل تردیدند، و انکار آن‌ها کفر است.

Similarly certain Ahkam Shari’ah are definitive and indisputable, and the rejection of these would be Kufr (disbelief).

مثلاً قرآن و سنت دلایل فراوانی درباره‌ی وجوب برپاداشتن نماز واجب (نماز) دارند. انکار این وجوب کفر خواهد بود. نمونه‌ی دلیل بر این، آنجاست که الله (سبحانه و تعالی) در سورۀ المؤمنون فرموده است: «قطعاً مؤمنان رستگار شدند، همانان که در نمازشان خشوع می‌ورزند.» (قرآن کریم، سورۀ المؤمنون، آیات ۱-۲)

For example the Qur’an and Sunnah contain numerous evidences concerning the obligation of the establishment of the regular Salah (prayer). The rejection of this obligation would be Kufr. An example of a Daleel for this would be when Allah (swt) said in Surah al-Mu’minun, “Verily the believers have attained the Success (in the hereafter), those who guard there prayers.” (TMQ al-Mu’minun, verses 1-2)

و همچنین حدیثِ پیامبر ﷺ که به روایتی صحیح در مسند امام احمد بن حنبل نقل شده است:

Also the Hadith of the Prophet (saw) as narrated authentically in the Musnad of Imam Ahmed ibn Hanbal:

«میان من و شما عهدی است که نماز است؛ هر که نماز را ترک کند، کار کفر را انجام داده است.» از این رو، حکم شرعی درباره وجوب (فرض بودن) نماز قطعی است.

“The covenant between myself and yourself is the Salah whoever abandons prayer commits an action of disbelief” Hence the Hukm Shari’i is definitive on the obligation (Fard) of Salah.

مثال دیگری از یک حکم قطعی، حرمت ربا (سود و بهره) است که در قرآن بدون هیچ جای برای سوءفهم تثبیت شده است، آنجا که الله (سبحانه و تعالی) فرمود:

Another example of a definite rule would be the prohibition of Riba (usury/interest) that has been established without any room for misunderstanding in the Qur’an when Allah (swt) said:

«{وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا}» (سورۃ البقرہ، آیت 275)

“And Allah has permitted trade but forbidden usury.” (TMQ al-Baqarah, verse 275)

این و دیگر دلایل، روشن و قاطع در دلالتشان هستند و جز این معنا نمی‌دهند که معاملات ربوی، در تمامیت خود، حرام (تحریم) است؛ خواه این معاملات از راه بانکداری شخصی باشد، یا از راه گرفتن وام‌های صندوق بین‌المللی پول، یا از راه حمایت از صندوق بین‌المللی پول با کمک‌های مالی.

This amongst other evidences are clear and definitive in their import and can only mean the prohibition (Tahreem) of interest dealings in their totality, whether this occurred through personal banking, the taking of IMF loans or the supporting of the IMF through donations.

از دیگر نمونه‌های احکام قطعی‌الثبوت می‌توان به اموری اشاره کرد مانند وجوب روزه‌داری در ماه رمضان، حرمت تسلط کفار بر سرزمین‌های اسلامی همچون القدس، وجوب بازگرداندن حکم خداوند و وجوب جهاد. همه‌ی این احکام غیرقابل مناقشه‌اند، زیرا دارای دلیلی قطعی‌الدلالة و قطعی‌الثبوت هستند.

Other examples of Ahkam that are indisputable are matters such as the obligation of fasting in the month of Ramadhan, the prohibition of Kuffar having authority in the Islamic lands such as al-Quds, the obligation of restoring the rule of Allah and the obligation of Jihad. All of these Ahkam are indisputable since they have Daleel that are definitive.

در این مسائل جای هیچ‌گونه اختلاف نظر یا تفاوت دیدگاه وجود ندارد.

There is no room in these matters for any differences of opinions or divergences of views.

احکام شرعی‌ای که از دلیل استنباط می‌شوند و نامعیّن‌اند، از دلایلی نیز به دست می‌آیند که در معانی آن‌ها، در ارتباط‌شان با مسئلهٔ مورد نظر و در اعتبارشان مجالی برای تفسیر و اجتهاد وجود دارد. اینجاست که لازم است دلایل بیشتر مورد بررسی و کاوش قرار گیرند، زیرا الله (سبحانه و تعالی) به مسلمانان دستور می‌دهد که

Ahkam Shari’ah deduced from Daleel that are indefinite Ahkam Shari’ah are also derived from evidences where there is room for interpretation regarding meanings, connection with the problem at hand and validity. This is where we are required to scrutinise the evidences further, since Allah (swt) orders the Muslims,

«و اگر در چیزی اختلاف کردید، آن را به خدا و پیامبرش ﷺ بازگردانید» {سورهٔ النساء، آیهٔ ۵۹}

“Then if you dispute in a matter return it to Allah and His Messenger (saw)” (TMQ al-Nisa’a, verse 59)

بنابراین، در مسائلی که دلیل آن بیش از یک معنا را برمی‌تابد، باید بیشترین تلاش به کار رود تا دلایل مربوط درک شوند و آن‌ها در پرتو قرآن و سنت سنجیده شوند؛ یعنی همه‌ی دلایلی که به موضوع مورد بحث مربوط‌اند، با هم سنجیده شوند.

