۴.۱ د پیسو یوه پټه بمب
4.1 A Monetary Time Bomb
په نومبر ۲۰۰۸ کال کې د نیویارک ټایمز راپور ورکړ چې د امریکا خزانې وزارت تر اوسه د ۷.۸ ټریلیون ډالرو په ارزښت مختلفو د بیړغو (بیل آوټ) پلانونو ته ژمنه کړې ده، چې موخه یې د امریکا اقتصاد وژغورل او نظام ته د دوام ورکول دي.
In November 2008 the NY Times reported that the US Treasury had effectively (and so far) committed a staggering 7.8 Trillion Dollars to assorted bailout schemes, designed to save the US economy and enable the system to continue.
۱٫۷ ټریلیون ډالره پور (شرکتونه له حکومت څخه پور اخلي، او د پلورل ستونزمن امنیتونه د ضمانت په توګه کاروي).
$1.7 Trillion in loans (Companies are borrowing from the government, using hard-to-sell securities as collateral).
۳٫۰ ټریلیون ډالره پانګونه (حکومت سهام او شرکتي پور اخیستی دی او په راتلونکي کې به ګروي پورونه هم واخلي).
$3.0 Trillion in investments (The government has bought stock and corporate debt and will buy mortgages).
3.1 ټریلیون ډالره تضمین (حکومت د شرکتونو د بانډونو، د پیسو د بازار د فنډونو او ځینو د ذخیرې د حسابونو پیسو تضمین کوي) 3.
$3.1 Trillion in guarantees (The government is guaranteeing corporate bonds, money market funds and money in some deposit accounts) 3.
په دې سربیره، د فینی می او فریډي میک دوو لویو د کور د ګرو شرکتونو د دولتي کولو اقدام، په مؤثره توګه د متحده ایالاتو د دولت په دفترونو کې نور ۵.۳ ټریلیون ډالره د کور د ګرو مسؤلیتونه اضافه کوي.
In addition to the above, the action of nationalising the two main mortgage companies Fannie Mae and Freddie Mac effectively adds another $5.3 Trillion in mortgage liabilities to the US government books.
په مالي نظام کې د زیانونو د پای ځای اندازې په اړه لږ اجماع شتون لري. IMF په پیل کې شاوخوا ۱ ټریلیون ډالر زیانونه اټکل کړي وو، خو اوس وايي چې دا اندازه ډیره ټیټه ده. Nouriel Roubini د پای ته رسیدونکو زیانونو اټکل له ۲ ټریلیون ډالرو زیات کړی دی، او نور کسان له ۵ ټریلیون ډالرو زیات خبرې کوي. د ۵۰۰ تر ۱،۰۰۰ ټریلیون ډالرو ترمنځ د derivatives دې غرې ته حتی یوه کمه سلنه کمښت هم دا لوی ارقام کوچني ښکاره کولی شي. په بانکي نظام کې شتون لرونکی counterparty risk له هغه ډیر دی چې حتی تر ټولو لوی حکومتونه په ګډه پوښښ کولی شي. د امریکا GDP ۱۴ ټریلیون ډالره دی، او امریکا دمخه د ټولو لوی پورپکړي ملک دی، د ۱۰ ټریلیون ډالرو څخه زیات د حکومت کسر سره. د راتلونکي کال بودیجه کسر له ۱ ټریلیون ډالرو زیات پراخیدای شي، په ځانګړې توګه د هغه stimulus package له امله چې نوی ولسمشر Barack Obama ژمنه ورسره کوي. د حکومتي اقداماتو د شفافیت نشتوالي په اړه هم اندیښنه وده کوي. Bloomberg د نومبر ۱۰ مه راپور ورکړ: «فدرالي بانک د امریکايي تادیه کوونکو له خوا ورکړل شوي نږدې ۲ ټریلیون ډالره بیړني پورونو د ترلاسه کوونکو، یا هغو ستونزمنو شتمنیو د څرګندولو څخه انکار کوي چې مرکزي بانک د تضمین په توګه منې. کانګرس ته د ۷۰۰ ملیارد ډالرو د بانکي نظام په ژغورنې کې د شفافیت په اړه ورکړل شوو ډاډونو سره سره، دوه میاشتې وروسته فدرالي بانک په جلا ژغورنې پروګرامونو کې له هغه څخه هم ډیر پور ورکوي، چې د کانګرس تصویب ته اړتیا نه درلوده. امریکايیان نه پوهیږي چې پیسې چیرې ځي یا بانکونه د بدل په توګه کومې شتمنۍ ګروي ایږدي۴.»
