د قضا او قدر

د قضا او قدر - د اسلام نظام | Quran Course

"روح القدس میرے دل میں الهام کیا کہ کوئی شخص اس وقت تک نہیں مرے گا جب تک اپنا رزق، اپنی عمر کی مدت (اجل) اور جو کچھ اس کے لیے مقرر کیا گیا ہے، پورا نہ پا لے۔" قضا و قدر کے مسئلے نے اسلامی مکاتبِ فکر کے درمیان بڑی بحث کو جنم دیا ہے۔ اہلِ سنت کی رائے، خلاصتاً، یہ ہے کہ انسان کو اپنے افعال کے انجام دینے میں کسبِ اختیاری (اختیار) حاصل ہے، اسی کسبِ اختیاری کی بنا پر اس سے محاسبہ کیا جائے گا۔ معتزلہ کی رائے یہ تھی کہ انسان خود اپنے افعال کا خالق ہے، اور اسی لیے ان پر اس سے مؤاخذہ ہوتا ہے کیونکہ ابتدا اسی نے کی ہے۔ جبریہ کی رائے یہ تھی کہ اللہ تعالیٰ ہی انسان اور اس کے افعال کا خالق ہے، لہٰذا انسان مجبور ہے کہ اپنے افعال انجام دے اور اس کے پاس اختیار نہیں، چنانچہ وہ اس پَر کی مانند ہے جو ہوا میں اسی طرف تیرتا ہے جدھر ہوا اسے لے جائے۔

"The Holy Spirit inspired in my soul that nobody will pass away until they receive in full their livelihood, term of life (ajal), and what is decreed for them." The question of QaDaa and Qadar has occupied a great deal of discussion amongst the Islamic schools of thought. Ahlus Sunnah held the opinion which in summary is man has Kasb Ikhtiari (free will) in carrying out his actions, so he is accounted because of this Kasb Ikhtiari. Al-Mu'tazilah were of the opinion that man is the one who creates his actions and so he is accounted on them because it is he who initiated them. Al-Jabriyah held the opinion that Allah (swt), is the one who creates man and his actions, therefore man is compelled to carry out his actions and does not have free will, so he is like the feather which floats in the air according to where the wind carries it.

د هغو کارونو په اړه چې د انسان په واک کې نه دي، انسان نه په هغو کې لاس لري او نه د هغو په شتون کې. دا کارونه دوه ډوله دي: یو ډول هغه دی چې د کائنات د قانون (وجود) له مخې ضروري دی، او بل ډول هغه دی چې انسان پرې واک نه لري، خو د کائنات د قانون (وجود) څخه بهر هم نه دي. څو چې د هغو کارونو تعلق دی چې د کائنات د قانون (وجود) په دایره کې راځي، انسان پوره په دوی تسلیم دی. له همدې امله هغه مجبور دی چې د دوی سره سم حرکت وکړي، ځکه چې هغه د یو داسې ثابت قانون تابع په کائنات او ژوند کې حرکت کوي. له دې امله په دې دایره کې د انسان کارونه د هغه له اراتې پرته واقع کیږي او هغه مجبور دی او هیڅ انتخاب نه لري. انسان دې ژوند ته له خپلې اراتې پرته راغلی دی او له خپلې اراتې پرته به یې پرېږدي. هغه یوازې په خپل بدن نه شي الوتلی، نه شي کولی په خپل طبیعي وجود سره په اوبو باندې څوک، او نه د سترګو رنګ جوړولی شي. انسان د خپل سر شکل نه دی جوړ کړی او نه د بدن اندازه. ښه، دا ټول الله (ج) پیدا کړي دي، پرته له دې چې پیدا شوی بنده پکې کومه ونډه ولري. دا ځکه چې الله (ج) د کائنات قانون (وجود) پیدا کړ، هغه یې د کائنات تنظیموونکی وګرځاوه، او کائنات یې د هغه سره سم حرکت کوي، پرته له دې چې په بل ډول کار وکړي.