Hence, in matters where the Daleel (evidence) is interpretable in more than one manner the utmost must be done in understanding the relevant evidences and weighing them up in light of the Qur’an and the Sunnah i.e. weighing up all the related evidences pertaining to the matter under discussion.

این فرایند اجتهاد نامیده می‌شود. پیامبر ﷺ اصحاب را به اجتهاد به‌عنوان روشی برای استنباط احکام شرعی از دلایلشان راهنمایی می‌کرد. روایت شده است که وقتی پیامبر ﷺ معاذ و ابوموسی الاشعری را به یمن فرستاد، فرمود: «به چه چیزی حکم خواهید کرد؟» گفتند: «اگر حکم را در قرآن و سنت نیابیم، یک مسئله را با مسئله‌ای دیگر قیاس می‌کنیم و هر آنچه به حق نزدیک‌تر باشد، به آن عمل خواهیم کرد.» این قیاسی که اصحاب (رضی الله عنهم) انجام دادند و پیامبر ﷺ آن را تأیید فرمود، فرایند اجتهاد در استنباط احکام را توصیف می‌کند. همچنین از او ﷺ روایت شده است که: «هنگامی که معاذ را به فرمانروایی یمن فرستاد، به او فرمود: "به چه چیزی حکم خواهی کرد؟" معاذ گفت: "به کتاب خدا." پیامبر ﷺ پرسید: "اگر (حکم را) نیافتی؟" گفت: "به سنت رسول خدا ﷺ." پیامبر ﷺ فرمود: "اگر (حکم را) نیافتی؟" معاذ گفت: "تمام کوشش خود را به کار می‌برم و نظر خود را می‌گویم." پیامبر ﷺ فرمود: "ستایش خدا را که فرستاده رسول خدا ﷺ را به آنچه خدا و رسولش می‌پسندند، رهنمون شد."» این حدیث به‌روشنی به معاذ اجازه می‌دهد اجتهاد کند. افزون بر این، دانستن حکم شرعی با اجتهاد پیوندی ناگسستنی دارد، تا آنجا که بدون آن شناخت احکام ممکن نیست.

This process is known as Ijtihad. The Prophet (saw) guided the Sahabah to make Ijtihad as the methodology to extract the Ahkam Shari’ah from their Daleel. It has been narrated that when the Prophet (saw) sent Mu’adh and Abu Musa Al-Ashari to Yemen, he (saw) said, ‘What are you going to rule by?’ They said, ‘If we don’t find the rule in the Qur’an and the Sunnah, we will compare a case to another and whatever is closer to the Haqq, we will act upon it.” This analogy made by the Sahabah (ra) and approved by the Prophet (saw) described the process of Ijtihad in deriving rules. Also, it was narrated about him (saw) that, “When he sent Mu’adh as a governor to Yemen, he (saw) said to him, ‘What are you going to rule by?’ Mu’adh said, ‘By the Qur’an of Allah.’ The Prophet (saaw) then asked, ‘If you don’t find (the rule)?’ He said, ‘By the Sunnah of the Messenger (saw) of Allah.’ The Prophet (saw) said, ‘If you don’t find (the rule)?’ Mu’adh said, ‘I exert my utmost and give my opinion.’ The Prophet (saw) said, ‘Alhamdu Lillah (Praise be to Allah) that He led the Messenger of Allah to that which Allah and His Messenger like.” This Hadeeth clearly permits Mu’adh to perform Ijtihad. Moreover, knowing the Hukm Shari’ (divine rule) is inexorably linked with Ijtihad to the extent that it is not possible to know the rules without it.

پیامبر ﷺ در یکی از احادیث فرمودند: «هرگاه حاکم اجتهاد کند و خطا کند، یک پاداش دارد، و اگر به حق برسد، دو پاداش دارد» ([صحیح البخاری]، و حدیثی مشابه در [صحیح مسلم] آمده است).

The Prophet (saw) said in one Hadeeth, “When the judge makes Ijtihad and he errs he gets one reward and if he hits the mark he gets two rewards” (Sahih al-Bukhari with a similar narration in Sahih Muslim)

هنگامی که مجتهد برای استنباط یک حکم الهی به اجتهاد می‌پردازد و تمام توان خود را در فهم دلایل به کار می‌گیرد، چه به حق برسد و چه نرسد، پاداش خواهد گرفت. از این رو در این حوزه‌ها طبعاً اختلاف نظر وجود دارد، به شرط آن‌که این آرای گوناگون را مجتهدان واجد شرایط استنباط کرده باشند و در فهم دلایل مربوط تلاش کرده باشند.

