دا خبره د تواتر (یوه داسې متواتره ورکول چې د زیاتو لارو له لارې رارسیدلې وي) په ذریعه ثابته ده چې امیر المؤمنین امام علی، د الله رضا او سلام پرې وي، یوه صحیفه (لیکلی سند) درلوده، او د بیلابیلو نقل شویو متنونو څخه ښکاري چې د مدینې صحیفه د دې علوي صحیفې یوه برخه وه.

It has been establish via Tawatur (decisive concurrent transmission), that Amir ul-Mu’minin Imam ‘Ali, may Allah’s pleasure and peace be upon him, had a Sahifah (document) and it appears from the different transmitted texts, that the Sahifah of Al-Madinah was a part of this ‘Alawiyah Sahifah:

دا روایت د امام البخاری په "الجامع الصحیح المختصر" کې راغلی دی، په ډیر صحیح سند سره.

- The following came recorded in “Al-Jami’ As-Sahih Al-Mukhtasar” of Imam Al-Bukhari, with the most authentic of chains:

قتیبہ بن سعید نے ہمیں روایت کیا، ان سے جریر نے، ان سے الاعمش نے، ان سے ابراہیم التیمی نے، ان کے والد سے، جنہوں نے کہا: علی رضی اللہ عنہ نے فرمایا: "ہمارے پاس اللہ کی کتاب (قرآن) اور یہ صحیفہ (دستاویز) کے سوا کوئی کتاب نہیں جسے ہم پڑھیں۔" پھر علی رضی اللہ عنہ نے وہ کاغذ نکالا تو دیکھا کہ اس میں زخموں کے قصاص اور اونٹوں کی عمروں (یعنی زکات یا دیت کے طور پر ادا کیے جانے والے اونٹوں کی عمروں) کے بارے میں فیصلے لکھے ہوئے تھے۔ اس میں یہ بھی لکھا تھا: "مدینہ عَیْر (پہاڑ) سے ثور (پہاڑ) تک حرم ہے۔ پس جو کوئی اس میں کوئی جرم کرے یا ایسے مجرم کو پناہ دے، اس پر اللہ، فرشتوں اور تمام لوگوں کی لعنت ہوگی، اور قیامت کے دن اس کا کوئی فرض یا نفل عمل قبول نہیں کیا جائے گا۔ اور جو کوئی اپنے حقیقی آقاؤں کی اجازت کے بغیر کسی اور قوم سے وفاداری (ولاء) کرے، اس پر اللہ، فرشتوں اور تمام لوگوں کی لعنت ہوگی، اور قیامت کے دن اس کا کوئی فرض یا نفل عمل قبول نہیں کیا جائے گا۔ اور مسلمانوں کی طرف سے دی گئی پناہ ایک ہے؛ اسے تمام مسلمان نبھائیں گے، خواہ وہ ان میں سے ادنیٰ ترین شخص ہی کیوں نہ دے۔ اور جو کوئی کسی مسلمان سے بدعہدی کرے (یا اس کے عہد کو توڑے)، اس پر اللہ، فرشتوں اور تمام لوگوں کی لعنت ہوگی، اور قیامت کے دن اس کا کوئی عمل قبول نہیں کیا جائے گا۔" [End of Quote]

“Qutaibah bin Sa’id related to us from Jarir from Al-Aa’mash from Ibrahim At-Taimi from his father who said: ‘Ali, may Allah the Most High be pleased with him, said: “We have no Book to recite except the Book of Allah (Qur'an) and this Sahifah (document). Then ‘Ali took out the paper, and behold, there was written in it, legal verdicts about the retaliation for wounds and the ages of the camels (to be paid as Zakat or as blood money). It was also stated in it: “Al-Madinah is a sanctuary from the ‘Ayr (mountain) to the Thawr (mountain). So, whoever commits a crime in it or provides shelter to such a criminal, will incur the curse of Allah, the angels and all the people, and nothing will be accepted from him on the Day of Judgement. And whoever takes allegiance from some people other without the permission of his real masters, will incur the curse of Allah, the angels and all the people, and none of his compulsory, or optional good deeds will be accepted on the Day of Resurrection. And the protection granted by the Muslims is one; to be secured by all the Muslims, even if it is granted by one of the lowest social status among them. And whoever betrays a Muslim (or breaks his covenant with him), will incur the curse of Allah, the angels, and all the people, and nothing will be accepted from him on the Day of Judgement” [End of Quote]

- دا حدیث په «الجامع الصحیح المختصر» کې هم د دې سند سره راغلی دی: [محمد بن کثیر ما ته روایت وکړ، هغه سفیان څخه، هغه الاعمش څخه، هغه ابراهیم التیمي څخه، هغه خپل پلار څخه، هغه علي څخه، چې الله تعالی ترې راضي شه، لکه پورته چې ویل شوی، همغسې ویلي]. دا حدیث د ابو داود په سنن کې هم په ورته متن او سند سره ثبت شوی دی. - دا حدیث د ابن حبان په صحیح کې په دې لاره ثبت شوی دی: [الفضل بن الحباب ما ته د محمد بن کثیر څخه، په ځانګړي توګه ورته سند او ورته متن سره روایت کړی دی].

- It also came in in “Al-Jami’ As-Sahih Al-Mukhtasar” with the path: [Muhammad bin Kathir informed related from Sufyan from Al- Aa’mash from Ibrahim At-Taimi from his father from ‘Ali, may Allah the Most High be pleased with him, said the same as above]. It was also recorded in the Sunan of Abu Dawud with the same worded text (Matn) and chain or transmission. - It was recorded in the Sahih of Ibn Hibban with the path: [Al-Fadl bin Al-Habbab related it to us from Muhammad bin Kathir with exactly the same Isnad and Matn (same worded text)].