In regards to the actions that fall within the sphere that dominates man, man has nothing to do with them or in their existence. They can be divided into two types: A type which is required by the law of the universe (wujood), and a type within which actions that are beyond man's control, but are not within the law of the universe (wujood). As far as the actions, which are within the laws of the universe (wujood), man is in complete submission to them. Therefore, he is forced to proceed in accordance with them because he proceeds with the universe and life subject to a particular law that does not change. Subsequently, man's actions in this sphere occur without his will and he is compelled and has no choice. Man came to this life without his will and he shall leave it without his will. He cannot fly in the air with his body only, walk in his natural being on water, nor create the colour of his eyes. Man did not produce the shape of his head nor the size of his body. Indeed, it was Allah (swt) Who created all of this without the created servant having any say in that. This is because Allah (swt) created the law of the universe (wujood), made it the regulator of the universe, and made the universe proceed in accordance to it, without being able to function differently.

په هغو کارونو کې چې د انسان له واک څخه بهر دي، چې هغه نشي کولای له هغو ډډه وکړي او دا کارونه د کائنات د قوانینو په چوکاټ کې نه راځي، هغه کارونه دي چې انسان یې پیل کوي، یا هغه په هغه باندې د هغه له خوښې پرته راځي او هغه هیڅکله نشي کولای له هغو ځان وژغوري. د دې ډول کارونو مثالونه دا دي: که څوک په یوه دیوال باندې وي او په ناڅاپه د یو سړي په سر ولويږي او په دې ترتیب سړی وژني؛ یا که څوک په یوه مرغۍ ډزې وکړي او ګولۍ هغه سړي ته ولګیږي چې هغه ورته پام نه درلود او هغه یې ووژني؛ یا که موټر له سړک څخه ووځي یا ریل له پټلۍ څخه وګرځي، یا الوتکه سقوط وکړي. دا ټول د یوې ناڅاپي ناکامۍ له امله دي، چې د پیلوټ یا چلوونکي هیڅ ډول توان نه لري چې له حادثې ځان وساتي، په دې توګه د مسافرو مرګ رامنځ ته کیږي. د کارونو دا ټول مثالونه او ورته نور هغه کارونه چې له انسان څخه یا په انسان باندې رامنځ ته کیږي، د کائنات د قانون په چوکاټ کې نه راځي، خو بیا هم د هغه له خوښې پرته له هغه څخه یا په هغه باندې پیښیږي او د هغو کنټرول د هغه له وس څخه بهر دی. د انسان په واک کې نه دي دا ټول کارونه چې د هغه پر واک باندې حاکم ساحه کې پیښیږي، "قضا" بلل کیږي، ځکه یوازې الله (ج) دی چې دا یې مخکې ټاکلي دي. له همدې امله انسان د دې کارونو په اړه حساب نه کیږي، که دا ښه ګڼل شي یا بد، او که هغه یې خوښ کړي یا ناخوښ؛ که څه هم یوازې الله (ج) د دې کارونو ښه او بد پوهیږي، ځکه انسان پر دوی هیڅ اغېز نه لري. هغه پر دوی هیڅ معلومات نه لري او نه هم هغه د دوی د رامنځ ته کیدو له طریقې خبر دی؛ او نه هم هغه توان لري چې دوی له ځانه لرې کړي یا له هغو ډډه وکړي. نو انسان باید په دې "قضا" ایمان ولري او دا چې دا "قضا" له الله (ج) څخه ده. په اړه د "قدر" نو دا ښکاره ده چې هغه کارونه چې یا د هغې ساحې په کې چې انسان پرې حاکم دی، یا د هغې ساحې په کې چې انسان پرې واک لري، د کائنات په شیانو، انسان او ژوند پورې اړوند شیانو کې پیښیږي. الله (ج) په دې شیانو کې ځانګړي صفتونه پیدا کړي دي. د بیلګې په توګه، هغه په اور کې د سوځولو صفت، په لرګیو کې د اور اخیستلو صفت، او په تیغ کې د پرېکولو صفت پیدا کړی دی. هغه د کائنات د قانون له مخې شیانو کې داسې صفتونه ناتل شوي چې بدلون نه مومي. کله چې داسې ښکاره شي چې یوه صفت بدلیږي، دا په دې معنا ده چې الله (سبحانه و تعالی) د هغه شي صفت له منځه وړی دی، او داسې پیښه غیر طبیعي وي. دا هغه معجزې دي چې د پیغمبرانو په لاس پیښیږي۔ لکه څنګه چې الله (سبحانه و تعالی) په شیانو کې صفتونه پیدا کړي، همدارنګه یې په انسان کې غریزې او عضوي اړتیاوې پیدا کړې دي. په غریزو او عضوي اړتیاوو کې یې ځانګړي صفتونه پیدا کړي دي. نو د تناسل په غریزه کې یې د جنسي تمایل صفت پیدا کړی دی. په عضوي اړتیاوو کې یې صفتونه لکه لوږه، تندي او نور پیدا کړي دي. دا صفتونه یې د کائنات د قانون له مخې د هغو څخه نه جلا کیدونکي کړي دي۔ دا ځانګړي صفتونه چې الله (سبحانه و تعالی) په شیانو، غریزو او عضوي اړتیاوو کې پیدا کړي دي، ته "القدر" ویل کیږي. دا ځکه چې یوازې الله (سبحانه و تعالی) شیان، غریزې او عضوي اړتیاوې پیدا کړي دي او په هغو کې یې د دوی صفتونه مقدر (قدّر) کړي دي. دا صفتونه نه له شیانو څخه راځي، او نه انسان په دې کې لاس لري یا د دوی په شتون اغیز لري. له همدې امله، انسان باید ایمان ولري چې دا الله (سبحانه و تعالی) دی چې دا صفتونه په شیانو کې مقدر کړي دي۔ په ورته وخت کې، دا صفتونه داسې ظرفیت لري چې انسان د هغو په کارولو سره یو عمل ترسره کولی شي، یا د الله (سبحانه و تعالی) د امرونو سره سم، نو هغه ښه وي، یا د هغه د امرونو خلاف، نو هغه بد وي۔ نو کله چې شیانو ته د هغو د صفتونو په کارولو سره، یا د غریزو او عضوي اړتیاوو ته د ځواب ورکولو په وخت کې عمل ترسره کیږي، که دا عمل د الله (سبحانه و تعالی) د امرونو او منعونو سره سم وي، ښه عمل بلل کیږي، او که د هغه د امرونو او منعونو خلاف وي، بد عمل بلل کیږي۔