So when the Mujtahid performs Ijtihad in order to extract a divine rule and exerts his utmost in understanding the evidences he will be rewarded whether he is correct or not. Hence in these areas it is natural for there to be differences of opinion as long as these different opinions are extracted by qualified Mujtahideen having exerted themselves in understanding the relevant evidences.

مثالی که برای روشن شدن این نکته آورده می‌شود:

The following is an example to illustrate this point:

در یک حدیث مشهور، پیامبر ﷺ فرموده است: «لا صلاةَ لمن لم يقرأ بفاتحةِ الكتاب» — یعنی: «برای کسی که در هر رکعت فاتحة الکتاب را نخواند، نماز نیست». فقها در فهم مراد این روایت اختلاف کرده‌اند. برخی گفته‌اند که پیامبر ﷺ با این سخن صحت نماز (صحة الصلاة) را بدون خواندن سورۀ فاتحه نفی کرده‌اند، و بنابراین خواندن آن در هر نمازی، از جمله پشت سر امام، لازم است. این همان معنای آشکار متن است و جز با دلیلی دیگر به گونه‌ای دیگر فهمیده نمی‌شود. این برداشت به امام شافعی نسبت داده شده است.

In a well known Hadith the Prophet (saw) is narrated to have stated, “There is no prayer (Laa Salaat) for the one who does recite the Fatiha of the Kitab in every single rakaa’a. “ The jurists have differed in their understanding in the purport of this narration. Some have stated that the Prophet (saw) negated the validity of Salah (Sihhatus Salah), prayer without reciting Surah Fatiha and therefore it necessary to read it in every single prayer including behind the Imam. As this is the obvious meaning of the text and can not be understood in any other manner except with another Daleel. This understanding has been attributed to Imam Shafi’i.

دیگران گفته‌اند که عبارت «لا صلاة» به معنای «هیچ نمازی نیست» نفیِ صحت (صِحّه) نیست، بلکه نفیِ کمال (کمال) است، همان‌گونه که در حدیثی که امام نووی در «الأربعین» خود آن را صحیح دانسته، آمده است: «لا یؤمن أحدکم...»، یعنی «هیچ‌یک از شما ایمان نیاورده است تا آنچه را برای خود دوست می‌دارد برای برادرش نیز دوست بدارد». از این رو، پیروی از امام بر خواندن سوره فاتحه مقدم است و بنابراین نباید آن را پشت سر امام خواند، بلکه تنها هنگام نماز خواندن به‌تنهایی باید خوانده شود. این دیدگاه به ابوحنیفه نسبت داده شده است.

Others have said that the expression laa salaat meaning ‘no prayer’ is not a negation of validity (Sihhah) but rather a negation of perfection (Kamala) as in the hadeeth authenticated by Imam Nawawi in his Arbaeen, “Laa yuminoo.....”, “Not one of you has attained Iman until he loves for his brother what he loves for himself.” Therefore the following of the Imam takes precedence over the reciting the Fatiha and therefore should not be done behind the Imam but only recited when prayer by ones self. This opinion has been attributed to Imam Abu Hanifah.

دیدگاه سومی نیز وجود دارد که به امام مالک نسبت داده شده است؛ بدین معنا که مقتدی باید در رکعاتی که امام بلند نمی‌خواند و خاموش است، تنها سوره فاتحه را بخواند، اما در رکعاتی که امام بلند می‌خواند، یعنی دو رکعت اول نماز مغرب، عشاء و نماز صبح، آن را نخواند.

A third view exists and this view has been attributed to Imam Malik, which is that when behind the Imam one should only recite the Fatiha in the raka’aat that the Imam is silent, but not recited when the Imam recites aloud i.e. the first two Raka’aat of Maghrib, Isha and Salatul Fajr.

این مثال نشان می‌دهد که اجتهاد در واقع بر قرآن و سنت استوار است و صرفاً به معنای به کار گرفتن عقل برای استنباط حکمی نیست.

This example should illustrate how Ijtihad is actually based upon the Qur’an and Sunnah and does not merely mean using the mind to derive a rule.

به همین ترتیب، ما موظفیم ایده‌هایی را که به‌عنوان روش‌شناسی مطرح می‌شوند بررسی کنیم و ببینیم آیا واقعاً دلایل شرعی مرتبط‌اند یا اجتهادات هستند۔

Similarly we are required to scrutinise the ideas that are put forward as methodologies and whether they are actually the relevant Islamic evidences or whether they are Ijtihadaat.