Hadis literatüründe, Peygamberin Ashabından birkaçının vahiy metinlerinden kendi yazılı derlemelerini hazırladığına dair çok sayıda işaret bulunmaktadır. [Suyûtî, İtkan, I, s. 62] Bunlar arasında en çok bilinenler İbn Mes'ud, Übey b. Ka'b ve Zeyd b. Sabit'e aittir. [Bkz. Dodge, B., The Fihrist of al-Nadim, New York, 1970 (kısaca fihrist), s. 53-63.] Kendilerine ait yazılı derlemelere sahip oldukları rivayet edilen Ashap listesi şöyledir: İbn Mes'ud, Übey b. Ka'b, Ali, İbn Abbas, Ebu Musa, Hafsa, Enes b. Malik, Ömer, Zeyd b. Sabit, İbnü'z-Zübeyr, Abdullah b. Amr, Aişe, Salim, Ümmü Seleme, Ubeyd b. Ömer. [Bkz. İbn Ebi Davud: Mesahif, s. 14] Ensari, M., The Qur'anic Foundations and Structure of Muslim Society, Karaçi, 1973, çeşitli kaynaklardan yararlanarak (1, s. 76, dipnot 2) Peygamberin hayatı boyunca en az 15 yazılı Kur'an nüshasının bulunduğunu belirtir. Yukarıda sayılan 15 isme ek olarak Ebu Bekir, Osman, Muaz b. Cebel, Ebu'd-Derda, Ebu Eyyub el-Ensari, Ubade b. es-Samit ve Temim ed-Dari'yi de sayar. Bu durumda Peygamber hayattayken var olan yazılı Kur'an nüshalarının sayısı 23'e ulaşır. Ayrıca Aişe ve Hafsa'nın, Peygamber vefat ettikten sonra kendi sahifelerinin yazdırıldığı da bilinmektedir. [Rahimuddin, M. (çev.):

There are numerous indications in the literature of hadith that several of the Companions of the Prophet had prepared their own written collections of the revelations. [Suyuti. Itqan, I, p 62] The best-known among these are from Ibn Mas'ud, Ubay bin Ka'b and Zaid bin Thabit. [See Dodge, B, The Fihrist of al-Nadim, New York, 1970 (abbr. as fihrist), pp 53-63.] A list of Companions of whom it is related that they had their own written collections included the following: Ibn Mas'ud, Ubay bin Ka'b, 'All, Ibn 'Abbas, Abu Musa, Hafsa, Anas bin Malik, 'Umar, Zaid bin Thabit, Ibn Al-Zubair, 'Abdullah ibn 'Amr, 'A'isha, Salim, Umm Salama, 'Ubaid bin 'Umar. [See Ibn Abi Dawud: Masahif, p 14 Ansari, M.: The qura'nic Foundations and Structure of Muslim Society; Karachi, 1973, drawing upon various sources, says (1, p.76, note 2) that there existed at least 15 written copies of the Qur'an in the Prophet's lifetime. In addition to the list of 15 names quoted above, he includes Abu Bakr, 'Uthman, Mu'adh b. Jabal, Abu Darda', Abu Ayyub Ansari, 'Ubada b. al-Samit, Tamim Dari. This would add up to 23 written copies of the Qur'an, which existed while the Prophet was alive.] It is also known that 'A'isha and Hafsa had their own scripts written after the Prophet had died. [Rahimuddin, M. (transl.):

Muvatta) İmam Malik, Lahor, 1980, No. 307, 308; Malik b. Enes: el-Muvatta', Kahire, t.y., s. 105.] Aşağıda, Peygamber'in Sahabilerine atfedilen mushafların bazıları hakkında çok kısa bir açıklama yer almaktadır.

Muwatta) Imam Malik, Lahore, 1980, No. 307, 308; Malik b. Anas: al-muwatta', Cairo, n.d., p. 105.] The following is a very brief description of some of the masdhif, which are attributed to the Companions of the Prophet.

