اسلام هغه دین دی چې الله (ج) زموږ پیغمبر محمد ﷺ ته نازل کړی دی، ترڅو د انسان اړیکې د خپل پیدا کوونکي، د ځان او د نورو انسانانو سره منظمې کړي. د انسان اړیکه د خپل پیدا کوونکي سره د عقایدو او عبادتونو شاوخوا ګرځي. د ځان سره د هغه اړیکې کې اخلاق، خوراک او جامې شاملې دي. په داسې حال کې چې د نورو انسانانو سره د هغه اړیکې کې معاملات (لینې ورکړې) او عقوبات (سزاوې) شامل دي.

Islam is defined as the deen which Allah (swt) has revealed to our Messenger Muhammad (saw) to organise man's relationship with his Creator, himself and with other human beings. Man's relationship with his Creator revolves around the Aqaid and ‘Ibadat. His relationship with himself includes morals, foodstuffs and clothing. While his relationship with other human beings involves mu'amalat (transactions) and 'uqubat (punishments).

اسلام د انسان ټولې ستونزې حل کوي او انسان د یوې نه ویشل کیدونکې ټولیزې وجود په توګه ګوري. له همدې امله، اسلام د انسان ستونزې په یوه واحد طریقه حل کوي. سربیره پردې، اسلام خپل نظام په روحاني بنسټ ولاړ کړی، یعنی د خپل عقیدې (عقیده) پر بنسټ. په همدې اساس، روحاني اړخ د هغې تمدن (حضارة)، دولت او شریعت بنسټ دی. دا د عقیدې (‘aqeedah) سمه لیکنه ده.

Islam tackles all of man's problems and looks upon man as an indivisible whole. Consequently, it solves man's problems according to one method. Furthermore, Islam has built its system on a spiritual basis, i.e., its creed (‘aqeedah). Accordingly, the spiritual aspect is the basis of its haDarah (civilization ), state, and Shari’ah. This the right spelling of ‘aqeedah.

اگرچه اسلامی شریعت د عبادتونو، معاملاتو او عقوباتو په څېر نورو نظامونو تفصیل په دقیق ډول بیان کړی دی، خو د اخلاقو لپاره یې تفصیلي نظام نه دی وړاندې کړی. بلکې دې ته د الله (ج) د امر او نهي په توګه کتل شوي دي، پرته لدې چې د دې تفصیلاتو ته د نورو څخه ځانګړه پاملرنه وشي، چې د بلې هرې برخې څخه زیاته اهمیت ولري. برعکس، د دې احکامو تفصیلات د نورو احکامو په پرتله لږ دي او د اسلامي فقه په کتابونو کې ورته ځانګړې برخه نه ده ورکړل شوې. له همدې امله په هغو فقهي کتابونو کې چې د احکامو شریعت بیانوي، داسې څپرکی نه موندل کېږي چې "اخلاق" په سرلیک ولري. سربېره پر دې، فقهاوو او مجتهدینو د استنباط او مطالعې په برخه کې د اخلاقي احکامو موضوع ته ډیره پاملرنه نه ده کړې.

Although the Islamic Shari’ah explained the various systems in precise details, such as the ‘ibadat and mu'amalat and 'uqubat, Islam did not put forward a detailed system for the morals. Rather, it treated the rules of morals as commands and prohibitions from Allah (swt), without viewing their details as morals that should be given special care greater than others. To the contrary, the details of their rules are less than other rules and they are given no particular section in Islamic fiqh. Thus, one does not find in the books of fiqh that contain the AHkam Shari’ah chapters titled "morals". Furthermore, the Fuqaha'a and Mujtahidoon have not paid much attention, in deduction and study, to the subject area of moral rules.

دا خلک وايي چې اخلاق د ټولنې په جوړولو اغېز نه لري، ځکه ټولنه د ژوند په نظامونو جوړېږي او د فکرونو او احساساتو څخه اغېزمنېږي. اخلاق د ټولنې د تاسیس یا د هغې د بیا ژوندي کېدو یا زوال په ټاکلو کې هېڅ اغېز نه لري. مؤثره عامل هغه عمومي دودونه دي چې د ژوند په اړه له تصورونو څخه راپورته کېږي. د ټولنې محرک عامل اخلاق نه، بلکې هغه نظامونه دي چې په کې پلي کېږي، او هغه فکرونه او احساسات دي چې خلک یې لري. په حقیقت کې اخلاق له فکرونو او احساساتو څخه سرچینه اخلي، او د نظام د پلي کېدو نتیجه ده.