As for the actions, which are beyond man's control, which he is unable to avoid and they are not within the laws of the universe, they are the actions which man initiates, or they fall on him against his will without him ever being able to avoid them. Examples of such actions are, if someone on a wall accidentally falls on a person and thus kills that person; or if someone shoots at a bird and the shot hits a person he was not aware of and kills him; or if a car goes off the road or a train derails, or a plane crashes. All of these are due to, an unexpected failure without any ability on the part of the pilot or the driver to avoid the accident, thus causing the death of the passengers. All of these examples of actions and the like which occurred from man or fell on him, are not within the law of the universe, yet they occurred from man or on him without his will and it was beyond his ability to control them. All of these actions, which occur within the sphere that dominates man, are termed QaDaa, because Allah (swt) alone is the one who has predetermined them. Therefore, man is not reckoned about these actions, whether they are classified as beneficial, or harmful, or whether he liked or disliked them - though Allah (swt) alone knows the good and bad in these actions - because man has no influence on them. He has no information about them or the manner in which they came about; nor is he able to drive them away or avoid them at all. Man thus must believe in this QaDaa and that this QaDaa is from Allah (swt). As for Qadar, it is evident that the actions, which occur either in the sphere that dominates man or in the sphere that man dominates, occur involving objects in the universe, man and life. Allah (swt) created certain attributes in these objects. For example, He created in fire the attribute of burning, in wood the attribute of catching fire, and in the blade the attribute of cutting. He made the attributes indispensable in objects according to the law of the universe such that they do not change. When it appears that an attribute changes, it means Allah (swt) has eliminated the attribute of that object and such an event would be unnatural. These are miracles that happen to the Prophets. As Allah (swt) created attributes in the objects, He created in man instincts and organic needs. He created in the instincts and organic needs specific attributes. Hence, He created in the instinct of reproduction the attribute of sexual inclination. He created in the organic needs attributes such as hunger and thirst and the like. He made these attributes inseparable from them according to the law of the universe. These particular attributes that Allah (swt) has created in objects, instincts and organic needs are called al-Qadar. This is because Allah (swt) alone created the objects, instincts, and organic needs and predetermined (Qaddara) in them their attributes. These attributes are not brought about by the objects nor does man have anything to do with them nor an influence on their existence. Therefore, man must have iman that it is Allah (swt) who has predetermined these attributes in objects. However, these attributes have the capacity for man to perform by means of utilising them an action either according to the commands of Allah (swt) and thus it is good, or contradicting His commands and thus it is bad. So when performing actions utilising objects with their attributes or in responding to the instincts and organic needs, if (these actions) were according to the commands and prohibitions of Allah (swt) they would be termed good actions, and would be termed bad actions if they were in disagreement to the commands and prohibitions of Allah (swt).

