3.4 Kur'an'ın Eski Yazmaları
3.4 Old Manuscripts Of The Qur'an
Hicri ikinci yüzyılın sonuna kadar uzanan, bugün elimizde bulunan Kur'an'ın orijinal el yazmalarının çoğu, tam olarak ya da önemli parçalar hâlinde, hicretin ikinci yüzyılından daha eski değildir. Britanya Müzesi'nde 1976 İslam Dünyası Festivali sırasında sergilenen en eski kopya, ikinci yüzyılın sonlarına tarihlenmektedir. [Lings, M. ve Y. H. Safadi: The Qur'an, London, 1976, No. 1A. Ayrıca bkz. plate 6] Bununla birlikte, birinci yüzyıla tarihlenen, Kur'an'a ait birkaç parça papirüs de mevcuttur. [Grohmann, A.: Die Entstehung des Koran und die altesten Koran-Handschriften', in: Bustan, 1961, s. 33-8.] Mısır Milli Kütüphanesi'nde, ceylan derisinden yapılmış parşömen üzerine yazılmış bir Kur'an nüshası bulunmaktadır ve bu nüsha 68 Hicri (688 M.S.) tarihli olarak değerlendirilmiştir; yani Peygamber ﷺ'in vefatından 58 yıl sonrasına aittir.
Most of the early original Qur'an manuscripts, complete or in sizeable fragments, that are still available to us now, are not earlier than the second century after the Hijra. The earliest copy, which was exhibited in the British Museum during the 1976 World of Islam Festival, dated from the late second century. [Lings, M. and Y. H. Safadi: The Qur'an, London, 1976, No. 1A. See also plate 6] However, there are also a number of odd fragments of Qur'anic papyri available, which date from the first century. [Grohmann, A.: Die Entstehung des Koran und die altesten Koran-Handschriften', in: Bustan, 1961, pp. 33-8.]There is a copy of the Qur'an in the Egyptian National Library on parchment made from gazelle skin, which has been dated 68 Hijra (688 A.D.), i.e. 58 years after the Prophet's death.
Hz. Osman'ın Mushaf'ları Ne Oldu?
What Happened To 'uthman's Copies?
Osman dönemindeki Kur'an nüshalarının tam olarak kaç adet yazıldığı kesin olarak bilinmemektedir; Suyutî [Makhdum, 1.:
It is not known exactly how many copies of the Qur'an were made at the time of 'Uthman, but Suyuti [Makhdum, 1.:
Tarikh al-mushaf al-'Uthmani fi Tashqand, Taşkent 1391/1971 s. 17] şöyle der: "Bilinen olanlar beştir." Bu, muhtemelen Osman'ın kendisi için sakladığı nüshayı dışarıda bırakmaktadır. Mekke, Şam, Kûfe, Basra ve Medine şehirlerinin her biri bir nüsha almıştır. [GdQ, III. 6, Dipnot 1.] Bu konuyla ilgili eski Arapça literatürde birçok kaynak bulunmaktadır; bunlar bir araya getirildiğinde, mevcut en son bilgilerle birlikte şu şekilde özetlenebilir:
Tarikh al-mushaf al-'Uthmani fi Tashqand, Tashkent 1391/1971 p. 17] says: 'The well-known ones are five'. This probably excludes the copy that 'Uthman kept for himself. The cities of Makka, Damascus, Kufa, Basra and Madina each received a copy. ' [GdQ, 111. 6, Note 1.]There are a number of references in the older Arabic literature on this topic which together with latest information available may be summarised as follows:
Şam Yazması
The Damascus Manuscript
El-Kindi (ö. yaklaşık 236/850), üçüncü hicri yüzyılın başlarında yazdığına göre, Osman için hazırlanan nüshaların dört adedinden üçü yangın ve savaş sırasında yok olmuş, Şam'a gönderilen nüsha ise kendi zamanında hâlâ Malatya'da saklanıyordu. [GdQ. 111, 6. Dipnot 1.] İbn Battuta (779/1377), Gırnata, Merakeş, Basra ve diğer şehirlerde Osman döneminde hazırlanan Kur'an nüshalarından veya bu nüshalara ait yaprakları gördüğünü söyler. [Salih, a.g.e., s.87.] İbn Kesir (ö. 774/1372), 518 hicri yılında Tiberya'dan (Filistin) Şam'a getirilen, Osman'a atfedilen bir Kur'an nüshasını gördüğünü aktarır. Ona göre bu nüsha "çok büyük, güzel, açık ve kuvvetli bir yazıyla, kuvvetli bir mürekkeple, sanırım deve derisinden yapılmış parşömen üzerine yazılmıştı". [Salih, a.g.e., s.88.] Bazıları bu nüshanın daha sonra Leningrad'a, oradan da İngiltere'ye gittiğine inanır. Bundan sonrası hakkında ise hiçbir bilgi yoktur.