Morals do not affect the building of a society, because society is built upon the systems of life and is affected by thoughts and emotions. Morals have no effect in establishing the society or determining its revival or decline. The effective factor is the general traditions which arises from the concepts about life. The driving factor in society is not morals but the systems applied within it and the thoughts and emotions people carry. Indeed, morals stem from the thoughts, emotions and result from the implementation of the system.

بر همدې بنسټ، څرنګه چې اخلاق د الله (ج) د امرونو محصول دي او د عقیدې د دعوت او د اسلام د عمومي تطبیق څخه راولاړ کیږي، نو په ټولنه کې د اخلاقو لپاره دعوت کول ناروا دي. د اخلاقو دعوت په حقیقت کې د ژوند په اړه د اسلامي مفاهیمو معکوس کوي؛ دا خلک د واقعیت او د ټولنې د بنسټیزو عناصرو په پوهیدو کې ستونزه جوړوي. دا خلک د انفرادي فضیلتونو په اړه یو کاذب قناعت ورکوي او په دې توګه د ژوند د حقیقي احیا د لارو له غفلت سره مخامخ کوي. له همدې امله د اسلامي دعوت بدلول د اخلاقو د دعوت په شکل خطرناک دي، ځکه دا خلک په دې فکر کې اچوي چې اسلامي دعوت یوازې د اخلاقو دعوت دی، او په پایله کې د اسلام فکري ماهیت له منځه وړي او خلک د هغه یوازینۍ لارې څخه اړوي چې اسلام پلي کولو ته رسیږي، یعنې د اسلامي دولت قیام. کله چې اسلامي شریعت د انسان له ځان سره د اړیکو په اړه خبرې وکړې، د هغو احکامو سره سم چې د اخلاقي صفاتو سره تړاو لري، نو دا یې د عبادتو او معاملاتو په څیر یو نظام نه دی ګرځولی. بلکې دغه احکام شرعي د هغو ارزښتونو د ساتلو څارنه کوي چې الله (ج) امر کړي دي، لکه صداقت، امانتداري، د حسد او دوکې څخه ډډه کول او نور. دا ارزښتونه یوازې د الله (تعالی) د امر له مخې د اخلاقي ارزښتونو په اړه ترلاسه کیږي، لکه عالي صفات او فضیلتونه. مثال په توګه، صداقت یو اخلاقي صفت دی چې الله (ج) امر کړی دی. دا اخلاقي صفت باید هغه وخت وساتل شي چې عمل ترسره شي. دا هغه څه دي چې اخلاقي ارزښت ترلاسه کوي او له همدې امله اخلاق بلل کیږي. په هرصورت، کله چې دغه اخلاقي صفتونه د عملونو او معاملو په پایله کې رامینځ ته شي، لکه د لمانځه څخه پاکي او د سوداګرۍ څخه صداقت، نو اخلاقي ارزښت نه ترلاسه کیږي، ځکه هدف د عمل په ترسره کولو کې د اخلاقي ارزښت ترلاسه کول نه و. بلکه هغه صفتونه چې د دې عملونو د قواعدو په لازمي رعایت سره ترسره کولو څخه ترلاسه کیږي، د مؤمن اخلاقي صفتونه دي کله چې هغه الله (جل جلاله) عبادت کوي او خپلې معاملې ترسره کوي. په لمانځه کې مؤمن د روحاني ارزښت د ترلاسه کولو اصلي موخه پوره کوي، او په تجارت کې مؤمن د مادي ارزښت د ترلاسه کولو موخه پوره کوي، پداسې حال کې چې په ورته وخت کې هغه د اخلاقي صفتونو سره متصف وي.

Accordingly, since morals are the product of Allah's (swt) commands and they ensue from the call to the ‘aqeedah and from the implementation of Islam in general, it is impermissible to carry da’wah for morals in society. The call for morals actually reverses the Islamic concepts about life; it keeps people away from understanding the reality and the basic elements of society. It gives people a false satisfaction with individualistic virtues and thus leads to the negligence of the true means of the revival in life. Therefore, to turn the Islamic call into a call for morals is dangerous, for it deludes people into thinking the Islamic call is a call for morality and, consequently, obliterates the intellectual character of Islam and diverts people away from the only method that leads to the application of Islam, i.e. the establishment of the Islamic State. When the Islamic Shari’ah tackled man's relationship with himself, in accordance with the AHkam Shara’iah connected with the moral characteristics, it did not make that a system as it did with the ibadat and mu'amalat. Instead, these AHkam Shari’ah check spellingobserved the fulfilment of certain values which Allah (swt) has commanded, such as truthfulness, honesty, shunning envy and deceit etc. These values are achieved only by the command of Allah (taala) in respect to moral values, such as noble characteristics and virtues. Honesty, for instance, is a moral quality commanded by Allah (swt). Its moral quality should be observed - when it is enacted. It is something which achieves the moral value and so it is called a moral. However, when these moral characteristics are produced as a result of actions and transactions, like purity produced from prayers, and honesty produced from trading, the moral value is not attained, because the aim was not to achieve the moral value when undertaking the action. Rather, the characteristics accrued as a result of performing these actions with the obligatory observance of their rules are moral characteristics of the believer when he worships Allah (swt) and undertakes his transactions. In prayer, the believer fulfils the primary aim of obtaining the spiritual value, and in trading the believer fulfils the aim of achieving the materialistic value while he is characterised with moral characters at the same time.