له همدې اساس، ټول هغه کارونه — نیک یا بد — چې د هغې ساحې په دننه پیښیږي چې انسان پرې واکمن دی، د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا دي. ټول هغه صفات چې د شیانو په طبیعت کې دي، او هغه غریزې او عضوي اړتیاوې چې په نیک یا بد پایله کې راځي، هم د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا دي. له همدې کبله، یو مسلمان باید په دې عقیده وي چې قضا — نیکه یا بده — د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا ده، یعنې باید په دې باور وي چې هغه کارونه چې د هغه د اغېز له ساحې بهر دي، د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا دي. هغه باید دا هم باور ولري چې قدر — نیک یا بد — د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا دی، یعنې باید په دې باور وي چې د شیانو هغه زېږیدلي صفات، که چېرې نیک پایله ولري یا بده، د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا دي، او انسان، چې مخلوق دی، په هغو باندې هیڅ اغېز نلري. په همدې ډول د انسان عمر (اجل)، رزق او روح ټول د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا دي. همدارنګه، د جنسي تمایل او د ملکیت د خوښې هغه تمایل چې د نسل د دوام او ژوندي پاتې کېدو په غریزو کې موجود دی، سره له تندې او وږې څخه چې په عضوي اړتیاوو کې شتون لري، ټول د الله (سبحانه وتعالیٰ) له خوا دي.

Accordingly, all actions - good or bad - that occur within the sphere that dominates man are from Allah (swt). All the attributes of objects and in the instincts and organic needs - whether resulting in good or bad - are also from Allah (swt). Consequently, a Muslim must believe that QaDaa - good or bad - is from Allah (swt), i.e. he should believe that actions beyond his sphere of influence are from Allah (swt). He must also believe that Qadar - good or bad - is from Allah (swt) i.e. he must believe that the innate attributes of the objects are from Allah (swt), whether they result in good or bad, and man, the created has no effect on them. Thus man's lifespan (ajal), provision (rizq), and soul (ruH) are all from Allah (swt). On the same token, the sexual inclination, and inclination towards ownership existing in the instincts of reproduction and survival, together with thirst and hunger, existing in the organic needs, are all from Allah (swt).

یہ بات ان افعال کے بارے میں ہے جو اس دائرے میں واقع ہوتے ہیں جس پر انسان کا تسلط ہے، اور اشیاء کی تمام صفات کے بارے میں ہے۔ جہاں تک اس دائرے کا تعلق ہے جس پر انسان تسلط رکھتا ہے، تو وہ وہ دائرہ ہے جس میں وہ اپنے منتخب کردہ نظام کے مطابق آزادانہ طور پر آگے بڑھتا ہے، خواہ وہ اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) کا قانون (شریعت) ہو یا کوئی اور۔ یہی وہ دائرہ ہے جس میں وہ افعال جو انسان سے صادر ہوتے ہیں یا اس پر واقع ہوتے ہیں، اس کے اختیار کے ساتھ وقوع پذیر ہوتے ہیں۔ مثال کے طور پر، وہ جب چاہے چلتا ہے، کھاتا ہے، پیتا ہے اور سفر کرتا ہے۔ اسی طرح، وہ جب چاہے ان میں سے کسی بھی فعل سے رک جاتا ہے۔ وہ جب چاہے آگ سے جلاتا ہے اور چھری سے کاٹتا ہے۔ وہ اپنی مرضی کے مطابق تولیدی جبلت، ملکیت کی خواہش اور پیٹ کی بھوک پوری کرتا ہے۔ وہ آزادانہ طور پر ان میں سے کوئی کام کرتا ہے یا اس سے باز رہتا ہے۔ لہٰذا، انسان ان افعال پر محاسبہ کیا جاتا ہے جو وہ اس دائرے کے اندر انجام دیتا ہے۔

This is in respect to the actions that occur within the sphere that dominates man and the attributes of all objects. As for the sphere that man dominates, it is the sphere in which he proceeds freely according to the system he chooses, whether it is the law of Allah (swt) (Shari’ah) or any other. This is the sphere in which the actions that emanate from man or fall upon him, occur with his free will. For example, he walks, eats, drinks and travels, whenever he likes. Likewise, he refrains from doing any of these actions whenever he likes. He also burns with fire and cuts with a knife when he chooses. He satisfies the instincts of reproduction and ownership and hunger of his stomach, as he likes. He freely performs that or abstains from it. Therefore, man is reckoned on these actions, which he performs within this sphere.

