نزول قرآن در شب قدر ماه رمضان آغاز شد (شب بیست‌وهفتم یا یکی از شب‌های فرد پس از شب بیست‌ویکم)، پس از آنکه پیامبر محمد ﷺ از چهلمین سال زندگی‌اش گذشته بود (یعنی حدود سال ۶۱۰ میلادی)، در زمانی که در غار حرا بر کوهی نزدیک مکه به خلوت‌نشینی مشغول بود.

The revelation of the Qur'an began in the laila al-qadr of Ramadan (the 27th night or one of the odd nights after the 21st) after the Prophet Muhammad had passed the fortieth year of his life (that is around the year 610), during his seclusion in the cave of Hira' on a mountain near Makka.

[ترجمه‌های انگلیسی احادیث، مگر در مواردی که جز این مشخص شده باشد، از ترجمه معانی صحیح بخاری اثر محمد محسن خان، ۹ جلد، استانبول، ۱۹۷۸ (با اختصار بخاری) و صحیح مسلم اثر عبدالحمید صدیقی، ۴ جلد، لاهور، ۱۹۷۸ (با اختصار مسلم) گرفته شده است.] این روایتی است که در صحیح بخاری نقل شده است:

[English translations of ahadith are, unless otherwise indicated, from Khan, Muhammad Muhsin: The Translation of the Meanings of Sahih al-Bukhari, 9 vols., Istanbul, 1978 (abbr. as Bukhari) and Siddiqui, Abdul Hamid: Sahih Muslim, 4 vols., Lahore, 1978 (abbr. as Muslim).] This is the account, as reported in the Sahih of Bukhari:

از عایشه، مادر مؤمنان، روایت است: آغاز وحیِ الهی به رسول خدا ﷺ به صورت خوابهای نیکو بود که همچون روشنایی صبحگاهی (یعنی راستین) میآمد، و سپس دلبستگی به خلوتنشینی به او عطا شد.

Narrated Aisha the mother of the faithful believers: The commencement of the divine inspiration to Allah's apostle was in the form of good dreams which came like bright daylight (i.e. true) and then the love of seclusion was bestowed upon him.

او در غار حراء به خلوت‌نشینی می‌پرداخت و در آنجا روزهای متمادی، پیش از آنکه میل به دیدار خانواده‌اش بر او غالب شود، تنها به عبادت (خداوند) مشغول بود. او توشهٔ آن اقامت را با خود می‌برد و سپس به نزد (همسرش) خدیجه بازمی‌گشت تا باز هم به همان شیوه توشهٔ خود را بردارد، تا آنکه ناگهان حق، در حالی که او در غار حراء بود، بر او نازل شد.

He used to go in seclusion in the Cave of Hira', where he used to worship (Allah alone) continuously for many days before his desire to see his family. He used to take with him food for the stay and then come back to (his wife) Khadija to take his food likewise again, till suddenly the truth descended upon him while he was in the Cave of Hira'.

فرشته نزد او آمد و از او خواست که بخواند. پیامبر ﷺ پاسخ داد: «من خواندن نمی‌دانم». پیامبر ﷺ افزود: «فرشته مرا (با زور) گرفت و چنان سخت فشرد که دیگر تاب آن را نداشتم. سپس مرا رها کرد و بار دیگر از من خواست که بخوانم، و من پاسخ دادم: "من خواندن نمی‌دانم"».

The angel came to him and asked him to read. The Prophet replied 'I do not know how to read'. The Prophet added, 'The angel caught me (forcibly) and pressed me so hard that I could not bear it any more. He then released me and again asked me to read and I replied, "I do not know how to read".

