قرآن برای هدایت نازل شده است، برای همه زمان‌ها و شرایطی که در آینده پیش می‌آید. با این حال، آیات گوناگونی در زمان و شرایط خاصی از تاریخ نازل شده‌اند. واژه عربی «سبب» (جمع: «اسباب») به معنای دلیل و علت است، و «معرفة أسباب النزول» دانشی است درباره دلایل نزول آیات، یعنی شناخت رخدادها و شرایط خاص تاریخی که با نزول بخش‌های معینی از قرآن مرتبط‌اند.

The Qur'an has been revealed for guidance, for all times and situations to come. However, various ayat were revealed at a particular time in history and in particular circumstances. The Arabic word sabab (pl. asbab) means reason, cause and 'marifa asbab al-nuzul' is the knowledge about the reasons of the revelations, i.e. the knowledge about the particular events and circumstances in history that are related to the revelation of particular passages from the Qur'an.

واحدی (متوفای ۴۶۸ هجری / ۱۰۷۵ میلادی)، یکی از بهترین دانشمندان کلاسیک در این حوزه، نوشت: «دانستنِ تفسیرِ آیات ممکن نیست مگر با پرداختن به داستان‌های آن‌ها و توضیح (دلایل) نزولشان.» [أسباب النزول، نوشته واحدی نیشابوری. قاهره، ۱۹۶۸م، ص ۴] دانستن اسباب النزول به انسان کمک می‌کند تا شرایطی را که نزول یک آیه ویژه در آن رخ داده است بفهمد؛ و این امر، پیامدهای آن را روشن می‌سازد و راهنمای تفسیر و کاربست آیه مورد نظر در موقعیت‌های دیگر می‌شود.

Wahidi (d. 468/1075), one of the best classical scholars in this field wrote: 'The knowledge about Tafsir of the ayat is not possible without occupying oneself with their stories and explanation of (the reasons) for their revelation.' [Asbab alnuzul, by al-Wahidi al-Nisaburi. Cairo, 1968, p 4] Knowledge about the asbab al-nuzul helps one to understand the circumstances in which a particular revelation occurred, which sheds light on its implications and gives guidance to the explanation (tafsir) and application of the aya in question for other situations.

به‌ویژه، دانستن اسباب النزول به فهم این موارد کمک می‌کند:

In particular, knowledge about the asbab al-nuzul helps one to understand:

المعنى المباشر والفوری للآية، كما يُفهم من سياقها الأصلي. Wait: the system says translate into Persian. Correct output: المعنای مستقیم و فوری آیه و آنچه از دلالت آن در بافت اصلی‌اش دیده می‌شود.

 The direct and immediate meaning and implication of an aya, as it can be seen within its original context.

علت فقهی (العلة) یا همان دلیل بی‌واسطه‌ای که حکم شرعی بر آن استوار است.

 The imminent reason underlying a legal ruling.

قصدِ اصلیِ آیه

 The original intent of the aya.

عام یا خاص بودن معنای آیه، و در چه شرایطی باید آن را به کار برد

 Whether the meaning of an aya is specific or of general application, and if so, under which circumstances it is to be applied.

الوضعیت تاریخی در زمان پیامبر ﷺ و رشد جامعه اولیه مسلمانان

 The historical situation at the time of the Prophet and the development of the early Muslim community.

Example:

Example:

«و لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ» (۲:۱۱۵) Note: the verse text is kept as a Qur'an quotation in Arabic, since it is inside { } in the original; the translation of the verse itself is as follows: «از آنِ خداست مشرق و مغرب؛ پس به هر سو که رو کنید، آنجا روی خدا است، زیرا خدا فراگیر و داناست» (بقره، ۱۱۵).

'To God belong the East and the West: whithersoever ye turn, there is the presence of God, for God is all-pervading, allknowing' (2:115).

بدون دانستن سبب نزول، ممکن است به آسانی این نتیجه گرفته شود که این آیه به مسلمان اجازه می‌دهد هنگام نماز به هر سمتی رو کند، در حالی که روشن است که رو کردن به قبله از شرایطی است که بدون آن نماز باطل می‌شود. شرایطی که این آیه در آن نازل شده، دلالت‌های آن را روشن می‌سازد.