- یہ روایت «الجامع الصحیح المختصر» میں ایک مختلف جگہ پر، کچھ مختصر کرکے آئی ہے، اور اس کی سند یہ ہے: {محمد نے وکیع سے، انہوں نے الاعمش سے، انہوں نے ابراہیم التیمی سے، انہوں نے اپنے والد سے روایت کیا، جنہوں نے کہا: علی نے ہمیں خطاب کیا … پھر انہوں نے وہی ذکر کیا جو اوپر گزرا]

- It came in another placing in “Al-Jami’ As-Sahih Al-Mukhtasar” with a slight summarization via the path: {Muhammad related from Wakee’ from Al-Aa’mash from Ibrahim At-Taimi from his father who said: ‘Ali addressed us … and then he mentioned the same as above].

همدا رنګه په «الجامع الصحیح المختصر» کې د دې سند سره روایت شوی دی: [عمر بن حفص بن غیاث د ابي څخه، هغه د الأعمش څخه، هغه د ابراهیم التیمي څخه روایت کوي، چې هغه د خپل پلار څخه روایت کوي، چې ویې ویل: علي، الله تعالی ترې راضي شه، زموږ سره د وچو خښتو څخه جوړ شوی منبر باندې ودرېد، په داسې حال کې چې تورۍ یې ځان سره تړلې وه، او په هغه باندې صحیفه ځړېدلې وه … بیا یې هغه څه ذکر کړل چې پورته ذکر شوي دي.]

- It was also recorded in “Al-Jami’ As-Sahih Al-Mukhtasar” with the path: [‘Umar bin Hafs bin Ghiyath related from Ubayy from Al- Aa’mash from Ibrahim At-Taimi who related from his father who said: ‘Ali, may Allah the Most High be pleased with him, addressed us from upon the Minbar (pulpit) made from dried bricks whilst wearing a sword, upon which the Sahifah was attached … He then mentioned the same as above].

د صحیح مسلم په روایت کې سند داسې راغلی دی، چې (ځینې) اضافې هم لري.

- The Isnad came stated in Sahih Muslim with (some) additions:

[ابوبکر بن ابی شیبہ، زہیر بن حرب اور ابو کریب، ان تینوں نے ابو معاویہ سے روایت کیا۔ ابو کریب نے کہا کہ ابو معاویہ نے ہم سے ابو العَمَش سے، انہوں نے ابراہیم التیمی سے، انہوں نے اپنے والد سے روایت کیا، کہ انہوں نے کہا: علی بن ابی طالب نے ہمیں خطاب کیا اور فرمایا: "جو شخص یہ دعویٰ کرے کہ ہمارے پاس کتاب اللہ اور اس صحیفے کے سوا کوئی اور چیز ہے جو ہم پڑھتے ہیں (راوی نے کہا: اور یہ صحیفہ ان کی تلوار کی نیام کے ساتھ لٹکا ہوا تھا) تو اس نے جھوٹ کہا۔ (اس صحیفے میں) اونٹوں کی عمروں (یعنی زکوٰۃ) کے احکام اور زخموں کی دیت (کے مسائل) ہیں۔ اور اس میں نبی ﷺ نے فرمایا: مدینہ عیر سے ثور تک حرم ہے۔ جو شخص اس میں کوئی جرم کرے یا کسی مجرم کو پناہ دے تو اس پر اللہ، اس کے فرشتوں اور تمام لوگوں کی لعنت ہے۔ قیامت کے دن اللہ اس سے کوئی فرض یا نفل قبول نہیں کرے گا۔ مسلمانوں کی ذمہ داری ایک ہے، ادنیٰ درجے کا مسلمان بھی (دوسروں کی طرف سے) ذمہ داری اٹھا سکتا ہے، اور جو شخص اپنے والد کے سوا کسی اور کو اپنا باپ ظاہر کرے، یا اپنی وفاداری اس کے سوا کسی اور سے جوڑے جس نے اسے آزاد کیا ہو، تو اس پر اللہ، اس کے فرشتوں اور تمام لوگوں کی لعنت ہے۔ قیامت کے دن اللہ اس سے کوئی فرض یا نفل قبول نہیں کرے گا۔" امام مسلم نے کہا: [ابوبکر اور زہیر کی حدیث "ادنیٰ درجے کا مسلمان بھی ذمہ داری اٹھا سکتا ہے" کے قول پر ختم ہو جاتی ہے، اور ان دونوں نے اس کے بعد کا حصہ بیان نہیں کیا۔ نیز "تلوار کی نیام کے ساتھ لٹکا ہوا" کا جملہ ان دونوں کی روایت میں ذکر نہیں ہوا۔]

[Abu Bakr bin Abu Shaibah, Zuhair bin Harb and Abu Kuraib all related from Abu Mu’awiyah. Abu Kuraib said Abu Mu’awiyah related to us from Abu Al-Aa’mash from Ibrahim At-Taimi from his father who said: ‘Ali bin Abi Talib addressed us and said: “Whoever claims that we have anything which we read other than the Book of Allah and this Sahifah (document) (He said: And the Sahifah was attached to the scabbard of his sword) then he has lied: (This Sahifa) contains (verdicts) pertaining to the ages of camels (i.e. for Zakah) and (the recompense) for the injuries. And within it the Prophet (peace be upon him) said: Al-Madinah is a sacred territory from 'Ayr to Thawr. He who perpetrates a crime or gives protection to a criminal, then the curse of Allah, His angels and all people is upon him. Allah will not anything from him on the Day of Judgement. The responsibility of the Muslims is one; even the lowest in rank can undertake the responsibility (on behalf of others), and he who claims anyone else as his father besides his own father or gives his loyalty to other than the one (who freed him), then the curse of Allah, His angels and all people is upon him. Allah will not accept anything from him on the Day of Judgement]. Imam Muslim said: [The Hadith of Abu Bakr and Zuhair ends at the statement “even the lowest in rank can undertake the responsibility” and they both did not mention what followed. Also, the statement “Attached to the scabbard of the sword” was not mentioned in both their narrations.