پس از آن او مرا بار دیگر گرفت و برای بار دوم آنقدر فشرد که دیگر طاقتم تمام شد. سپس مرا رها کرد و باز از من خواست که بخوانم، اما باز پاسخ دادم: «من خواندن بلد نیستم» (یا: چه چیزی را بخوانم؟). آنگاه برای بار سوم مرا گرفت و فشرد، و سپس رهایم کرد و گفت:

Thereupon he caught me again and pressed me a second time till I could not bear it any more. He then released me and again asked me to read, but again I replied, "I do not know how to read" (or what shall I read?). Thereupon he caught me for the third time and pressed me, and then released me and said:

"اقرأ باسم ربك الذي خلق، خلق الإنسان من علق. اقرأ، وربك الأكرم" ... [البخاری، ج ۱، ش ۳؛ ج ۶، ش ۴۷۸؛ مسلم، ج ۱، ش ۳۰۱.] روایت ادامه می‌یابد که پیامبر ﷺ نزد همسرش خدیجه بازگشت و آن تجربهٔ هولناک را برای او بازگو کرد. او پیامبر ﷺ را دلداری داد و هر دو درباره این موضوع با ورقة بن نوفل، خویشاوند خدیجه و مسیحی دانشمند، مشورت کردند.

"Read, in the name of Your Lord, who created, created man from a clot. Read! And Your Lord is the most bountiful" ... [Bukhari, I, No. 3; VI, No. 478; Muslim I, No. 301.] The narration goes on to tell us that the Prophet went back to his wife Khadija and recounted to her his dreadful experience. She comforted him and both of them consulted Waraqa, Khadlja's relative and a learned Christian, about it.

ورقہ نے محمدﷺ سے کہا کہ اس نے اُس شخص سے ملاقات کی ہے جسے اللہ نے موسیٰ کے پاس بھیجا تھا، اور یہ کہ اس کی قوم اسے نکال دے گی۔

Waraqa told Muhammad that he had encountered the one 'whom Allah had sent to Moses' and that he would be driven out by his people.

از عایشه، ام‌المؤمنین روایت است: حارث بن هشام از رسول خدا ﷺ پرسید: «ای رسول خدا! وحی الهی چگونه بر شما نازل می‌شود؟» رسول خدا ﷺ پاسخ داد: «گاهی همچون صدای زنگ نازل می‌شود، و این شکلِ وحی سخت‌ترین آن‌هاست، و سپس این حالت پایان می‌یابد پس از آنکه آنچه وحی شده است را دریافته‌ام. و گاهی فرشته به صورت مردی نزد من می‌آید و با من سخن می‌گوید و من آنچه را می‌گوید درمی‌یابم.» [Bukhari, I, No. 2.]

Narrated Aisha, the mother of the faithful believers: Al-Harith bin Hisham asked Allah's apostle: 'O Allah's apostle. How is the divine inspiration revealed to you?' Allah's apostle replied, 'Sometimes it is "revealed" like the ringing of a bell, this form of inspiration is the hardest of all and then this state passes off after I have grasped what is inspired. Sometimes the Angel comes in the form of a man and talks to me and I grasp whatever he says'. [Bukhari, I, No. 2.]

اولین وحیی که پیامبر محمد ﷺ دریافت کرد، در آیات نخست سوره العلق است (۹۶:۱-۳، و به قول دیگران ۱-۵):

The first revelation that the Prophet Muhammad received is in the first verses from Sura al-'alaq (96:1-3, according to others 1-5):

﴿اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ۞ خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ ۞ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ ۞ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ۞ عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ﴾ بقیهٔ سورهٔ العلق، که اکنون ۱۹ آیه دارد، در وقتی دیگر نازل شد.

'Read in the name of your Lord, who created, created man from a clot. Read! And your Lord is most bountiful. (He who taught) the use of the pen taught man which he knew not.' The remainder of Sura 96, which now has 19 ayat, was revealed on some later occasion.

پس از نخستین پیامی که بدین گونه دریافت شد، وحی برای مدتی معین ‌متوقف گشت (که فَترَه نامیده می‌شود) و سپس از سر گرفته شد.