کله چې انسان خپلو غریزو او عضوي اړتیاوو ته داسې ځواب ورکوي چې د الله (ج) د امرونو او منعونو سره سم وي، نو هغه نیک عمل کوي او د صلاح په لار روان وي. کله چې هغه د غریزو او عضوي اړتیاوو داسې ځواب ورکوي چې د الله (ج) له امرونو او منعونو څخه اړ وي، نو هغه بد عمل کوي او د فساد په لار روان وي. نو په دې ټولو کې نیکي او بدي له انسان څخه سرچینه اخلي. هغه اړتیاوو ته د الله (ج) د امرونو او منعونو سره سم ځواب وایي او په دې ترتیب نیکي کوي، یا د الله (ج) له امرونو او منعونو څخه اړ ځواب وایي او په دې ترتیب بدي کوي. له همدې امله انسان د خپلو عملونو په اړه حساب ورکوي، هغه عملونه چې د هغه په واک کې دي، نو هغه یا اجر ورکول کېږي یا سزا، ځکه هغه دا عملونه په خپله خوښه، پرته له کوم جبر څخه ترسره کوي. که څه هم د غریزو او عضوي اړتیاوو صفتونه د الله (ج) له خوا دي، او د دوی د نیکۍ او بدۍ استعداد هم د الله (ج) له خوا دی، خو الله (ج) داسې صفت نه دی ټاکلی چې انسان د هغه د کارولو ته مجبور کړي، نه داسې طریقه چې الله (ج) راضي کړي او نه داسې چې ناراضه یې کړي، یعنی نه په نیکه لاره او نه په بده لاره. همدارنګه د سوځولو صفت هم داسې نه دی ټاکل شوی چې انسان مجبور کړي چې هرڅه وسوځوي، نه داسې چې الله (ج) راضي کړي او نه داسې چې ناراضه یې کړي، یعنی نه په نیکه لاره او نه په بده لاره. بلکې دا صفتونه په شیانو، غریزو او عضوي اړتیاوو کې داسې ټاکل شوي چې کله هم چا دا شیان (شیان، غریزې او عضوي اړتیاوې) په سم ډول وکارول، نو دغه صفتونه پکې ظاهریږي.

When man responds to his instincts and organic needs in a manner agreeing with the commands and prohibitions of Allah (swt), then he performs the good action and proceeds in the path of righteousness. When he responds to the instincts and organic needs deviating from the commands and prohibitions of Allah (swt), then he performs the bad action and proceeds in the path of vice. Therefore, in all of that, the good and bad emanate from man. He responds to the needs according to the commands and prohibitions of Allah (swt) and thus does good, or responds to them deviating from Allah's (swt) commands and prohibitions and thus does bad. Consequently man is reckoned on his actions, which occur in the sphere that he dominates, thus he is either rewarded or punished because he has undertaken those actions freely without any coercion. Although the attributes of the instincts and organic needs are from Allah (swt), and their potential for good and bad is also from Allah (swt), Allah (swt) didn't fashion the attribute in a manner that forces man to use it, whether in a way that pleases or displeases Allah (swt), i.e. in good or bad. Likewise the attribute of burning was not fashioned in a manner that compels man to burn anything, whether this pleases or displeases Allah (swt), i.e. in good or bad. Rather, these attributes are fashioned in the objects, instincts, and organic needs, in a way that they result in these attributes when anybody uses these matters (objects, instincts and organic needs) in the proper manner.