شریعت هغه فضیلتونه بیان کړي دي چې د هغې خاوند د ښو اخلاقو لرونکی ګڼل کیږي، او هغه صفتونه هم چې د هغې خاوند د بد اخلاقو لرونکی ګڼل کیږي. دا د ښو اخلاقو د ترلاسه کولو ترغیب ورکوي، او د بدو اخلاقو څخه منع کوي. دا د ریښتیا ویلو، امانتدارۍ، خوښې، حیا، د مور او پلار عزت کولو، د خپلوانو سره ښه اړیکه ساتلو (صلۀ رحم)، د خلکو د سختیو څخه خلاصولو، او د ځان لپاره هغه څه غوښتل چې د ځان لپاره یې غواړي، او نور ټول، ترغیب ورکوي. شریعت دا او دې ته ورته امور د خلکو لپاره د الله (جل جلاله) د حکمونو د تعقیب کولو ترغیب ګڼي. په داسې حال کې چې د مخالفو صفتونو ترلاسه کولو څخه یې منع کړي، لکه: دروغ ویل، بې امانتۍ، حسد، فحاشي او نور، او دا امور او ورته نور د هغه څه منع کول ګڼي چې الله (جل جلاله) یې منع کړي دي.

The shar’a has identified those virtues, the possessor of which is considered to have good morals, and those characteristics the possessor of which is considered to have bad morals. It has encouraged acquiring good morals, and has forbidden bad morals. It has encouraged truthfulness, honesty, cheerfulness, modesty, honouring parents, good relationships with relatives (silaat ur rahm), rescuing people from hardships, and wishing for others what one wishes for himself, etc. The shar’a considers these matters and the like as encouragement to people to follow the commands of Allah (swt). While it has forbidden the acquisition of opposing characteristics, such as: lying, dishonesty, envy, debauchery and the like and considers these matters and the like as prohibition of what Allah (swt) forbade.

اخلاق هم د دې شریعت یوه برخه ده او د هغو امرونو او منعونو یوه څانګه ده چې یو مسلمان باید په ځان کې تحقق کړي، ترڅو د اسلام او د الله (ج) د امرونو پلي کول خپل بشپړ کړي. په هرحال، د ټولنې د ټولو کسانو د دې اخلاقو د ترلاسه کولو لاره دا ده چې اسلامي احساسات او افکار قائم شي. کله چې ټولنه دا ترلاسه کړي، نو افراد په حتمي توګه دا اخلاق خپلوي. یقیناً د اخلاقو د ترلاسه کولو لاره د اخلاقو په نوم د دعوت له لارې نه ده، بلکې د پورتنۍ لارې له لارې ده، یعنې د احساساتو او افکارو د قائم کولو له لارې. په هرحال، د دې پروسې پیل د اسلام له خوا د یوې ډلې د چمتو کولو ته اړتیا لري - په خپل بشپړ شکل کې، چېرې چې افراد د ډلې برخې وي او خپلواک افراد نه وي - ترڅو د ټولنې کې بشپړ اسلامي دعوت پرمخ يوسي، او په دې ډول اسلامي احساسات او افکار د شتون وړ کړي. دا کار خلکو ته اجازه ورکوي چې په لویو ډلو کې اخلاق خپل کړي، د دې پایلې په توګه چې دوی په لویو ډلو کې اسلام قبلوي. اړینه ده چې پوه شو چې زمونږ دا نظر، چې اخلاق د الله (ج) د امرونو او د اسلام د پلي کولو سره بې قیده تړي، او دا ضرورت تایید کوي چې مسلمان ښې اخلاق ترلاسه کړي.