صحیح مسلم کې هم بیان شوي دي: [علي بن حجر السعدي له علي بن مسهر څخه روایت کوي، هغه له ابو سعید الأشج څخه، هغه له وکیع څخه، دا ټول له الأعمش څخه هم د همدې سند (اسناد) سره، لکه د ابو کریب حدیث چې له ابو معاویه څخه تر پای پورې دی، روایت کوي، د حدیث په یوه اضافه سره:

«جو شخص کسی مسلمان کے ساتھ عہد توڑے، اس پر اللہ کی لعنت ہو، اور اس کے فرشتوں اور تمام لوگوں کی لعنت ہو۔ قیامت کے دن اس سے کوئی بدل قبول نہیں کیا جائے گا۔» مسلم نے کہا: ان دونوں حدیثوں میں نہ تو یہ ذکر ہے کہ «جو شخص اپنے باپ کے سوا کسی اور کی طرف نسب کا جھوٹا دعویٰ کرے»، اور نہ ہی وکیع کی روایت میں «قیامت کے دن» کا ذکر ہے۔

“He who violated the covenant with a Muslim, then the curse of Allah, His angels and all the people is upon him. Nothing would be accepted from on the Day of Judgement”. Muslim said: There is nothing in both of their Hadiths a mention of “whoever makes a false claim of paternity to other than his father”, just as there is no mention of the “day of judgement” in the Riwayah (narration) of Wakee’].

- همچنان، په صحیح مسلم کې دا روایت ثبت شوی دی: [ابوبکر بن النضر دا روایت له ابوالنضر څخه، هغه له عبیدالله الاشجعي څخه، هغه له سفیان څخه، هغه له الاعمش څخه، د ورته اسناد سره روایت کړی دی، پرته له دې چې د قیامت ورځ ذکر شوې وي، مګر دا اضافه کړې:

- Similarly, in Sahih Muslim, the following came recorded: [Abu Bakr bin An-Nadr related it from Abu An-Nadr, from Ubaidullah Al- Ashja’iy, from Sufyan from Al’Aa’mash, with the same Isnad (chain of transmission), without mentioning the Day of Judgement, but adding:

«د مسلمانانو امان یو دی، او کم درجې مسلمان هم دې ته ژمن دی چې ومنل يې شي. او څوک چې د مسلمان تړون ماتوي، نو د الله، د هغه د ملايکو او ټولو خلکو لعنت پر هغه وي، او د قیامت په ورځ به له هغه هیڅ قبول نه شي.»

“The protection granted by Muslims is one and must be respected by the humblest of them. And whoever breaks the covenant made by a Muslim, then the curse of Allah, his angels and all the whole people upon him, and nothing would be accepted from him on the Day of Judgement”.

دا روایت په اوږده او لنډه دواړو بڼو کې د امام ترمذي سنن، د امام احمد بن حنبل مسند، سنن الکبریٰ، د امام بیهقي سنن الکبریٰ، د ابوداود طیالسي مسند او د ابو یعلیٰ مسند، او نورو راټولونو کې د ډېرو لارو له لارې راغلی دی. ټول یې صحیح دي، او په دې سره قطعي دلیل ثابتېږي. - دا روایت د امام احمد بن حنبل په "مسند" کې راغلی دی:

It came recorded in both long and summarized forms in the Sunan of At-Tirmidhi, the Musnad of Ahmad bin Hanbal, Sunan Al-Kubra, the Sunan Al-Kubra of Al-Baihaqi, the Musnad of Abu Dawud At-Tayalisi and the Musnad of Abu Ya’la, among other collections, via numerous paths. Every one of which is Sahih and through which definite evidence is established. - It came in the “Musnad” of Imam Ahmad bin Hanbal:

محمد بن جعفر د شعبہ له لاری، هغه د سلیمان څخه، هغه د ابراهیم التیمي څخه، هغه د حارث بن سوید څخه روایت کوي، چې وې ویل: علی (رضي الله عنه) ته وویل شول: «آیا ستاسو رسول ﷺ تاسو (یعنې مؤمنانو) ته یو داسې شی د عامو خلکو په پرتله په ځانګړې توګه حکم کړی دی؟» هغه وفرمایل: «رسول الله ﷺ موږ ته داسې هیڅ شی حکم نه دی کړی چې خلکو ته یې حکم نه وي کړی، پرته له هغه شي څخه چې زما د دې تورې په غلاف کې دی.» بیا یې یوه صحیفه راوویسته چې په هغې کې د اوښانو د عمرونو (یعنې د زکات لپاره) معلومات یا احکام ول، او ویې فرمایل: «مدینه د عیر له غره څخه تر ثور غره پورې حرم ده. څوک چې په دې کې جرم وکړي یا جرم کونکي ته پناه ورکړي، نو د الله، ملائکو او ټولو خلکو لعنت به پر هغه وي، او په قیامت کې به له هغه هیڅ شی نه منل کیږي. د مسلمانانو پناه یوه ده. او څوک چې د مسلمان کړي تړون ماتوي، نو د الله، د هغه د ملائکو او ټولو خلکو لعنت پر هغه دی، او په قیامت کې به له هغه هیڅ شی نه منل کیږي. او څوک چې د یوه آزاد شوي غلام (مولیٰ) وفاداري له اجازې پرته اخلي، نو د الله، د هغه د ملائکو او ټولو خلکو لعنت پر هغه دی، او په قیامت کې به له هغه هیڅ شی نه منل کیږي.» همدا روایت د «فضائل الصحابه» کتاب کې هم راغلی دی.

“Muhammad bin Ja’far related from Shu’bah, from Soleiman, from Ibrahim At-Taimi, from Al-Harith bin Suwaid who said: It was said to ‘Ali (may Allah, the Most High, be pleased with him): “Did your Messenger enjoin upon you (i.e. believers) a matter to the exclusion of the general people”. He replied: “The Messenger of Allah (peace be upon him) did not enjoin upon us any matter which he did not enjoin upon the people, with the exception of that which is in the scabbard of this sword of mine”. He then took out a document (Sahifah) which contained information (or ordinances) concerning the ages of camels (i.e. for Zakah) and stated that “Al-Madinah is a sanctuary from the ‘Ayr (mountain) to the Thawr (mountain). Whoever commits a crime in it or provides shelter to a criminal, then the curse of Allah, the angels and all the people will be upon him and nothing will be accepted from him on the Day of Judgement. The protection granted by Muslims is one. And whoever breaks the covenant made by a Muslim, then the curse of Allah, his angels and all the whole people is upon him, and nothing would be accepted from him on the Day of Judgement. And whoever takes loyalty of a Mawla (freed slave, client) without their permission, then the curse of Allah, his angels and all the whole people is upon him, and nothing would be accepted from him on the Day of Judgement”. The same is also recorded in the book “Fada’il As-Sahabah”.