کله چې الله (ج) انسان د هغه د غریزو، عضوي اړتیاو او عقل سره پیدا کړ، نو هغه ته یې د یوه عمل د سرته رسولو یا پریښودو اختیار ورکړ. الله (ج) هغه په عمل کولو یا پریښودو مجبور نه کړ. سربیره پردې، هغه د شیانو، غریزو او عضوي اړتیاو صفتونه داسې نه دي ټاکلي چې انسان د یوه عمل په کولو یا پریښودو مجبور کړي. له همدې امله انسان آزاد دی چې د هغه ممیز عقل چې الله (ج) ورته ورکړی، په کارولو سره عمل وکړي یا یې پریږدي، او الله (ج) دا عقل د شرعي مسؤولیت ځای ګرځولی دی. په همدې اساس، الله (ج) به انسان ته د نیکو کارو په کولو اجر ورکړي، ځکه چې د هغه عقل د الله (ج) د امرونو سره سم عمل غوره کړی او د هغه له منعیاتو څخه ځان ساتلی دی. هغه به د بدو کارو په کولو سزا هم ورکړي، ځکه چې د هغه عقل د الله (ج) د امرونو نافرماني غوره کړې او هغه څه یې کړي چې الله (ج) منع کړي دي، په دې ډول چې خپلو غریزو او عضوي اړتیاو ته داسې ځواب ورکوي چې د الله (ج) له امرونو سره مخالف دی. له همدې امله د انسان مسؤولیت سم او عادلانه دی، ځکه چې هغه په خپل عمل کې آزاد دی او مجبور نه دی. په دې پوښتنه کې قضا او قدر اړونده نه دي؛ بلکه خبره د انسان په خپلو عملونو کې د آزادانه کړنې په اړه ده، او له همدې کبله هغه د خپلو کړنو مسؤول دی.

When Allah (swt) created man with his instincts, organic needs, and the mind, He (swt) endowed him with the choice to carry out or abstain from an action. Allah (swt) did not compel him to carry out or to abstain from the action. Furthermore, He did not make the attributes of the objects, instincts and organic needs in a manner that compels man to carry out or abstain from an action. Man is therefore free, to perform or abstain from an action by the use of what He granted him of the distinguishing mind, and He made it the place of shar’ai responsibility. Accordingly, Allah (swt) will reward man for performing the good because his mind chose to perform actions according to the commands of Allah (swt) and abstain from His prohibitions. He would also punish him for performing the bad actions because his mind chose to disobey the commands of Allah (swt) and do what He prohibited by responding to his instincts and organic needs in a way contrary to the orders of Allah (swt). Therefore, man's accountability is right and just, because he is free to carry out his action and is not compelled. In this question, the QaDaa and Qadar is irrelevant. It is rather to do with man carrying out his actions freely and therefore he is responsible for his actions.

دا د قضا او قدر مسئله ده، چې انسان ته داسې ښېګڼه کوونکی او بدیو څخه ځان ساتونکی جوړوي کله چې هغه پوهېږي چې الله (سبحانه وتعالی) ورته ګوري او د هغه د عملونو حساب به ترې اخلي؛ او دا چې الله (سبحانه وتعالی) هغه ته د عمل کولو یا پرېښودو اختیار ورکړی دی؛ او که هغه سم عملونه غوره نه کړي، نو سخت ملامتېږي او سزا به ورکول کېږي. له همدې امله، حقیقي مؤمن ګورو، هغه چې د قضا او قدر مفهوم په ریښتیا سره درک کوي او د هغه ذهني وړتیاوو او هغه اختیار څخه چې الله (سبحانه وتعالی) ورکړی دی، ښه خبر وي، د الله (سبحانه وتعالی) د امرونو په ترسره کولو کې ډېر پام کوي او د هغه څخه ډار لري. هغه د الله (سبحانه وتعالی) د حکمونو د پوره کولو او د منع شوو شیانو د پرېښودو کوښښ کوي، د الله (سبحانه وتعالی) د عذاب څخه د ویرې له امله، د هغه د جنت د لاسته راوړلو د هیلې له امله، او د هغه څه د ترلاسه کولو د ارمان له امله چې له دې ټولو څخه لوی دی، یعنې د الله (سبحانه وتعالی) رضا (رضوان الله).

This is the issue of al QaDaa wal Qadar which will drive man to do good and avoid bad when he realises that Allah (swt) is watching him and will account him (for his actions); and that He has endowed him with the choice to act or abstain; and if he does not choose the right actions, he will be severely reprimanded and punished. Therefore, we find the true believer, who understands sincerely the concept of al QaDaa wal Qadar and who is fully acquainted with the mental faculties and choice that Allah (swt) has endowed him with, is very conscious in observing Allah's (swt) orders and being afraid of Him. He endeavours to comply with the commands of Allah (swt) and to abstain from the prohibitions, because of his fear of the punishment of Allah (swt), his desire to be in His Jannah, and his yearning in attaining that which is greater than all of this, namely the pleasure of Allah (swt) (RiDwan Allah).