Morals are a part of this Shari’ah and a branch of the commands and prohibitions which a Muslim should verify in oneself so as to complete his observance of Islam and the commands of Allah (swt). However, the way in which the whole society attains these morals is by establishing the Islamic emotions and thoughts. Once the community has attained them, the individuals will inevitably acquire them. Most definitely, the way to acquire morals is not through the call to morals in itself, but by the way mentioned above which is establishing the thoughts and emotions. However, the initiation of this process necessitates the preparation of a group by Islam - in its complete form wherein the individuals are part of the group and not independent individuals - to carry the complete Islamic da’wah in the society, and thus bring into existence the Islamic emotions and thoughts. This makes the people embrace morals in huge groups as a result of their embracing Islam in huge groups. It is necessary to understand that this our view that makes morals unconditionally attached to the commands of Allah (swt) and to the application of Islam, and confirms the necessity that the Muslim acquires good morals.

الله تعالیٰ د قرآن کریم په ډیرو سورتونو کې هغه صفات ذکر کړي دي چې انسان باید یې ترلاسه کړي او د هغو د درلودلو هڅه وکړي. دا صفات عقیده، عبادات، معاملات او اخلاق دي. دا څلور صفات باید یو متکامل مجموعه جوړه کړي.

Allah (swt) has mentioned in many surahs of the Glorious Qur'an those characteristics which man should acquire and endeavour to possess. These characteristics consist of the '’aqeedah, ibadat, m’uamalat and morals. These four characteristics should form an integrated whole.

الله سبحانه وتعالى د سورۃ لقمان کې فرمائي:

Allah (swt) says in Surat Luqman:

{لُقمان نے اپنے بیٹے کو نصیحت کرتے ہوئے کہا: اے میرے بیٹے! اللہ کے ساتھ شریک نہ ٹھہرانا، کیونکہ شرک یقیناً سب سے بڑا ظلم ہے۔} اور ہم نے انسان کو اس کے والدین کے ساتھ نیکی کرنے کا حکم دیا، اس کی ماں نے اسے تکلیف پر تکلیف اٹھا کر پیٹ میں رکھا، اور اس کا دودھ چھڑانا دو سال میں ہوا (کہ) میرا شکر ادا کرو اور اپنے والدین کا بھی، میری ہی طرف لوٹنا ہے۔ لیکن اگر وہ تجھ پر دباؤ ڈالیں کہ تو میرے ساتھ ایسی چیز کو شریک ٹھہرائے جس کا تجھے علم نہیں، تو ان کی بات نہ مان، البتہ دنیا میں ان کے ساتھ اچھے طریقے سے رہ، اور اس کی پیروی کر جو میری طرف رجوع کرتا ہے۔ پھر تم سب کی واپسی میری ہی طرف ہے، پس میں تمہیں بتا دوں گا جو کچھ تم کیا کرتے تھے۔ اے میرے بیٹے! (لقمان نے کہا) اگر کوئی عمل رائی کے دانے کے برابر ہو، پھر وہ کسی چٹان میں ہو یا آسمانوں میں یا زمین میں، اللہ اسے ظاہر کر دے گا، بے شک اللہ باریک بین اور خبر رکھنے والا ہے۔ اے میرے بیٹے! نماز قائم کر، بھلائی کا حکم دے، برائی سے منع کر، اور جو مصیبت تجھ پر آئے اس پر صبر کر، بے شک یہ ہمت کے کاموں میں سے ہے۔ اور لوگوں سے گال پھلا کر منہ نہ پھیر، اور زمین میں اکڑ کر نہ چل، بے شک اللہ کسی اترانے والے فخر کرنے والے کو پسند نہیں کرتا۔ اور اپنی چال میں میانہ روی اختیار کر اور اپنی آواز پست رکھ، بے شک سب آوازوں میں سب سے بری آواز گدھے کی ہے۔ [Luqman: 13-19]

"Behold, Luqman said to his son by way of instruction: Oh my son! Join not in worship (others) with Allah, for false worship (polytheism) is indeed the highest wrong-doing. And we have enjoined on man (to be good) to his parents, in travail upon travail did his mother bear him, and in years twain was his weaning, (hear the command) show gratitude to Me and to your parents, to Me is (your final) Goal. But if they strive to make you join worship with Me things of which you have no knowledge, obey them not, yet bear their company in this life with justice (and consideration), and follow the way of those who turn to Me (in love), in the end the return of you all is to Me, and I will tell you the truth (and meaning) of all that you did. O my son! (said Luqman), if there be (but) the weight of a mustard seed and it were (hidden) in a rock, or (anywhere) in the heavens or on earth, Allah will bring it forth: For Allah understands the finest mysteries, (and) is well acquainted (with them). O my son! establish regular prayer, enjoin what is just, and forbid what is wrong, and bear with patient constancy whatever happens to you, for this is firmness (of purpose) in (the conduct of) affairs. And swell not your cheek (for pride) at men, nor walk in insolence through the earth, for Allah loves not any arrogant boaster. And be moderate in your pace, and lower your voice, for the harshest of sounds without doubt is the braying of the ass." [Luqman: 13-19]

الله (سبحانه و تعالی) د سورۃ الفرقان کې فرمایي:

Allah (swt) says in Surat al-Furqan:

او د رحمان بندګان هغه دي چې په ځمکه باندې په عاجزۍ سره ګرځي، او کله چې جاهلان ورسره خبرې کوي، نو وايي: سلام!