دا هم ویل شوي دي چې شعبه په دې خبره کې له نورو سره اختلاف لري، ځکه هغه دا روایت له اعمش څخه، هغه له ابراهیم التیمي څخه، هغه له حارث بن سُوید څخه، او هغه له علي څخه نقل کړی دی. الدارقطني په «العلل» کې وایي: [او سم روایت د ثوري او د هغه د تابعینو روایت دی]. زه وایم: د الدارقطني دا نظر په بې چون و چرا منل کېدونکی نه دی، ځکه

It has been said that Shu’bah was at variance with this as he had related it from Al-Aa’mash from Ibrahim At-Taimi from Al-Harith bin Suwaid from ‘Ali. Ad-Daraqutni said in “Al-‘Ilal”: [And the correct is the Riwayah (narration) of Ath-Thawri and those who followed him]. I say: The view of Ad-Daraqutni is not to be taken for granted because

شعبہ نے ایک اور حدیث بیان کی، جو الأعمش سے، ابراہیم التیمی سے، ان کے والد سے، اور انہوں نے علیؓ سے روایت کی۔ یہ بات مسند أبي داود الطيالسي میں اسی طرح مذکور ہے۔ شعبہ ثقہ ثبت ہیں، یعنی دلیل کے اعتبار سے قابلِ اعتماد اور مضبوط راوی ہیں، اس لیے اس روایت کی دو صورتیں ہو سکتی ہیں: پہلی وہ معروف روایت ہے جو الأعمش سے، ابراہیم التیمی سے، ان کے والد سے، اور علیؓ سے مروی ہے، جسے اکثر راویوں نے نقل کیا ہے۔ یہی وہ روایت ہے جسے الأعمش نے پختہ کیا اور جس پر وہ عموماً اعتماد کرتے اور اسی کو بیان کرتے تھے۔ پھر اس روایت کے بعد ایک دوسری، کم مشہور روایت آتی ہے، جو الأعمش سے، ابراہیم التیمی سے، الحارث بن سُوید سے، اور علیؓ سے مروی ہے۔ ممکن ہے یہ الأعمش کی اپنی کتاب میں ہو اور پہلی روایت کے بعد درج کی گئی ہو۔ وہ اسے صرف انہی لوگوں کے سامنے بیان کرتے تھے جو خاص طور پر اس کا مطالبہ کرتے، اور وہ کتابوں کو جانچنے پر زور دیتے تھے۔ یہ شعبہ کے اس طریقے کے مطابق ہے کہ وہ شیوخ سے سختی سے پوچھتے اور انہیں آزماتے تھے۔ اس رائے کی تائید اس بات سے ہوتی ہے کہ اس روایت سے پہلے لوگوں کا علیؓ سے ایک واضح سوال مذکور ہے: ”کیا رسول اللہ ﷺ نے تمہیں (یعنی مومنوں کو) کسی بات کا حکم دیا تھا …“، اور اگرچہ دوسرے طرق میں یہ بات صراحتاً بیان نہیں ہوئی، پھر بھی اس کا مفہوم سمجھا جا سکتا ہے۔ بہرحال، جو بھی صورت ہو، ابو ابراہیم یزید بن شریک التیمی اور الحارث بن سُوید، دونوں ثقہ ہیں۔ بلکہ الحارث بن سُوید تو اور بھی زیادہ مضبوط اور قابلِ اعتماد ہیں! مسند أحمد بن حنبل میں اس موضوع سے متعلق ایک اور حدیث بھی مروی ہے۔

Shu’bah related the other Hadith from Al-Aa’mash, from Ibrahim At- Taimi from his father, from ‘Ali. This is what came stated in the Musnad of Abu Dawud At-Tayalisi. Shu’bah is Thiqah Thabt (trustworthy and reliable) in terms of evidence and as such there may be two narrations: The first is the well-known one from Al-Aa’mash, from Ibrahim At-Taimi, from his father from ‘Ali, which the majority recorded. It was the narration which Al-Aa’mash perfected and would usually narrate and suffice with. Then that narration was followed by the second rarer one from Al-Aa’mash, from Ibrahim At-Taimi, from Al-Harith bin Suwaid from ‘Ali. This may have been in the book (i.e. collection) of Al-Aa’mash, recorded following the previous one. He would not bring it forth apart from to those who specifically requested it and he would urge that the books be examined. This is in line with the custom of Shu’bah in respect to pressing the Shuyukh hard and putting them to the test. This view is supported by the fact that this narration was preceded by an explicit question which the people asked ‘Ali: ““Did the Messenger of Allah enjoin upon you (i.e. believers) a matter …” and it is implicitly understood, even if it did not come mentioned explicitly in the other paths. In any case, whatever the matter may be, Abu Ibrahim Yazid bin Sharik At-Taimi and Al-Harith bin Suwaid are both Thiqah (trustworthy). Indeed, Al- Harith bin Suwaid is even stronger and more reliable! - There is also in the Musnad of Ahmad bin Hanbal another Hadith related to this subject area:

بَزّار نے ہمیں حمّام سے، انہوں نے قتادہ سے، اور انہوں نے ابو حسّان سے روایت کیا: کہ علی (رضی اللہ عنہ) ایک معاملے کا حکم دے رہے تھے۔ اس کے بعد ایک بات لائی گئی اور کہا گیا: "ہم نے فلاں فلاں کام کیا ہے"، تو وہ فرماتے: "اللہ اور اس کے رسول ﷺ نے سچ فرمایا"۔ راوی نے کہا: پھر اشتر نے ان سے کہا: "یہ بات جو آپ کہتے ہیں لوگوں میں پھیل گئی ہے۔ کیا رسول اللہ ﷺ نے آپ کو کوئی ایسی بات کی وصیت فرمائی ہے؟!" انہوں نے جواب دیا: "رسول اللہ ﷺ نے مجھے کوئی ایسی خاص بات نہیں فرمائی جو عام لوگوں کو نہ فرمائی ہو، سوائے اس بات کے جو میں نے ان سے سنی اور وہ میری تلوار کی نیام میں موجود صحیفے میں ہے"۔ راوی نے کہا: وہ لوگ اس کے پاس ہی رہے یہاں تک کہ انہوں نے صحیفہ نکالا۔ اس میں یہ لکھا تھا: "جو شخص کوئی جرم کرے یا کسی مجرم کو پناہ دے، تو اس پر اللہ، فرشتوں اور تمام لوگوں کی لعنت ہے؛ اس سے نہ کوئی فرض قبول کیا جائے گا اور نہ کوئی نفل"۔ راوی نے کہا: اس میں یہ بھی تھا: "بے شک ابراہیم ؑ نے مکہ کو حرم بنایا، اور میں مدینہ کو حرم بناتا ہوں۔ جو کچھ دو پہاڑوں کے درمیان ہے وہ سب حرم ہے۔ اس کے درخت نہ کاٹے جائیں، اس کے شکار کو نہ ڈرایا جائے، اس میں گری ہوئی چیز نہ اٹھائی جائے مگر وہ شخص جو اس کا اعلان کرے، اور اس کا کوئی درخت نہ کاٹا جائے سوائے اس کے کہ کوئی شخص اپنے اونٹ کے لیے چارہ لے، اور اس میں لڑائی کے لیے ہتھیار نہ اٹھایا جائے"۔ راوی نے کہا: اس میں یہ بھی تھا: "مومنین اپنے خون میں برابر ہیں، ان کی طرف سے کسی کو پناہ دینا ان کے ادنیٰ ترین شخص کا بھی معتبر ہے، اور وہ دوسروں کے مقابلے میں ایک ہاتھ ہیں۔ بے شک کسی مومن کو کافر کے بدلے قتل نہیں کیا جائے گا، اور نہ ہی کسی ایسے شخص کو جو عہد میں ہو، اس کے عہد کی مدت کے دوران"۔ میں کہتا ہوں: اگر یہاں اسناد میں مذکور ابوحسان وہی فضیل بن زید الرقاشی ہے، جو ثقہ ہے اور تابعین کے ممتاز لوگوں میں سے ہے، تو حدیث بہت صحیح ہے۔ تاہم قتادہ کا اس سے روایت کرنا معروف نہیں ہے۔ اس لیے اگر ابوحسان وہ شخص ہے جس سے قتادہ روایت کرنے کے لیے معروف ہیں، تو وہ مسلم بن عبداللہ البصری، الاعرج الاجرد (لنگڑا، گنجا) ہے۔ وہ بھی ثقہ ہے، تاہم ظاہر کے مطابق اس کی علیؓ سے ملاقات نہیں ہوئی۔ اس بنا پر سند منقطع ہوگی۔ اس کے باوجود متن کی صحت سے معلوم ہوتا ہے کہ اس نے یہ روایت کسی ایسے شخص سے لی ہے جو ثقہ اور متقن تھا۔ یہ عبیدہ السلمانی، جو ممتاز ثقہ تابعی ہیں، بھی ہو سکتے ہیں، اس صورت میں کہ وہ ابوحسان اور علیؓ کے درمیان واسطہ ہوں، جیسا کہ صحیح مسلم اور دیگر کتب کی مروی اسناد میں ہے۔ امام علیؓ کا قول یہ ہے:

“Bahz related to us from Hammam, from Qatadah, from Abu Hassan: That ‘Ali (may Allah the Most High be pleased with him) was commanding a matter. It was brought and then it was said: “We did such and such a thing” and he would say: “Allah and His Messenger spoke the truth”. He (the narrator) said: Al-Ashtar then said to him (‘Ali): “This thing that you say has spread among the people. Is there anything that the Messenger of Allah (peace be upon him) enjoined upon to you?!” He replied: “The Messenger of Allah (peace be upon him) did not enjoin upon me anything specific that he did not enjoin upon the general people, apart from a thing that I heard from him and it is in the Sahifah (document) in the scabbard of my sword”. He (the narrator) said: They were still with him until he took out the Sahifah (document). And it contained within it: “Whoever perpetrates a crime or provides shelter to a criminal, then the curse of Allah, the angels and all of the people will be upon him; nothing will be accepted from him”. He (the narrator) said: It contained within it: “Verily, Ibrahim made Makkah an inviolable sanctuary and I make Al- Madinah an inviolable sanctuary. What lies between two stony areas (i.e. mountains) and its sanctuary is all inviolable. Its shrubs are not uprooted, its game is not chased away, Luqatah (fallen/lost items) are not picked up unless it is by a person who has identified it, no tree is cut unless it is so that a man can give fodder to his camel and a weapon is not carried in it for fighting”. He (the narrator) said: It contained within it: “The believers are equal in respect to their blood, their offer of protection is covered by the lowest of them (in status) and they are one hand against other than them”. Indeed, no believer is killed for a disbeliever and nobody who has a covenant during his covenant”. I say: If the Abu Hassan mentioned here (in the Isnad) is Fudail bin Zaid Ar-Riqashiy, who is Thiqah (trustworthy) from among the distinguished Taabi’in (successors), then the Hadith is very authentic. However, Qatadah is not well-known to relate from him. Consequently, if the Abu Hassan is instead the one whom Qatadah is well-known to relate from, then he is Muslim bin Abdullah Al-Basri, Al-A’raj Al-Ajrad (the lame, the hairless). He is also Thiqah (trustworthy), however, according to would is apparent, he did not meet ‘Ali. Consequently, the Isnad (chain of transmission) would be Munqati’ (interrupted). Despite that, the authenticity of the Matn (worded text of the narration) makes one realise that he took it from someone who was trustworthy (Thiqah) and precise (Mutqin). It could be from Ubaidah Al-Salmani, the distinguished trustworthy Taabi’ (successor), in the case where he would be the connecting link between Abu Hassan and ‘Ali, like the reported chains in Sahih Muslim and other collections. The statement of Imam ‘Ali:

د الله رسول ﷺ هغه څه چې د خلکو لپاره یې حکم کړی و، هغه څه زموږ لپاره هم حکم کړي دي، پرته له هغه څه نه چې زما د دې توری په غلاف کې دي». بیا یې یو لیک (صحیفه) راوویست.