Tüm bilgiler klasik kaynaklara dayanmaktadır. [For details see Ibn Abi Dawud, also fihrist and Itqan]

All the information is based on classical sources. [For details see Ibn Abi Dawud, also fihrist and Itqan]

Mushaf yazdı, ancak bu mushafta 1, 113 ve 114 numaralı sureler yer almıyordu. İbn en-Nedîm ise [Fihrist, I, s. 57-8.] İbn Mes'ud'a ait, içinde el-Fâtiha (1 numaralı sure) bulunmayan bir Kur'an nüshası gördüğünü söylemiştir. Surelerin sıralaması Osmanlı (Ut̲mânî) metninden farklıydı. İbn Mes'ud'un nüshasına atfedilen sıra şöyledir [Fihrist, I, s. 53-7.]: 2, 4, 3, 7, 6, 5, 10, 9, 16, 11, 12, 17, 21, 23, 26, 37, 33, 28, 24, 8, 19, 29, 30, 36, 25, 22, 13, 34, 35, 14, 38, 47, 31, 35, 40, 43, 41, 46, 45, 44, 48, 57, 59, 32, 50, 65, 49, 67, 64, 63, 62, 61, 72, 71, 58, 60, 66, 55, 53, 51, 52, 54, 69, 56, 68, 79, 70, 73, 74, 83, 80, 76, 75, 77, 78, 81, 82, 88, 87, 92, 89, 85, 84, 96, 90, 93, 94, 86, 100, 107, 101, 98, 91, 95, 104, 105, 106, 102, 97, 110, 108, 109, 111, 112.

He wrote a mushaf, in which sudras 1, 113 and 114 were not included. Ibn al-Nadim [Fihrist, I, pp. 57-8.] however said he had seen a copy of the Qur'an from Ibn Mas'ud which did not contain al-fatiha (Sura 1). The arrangement of the suras differed from the 'Uthmanic text. The following is the order attributed to Ibn Mas'ud's copy: [Fihrist, I, pp. 53-7.] 2, 4, 3, 7, 6, 5, 10, 9, 16, 11, 12, 17, 21, 23, 26, 37, 33, 28, 24, 8, 19, 29, 30, 36, 25, 22, 13, 34, 35, 14, 38, 47, 31, 35, 40, 43, 41, 46, 45, 44, 48, 57, 59, 32, 50, 65, 49, 67, 64, 63, 62, 61, 72, 71, 58, 60, 66, 55, 53, 51, 52, 54, 69, 56, 68, 79, 70, 73, 74, 83, 80, 76, 75, 77, 78, 81, 82, 88, 87, 92, 89, 85, 84, 96, 90, 93, 94, 86, 100, 107, 101, 98, 91, 95, 104, 105, 106, 102, 97, 110, 108, 109, 111, 112.

Bu liste açıkça eksik. Yalnızca 106 sure içeriyor, oysa İbn Nedim 110 sure olduğunu yazmıştır.

This list is obviously incomplete. It contains only 106 suras and not 110, as Ibn Nadim wrote.

Örnek olarak aldığım Bakara Suresi'nde toplam 101 varyant bulunmaktadır. Bunların çoğu yazımla ilgilidir; bazıları ise kelime seçimi (eş anlamlı kelimeler), edatların kullanımı vb. ile ilgilidir.

In Sura al-baqara, which I take as an example, there are a total of 101 variants. Most of them concern spelling, some also choice of words (synonyms), use of particles, etc.

Örnekler:

Examples:

Telaffuz:

Pronunciation:

2:70 İbn Mes'ud, "el-bakara" yerine "el-bakıra" okur. Yazım:

2:70 Ibn Mas'ud reads al-baqira in place of al-baqara Spelling:

2:19 Kulla ma yerine kullama'yı okur. Eş anlamlılar:

2:19 He reads kulla ma in place of kullama Synonyms:

O, bir mushaf yazdı; bu mushafta iki ilave sure ve bir ilave ayetin bulunduğu rivayet edilmiştir.