"And the servants of (Allah) most Gracious are those who walk on the earth in humility, and when the ignorant (people) address them, they say, Peace!.

هغه کسان چې د خپل رب په عبادت کې شپه تېروي، سجده کوونکي او ولاړ دي. هغه کسان چې وايي: ای زموږ ربه! له موږ څخه د دوزخ عذاب لرې کړه، ځکه چې د هغه عذاب بېشکه ډېر سخت تاوان دی. بېشکه دا (دوزخ) د اوسېدو او د ځای په توګه ډېر بد دی. هغه کسان چې کله خرڅ کوي، نه اسراف کوي او نه بخیلي کوي، بلکې د دې دواړو ترمنځ په اعتدال کې وي. هغه کسان چې د الله سره بل معبود ته نه غږېږي، نه هغه نفس وژني چې الله حرام کړی، پرته له حق څخه، او نه زنا کوي؛ او څوک چې دا کارونه وکړي، هغه به سزا وویني. د قیامت په ورځ به د هغه عذاب دوه چنده شي، او هغه به په هغه کې په ذلت کې همېشه پاتې کېږي. پرته له دې چې توبه وباسي، ایمان راوړي او نېک عمل وکړي؛ نو دغه کسان الله د هغوی بدې نېکۍ ته بدلوي، او الله ډېر بخښونکی، ډېر مهربان دی. او څوک چې توبه وباسي او نېک عمل وکړي، نو هغه په حقیقت کې الله ته ښه توبه بېرته اړوي. هغه کسان چې د دروغو شاهدي نه ورکوي، او کله چې د بې ګټې شيانو تېر شي، نو په عزت سره تېریږي. هغه کسان چې کله د خپل رب د نښو په ذريعه نصیحت شي، نو په هغو کې لکه کنړ او ړانده نه پرېوځي. او هغه کسان چې دعا کوي: ای زموږ ربه! موږ ته داسې ښځې او اولاد راکړه چې زموږ د سترګو روښانتیا وي، او موږ د متقیانو مشر وګرځوه. دغه کسان دي چې د خپلې صبر او ثبات له امله په جنت کې لوړ مقام ورکول کیږي، او هلته به ورته سلام او سوله ویل کیږي. هلته به همېشه اوسېږي؛ د اوسېدو او د ځای په توګه څومره ښه ځای دی! [Al-Furqan: 63-76]

Those who spend the night in adoration of their Lord prostrating and standing. Those who say, Our Lord! Avert from us the Wrath of Hell, for its Wrath is indeed an affliction grievous; Evil indeed is it as an abode, and as a place to rest in; Those who, when they spend, are not extravagant and not niggardly, but hold just (balance) between those (extremes); Those who invoke not, with Allah, any other god, nor slay such life as Allah has made sacred, except for just cause, nor commit fornication, and any that does this (not only) meets punishment; (But) the Penalty on the Day of Judgment will be doubled to him, and he will dwell therein in disgrace; Unless he repents, believes, and works righteous deeds, for Allah is oft-forgiving, most merciful; And whoever repents and does good has truly turned to Allah with an (acceptable) conversion; Those who witness no falsehood, and, if they pass by futility, they pass by it with honorable (avoidance); Those who, when they are admonished with the Signs of their Lord, droop not down at them as if they were deaf or blind; And those who pray; Our Lord! Grant unto us wives and offspring who will be the comfort of our eyes, and give us (the grace) to lead the righteous; Those are the ones who will be rewarded with the highest place in heaven, because of their patient constancy; therein shall they be met with salutation and peace; Dwelling therein, how beautiful an abode and place of rest!" [Al-Furqan: 63-76]

الله (سبحانه وتعالی) په سورة الإسراء کې فرمايي:

Allah (swt) says in Surat al-Israâa:

ستا رب حکم کړی دی چې تاسو یوازې د هغه عبادت وکړئ، او د والدینو سره نیکي وکړئ. که دوی یا یو له دوو څخه ستاسو په ژوند کې زاړه شي، نو هغوی ته داسې یو لفظ هم مه وایاست چې کرکه پکې وي، او نه هغوی وشړئ، بلکې هغوی سره د عزت خبرې وکړئ. او د مهربانۍ له امله د عاجزۍ وزرې هغوی ته ټیټې کړئ، او ووایاست: اې زما ربه! دوی باندې رحم وکړه، لکه څنګه چې دوی ماته په ماشومتوب کې پالنه کړې ده. ستاسو رب په هغه څه ښه پوهیږي چې ستاسو په زړونو کې دي. که تاسو نیک عمل کوئ، نو بېشکه هغه د هغو کسانو لپاره ډېر بخښونکی دی چې په ټولو حالتونو کې (په حقیقي توبې سره) هغه ته رجوع کوي. او خپلوانو ته د دوی حق ورکړئ، همدارنګه محتاجانو ته او مسافر ته هم. او مال په بې ځایه توګه مه ضایع کوئ. بېشکه بې ځایه ضایع کوونکي د شیطانانو ورونه دي، او شیطان خپل رب ته ناشکره دی. او که تاسو د خپل رب له رحمت څخه، چې تاسو ته یې امید دی، د دوی څخه مخ اړوئ، نو ورسره د نرمۍ خبره وکړئ. خپل لاس خپلې غاړې ته تړلی مه ساتئ، او نه یې په بشپړ ډول خپور کړئ، چې ملامت او بې وسه شئ. بېشکه ستاسو رب د چا لپاره چې وغواړي روزي پراخه کوي، او په اندازه یې ورکوي. بېشکه هغه په خپلو بندګانو ښه خبردار دی او ښه ویني. د بېوزلۍ له ویري څخه خپل اولادونه مه وژنئ، موږ به دوی ته او تاسو ته روزي ورکوو. بېشکه د دوی وژل لویه ګناه ده. او زنا ته مه نږدې کېږئ، ځکه دا بې حیایي او بد لار ده، چې نور بد کارونه ته لاره پرانیزي. او هغه ژوند چې الله تعالی حرام کړی دی، مه وژنئ، مګر په حق سره. او که څوک په ناحقه وژل شي، موږ د هغه وارث ته واک ورکړی دی (چې قصاص وغواړي یا بخښنه وکړي)؛ خو په وژلو کې دې له حده تیری ونه کړي، ځکه هغه (د شریعت له خوا) مرسته شوی دی. د یتیم مال ته مه نږدې کېږئ، مګر په هغه طریقه چې دا یې ښه کړي، تر دې چې هغه خپل پوره بلوغ ته ورسیږي؛ او هر وعده پوره کړئ، ځکه چې د هرې وعدې په اړه به پوښتنه کېږي (د قیامت په ورځ). کله چې تاسو پیمانه کوئ، نو ماپ پوره کړئ، او کله چې تول کوئ، نو په سمه ترازو سره وزن وکړئ؛ دا غوره کار دی او د پایلې له مخې ډیر ښه دی. [Al-Israâa: 23-35]

"Thy Lord has decreed that you worship none but Him, and that you be kind to parents. Whether one or both of them attain old age in your life, say not to them a word of contempt, nor repel them, but address them in terms of honor. And out of kindness, lower to them the wing of humility, and say: My Lord! Bestow on them Thy Mercy even as they cherished me in childhood. Your Lord knows best what is in your hearts: If you do deeds of righteousness, verily He is Most Forgiving to those who turn to Him again and again (in true penitence). And render to the kindred their due rights, as (also) to those in want, and to the wayfarer: But squander not (your wealth) in the manner of a spendthrift. Verily spendthrifts are brothers of the Evil Ones, and the Evil One is to his Lord (Himself) ungrateful. And even if you have to turn away from them in pursuit of the Mercy from thy Lord which you do expect, yet speak to them a word of easy kindness. Make not your hand tied (like a niggard's) to your neck, nor stretch it forth to its utmost reach, so that you become blameworthy and destitute. Verily thy Lord does provide sustenance in abundance for whom He pleases, and He provides in a just measure. For He does know all His servants. Kill not your children for fear of want. We shall provide sustenance for them as well as for you. Verily the killing of them is a great sin. Nor come nigh to adultery, for it is a shameful (deed) and an evil, opening the road (to other evils). Nor take life - which Allah has made sacred - except for just cause. And if anyone is slain wrongfully, we have given his heir authority (to demand Qisas or to forgive); but let him not exceed bounds in the matter of taking life; for he is helped ( by the Law). Come not nigh to the orphan's property except to improve it, until he attains the age of full strength; and fulfill (every) engagement, for (every) engagement will be inquired into (on the Day of Reckoning). Give full measure when you measure, and weigh with a balance that is straight; that is the most fitting and the most advantageous in the final determination." [Al-Israâa: 23-35]

د دریو سورتونو آیتونه یو بشپړ ټولګی جوړوي چې مختلف فضیلتونه روښانه کوي، د مسلمان کردار څرګندوي او د اسلامي شخصیت ځانګړی او ممتاز هویت ښیي. دا ښکاره ده چې دا آیتونه د الله (ج) امرونه او منعې دي. ځینې یې د عبادت پورې اړوند احکام دي، او ځینې د معاملاتو او اخلاقو پورې اړوند احکام دي. سربیره پردې، دا آیتونه یوازې اخلاقي صفتونو پورې محدود نه دي، بلکې عقیدې، عبادت، معاملاتو او اخلاقو ته هم شامل دي. دا هغه صفتونه دي چې اسلامي شخصیت جوړوي. له همدې امله، موضوع یوازې اخلاقو ته محدودول به کامل انسان او اسلامي شخصیت نه رامنځته کوي. بل لوري، که اخلاق خپل هدف ته ورسیږي، نو باید په روحاني بنسټ، یعنې اسلامي عقیدې، ولاړ وي. نو د دې په واسطه کردار جوړونه هم باید پر همدې عقیدې ولاړه وي. مسلمان د ریښتیا ویلو له امله د ریښتیا ویلو لپاره نه، بلکې ځکه ریښتینی ګرځیږي چې الله (ج) مسلمان ته دا فضیلت د ترلاسه کولو حکم کړی دی، که څه هم هغه د ریښتیا ویلو په واسطه اخلاقي ارزښت ته رسیدل غواړي. نو اخلاق په ځان کې د ځان لپاره نه، بلکې ځکه ترلاسه کیږي چې الله (ج) دوی ته امر کړی دی.

The verses in these three surahs represent one complete whole that elucidates the different virtues, clarifies the Muslim character and demonstrates the Islamic personality in its unique and distinguished identity. It is noticeable that these verses are commands and prohibitions from Allah (swt). Some of which are rules connected to 'ibadal; while others are rules connected to m’uamalat and akhlaq. Furthermore, the verses were not confined to moral attributes but they also included Aqaid, ‘ibadat and m’uamalat, as well as akhlaq. They are the characteristics that constitute the Islamic personality. Therefore, confining the subject matter to morals alone will not produce the perfect man and the Islamic personality. Moreover, the morals should be built on the spiritual basis, i.e., the Islamic ‘aqeedah, if they are to achieve the goal for which they exist. Thus the characterisation by it must be built on this ‘aqeedah. The Muslim is not characterised by truthfulness for the sake of truthfulness in itself but because Allah (swt) commanded the Muslim to acquire this virtue, although he seeks to achieve the moral value in telling the truth. Thus morals are not acquired as such for themselves but because Allah (swt) commanded them.

له همدې امله مسلمان باید په اخلاقي فضیلتونو متصف وي او دا فضیلتونه په عاجزي او اطاعت سره ترسره کړي، ځکه اخلاق د عبادت څخه پیدا کیږي، او دا دواړه د تقوا سره تړلي دي.

Accordingly, the Muslim should be characterised with moral virtues and perform them obediently and submissively for they are linked with taqwa since morals result from ‘I'badat:

لمونځ له بې حیاءۍ او ناوړه کارونو څخه منع کوي. [Al-Ankabut: 45]

"Prayer forbids lewdness and abomination," [Al-Ankabut: 45]

او د معاملاتو په وخت کې ساتل کیږي، ځکه «دین معامله ده» (یعنې دا چې نورو سره څنګه چلند کوئ)، د دې سربېره چې دا ځانګړي امرونه او منعې دي. نو دا د مسلمان په شخصیت کې دا کړنې ټینګوي او د هغه د کردار نه منل کېدونکې ځانګړنه جوړوي. له همدې امله، اخلاقو د ژوند نورو نظامونو سره یوځای کول، که څه هم دا خپلواک ځانګړتیاوې دي، مسلمان ته دا توان ورکوي چې په بشپړه توګه او سمه توګه چمتو شي، په ځانګړې توګه دا چې د یوه اخلاق لاسته راوړل د الله (ج) د امرونو په ځواب کې یا د هغه د منعو څخه د ځان ساتلو لپاره وي، نه دا چې دغه اخلاق په دې دنیا کې ګټه یا زیان رسوي. دا کار د ښو اخلاقو لاسته راوړل دایمي او ټینګ کوي، تر هغې چې مسلمان اسلام پلی کوي او له ګټې څخه نه ګرځي. ځکه د اخلاقو موخه ګټه نه ده، بلکه اخلاقي ارزښت د ځان لپاره ترلاسه کېږي، نه د مادي، بشري یا روحاني ارزښتونو لپاره. دا ارزښتونه باید د اخلاقي ارزښت سره ونه تړل شي، ترڅو د هغه په ترسره کولو یا ترلاسه کولو کې کومه ګډوډي رامنځته نه شي. سربېره پر دې، باید ځانګړې پاملرنه وشي چې مادي ارزښت له اخلاقو څخه بېل شي. همداراز د ګټو او ګټو لپاره اخلاقي کړنه ترسره کول باید مخنیوی شي، ځکه دا د هغه لپاره خطر جوړوي.