“The Messenger of Allah (peace be upon him) did not enjoin upon us any matter which he did not enjoin upon the people, with the exception of that which is in the scabbard of this sword of mine”. He then took out a document (Sahifah)”, .

جیسا کہ امام احمد کی روایت میں بھی آیا ہے، جو اس بات کو سمجھاتی ہے کہ صحیفے کا اصل نسخہ خود نبی ﷺ کے پاس محفوظ رہا تھا۔ اس کے بعد علیؓ نے اسے اپنے قبضے میں لے لیا اور وہ انہی کے پاس رہا۔ یہ بات بیہقی کی صحیح روایت کے مطابق ہے، جس میں بیان ہوا ہے کہ نبی ﷺ کی وفات کے بعد صحیفۂ مدینہ علیؓ کے قبضے میں آ گیا۔

like what also came in the narration of Imam Ahmad, provides the understanding that original copy of the Sahifah itself had been kept in origin by the Prophet (peace and blessings be upon him). Thereafter, ‘Ali took possession of it and it remained with him. This is in harmony with the Sahih narration of Al-Baihaqi which stated that the Sahifah of Al-Madinah went into the possession of ‘Ali following the death of the Prophet (peace and blessings be upon him). .

دا څرګنده ده چې روایت کونکو بنسټ کې د ‘علویہ صحیفې’ څه چې راغلي، په ځانګړې توګه هغه مهم اصول چې دې کې شامل دي، ته پاملرنه کړې وه. څه چې د زکات لپاره د اوښانو د عمرونو، د زخم د دیت او د دې په څیر نورو مسایلو په اړه دې کې ذکر شوي، نو ځینو روایت کونکو دا مسایل یوازې په عمومي ډول ذکر کړي، پداسې حال کې چې نورو یې اصلاً ذکر کولو ته پاملرنه نه ده کړې. په ورته ډول، داسې بریښي چې دوی شاید د یهودو سره د اړیکو د تنظیم په اړه هغه څه ذکر کولو ته هم پاملرنه نه وه کړې چې دې صحیفې کې راغلي، په داسې حال کې چې دا ټول هغه وخت د اهمیت وړ نه وو، کله چې ابوالحسن دا دوی ته ولوستل یا د لوستلو لپاره یې د دوی په وړاندې خپره کړه (الله ترې راضي شه). له همدې امله د ‘علویہ صحیفې’ د منځپانګې څخه د یو شي د روایتونو کې د ذکر نه کیدو او دا حقیقت ترمنځ هیڅ تضاد نشته چې د یهودو سره د اړیکو تنظیم د مدینې صحیفې یوه لویه او مهمه برخه جوړوله، لکه څنګه چې ابن اسحاق په خپل “المغازي” کې او همدارنګه د ابن هشام “السيرة النبوية” کې په بشپړه توګه روایت کړې ده.

It is clear that the narrators were concerned mainly with some of what came in the ‘Alawiyah Sahifah and especially the important principles contained within it. As for what was mentioned within it concerning the ages of camels for Zakat, blood money for wound and what was similar to that, then some of them (the narrators) mentioned these issues in a general manner only, whilst others did not care to mention them at all. Similarly, it appears that they may not have been concerned to mention what it contained in respect to the regulation of the relationship with the Jews, in the case where all of that held no significance at the time when Abu Al-Hassan read it to them or published it before them to read (may Allah be pleased with him). There is therefore no contradiction between the absence of mentioning something from the contents of the ‘Alawiyah Sahifah within the narrations and the fact that the organisation or regulation of the relations with the Jews represented a major and significant portion of the Sahifah of Al-Madinah, as was related in full by Ibn Ishaq in his Maghazi and also in “As-Seera An-Nabawiyah” of Ibn Hisham. .

ان (یعنی د اوښانو عمرونه او زخمونه) د پیغمبر ﷺ ته په واضح ډول منسوب نه دي، برخلاف نورو خبرو چې په صریح ډول هغه ته منسوب دي. په دې بنسټ امکان لري چې اوښان او زخمونه یو خپلواک صحیفه (لیکلی سند) وي، یا دوه سندونه: یو صحیفه چې د زخمونو او د قصاص (د عدالت پر بنسټ د سزا قانون) مسایلو ته اشاره کوي، "صحیفة الجراحات" او بله صحیفه د "د اوښانو عمرونو" په اړه، چې بیا داسې ښکاري چې د مشهورې د زکات صحیفې څخه اخیستل شوې وي. دا ځکه چې د اوښانو د عمرونو تشریح په صحیفه کې معنا نه لري، مګر دا چې د زکات سره تړلې وي. بیا د المدینې د حرم تشریح او ټاکنه راځي، او دا هم ممکن یوه خپلواکه صحیفه وي، "حرمة المدينة". ممکن دا همغه څه وي چې د رافع بن خدیج رضي الله عنه په حدیث کې ورته اشاره شوې، چې ژر به یې بیان کړو. امام علي رضي الله عنه شاید یوازې "صحیفة المدينة" په پای کې دا خبره ور زیاته کړې وي، لکه څنګه چې نور مسایل یې هم له هغو خبرو څخه چې له پیغمبر ﷺ څخه اورېدلې وې، او له "صحیفة المدينة" بهر یې ترلاسه کړې وې، پکې ور زیات کړي وي، له "صحیفة الجراحات"، "صحیفة الزكاة" او "صحیفة حرمة المدينة" څخه. دا هغه څه دي چې محمد حمیدالله الحیدر آبادي الهندي (وفات ۱۴۲۴ هـ)، رحمه الله، ورته اشاره کړې ده کله چې د خپل ارزښتناک، لوی او جامع اثر "مجموعة الوثائق السياسية للعهد النبوي و الخلافة الراشدة" په پیش‌ګفتار کې، د "صحیفة العلوي" په اړه خبرې کولې وې.