There is little consensus on the ultimate scale of losses to be absorbed within the Financial system. The IMF originally estimated about $1 trillion in losses and now says that will be too low. Nouriel Roubini has estimated eventual losses of over $2 trillion and others talk of more than $5 trillion. Even a small percentage write down on the 500 to 1,000 trillion derivatives mountain could make these large figures look tiny. The counterparty risk carried within the banking system is far greater than that which can be covered by even the largest governments acting together. US GDP is $14 trillion, and the US is already the greatest debtor nation with a more than $10 trillion government deficit, and its budget deficit in the coming year may balloon to more than $1 trillion, particularly with the stimulus package that the new President Barack Obama is promising. There is also growing disquiet over the lack of transparency in the governments actions. Bloomberg reported on the 10th of November, “The Federal Reserve is refusing to identify the recipients of almost $2 trillion of emergency loans from American taxpayers or the troubled assets the central bank is accepting as collateral. Despite assurances given to Congress over transparency in the $700 billion bailout of the banking system. Two months later the Fed is lending far more than that in separate rescue programs that didn’t require approval by Congress, Americans have no idea where the money is going or what securities the banks are pledging in return4".
د آرمورډ وولف ایسټ مینیجرز ډاکټر رونالډ سولبرګ څرګنده کړه چې د امریکا حکومت په مؤثره توګه بانک ګرځیدلی دی، او تر ټولو بدتره دا ده چې هیڅ تضمین پرته پور وړاندې کوي. د فدرالي ریزرv بیلانس شیټ په ډراماتیک ډول وده کوي - د اکتوبر ۰۸ پورې په اتو اونیو کې بنسټیزه پیسې (monetary base) د بېساري ۳۸ سلنې وده وکړه او دا ۱.۱۴۲ ټریلیون ډالرو ته ورسېد، او د ورو کېدو هیڅ نښې نه ښکاري.
Dr Ronald Solberg of Armored Wolf Asset Managers highlighted that the US government has effectively become a bank and worst still is offering loans without any security. The Fed’s balance sheet is dramatically growing - in the 8 weeks to Oct 08 the monetary base grew an unprecedented 38% to $1.142 trillion and shows no signs of slowing down 5.
خو د بانکونو د بیلنس شیٹونو کې اچول شوي ذخایر لا تر اوسه د پراخې اقتصاد ترمنځ خپاره شوي نه دي.
However, reserves injected into the balance sheets of the banks have not been disseminated into the broader economy.
بانکونه دا نغدي پیسې د خپل بیلانس شیټ ترمیم او کموالي لپاره کاروي، یعنې خپل ناوړه پور د لیکلو له لارې له منځه وړي۔
The banks are using the cash to repair and shrink their balance sheets – ie write off their bad debts.
دې ځای کې د بیرته ژغورنې (بیلاوټ) پروګرامونو د اغیزمنتوب او د پور د قحطۍ د پای د وخت په اړه جدي پوښتنې شتون لري، ځکه بانکونه خپل پور کموي او خپل زیانونه له حسابه ړنګوي.
So there are serious questions over how effective the bailout schemes will be and how soon the credit crunch will be over as banks deleverage and write off their losses.
یو ایس حکومت د اقتصاد د بشپړ سقوط او د امریکا د لویو مالي ادارو د بندېدو څخه د ژغورلو لپاره هر هغه کار کولو ته چې اړین وي، ژمنه یې له شکه بهر ده۔ دا پیسې به له کومه راځي، دا نور ډېر ناڅرګند دي۔ د امریکا حکومت د دې انتخابونو ترمنځ مخ دی: په ټولنیزو، روغتیایي او بسنیزو پروژو باندې لګښت ډېر کم کړي، مالیات یې په زیات اندازه لوړ کړي، له بهرنۍ پور اخیستنې زیاتوالی راولي، یا پیسې په حقیقت کې چاپ کړي۔ لومړی دوه انتخابونه یعنې لګښت کمول او مالیات لوړول دوام نه لري او اړین ټریلیونه ډالره نشي راټولولی، نو پیسې یا د بهرنیو پورونو له لارې، پشمول د امریکايي د خزانې بلونو ساتلو له لارې، راځي، یا د پیسو د چاپ له لارې چې په اغیزمنه توګه د اسعار ارزښت کموي او تورم لوړوي۔ دا پوښتنه ده چې آیا بهرني حکومتونه به د امریکا مالي تمویل ته دوام ورکړي، په ځانګړي توګه ځکه چې د امریکا مصرف کوونکی به د چینايي او جاپاني توکو پېرودلو کې ورو شي۔ د چین حکومت چې دمخه ۱.۸ ټریلیون ډالره د امریکا بانډونه لري، هم پدې نه غواړي چې د یوې داسې اسعارو برخې یې نورې زیاتې کړي چې ممکن په بشپړه توګه ونړېږي۔
The commitment to do whatever is necessary to save the economy from absolute collapse and the winding up of the major financial institutions of the US is unquestioned. Where this money would come from is less certain. The US government is faced with the choice of: massively curtailing expenditure on social, health and welfare projects, raising taxes dramatically, increasing borrowing from overseas, or literally printing the money. As the first two options of cutting spending and raising taxes is not tenable and cannot raise the necessary trillions needed, the money will come from either foreign loans including the holding of US Treasury bills or via printing money which will effectively devalue the currency and cause a hike in inflation. It is questionable as to whether foreign governments will continue to fund the US particularly as the US consumer will slow down in its purchase of Chinese and Japanese goods. The Chinese government which already holds $1.8 Trillion in US bonds is also unlikely to want to further increase its holdings of a currency which could go into meltdown.
د امریکا حکومت که د بهرنیو سرچینو څخه دا پیسې راټولولو کې ناکام شي، نو بل هیڅ لاره به پاتې نه وي پرته له دې چې د امریکا د پیسو عرضه په لوی ډول زیاته شي، او دا به تورم یا لوړ تورم (هايپر انفلېشن) زیږوي. کله چې حکومتونه د بانکونو ناوړه پورونه اخلي، نو حکومتونه پخپله د پانګونې لپاره خطرناک ګڼل کېږي. حکومتونه د ناکامۍ (ډیفالټ) په وړاندې زیانمن دي. د دې خطر اوس د بحران له پیل څخه ډېر دی، ځکه لویدیځ اقتصادونه په چټکۍ سره کمېږي، د مالیاتو عاید راکمېږي او عامه لګښتونه زیاتېږي. په دې ډول یو مالي بحران اقتصادي بحران زیږوي، او دا اقتصادي بحران د سیاسي بحران لامل ګرځي.
3 امریکا د ۸۰۰ ملیارد ډالرو د پور پلانونه تشریح کوي، ۲۵ نومبر ۲۰۰۸، نیویارک ټایمز، http://www.nytimes.com/2008/11/26/business/economy/26fed.html?pagewanted=1&_r=2.
3 U.S. Details $800 Billion Loan Plans, 25 November 2008, New York Times, http://www.nytimes.com/2008/11/26/business/economy/26fed.html?pagewanted=1&_r=2.
4 Fed Defies Transparency Aim in Refusal to Disclose (Update2)، ۱۰ نومبر ۲۰۰۸، بلومبرگ نیوز، http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aatlky_cH.tY&refer=worldwide 5 ماخذ: امریکی فیڈرل ریزرو، ۳۰ اکتوبر ۲۰۰۸، BCA Research
4 Fed Defies Transparency Aim in Refusal to Disclose (Update2), 10 November 2008, Bloomberg News, http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aatlky_cH.tY&refer=worldwide 5 Source: US Federal Reserve Oct 30, 2008, BCA Research