Al-Kindi (d. around 236/850) wrote in the early third century that three out of four of the copies prepared for 'Uthman were destroyed in fire and war, while the copy sent to Damascus was still kept at his time at Malatja. [GdQ. 111, 6. Note 1.] Ibn Batuta (779/1377) says he has seen copies or sheets from the copies of the Qur'an prepared under 'Uthman in Granada, Marakesh, Basra and other cities. [Salih, op. cit., p.87.] Ibn Kathir (d. 774/1372) relates that he has seen a copy of the Qur'an attributed to 'Uthman, which was brought to Damascus in the year 518 Hijra from Tiberias (Palestine). He said it was 'very large, in beautiful clear strong writing with strong ink, in parchment, I think, made of camel skin'. [Salih, op. cit., p.88.] Some believe that the copy later on went to Leningrad and from there to England. After that nothing is known about it.
Diğerleri ise bu mushafın, 1310/1892 yılında yangından önce son kez görüldüğü Şam Camii'nde kaldığını ileri sürmektedir. [Salih, a.g.e., s.89; Muir, "The Mameluke Dynasties" adlı eserinde bu el yazmasının 1893 yılında Şam'da yakıldığını da yazar; bkz. Abbott, a.g.e., s.51.]
Others hold that this mushaf remained in the mosque of Damascus, where it was last seen before the fire in the year 1310/1892.' [Salih, op. cit., p.89; Muir, in 'The Mameluke Dynasties' also writes that this manuscript was burnt in Damascus in 1893; see Abbott, op. cit., p.51.]
Mısır Yazması
The Egyptian Manuscript
Kahire'deki el-Hüseyin Camisi'nde eski bir Kur'an nüshası muhafaza edilmektedir. Yazısı eski üslupta olmakla birlikte Ki6 (Kufi) tarzındadır ve Osman'ın Mushaf'ından istinsah edilmiş olması oldukça muhtemeldir. [Kamal, op. cit., p.56.]
There is a copy of an old Qur'an kept in the mosque of al-Hussain in Cairo. Its script is of the old style, although Ki6, and it is quite possible that it was copied from the Mushaf of 'Uthman. [Kamal, op. cit., p.56.]
Medine Yazması
The Madina Manuscript
İbn Cübeyr (ö. 614/1217), yazmayı 580/1184 yılında Medine'deki camide görmüştür. Bazıları, yazmanın 1334/1915 yılında Türklerin onu oradan alana kadar Medine'de kaldığını söyler. Bu nüshanın Türk yetkililerince İstanbul'a götürüldüğü, oradan da Birinci Dünya Savaşı sırasında Berlin'e geldiği rivayet edilmiştir. Birinci Dünya Savaşı'nı sona erdiren Versailles Antlaşması'nda şu madde yer almaktadır:
Ibn Jubair (d. 614/1217) saw the manuscript in the mosque of Madina in the year 580/1184. Some say it remained in Madlna until the Turks took it from there in 1334/1915. It has been reported that this copy was removed by the Turkish authorities to Istanbul, from where it came to Berlin during World War I. The Treaty of Versailles, which concluded World War I, contains the following clause:
Madde 246: Bu Antlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde Almanya, Türk makamları tarafından Medine'den çıkarılan ve eski İmparator II. Wilhelm'e sunulduğu belirtilen, Halife Osman'ın özgün Kur'an'ını Hicaz Kralı Hazretlerine iade edecektir." [Israel, Fred L. (ed.): Major Peace Treaties of Modern History, New York, Chelsea House Pub., Cilt II, s.1418.] Bu el yazması daha sonra İstanbul'a ulaşmış, ancak Medine'ye ulaşmamıştır. [Bu kopyaya ilişkin aynı bilgi, 1938'de bir Kahire dergisinde yayımlanmıştır (Makhdum, a.g.e., s.19). Şaşırtıcı biçimde, üçüncü cildi Almanya'da 1938'de, yani Versailles Antlaşması'ndan epey sonra yayımlanan standart eser Geschichte des Qorans, Osman mushafını ve eski el yazmalarını ayrıntılı biçimde tartışmasına rağmen bu olaya hiçbir atıfta bulunmamaktadır. Ayrıca Taşkent'te Mushaf-ı Osman Tarihi'nin yazarı, bu atfın ne anlama geldiğini bilmediğini belirtmektedir.]
'Article 246: Within six months from the coming into force of the present Treaty, Germany will restore to His Majesty, King of Hedjaz, the original Koran of Caliph Othman, which was removed from Medina by the Turkish authorities and is stated to have been presented to the ex-Emperor William II." [Israel, Fred L. (ed.): Major Peace Treaties of Modern History, New York, Chelsea House Pub., Vol. ll, p.l418.] The manuscript then reached Istanbul, but not Madina. [The same information about this copy was published in a Cairo magazine in 1938 (Makhdum, op. cit., p.l9). Surprisingly the standard book Geschichre des Qorans, the third part of which was published in Germany in 1938, i.e. well after the Treaty of Versailles, although discussing the 'Uthmanic Qur'an and old manuscripts in detail, makes no reference whatsoever to this event. Also, the writer of the History of the Mushaf of ' Uthman in Tashkent, indicates that he does not know what to make of this reference.]