that (i.e. the ages of camels and wounds) to the Prophet (peace be upon him) in an explicit manner, in contrast to the other statements (which are explicitly attributed to him). As such, it may be that the camels and wounds represented an independent Sahifah (document) or two documents: A Sahifah detailing the wounds and matters related to Al-Qisas (law of retributive justice) “Sahifah Al-Jarahat (wounds)” and a Sahifah of the “ages of camels”, which in turn appears to be taken from the well-known Sahifah of Zakat. That is as there is no meaning for the specification of the ages of camels within a Sahifah unless that was related to Zakat. Then there is the description and specification of the inviolable sanctuary of Al- Madinah and this may also be an independent Sahifah “The sanctity of Al-Madinah”. It could be that this is what was indicated to in the Hadith of Rafi’ bin Khudaij, may Allah be pleased with him, which will be presented shortly. Imam ‘Ali may have only added that to the end of the “Sahifah of Al-Madinah” just as he may have added other matters to it from what was heard from the Prophet (peace be upon him) which he received external to the “Sahifah of AL-Madinah”, “Sahifah of the wounds”, “Sahifah of Zakat” and the Sahifah of the “Sanctity of Al-Madinah”. This is similar to what was stated by Muhammad Hamidullah Al-Haidar Al-Abadi Al Hindi (died 1424 AH), may Allah have mercy upon him, when he said in the introduction of his valuable large and comprehensive work “Collection of political documents of the Prophet era and that of the Rightly Guided Khilafah”, when discussing the ‘Alawiyah Sahifah:

[ظاهره په دې کې دریه لیکنې شاملې وې: د مدینې دستور، د مدینې تقدس، او د اوښانو عمرونه او (د ژخمونو دیت)].

[It comprised, as is apparent, of at least three documents: The constitution of Al-Madinah, the sanctity of Al-Madinah and the ages of camels and (blood-money of) wounds].

د «علویہ صحیفہ» کے اندر «صحیفۂ مدینہ» کا شامل ہونا ان اضافی پیراگرافوں یا شقوں سے مزید تائید پاتا ہے جو شیعہ روایات میں «علویہ صحیفہ» کی طرف منسوب ہیں۔ «الکافی» از الکلینی (5/46/8262) میں یہ روایت آئی ہے:

The inclusion of Sahifah of Al-Madinah within the ‘Alawiyah Sahifah is reiterated by additional paragraphs or clauses from it being attributed to the ‘Alawiyah Sahifa as found within the narrations of the Shi’ah. The following came related in “Al-Kafi” of Al-Kulaini (5/46/8262):

[محمد بن یحییٰ د احمد بن محمد څخه روایت کوي، هغه د محمد بن یحییٰ څخه، هغه د طلحہ بن زید څخه، هغه د ابو عبدالله څخه، هغه د خپل پلار څخه (سلام پرې وي) چې ویې فرمایل: ما د علي (سلام پرې وي) په کتاب کې ولوستل چې رسول الله ﷺ (د الله سلام او برکتونه پرې وي هم هغه ته او هم د هغه کورنۍ ته) د مهاجرینو او انصارو ترمنځ یو کتاب ولیکه، سره د هغو کسانو څخه چې د یثرب له خلکو سره یوځای شوي وو. (دا کتاب په خپل ځان کې داسې ولیکل شوی و):]

[Muhammad bin Yahya related from Ahmad bin Muhammad, from Muhammad bin Yahya, from Talha bin Zaid, from Abu Abdullah, from his father (peace be upon him) who said: “I read in the Kitab (written document) of ‘Ali (peace be upon him) that the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him and his family) wrote a Kitab (written document) between the Muhajirin (emigrants) and the Ansar (helpers) in addition to those who had joined with them from the people of Yathrib (It included within it):

هر هغه لښکري سفر چې وځي، یو له بل وروسته په ښه طریقه او د مسلمانانو ترمنځ په عدالت سره پیرۍ.

“Each military expedition that goes out, follows each other consecutively, according to a good manner and justice between the Muslims”,

یوه ښځه د نورو لخوا د ساتنې ځای نه ورکول کیږي، مګر د هغې د کورنۍ (خلکو) د اجازې سره.

“A woman is not offered protection (by others) except with the permission of her family (people)”,

"همسایه د انسان د ځان په شان دی؛ نه ورته زیان رسول کیږي او نه پر ده تېری (د جرم له لارې) کیږي۔"

“The neighbour is like one’s self; not being harmed and not transgressed against (by criminality)”,

«د یوه ګاونډي حرمت د خپل ګاونډي په نزد داسې دی، لکه د هغه د مور او پلار حرمت»

“The inviolable sanctity of a neighbour in respect to his neighbour is like the inviolable sanctity of his mother and his father”,

د ایمان لرونکی هغه څوک نه دی چې د الله په لاره کې د جنګ په اړه د بل ایمان لرونکي د خاطر پرته صلح وکړي، مګر د عدل او برابرۍ په بنسټ.

“A believer does not make peace to the exclusion of a believer in respect to fighting in the way of Allah, except upon the basis of justice and even handedness”.

په «وسائل الشيعة» (247/20/20001) داسې راغلي دي:

In “Wasaa’il Ash-Shi’iyah” (247/20/20001) it came recorded as follows: .

[محمد بن یحیی د احمد بن محمد څخه روایت کوي، هغه د محمد بن یحیی څخه، هغه د طلحہ بن زید څخه، هغه د ابو عبدالله څخه، هغه خپل پلار څخه (د هغه باندې سلام وي) روایت کوي چې هغه وویل:]

[Muhammad bin Yahya related from Ahmad bin Muhammad, from Muhammad bin Yahya, from Talha bin Zaid, from Abu Abdullah from his father (peace be upon him) who said:

ما د علی (رضی الله عنه) په کتاب کې لوستي دي، چې رسول الله ﷺ د مهاجرینو (هجرت کوونکو) او انصارو (مرستندویانو) ترمنځ، او هغو کسانو ترمنځ چې د یثرب له خلکو څخه له دوی سره یوځای شوي وو، یو کتاب ولیکه، چې دا ټاکي: هر هغه لښکر چې ووځي، یو د بل پسې په ترتیب سره ځي، د مسلمانانو ترمنځ د ښه کړه او انصاف سره سم. یوه ښځه چې د خپل کورنۍ (خپلوانو) له اجازې پرته بل څوک ترې ساتنه ونه کړي. ګاونډی د ځان په څیر دی، زیانمن نه شي او د جرم په ډول ورباندې تیری ونه شي. د ګاونډي حرمت د هغه د ګاونډي په نسبت، د هغه د مور او پلار د حرمت په څیر دی. او د مؤمن لپاره روا نه ده چې د الله په لاره کې د جنګ په اړه، د مؤمن په پرتله بل سره صلح وکړي، مګر د عدالت او برابرۍ پر بنسټ. (محمد بن الحسن، د خپل سند سره، د احمد بن محمد څخه همداسې روایت کوي.)

“I read in the Kitab (written document) of ‘Ali (peace be upon him), that the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) wrote a Kitab (written document) between the Muhajirin (emigrants) and the Ansar (helpers) in addition to those who had joined with them from the people of Yathrib, (establishing) that each military expedition that goes out, follows each other consecutively, according to a good manner and justice between the Muslims, a woman is not offered protection (by others) except with the permission of her family (people), the neighbour is like one’s self; not being harmed and not transgressed against (by criminality), the inviolable sanctity of a neighbour in respect to his neighbour is like the inviolable sanctity of his mother and his father, (and) that a believer does not make peace to the exclusion of a believer in respect to fighting in the way of Allah, except upon the basis of justice and even handedness”(Muhammad bin Al-Hasan with its Isnad is related from Ahmad bin Muhammad, similarly”.

په خپل کتاب «موسوعة التاريخ الإسلامي» کې شیخ محمد هادي اليوسفي الغروي دا روايت «الكافي» او د طوسي «التهذيب» ته منسوب کړی دی، د دواړو کتابونو د اسنادو (د روایت د لېږد د سلسلې) سره. بیا یې وویل: [دا روایت طلحه بن زید له خپل پلار الباقر (دواړو باندې سلام وي) څخه روایت کړی، چې هغه وویل:

- In his “Mawsoo’ah At-Tarikh Al-Islamiy”, Sheikh Muhammad Hadi Al-Yousufi Al-Gharawi attributed it (the narration) to “Al-Kafi” and “At-Tousi” in “AT_Tahdhib”, with both of their Isnads (chains of transmission). He then stated: [It was related from Talha bin Zaid from his father Al-Baqir (peace be upon them both) that he said:

ما د علی (رضي الله عنه) په کتاب کې لوستي دي: «چې د الله رسول ﷺ د مهاجرینو (کډه کوونکو) او انصارو (مرستندویانو) ترمنځ، او هغو خلکو ترمنځ چې د یثرب له خلکو څخه له دوی سره یوځای شوي وو، یو کتاب (لیکلی سند) ولیکه». هغه له دریو سطرو څخه چې د تړون څخه وې، یوازې لږ څه زیاتوالی راوست. ابن اسحاق متن بشپړ کړ او وې: «د الله رسول ﷺ یو کتاب (لیکلی سند) ولیکه».

“I read in the Kitab (written document) of ‘Ali (peace be upon him): “That the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) wrote a Kitab (written document) between the Muhajirin (emigrants) and the Ansar (helpers) in addition to those who had joined with them from the people of Yathrib”. He did not then increase upon three lines from the covenant except a little. Ibn Ishaq completed the text saying: “The Messenger of Allah wrote a Kitab (written document) .

بین المهاجرین او انصارو. هغه په دې کې د یهودو سره د سولې تړون وکړ او له دوی سره یې عهد وتړ. هغه دوی ته د دوی په دین او مالونو کې تضمین ورکړ او دوی ته یې شرطونه او قیدونه وضع کړل: «په نوم د الله ډیر مهربان، ډیر رحم کوونکي. دا د محمد ﷺ له لوري یو لیک دی، د مؤمنانو او مسلمانانو تر منځ چې له قریشو او یثرب څخه دي، او هغو کسانو تر منځ چې دوی پیروي کړې، له دوی سره یوځای شوي دي او د دوی سره یې جهاد کړی دی، چې دوي یوه واحده امت دي، د ټولو خلکو په استثنا سره…» الخ۔ دا مطلب «بحار الأنوار» او نورو سرچینو کې هم موندل کیدای شي۔

between the Muhajirin (emigrants) and the Ansar (helpers). He made a peace agreement in it with the Jews and made a covenant with them. He affirmed (or acknowledged) them upon their religion and properties, making conditions and stipulations upon them: “In the Name of Allah Ar-Rahman Ar-Rahim. This is a document from Muhammad, the Prophet (peace be upon him), between the believers and Muslims from Quraish and Yathrib, and those who followed them, joined with them and strove alongside them, that they are one single Ummah (nation) to the exclusion of all the people … etc]. This can also be found in “Bihar Al-Anwar” among other sources.

داسې ښکاري چې د علوي صحیفې، د امیر المؤمنین (د مؤمنانو مشر) حسن بن علي له وفات وروسته او د امام حسین بن علي د شهادت وروسته، د دوی ورور محمد بن الحنفیه ته ورسیده، الله دواړو څخه راضي شه.

It appears that the ‘Alawiyah Sahifah, following the death of the Amir ul-Mu’minin (leader of the believers) Al-Hasan bin ‘Ali and the martyrdom of Imam Al-Hussein bin ‘Ali, may Allah be pleased with them both, came to be in the possession of their brother Muhammad bin Al-Hanafiyah:

دا هغه څه دي چې د ابن سعد په «الطبقات الکبریٰ» (۵/۱۰۵) کې یې داسې بیان کړي دي:

That is as the following came stated in “At-Tabaqat Al-Kubra” of Ibn Sa’d (5/105):