and are observed during m’uamalat "Religion is the treatment" (i.e. how you treat others), in addition to their being specific commands and prohibitions, then this reinforces them in the Muslim and makes them an indispensable attribute of his character. Therefore, the merging of the morals with the rest of life's systems - though they are independent characteristics - allows the Muslim to be thoroughly and correctly prepared, especially the acquisition of a moral is in response to the commands of Allah (swt) or in avoiding His (swt) prohibitions, and not because such a moral benefits or harms in this life. This makes the acquisition of good morals permanent and resolute as long as the Muslim continues to apply Islam and does not revolve around benefit. This is because the objective of morals is not benefit, but the moral value is acquired for itself and not for materialistic, humanitarian or spiritual values. These values should not be involved in the moral value so as no disorder occurs in performing it or acquisition of them. Moreover, the attention must be paid to the fact that the materialistic value has to be separated from the morals. Likewise performing the moral for the sake of gains and benefits should be avoided, for it constitutes a danger unto it.

نتیجه دا ده چې اخلاق د یوې ټولنې بنسټیز ستنې نه جوړوي، بلکه دا ځانګړي (فردي) خصلتونه دي. له همدې امله ټولنه د اخلاقو په واسطه نه، بلکه د اسلامي افکارو او اسلامي احساساتو په واسطه، او د اسلامي نظامونو په تطبیق سره اصلاح کیږي. که څه هم اخلاق د فرد له بنسټیزو عناصرو څخه یو عنصر دی، خو دا یوازینی عنصر نه دی او نه باید وي؛ اخلاق باید د عقایدو، عبادتونو او معاملاتو سره یو ځای وي. نو هغه فرد چې ښې اخلاق لري، خو عقیده یې اسلامي نه ده، هیڅ اعتبار نه لري، ځکه هغه کافر دی، او له کفر څخه لوی ګناه نشته. همدارنګه هغه کس چې ښې اخلاق لري، خو عبادت نه کوي او معاملات د احکامو شرعیې سره سم نه کوي، هم هیڅ ارزښت نه لري. له همدې امله د فرد په اصلاح کې د عقیدې، عبادت، معاملاتو او اخلاقو ساتل ضروري دي. یوازې اخلاقو ته پام کول او نورې خصلتونه پرې ایښودل حرام دي. سربیره پردې، تر هغه چې په عقیده باندې ټینګ باور نه وي، د بل هرې شې ته پام کول ناروا دي. د اخلاقو بنسټیزه ځانګړتیا دا ده چې دوی باید په اسلامي عقیده ولاړ وي، او مؤمن باید دوی د الله (ج) د امرونو او منعونو په توګه سره ځان ته ځانګړي کړي.

In conclusion, morals do not constitute fundamental pillars of a society, but rather they are individualistic. Consequently, society is not bettered by morals but by Islamic thoughts and Islamic emotions, and by the implementation of the Islamic systems. Although morals constitute one of the basic elements of the individual, they are not and should not constitute the sole ones; morals should be accompanied by the aqa'id, ‘ibadat and m’uamalat. Therefore, the individual who possesses good morals but his ‘aqeedah is not Islamic warrants no consideration as he is a Kafir, and there is no sin bigger than Kufr. Likewise, the person who has good morals but does not perform the ‘ibadat nor practices m’uamalat according to the AHkam Shara’iah, is not given any regard. Consequently, it is essential to observe the ‘aqeedah, the ‘ibadat, the m’uamalat and the akhlaq in reforming an individual. It is haram to treat morals alone and to leave the other characteristics. Moreover, it is forbidden to give attention to anything before having full confidence in the ‘aqeedah. The fundamental feature of morals is that they should be built upon the Islamic ‘aqeedah and that the believer should be characterised with them as commands and prohibitions from Allah (swt).