İmam El-Yazması
The 'imam' Manuscript
Bu, Hz. Osman'ın kendi nüshası için kullanılan isimdir ve onu okurken şehit edildiği rivayet edilir. [İbn Sa'd: et-Tabakatü'l-kübrâ, Kahire, t.y., C. III, (1), s. 51-2.] Bazılarına göre Emevîler onu Endülüs'e götürmüş, oradan Fas'a (Fas, Fas) gelmiş ve İbn Battuta'ya göre Hicri sekizinci yüzyılda orada bulunuyordu ve üzerinde kan izleri vardı. Fas'tan da Semerkant'a ulaşmış olabilir.
This is the name used for the copy which 'Uthman kept himself, and it is said he was killed while reading it. [Ibn Said: al- Tabaqatal-kubra, Cairo, n.d., Vol. 111, (1). pp. 51-2.] According to some the Umayyads took it to Andalusia, from where it came to Fas (Morocco) and according to Ibn Batuta it was there in the eighth century after the Hijra, and there were traces of blood on it. From Morocco, it might have found its way to Samarkand.
Semerkand Yazması
The Samarkand Manuscript
[Makhdum, op. cit., s.22vd.] Bu nüsha şu anda Taşkent'te (Özbekistan) muhafaza edilmektedir. Bu, İmam mushafı ya da Hz. Osman döneminde yapılan diğer nüshalardan biri olabilir.
[Makhdum, op. cit., p.22ff.] This is the copy now kept in Tashkent (Uzbekistan). It may be the Imam manuscript or one of the other copies made at the time of 'Uthman.
Bu mushaf 890 Hicri (1485) yılında Semerkant'e ulaştı ve 1868'e kadar orada kaldı. Ardından 1869'da Ruslar tarafından St. Petersburg'a götürüldü. 1917'ye kadar orada kaldı. Bir Rus oryantalist, birçok sayfasının hasar gördüğünü ve bazılarının eksik olduğunu belirterek bu mushaf hakkında ayrıntılı bir açıklama yaptı. Bu mushafın bir faksimilesi, yaklaşık 50 nüsha olarak, 1905 yılında S. Pisareff tarafından hazırlandı. Bir nüsha Osmanlı Sultanı Abdülhamid'e, İran Şahı'na, Buhara Emiri'ne, Afganistan'a, Fas'a ve bazı önemli Müslüman şahsiyetlere gönderildi. Bir nüsha şu anda Columbia Üniversitesi Kütüphanesi'nde (ABD) bulunmaktadır. [The Muslim World, Cilt 30 (1940), s. 357-8.] Mushaf daha sonra eski yerine iade edildi ve 1924'te Taşkent'e ulaştı; o tarihten beri de orada bulunmaktadır.
It came to Samarkand in 890 Hijra (1485) and remained there till 1868. Then it was taken to St. Petersburg by the Russians in 1869. It remained there till 1917. A Russian orientalist gave a detailed description of it, saying that many pages were damaged and some were missing. A facsimile, some 50 copies, of this mushaf was produced by S. Pisareff in 1905. A copy was sent to the Ottoman Sultan 'Abdul Hamid, to the Shah of Iran, to the Amir of Bukhara, to Afghanistan, to Fas and some important Muslim personalities. One copy is now in the Columbia University Library (U.S.A.). [The Muslim World, Vol . 30 ( 1940), pp.357-8.] The manuscript was afterwards returned to its former place and reached Tashkent in 1924, where it has remained since.
Sovyet yetkililerinin bu el yazmasından daha fazla kopya hazırlattığı anlaşılıyor; bunlar zaman zaman ziyaret eden Müslüman devlet başkanlarına ve diğer önemli şahsiyetlere takdim ediliyor. 1980 yılında, iki sayfalık bir önsöz ile M. Hamidullah'ın kaleme aldığı böyle bir faksimilenin fotokopileri Amerika Birleşik Devletleri'nde çoğaltıldı.
Apparently the Soviet authorities have made further copies, which are presented from time to time to visiting Muslim heads of state and other important personalities. In 1980, photocopies of such a facsimile were produced in the United States, with a two-page foreword by M. Hamidullah.
Taşkent'teki Osman Mushafı'nın Tarihi kitabının yazarı, el yazmasının özgünlüğü için bir dizi gerekçe sunmaktadır. Bunlar, bu duruma işaret eden çeşitli tarihi rivayetler dışarıda tutulursa, şunlardır: