اسلام هغه دین دی چې الله (ج) د محمد (ﷺ) باندې نازل کړی، ترڅو د انسان اړیکې د خپل پیدا کوونکي، د ځان، او د نورو انسانانو سره تنظیم کړي. د انسان اړیکه له خپل پیدا کوونکي سره عقایدې او د عبادت عملونه شامل کوي. د انسان اړیکه له ځان سره اخلاقي نظام، خوراک او جامې شاملې کوي. د انسان اړیکه له نورو انسانانو سره ټولنیز معاملې او جزايي قانون شاملوي. له همدې امله اسلام یو داسې نظریه ده چې د ژوند ټولو چارو ته پاملرنه کوي. دا د دیني پیشواګرۍ مسلو ته رسیدګي کوونکې الهیات نه ده، په هیڅ ډول. دا د استبداد (د روحانیانو او غیر روحانیانو د دوه ګونۍ) له منځه وړونکې ده، ځکه چې داسې یوه ډله نشته چې ورته روحانیون ووایي او بله ډله چې ورته دنیوي ووایي. ټول هغه کسان چې اسلام قبلوي مسلمانان ګڼل کیږي او د اسلام له نظره (د مکلفیت او حقونو له پلوه) مساوي دي. له همدې امله روحانیون او سکولر/دنیوي سړي نشته، ځکه د اسلام روحاني اړخ دا معنا لري چې ټول شیان د یوه پیدا کوونکي لخوا پیدا شوي او د هغه د امر له مخې تنظیم شوي دي. انسان، ژوند او کائنات او هغه څه چې دوی ته اړه لري، د دې ژور لید په اساس، ناچار دا ښیي چې دا ټول ناقص، کمزوري (عاجز) او محتاج دي. دا په تردیده له شکه وړاندې ثابتوي چې دا ټول د یوه پیدا کوونکي لخوا پیدا شوي، د هغه د حکمونو لاندې اداره کیږي، او چې انسان د دې ژوند په لاره روان وي، د خپلو غریزو او عضوي اړتیاوو د پوره کولو او پلي کولو لپاره یو نظام ته اړتیا لري. دا نظام له انسان نه نشي راوتلی، ځکه هغه ناقص دی او بشپړ علم نه لري. سربیره پر دې، د داسې نظام د جوړولو وړتیا د انسان لپاره د اختلاف، ناهمغږۍ او تناقض تابع ده. دا به داسې نظام زیږوي چې ډک له تناقض څخه وي او انسان به د بدبختۍ لور ته وړي. نو نظام باید له الله (ج) څخه راشي. له همدې امله انسان ته واجب ده چې خپل عملونه د الله (ج) له نظام سره سم ترسره کړي. اما که انسان د اسلامي نظام پیروي د دې نظام د مادي ګټې د لاسته راوړلو په موخه وکړي، نه دا چې نظام د الله (ج) له جانبه وي، نو دغه پیروي به د روحاني اړخ څخه خالي وي. له همدې امله انسان باید خپل ژوند کړنې د الله (ج) د امرونو او نهیو له مخې، د هغه د خپلې اړیکې د پوهې پر بنسټ تنظیم کړي، ترڅو کله چې انسان کړنې ترسره کوي روح موجود وي. دا ځکه چې روح د انسان د خپلې اړیکې د الله (ج) سره د پام ساتلو نوم دی. د مادې او روح ترکیب دا دی چې د کړنې د ترسره کیدو په شیبه کې د الله (ج) سره د اړیکې پوهه موجوده وي، نو هغه د الله د امرونو او نهیو په اساس، د دې اړیکې په پوهیدو سره حرکت کوي. کړنه یوه مادي شی دی، او د دې کړنې په ترسره کولو کې د الله سره د اړیکې پوهه روح (روح) دی. نو د الله (ج) د امرونو او نهیو له مخې د دې اړیکې د پوهې پر بنسټ کړنې لارښوونه کول، مادې ته د روح ترکیب ورکول دي. په همدې ترتیب، کله چې یو غیر مسلمان د احکامو شرعیې سره سم عمل کوي چې له قرآن او سنت څخه اخیستل شوي، د هغه کړنې د روح له لارښوونې څخه خالي وي، او د هغه په کړنو کې د مادې او روح ترکیب نه وي. دا په دې سبب چې هغه په اسلام ایمان نه لري او د الله (ج) سره د اړیکې پوهه یې نه ده کړې. هغه یوازې نظام ته ارزښت ورکوي او کړنې یې همغسې تنظیموي. دا د یو مسلمان برعکس دی، څوک چې خپلې کړنې د الله (ج) د امرونو او نهیو له مخې، د الله (ج) سره د خپلې اړیکې په پوهې سره ترسره کوي، او چې د امرونو او نهیو په پیروۍ کې موخه یې د الله (ج) رضا وي، نه یوازې هغه ګټه چې نظام ورته رسوي. له همدې امله ضروري ده چې روحاني اړخ په شیانو کې موجود وي، او کړنې ترسره کولو کې روح (روح) موجود وي. دا باید د ټولو لپاره څرګند وي چې روحاني اړخ پدې مانا دی چې شی د یوه پیدا کوونکي لخوا پیدا شوی وي، یعنې د مخلوق (شي) اړیکه له پیدا کوونکي سره، پداسې حال کې چې روح د دې اړیکې پوهه ده، یعنې د انسان پوهه د خپلې اړیکې په اړه له الله (ج) سره. دا سم مفهوم دی (د روحاني اړخ او روح) او نور ټول مفهومونه غلط دي. دا ژوره او روښانه کتنه چې کائنات، انسان او ژوند ته ده، هغه ده چې سم پایلې او دې سم مفهوم ته رسولي دي.

Islam is the deen revealed by Allah (swt) upon Muhammad (saw) to organise the relationship of man with his Creator, with himself, and with other human beings. Man's relationship with his Creator includes the ‘aqaid (creeds) and the acts of worship. Man's relationship with himself includes the moral code, diet, and clothing. Man's relationship with other humans involves societal transactions and the penal code. Hence, Islam is an ideology addressing all life affairs. It is not a theology that deals with priestly matters, whatsoever. It does away with authocracy (the dichotomy of clergy) for there is not a group called the clergy and another group called temporal. All those who embrace Islam are considered Muslims and are equal (in terms of obligation and rights) from the viewpoint of Islam. Hence there is no clergy and secular/temporal men, for its spiritual aspect means that all things are created by a Creator and organised by His order. Such a profound view of man, life and the universe and what surrounds them and what is related to them, necessarily shows that all of these are defective (naaqis), deficient (a'ajiz), and needy (multtaj). This confirms beyond doubt that all these are created by a Creator, governed by His commands and that man, when he proceeds in this life, needs a system to organise the satisfaction and fulfilment of his instincts and organic needs. This system cannot emanate from man as he is deficient and lacks comprehensive knowledge. Furthermore, man's ability to set such a system is subject to differences, inconsistency, and contradiction. This will produce a system full of contradiction that will lead to man's misery. The system must, therefore, come from Allah (swt). Thus it is obligatory that man conducts his actions according to a system from Allah (swt). However, if man complied with the Islamic system based on the pursuit of the material benefit of this system and not because the system was from Allah (swt), it will be devoid of a spiritual aspect. Therefore, man must organise his actions in life by the commands and prohibitions of Allah (swt) based upon his comprehension of his relationship with Allah (swt) so that the spirit would exist when man undertake his actions. This is because spirit is man's observation of his relationship with Allah (swt). The mixing of matter with spirit is the presence of the comprehension of the relationship with Allah (swt) the moment that the action is performed, so he (man) proceeds according to the commands and prohibitions of Allah, based on comprehending this relationship with Allah (swt). An action is a matter, and the comprehension of the relationship with Allah when performing this action is spirit (ruH). Thus directing one's actions according to the commands and prohibitions of Allah (swt) based on the comprehension of this relationship - is mixing matter with ruh. Accordingly, when a non-Muslim acts according to the AHkam Shara’iah which are derived from the Qur'an and Sunnah, his actions are not directed by spirit, and the mixing of matter and spirit does not exist in his actions. This is due to the fact that he did not believe in Islam and did not comprehend the relationship with Allah (swt). He simply appreciated the system and thus organised his actions accordingly. This is in contrast to a Muslim who undertakes his actions according to Allah's (swt) commands and prohibitions based upon his comprehension of his relationship with Allah (swt) and whose goal in complying with the commands and prohibitions of Allah (swt) is attaining Allah's (swt) pleasure and not just the benefit the system provides. Therefore, it is necessary that the spiritual aspect exists in things and that the spirit (ruH) exists when undertaking actions. It must be clear for all that the spiritual aspect means that the thing is created by a Creator i.e. the relationship of the created (thing) with the Creator, while the spirit is the comprehension of this relationship, i.e .man's comprehension of his relationship with Allah (swt). This is the correct concept (of the spiritual aspect and of the spirit) and all other concepts are false. It is the profound and enlightened view to the universe, man, and life that has led to the correct results and to this correct concept.

بعضو دینونو دا عقیده ساتلې ده چې کائنات دوه اړخونه لري: حسي (محسوس) او غیبي (مغیب). انسان هم دواړه ځانته لري: روحاني لوړتیا او مادي تمایلات. ژوند ماديات او روحانیت دواړه لري. دوی فرض کوي چې حسي د غیبي سره ټکر لري، روحاني لوړتیا له مادي تمایل سره یو ځای نشي کیدای، او ماده له روح څخه جلا ده. دوی استدلال کوي چې دا دواړه اړخونه د خپل بنسټیز ټکر له امله یو له بله جلا دي، نو یو ځای نشي کیدای او د یوه زیاتوالی د بل کمښت سبب کیږي. له همدې امله، څوک چې په آخرت کې مرغوبیت غواړي، باید په روحاني بعد کې یې ولټوي. د دې فکر پر بنسټ، عیسويت کې دوه واکونه راپیدا شول: روحاني او زمانوي: "هغه څه چې د قیصر دي قیصر ته ورکړئ، او هغه څه چې د خدای دي خدای ته". هغه کسان چې روحاني واک یې په خپلو لاسونو کې اخیستی و، یعنې پادریان او کاهنان، هڅه یې وکړه چې زمانوي واک هم ترلاسه کړي، ترڅو په ژوند کې روحاني واک ته زمانوي واک څخه لومړیتوب ورکړي. پایلې کې د زمانوي او روحاني واکونو ترمنځ سخت شخړه رامنځته شوه، څو دا چې کلیسا یوازې په روحاني واک محدوده شوه او له زمانوي چارو کې د مداخلې څخه منع شوه. بیا دین له ژوند څخه جلا شو، ځکه چې دا کلیسايي دی.

Some religions have maintained that the universe has two aspects, the sensorial (maHsoos) and the unseen (mughayyab). Man also embodies both spiritual ascension and physical yearning. Life includes both the materialistic and spiritual aspects. They assume that the sensorial contradicts the unseen, and the spiritual ascension can't be together with the physical yearning, and matter is separate from the spirit. They contend that these two sides are separated from one another due to their fundamental contradiction in nature. Thus, they cannot be mixed and the increase in one leads to a deficit in the other. Consequently, those who desire in the Hereafter have to in the spiritual dimension. Based on this understanding, two authorities have arisen in Christianity, the spiritual and the temporal: "Render unto Caesar what is Caesar's and unto God what is God's". The people yielding spiritual authority into their hands, the clergy and priests, endeavoured to acquire temporal authority so as to give the spiritual authority in life preference over it. As a result, a severe conflict arose between the temporal and the spiritual authorities culminating with the church being confined to the spiritual authority and was prevented from interfering in temporal matters. Religion, was then separated from life because it is clerical.