He wrote a mushaf, in which two 'additional suras and another 'additional aya' were reportedly found.

[Itqan, I, s. 65; İbn Ebi Davud, Mesahif, s. 18S1; ayrıca Noldeke, T. ve diğerleri: Geschichte des Qorans, Leipzig, 1909-38 (kısaltması GdQ), II, s. 33-8.]

[Itqan, I, p. 65; Ibn Abi Dawud, masahif, pp. 18S1; also Noldeke, T. et al.: Ceschichte des Qorans, Leipzig, 1909-38 (abbr. as GdQ), 11, pp. 33-8.

İlk sözde sure, "el-Hal'" (ayrılma) adıyla anılan, şöyle çevrilmektedir: "Allah'ım, Senden yardım dileriz, Senden bağışlanma isteriz, Sana hamd ederiz ve Sana karşı nankörlük etmeyiz. Sana karşı günah işleyene karşı ayrılır ve onu bırakırız." İkinci sözde sure, "el-Hafd" (acele) adıyla anılan, şöyle çevrilmektedir: "Allah'ım, Sana ibadet ederiz, Sana namaz kılar ve secde ederiz, Sana koşarız ve Sana hizmet etmek için acele ederiz. Rahmetini umarız ve azabından korkarız. Senin azabın kesinlikle kâfirlere ulaşacaktır." Açıktır ki bu iki metin, Peygamber ﷺ'in sabah namazında veya vitir namazında Kur'an sureleri okuduktan sonra bazen söylediği dualar olan, yani sözde "kunut" dualarıdır. Aslında bunlar, hadis kitaplarında rivayet edilen kunut bölümlerinin bazı kısımlarıyla aynıdır. Bkz: Nevevî, el-Ezkâr, Kahire, 1955, s. 57-8.

The first so called sura entitled al-khal' (separation), translates as follows: 'O Allah, we seek your help and ask your forgiveness, and we praise you and we do not disbelieve in you. We separate from and leave who sins against you.' The second so-called sura, entitled al-hafd (haste) translates as follows: 'O Allah, we worship You and to You we pray and prostrate and to You we run and hasten to serve You. We hope for Your mercy and we fear Your punishment. Your punishment will certainly reach the disbelievers.' Obviously these two pieces constitute so-called 'qunut', i.e. supplications which the Prophet sometimes said in the morning prayer or witr prayer after recitation of suras from the Qur'an. They are in fact identical to some parts of qunut reported in the collections of hadith. See: Nawawi, al-adhkar, Cairo, 1955, pp. 57-8.

Tek başına bulunan bu sözde ayete gelince, çevirisi şöyledir: 'Âdemoğlunun bir vadi dolusu servete sahip olduğunu düşünün, o ikincisini ister; iki vadi dolusu servete sahip olsa bile kesinlikle üçüncüsünü ister. Âdemoğlunun karnını topraktan başka hiçbir şey doldurmaz ve Allah tövbe eden kimseye karşı bağışlayıcıdır.' Bu metnin de Peygamber'den (ﷺ) gelen bir hadis olduğu bilinmektedir. Bkz. Buhârî, VIII, No. 444-47. İbn Abbas'a (No. 445) ve Übey'e (No. 446) göre bu metnin bir zamanlar Kur'an'ın parçası olduğu düşünülmüştür. Ancak Übey'in kendisi, 102. sure olan et-Tekâsür'ün indirilmesinden sonra, sahabenin yukarıdaki metni Kur'an'ın parçası olarak görmediğini açıklamaktadır. Bkz. Buhârî, VIII, No. 446. Übey'in bu açıklaması, sahabenin vahyin sona ermesinden sonra Kur'an'ın neyin parçası olup neyin olmadığı konusunda hiçbir ayrılığa düşmediğini de çok açık biçimde göstermektedir. Eğer bu hadis, örneğin Übey'in mushafında yer almışsa, bu, onun kendi şahsi kullanımı için tuttuğu bir mushaftı; yani genel kullanıma yönelik olmayan, Kur'an metni ile hadisi her zaman ayırt etmediği, kendi notlarının ne anlama geldiğini de iyi bildiği kişisel defteriydi. Sahabenin bazılarının şahsi kullanımları için sahip olduğu Kur'an'ın diğer nüshaları için de durum aynıdır. Ayrıca bu sahabi nüshaları hakkında bize rivayet edenler, orada görülen çeşitli farklılıkları yalnızca kendilerine ulaşan rivayetlere göre aktarmışlardır (örneğin Buhârî, VIII, No. 446'daki hadis gibi).

İbn Abbas da bir mushaf yazmıştır; İtkan'a göre [I, s. 65; İbn Ebi Davud, Mesahif, s. 193.] bu mushaf, Übey'in sahip olduğu iki ek sureyi de içermekteydi. Yine onun sure düzeni, diğer nüshalardan farklıydı. Bakara suresinde toplam 21 varyant bulunmaktadır; bunlardan bazıları İbn Mesud, Übey ve diğer sahabelerle aynıdır.

Ibn 'Abbas also wrote a mushaf, which according to the Itqan [I, p. 65; Ibn Abi Dawud, masahif, p. 193.] also included the two additional suras which Ubay had. Again his arrangement of the suras differed from the other copies. In Sura albaqara, he has a total of 21 variants, some of them identical with Ibn Mas'ud and Ubay as well as other Companions.

İtkan'a göre [I, s. 65; İbn Ebi Davud, Mesahif, s. 210.] Ebu Musa el-Eş'ari'nin (ö. 44 H/664) mushafı

According to the Itqan [I, p. 65; Ibn Abi Dawud, masahif, p. 210.] the mushaf of Abu Musa al-Ash'ari (d. 44H/664)

…aynı malzemeyi içeriyordu, tıpkı Ubey'in sahip olduğu gibi.

contained the same material as Ubay had.

Sure: the Qur'an reciter "Ibraham" is the Turkish rendering keeping the original spelling. Here is the translation: Ondan Sure al-Bakara'da bildirilen tek bir varyant vardır; o, "Ibrahim" yerine "Ibraham" okumuştur.

There is only one variant reported from him in Sura al- baqara, namely that he read Ibraham in place of Ibrahim.

Hafsa (ö. 45H/665) aynı surede üç farklı okuyuşa sahipti; Enes b. Malik (ö. 91H/709) ise beş okuyuşa sahipti.

Hafsa (d. 45H/665) had three variants in the same sura, and Anas b. Malik (d. 91H/709) had five.

Açıklamak için birkaç örnek aşağıda verilmiştir. Bunlar mümkün olduğunca iyi bilinen surelerden alınmıştır.

To further illustrate, here are a number of examples. They have been taken, as far as possible, from well-known suras.

Tartışılan noktaları açıklamak için belki daha iyi örnekler bulunabilir; ancak bunlar, Kur'an metnine daha az aşina olan okuyucular tarafından o kadar kolay anlaşılmayabilir.

While perhaps better examples exist to illustrate the points under discussion, they might not be understood as easily by readers less familiar with the Qur'anic text.

İbn 'Abbas [I, s. 65; İbn Ebi Davud, Mesahif, s. 208.]'ın Tebbet suresi (111. sure) için şöyle okuduğu rivayet edilmiştir:4

Ibn 'Abbas [I, p. 65; Ibn Abi Dawud, masahif, p. 208.] is reported to have read in sura 111:4

hamilatun al-hatab, yerine hammalata-l-hatab; ancak erken dönem yazılı metin, hem harekeyi hem de elifi atladığı için bu ikisi birbirinden ayırt edilemiyordu.

hamilatun al-hatab, in place of hammalata-l-hatab which could not be distinguished on the basis of the early written text, which omitted both haraka and alif.

İbn 'Abbas [I, s. 65; İbn Ebi Davud, Mesahif, s. 195.]'ın, sure 1:6'da ve diğer bütün yerlerde "alsirat" kelimesini "al-sirat" olarak yazdığı rivayet edilmiştir.

Ibn 'Abbas [I, p. 65; Ibn Abi Dawud, masahif, p. 195.] reportedly wrote in sura 1:6 as well as all other places the word alsirat as al-sirat.

İbn Mes'ud'a nisbet edilen bazı rivayetler: [I, p. 65; Ibn Abi Dawud, masahif, p. 25.]

Some variants attributed to Ibn Mas'ud: [I, p. 65; Ibn Abi Dawud, masahif, p. 25.]

Bugün bile bu metinlerin Sahabelere atfedilen nüshalarında varyantlar ve eş anlamlı ifadeler bulunmaktadır; bunlar, erken dönemde ilkel bir tefsir biçimi olarak hizmet etmiş olmaları bakımından bize bir miktar değer taşımaktadır. Örneğin bazı rivayetlere göre "salatü'l-vusta" (orta namaz) ifadesi Hafsa [Muvatta, Malik; Jeffery, s. 214], Übey [Jeffery, s. 122] ve İbn Abbas [Jeffery, s. 196] tarafından "salatü'l-asr" (yani ikindi namazı) şeklinde okunmuş ve yazılmıştır.

Even today the variants and synonyms are found in such copies of the text as are attributed to the Companions and are of some value to us in the sense that they may have served as an early rudimentary form of tafsir. For example, according to some reports the words 'salat al-wusta' (middle prayer) were read and written by Hafsa, [Muwatta' Malik; Jeffery, p. 214.] Ubay [Jeffery, p. 122.] and Ibn 'Abbas [Jeffery, p. 196.] as 'salat al-'asr' (i.e. afternoon prayer).

Sahabe kendi nüshalarını yalnızca kişisel kullanım için yazdıkları sürece, sûrelerin Kur'an'ın sırasına harfiyen uymamaları bir sakınca doğurmuyordu. Daha sonra 'Uthman'ın nüshası standart metin haline gelince, Sahabe bu nüshanın sırasını benimsedi; bu arada en çok ayrılan kişi belki de İbn Mes'ud'du. [İbn Ebî Dâvûd, s. 12; Salih, S.: Mebâhis fi ulûmi'l-Kur'an, Beyrut, 1964] Yukarıda belirtildiği gibi, bu nüshalarda bazı kelimelerin farklı biçimlerde telaffuz edilip yazıldığı gibi bazı varyant okuyuşlar da bulunuyordu. [Ayrıca aşağıda yedi okuyuş ve kıraat konusuna bakınız.] Bununla birlikte, varyant okuyuşların genellikle yalnızca tek bir kişi tarafından, nadiren de belki iki veya üç kişi tarafından rivayet edildiği ve 'Osmanî metin olarak bilinen metnin ise mütevâtir olduğu, yani çok sayıda kişi tarafından nakledildiği ve kuşkusuz sahih olduğu not edilmelidir.

As long as the sahaba wrote their own copies for personal use only, there was nothing wrong, if they did not strictly adhere to the order of suras which was the order of the Qur'an. Later on, when 'Uthman's copy became the standard version, the Companions adopted the order of this copy including Ibn Mas'ud who perhaps differed most. [Ibn Abi Dawud, p. 12; Salih, S.: Mabahith fi 'ulum al-qura'n, Beirut, 1964,] There were also, as indicated, some variant readings in these copies, [See also below, seven readings and qira'at.] when some words were pronounced and spelt in slightly different ways, etc. However, it should be noted that variant readings are usually reported by a single person only, and occasionally by perhaps two or three while the version called the 'Uthmanic text is mutawatir, i.e. transmitted by numerous people and is without doubt authentic.