After the first message thus received, revelation ceased for a certain period (called fatra) and then resumed:

از جابر بن عبدالله انصاری روایت است که در بیان دوره فترت وحی، سخن پیامبر ﷺ را نقل کرد: «در حالی که راه می‌رفتم، ناگهان صدایی از آسمان شنیدم. سرم را بالا بردم و همان فرشته‌ای را دیدم که در غار حرا به دیدارم آمده بود، بر کرسی‌ای میان آسمان و زمین نشسته بود. از او ترسیدم و به خانه بازگشتم و گفتم: "مرا بپوشانید (با پتوها)". پس خداوند این آیات مبارک (قرآن) را نازل فرمود: {ای جامه‌به‌خود‌پیچیده، برخیز و هشدار ده} ... تا آنجا که {و پلیدی را ترک کن}». پس از این نزول، وحی با شدت و به‌طور پیوسته آمد. [Bukhari, I, end of No. 3.]

Narrated Jabir bin 'Abdullah Al-Ansari while talking about the period of pause in revelation reporting the speech of the Prophet, 'While I was walking, all of a sudden I heard a voice from the heaven. I looked up and saw the same angel who had visited me at the Cave of Hira' sitting on a chair between the sky and the earth. I got afraid of him and came back home and said "Wrap me (in blankets)" and then Allah revealed the following holy verses (of the Qur'an): O you covered in your cloak, arise and warn (the people against Allah's punishment) ... up to "and all pollution shun".' After this revelation came strongly and regularly. [Bukhari, I, end of No. 3.]

بخش دوم از قرآنی که بر پیامبر محمد ﷺ نازل شد، آغاز سوره المدثر (۷۴: ۱ـ۵) بود.

The second portion of the Qur'an revealed to the Prophet Muhammad was the beginning of Sura al-muddaththir (74: 15).

این سوره اکنون ۵۶ آیه دارد، و بقیه‌اش بعدها نازل شده است، و چنین آغاز می‌شود: «ای جامه‌به‌خود‌پیچیده، برخیز و هشدار ده، پروردگارت را بزرگ دار، جامه‌ات را پاک کن، و از پلیدی دوری گزین ...»

It now consists of 56 verses, the rest revealed later, and begins as follows: 'O you, covered in your cloak, arise and warn, thy Lord magnify, thy raiment purify, pollution shun ...'

بسیاری معتقدند که سورۃ المزمل (۷۳) پس از آن نازل شد.

Many hold that Sura al-muzzammil (73) was the next revelation.

According به گفته‌ی برخی دیگر، سوره‌ی فاتحه (۱) سومین سوره‌ای بود که نازل شد. [سیوطی، الاتقان، ج ۱، ص ۲۴.] از دیگر وحی‌های آغازین که پیامبر ﷺ در مکه اعلام فرمود، به گفته‌ی برخی روایات، سوره‌ی ۱۱۱، سوره‌ی ۸۱، سوره‌ی ۸۷، سوره‌ی ۹۲، سوره‌ی ۸۹ و غیره است. سپس وحی ادامه یافت و «از بهشت و دوزخ یاد می‌کرد، تا آنکه مردم به اسلام روی آوردند، آنگاه وحی درباره‌ی حلال و حرام آمد ...» [سیوطی، الاتقان، ج ۱، ص ۲۴.] وحی در طول زندگی پیامبر ﷺ، هم در مکه و هم در مدینه، به ایشان می‌رسید، یعنی در مدتی حدود ۲۳

According to others, Sura al-fatiha (1) was the third sura to be revealed. [Suyuti, Itqan, I, p.24.] Among other early revelations, which the Prophet declared in Makka, are, according to some reports, Sura 111, Sura 81, Sura 87, Sura 92, Sura 89, etc. Then revelation continued, 'mentioning Paradise and Hell, and until mankind turned to Islam, then came revelation about halal and haram ... ' [Suyuti, Itqan, I, p.24.] Revelation came to the Prophet throughout his lifetime, both in Makka and Madina, i.e. over a period of approximately 23

سال‌ها، تا اندکی پیش از وفاتش در سال ۱۰ هجری (۶۳۲ میلادی).

years, until shortly before his death in the year 10 after Hijra (632).

بسیاری از علمای مسلمان بر این باورند که آخرین وحی، آیهٔ ۲۸۱ از سورهٔ البقره بوده است:

Many Muslim scholars agree that the last revelation was Sura 2, verse 281:

«و از روزی بترسید که به سوی خدا بازگردانده می‌شوید. سپس به هر کسی آنچه کسب کرده است داده می‌شود و به هیچ‌کس ستم نمی‌شود.» برخی نیز می‌گویند که این آیه ۲:۲۸۲ یا ۲:۲۷۸ بوده است. [کمال، احمد عادل: علوم القرآن، قاهره، ۱۹۷۴، ص ۱۸.] همچنین گفته شده است که هر سه آیه در یک مناسبت نازل شده‌اند. پیامبر ﷺ نُه شب پس از آخرین نزول وحی درگذشت.

'And fear the day when ye shall be brought back to God. Then shall every soul be paid what it earned and none shall be dealt with unjustly.' Some also say that it was 2:282 or 2:278. [Kamal, Ahmad 'Adil: 'ulum al-Qur'an, Cairo, 1974, p.18.] It has also been suggested that all three verses were revealed on one occasion. The Prophet died nine nights after the last revelation.

برخی دیگر معتقدند که سورهٔ مائدہ، آیهٔ ۴ آخرین آیهای است که نازل شده است:

Others hold that Sura 5:4 was the last to be revealed:

«امروز دینتان را برای شما کامل کردم، و نعمتم را بر شما تمام نمودم، و اسلام را به‌عنوان دین برای شما پسندیدم.» این‌که این آیه آخرین وحی بوده، از نظر بسیاری از علما درست نیست، زیرا در حجة‌الوداع پیامبر ﷺ نازل شده است. این اطلاع بر حدیثی از عمر مبتنی است. سیوطی درباره‌ی آیه‌ی سوره‌ی مائده توضیح می‌دهد که پس از آن هیچ حکمی درباره‌ی حلال و حرام نازل نشد، و از این جهت این آیه «کامل‌کننده‌ی» دین است. با این حال، وحیِ یادآوری‌کننده‌ی انسان به روز قیامت ادامه یافت، و آخرین وحی از این نوع همان آیه‌ی بالاست. [Sabuni, tibyan pp. 18-9]

'This day I have perfected your religion for you, completed My favour upon you and have chosen for you Islam as your religion.' The opinion that this verse was the last revelation is not sound according to many scholars, since it was revealed during the last pilgrimage of the Prophet. This information is based upon a hadith from 'Umar. Suyuti explains concerning the verse in Sura 5 that after it nothing concerning ahkam and hal'al and haram was revealed, and in this sense it is the 'completion' of religion. However, revelation reminding man of the coming day of judgement continued and the last such revelation is the above verse. [Sabuni, tibyan pp. 18-9]

قرآن کریم ۲۳ سال کی مدت میں مرحلہ وار نازل ہوا، اور یہ ایک ہی بار میں مکمل کتاب کی صورت میں نازل نہیں ہوا۔

The Qur'an was revealed in stages over a period of 23 years, and not as a complete book in one single act of revelation.

این امر دلایل متعددی دارد؛ مهم‌ترین آنها موارد زیر است:

There are a number of reasons for this; most important are the following:

برای تقویت قلب پیامبر ﷺ، با او به طور مداوم سخن گفته می‌شد و هر زمان که نیاز به هدایت پیش می‌آمد، این کار انجام می‌شد.

 To strengthen the heart of the Prophet by addressing him continuously and whenever the need for guidance arose.

با توجه به پیامبر ﷺ، از آن رو که وحی برای او تجربه‌ای بسیار دشوار بود.

 Out of consideration for the Prophet since revelation was a very difficult experience for him.

به‌تدریج اجرای احکام خداوند.

 To gradually implement the laws of God.

تاکه ایمان‌داران فهم، به‌کارگیری و حفظ وحی را آسان‌تر بیابند۔

 To make understanding, application and memorization of the revelation easier for the believers.