دین او ژوند جلا کول د سرمایه‌دارۍ نظریې عقیده ده. دا د لویدیځې تمدن بنسټ او هغه فکري مشرتوب دی چې لویدیځ استعمارګر یې غواړي او وروسته یې نړۍ ته وړاندې کوي. دا د هغې کلتور اصلي ستون دی. د همدې عقیدې پر بنسټ دوی د مسلمانانو په اسلام باور کې شک راولي. دوی اسلام د عیسویت سره په قیاس سره داسې ټاکي لکه دواړه چې یو شان دین وي. نو هر هغه څوک چې دا نظریه لري، چې دین له ژوند جلا دی، هغه د لویدیځ د فکري مشرتوب غیر مستقیم یا مستقیم اجنټ دی چې ارادتاً یا نادانه یې د لویدیځ د استعمار د اجنټ په توګه کار کوي. هغه یا د اسلامي نظریې څخه بې خبره دی یا د هغې دښمن دی.

This separation between deen and life is the doctrine of the Capitalist ideology. It is the basis of Western haDarah and the intellectual leadership which the Western colonialists call for and subsequently conveyto the world. It is the main pillar of its culture. Based on this doctrine they shake the Muslims belief in Islam. They measure Islam, by analogy, with christianity, as being both religions. Thus, anyone who carries this notion, the separation of deen from life is an indirect or direct agent directed by the Western intellectual leadership. He works intentionally or ignorantly as an agent of Western colonialism. He is either ignorant of the Islamic ideology or its enemy.

اسلام اشیاء را، که با حواس ما درک میشوند، ماده میداند و این که آنها توسط یک خالق آفریده شدهاند، بُعد روحانی را در آنها تعیین میکند. روح (روح) درک انسان از رابطهی خود با الله (سبحانه و تعالی) است. بنابراین، بُعد روحانی جدا از بُعد مادی وجود ندارد. همچنین در انسان صعود روحانی و خواستههای جسمانی وجود ندارد، بلکه او نیازهای عضوی و غرایزی دارد که باید برآورده شوند. یکی از غرایز انسان، غریزهی دینداری است که به معنای نیاز به خالق و تنظیمکننده است و از ناتوانی طبیعی ذاتی در انسان ناشی میشود. ارضای غرایز را نمیتوان بُعد مادی یا بُعد روحانی نامید، بلکه باید آن را صرفاً یک برآوردن نیاز دانست. اگر انسان این نیازهای عضوی و غرایز را مطابق با نظامی که از جانب الله (سبحانه و تعالی) نازل شده و مطابق با رابطهی خود با الله (سبحانه و تعالی) برآورده کند، این ارضا توسط روح هدایت میشود. اگر ارضا بر پایهی نظامی نباشد یا نظامی باشد که از جانب الله (سبحانه و تعالی) نازل نشده، آنگاه ارضا صرفاً مادی خواهد بود و به بدبختی انسان منجر میشود. اگر غریزهی تولیدمثل (غریزة النوع) بدون نظام یا با نظامی غیر از جانب الله ارضا شود، به بدبختی خواهد انجامید. اما اگر از طریق نظام ازدواج، که از جانب الله (سبحانه و تعالی) مطابق با احکام اسلام نازل شده، ارضا شود، ازدواجی خواهد بود که به آرامش میانجامد. اگر غریزهی دینداری (غریزة التدیّن) بدون نظام یا با نظامی غیر از جانب الله (سبحانه و تعالی) ارضا شود، مانند پرستش انسانهای دیگر یا بتها، آن شرک و کفر خواهد بود. و اگر با احکام اسلام ارضا شود، آن عبادت خواهد بود. بنابراین ضروری است که بُعد روحانی را در همهی امور مشاهده کرد و همهی کارها را با پیروی از اوامر و نواهی الله (سبحانه و تعالی) انجام داد، بر اساس درک انسان از رابطهی خود با الله (سبحانه و تعالی). یعنی، عمل د روح له خوا لارښود کیږي. له همدې امله، په عمل کې دوه برخې نشته. حقیقت دا دی چې یوازې یو شی شتون لري، هغه عمل دی. عمل د یوازې مادي یا د روح (ruH) له خوا لارښود شوی بلل، له خپل عمل نه نه، بلکې دې خبرې څخه رامینځ ته کیږي چې آیا هغه د اسلام د احکامو (aHkam) سره سم ترسره شوی که نه. مثلاً کله چې یو مسلمان په جګړه کې خپل دښمن وژني، د هغه عمل جهاد بلل کیږي چې د دې لپاره به اجر ورکړل شي، ځکه چې دا د اسلام د احکامو له مخې لارښود شوی دی. کله چې همدا سړی یو بې ګناه کس وژني، مسلمان وي یا نه، د هغه عمل قتل بلل کیږي چې د دې لپاره به سزا ورکړل شي، ځکه چې دا د الله (سبحانه و تعالی) د امرونو او نهیونو خلاف دی. دواړه عملونه یو شان دي، هغه وژل دي، او دواړه د انسان څخه سرچینه اخلي. په هرصورت، وژل به عبادت وي کله چې د روح له خوا لارښود شي، او قتل به وي کله چې لارښود نه شي. له همدې امله مسلمان مکلف دی چې خپل عملونه د روح (ruH) سره سم لارښود کړي. مادې او روح ترمنځ تړل نه یوازې ممکن دي، بلکې فرض هم دي. د مادې جلا کول له روح نه جایز نه دي. په بله وینا، جایز نه ده چې کومه هم عمل د الله (سبحانه و تعالی) د امرونو او نهیونو سره سم د هغه د اړیکې په پوهیدو سره ترسره نه شي. له همدې امله، هر هغه شی چې د روحاني اړخ د ماډي اړخ څخه جلا کیدو معنا لري، باید له منځه یوړل شي. نو په اسلام کې روحانیون نشته، هیڅ کاهنانه معنا لرونکې روحاني واک نشته، او د دین څخه جلا کوم دنیوي واک هم نشته. بلکې اسلام داسې دین دی چې دولت یې یوه بشپړه برخه ده. دولت د شرعي احکامو یوه ټولګه ده، په همدې ډول لکه لمونځ. دا د اسلام د احکامو د تطبیق طریقه ده او د اسلامي دعوت د ترسره کولو وسیله ده. له همدې امله، هر هغه شی چې دین یوازې روحاني مفهوم ته محدودوي او له سیاست او واکمنۍ څخه یې جلا کوي، باید له منځه یوړل شي. تنه، هغه ټول ادارې چې یوازې د روحاني چارو د څارنې لپاره جوړې شوي، باید له منځه یوړل شي. نو د اوقافو ادارې باید منحل شي، او جوماتونه باید د تعلیم د ادارې تابع شي. شرعي محکمې او ملکي محکمې هم باید منحل شي، او د محکمو نظام باید یو شي او په اسلام ولاړ وي. ځکه د اسلام اقتدار یو دی.

اسلام یو عقیده او یو نظام دی. عقیده د الله (ج) په ایمان، د هغه د فرښتو، د هغه د کتابونو، د هغه د رسول ﷺ، د قیامت د ورځې، او د قضا و قدر په ایمان دی، چې ښه او بد دواړه د الله (ج) له خوا دي. اسلام عقیده چې عقل یې درک کولی شي، په عقل ولاړه کوي. دا د الله (ج) د شتون، د محمد ﷺ د نبوت، او د قرآن کریم ایمان شامل دی. د عقیدې هغه برخې چې د حواسو له پوله بهر دي (غیب)، لکه د قیامت ورځ، فرښتې، جنت او دوزخ، د ټولو بنسټ او ثبوت قطعي نقلي دلیلونه دي، یعنې قرآن کریم او حدیث متواتر، چې پخپله د عقلي دلیلونو پر بنسټ ولاړ دي. اسلام عقل د (شرعي) مسؤلیت بنسټ ګرځولی دی.

Islam is an ’aqeedah and system. The 'adeedah is the belief in Allah (swt), His Angels, His Books, His Messenger (saw)s, the Day of Judgement, and al-QaDaâa wal Qadar, the good and the bad are from Allah (swt). Islam builds the ‘aqeedah, which the mind can comprehend, on the mind. This includes the existence of Allah (swt), the Prophethood of Muhammad (saw) and the Qur'an. The aspects of the ‘aqeedah which are beyond the senses (ghayb) such as the Day of Judgement, Angels, Paradise, and Hell, are all based upon and proved by conclusive textual evidences (daleel naqli) namely, the Qur'an ul- Kareem and the hadith mutawatir which are themselves built upon rational proofs. Islam has made the intellect the foundation for (legal) responsibility.

دا سیستمونه د احکامو شرعي دي چې د انسان چارې تنظیموي. اسلامي سیستم د انسان ټولې چارې په عمومي بڼه او عمومي معنا سره سمبالې کړي، چې په پلي کولو کې د دې عمومي معنا وو څخه تفصیلي احکام استنباط کیدای شي. پس قرآن او سنت د انسان د بشر په حیث د ستونزو د حل لپاره عمومي خاکې، یعنې عمومي معنا وې لري، او مجتهدین ته پریښودل شوي چې د مختلفو وختونو او ځایونو د پیښو لپاره له همدې عمومي معنا وو جزیي احکام استنباط کړي.

The systems are aHkam Sharai'ah which organise man's affairs. The Islamic system handled all of man's affairs in general form and by general meanings, enabling one to derive detailed rules from these general meanings when carrying out the implementation. Thus Qur'an and Sunnah include general outlines i.e. general meanings to deal with man's problems in his capacity as a human being leaving the mujtahideen to deduce from these general meanings partial judgements for problems that occur throughout the different times and places.

اسلام د ستونزو د حل لپاره یوه ثابته لاره لري. دا د مجتهد څخه غواړي چې مسئلې ته ښه غور وکړي تر دې چې هغه پوه شي، بیا د هغې سره تړلي شرعي نصوصو ته مراجعه وکړي، او په پای کې د نصوصو څخه د مسئلې حل استنباط کړي. پدې ترتیب سره مجتهد د شرعي دلایلو څخه د دې مسئلې حکم شرعي استنباط کوي، او اسلام د بلې هیڅ طریقې ته اړتیا نه لري. هر هغه مسئله چې انسان ورسره مخ کیږي باید یوازې د یوې انساني ستونزې په توګه مطالعه شي. دا باید د اقتصادي، ټولنیزې، سیاسي یا د بلې ډول پوښتنې په توګه برخه برخه مطالعه نشي. بلکې باید دا د یوې (انساني) پوښتنې په توګه وڅیړل شي چې د هغې سره تړلي د الله (ج) د حکم د پیژندلو لپاره حکم شرعي ته اړتیا لري.

Islam has one consistent approach in solving problems. It invites the mujtahid to thoroughly study the issue till he understands it and then to study the relevant shar’ai texts and finally deduce the solution for the issue from the texts. The mujtahid thus deduces the Hukm shar’ai for this question from the shar’ai evidences; and Islam has no use of any other method. Any issue facing man should be however studied as only a human problem. It should not be studied partially as an economic, social, political or any other type of question. It should be rather studied as a (human) question requiring hukm shar’ai in order to know the Hukm of Allah (swt) related to it.