Without knowing the sabab (reason), one might easily conclude that this revelation permits the Muslim to face any direction when performing prayer, while it is well known that to face Qiblah is one of the conditions without which prayer becomes invalid. The circumstances in which this revelation occurred explains its implications:

بر اساس روایت واحدی [منبع پیشین، صص ۲۰-۲۱] گروهی از مسلمانان در شبی تاریک سفر می‌کردند و نمی‌دانستند قبله کجاست. بعداً متوجه شدند که در جهت نادرست نماز خوانده‌اند. از پیامبر ﷺ دربارهٔ این موضوع پرسیدند و او تا زمانی که آیهٔ فوق نازل شد سکوت کرد. [بر پایهٔ روایتی از جابر بن عبدالله. واحدی همچنین به برخی موارد دیگر اشاره می‌کند که گفته می‌شود آیه در آن‌ها کاربرد داشته است:

According to Wahidi [op. cit. pp. 20-21] a group of Muslims traveled on a dark night and they did not know where the qibla was, so they later realized that they had prayed in the wrong direction. They asked the Prophet about it and he kept silent until the above verse was revealed. ' [Based on a report from Jabir b. 'Abdullah. Wahidi also informs us about some other situations when the aya reportedly applied:

- یعنی انسان می‌تواند نماز نافله را بر شتر سواری خود بخواند، به هر سمتی که شتر رو کند (بر اساس روایت ابن عمر).

- That one may pray voluntary prayer on one's riding camel, in whichever direction it may turn (based on Ibn 'Umar).

- که صحابه‌ی پیامبر ﷺ پرسیدند چرا به آنان دستور داده شده است که بر نجاشی، پادشاه حبشه، نماز میت بخوانند، با آنکه او به سوی قبله‌ای غیر از قبله‌ی آنان نماز گزارده بود (بر اساس روایت ابن عباس و عطاء).

- That the Companions of the Prophet asked why they were ordered to pray for the dead Negus of Abyssinia, who had prayed towards a different qibla than their own (based on Ibn 'Abbas and 'Ata').

- اینکه یهودیان پرسیدند که چرا قبله مسلمانان از بیت المقدس تغییر کرده است (بر اساس روایت ابن ابی طلحه).

- That the Jews asked, why the qibla of the Muslims had been changed from bait al-maqdis (based on Ibn Abi Talha).

ر.ک. واحدی، همان، ص ۲۱. همه‌ی این‌ها این دیدگاه را تأیید می‌کند (که کِی. مراد به‌ویژه توجه مرا به آن جلب کرد) که بر پایه‌ی زرکشی (سیوطی، لباب النقول، تونس، ۱۹۸۱، ص ۷) استوار است: وقتی صحابه‌ی پیامبر ﷺ دربارهٔ آیه‌ای از قرآن سخن می‌گفتند و می‌گفتند «دربارهٔ فلان چیز نازل شده است» (نزلت فی کذا)، خود را به روایت یک «سبب» واحد برای نزول آیه محدود نمی‌کردند، بلکه به «موقعیت‌هایی» اشاره داشتند که آن آیات خاص در زمان حیات پیامبر ﷺ بر آن‌ها منطبق دانسته می‌شد، در حالی که زمان نخستین نزول آیه ممکن است بسیار پیش‌تر بوده باشد. در این امر، فهم و تفسیر پیام قرآن گشایش‌های بزرگی دارد. با در نظر گرفتن این سبب نزول، نمی‌توان به این نتیجهٔ نادرست رسید که جهت روی آوردن به نماز بی‌اهمیت است. با این حال، عالمان می‌گویند که این آیه، اشتباه کسانی را که ناخواسته و در شرایط دشوار نتوانسته‌اند قبلهٔ درست را رعایت کنند، می‌بخشد.

See Wahidi, op.cit., p.21. All this supports the view (to which in particular K. Murad drew my attention) of Suyuti based on Zarkashi (Suyuti, Lubab an nuzul, Tunis, 1981, p.7.) that when the suhaba of the Prophet spoke about an aya of the Qur'an, saying 'It was revealed concerning ...'(nazalat fi kadha) they do not restrict themselves to narrating a single 'cause' for the revelation of an aya but rather refer to the 'situations' to which particular verses where found applicable during the lifetime of the Prophet while the occasion of the first revelation of the aya may have been much earlier. In this lie great avenues for understanding and tafsir of the Qur'anic message.] Taking into account this reason for the revelation one cannot come to the wrong conclusion that it is unimportant where to turn in prayer. The scholars say however that this verse excuses the mistake of those who un-willingly and under adverse circumstances fail to observe the correct qibla.

مشهور اسباب نزول از یاران معتبر پیامبر محمد ﷺ به ما رسیده است. تنها گزارش‌هایی را می‌توان کاملاً قابل اعتماد دانست که صحیح باشند، همان‌گونه که در علم حدیث به‌طور کلی چنین است. شرط خاصی که در اینجا نیز وجود دارد این است که کسی که آن را نقل می‌کند باید در زمان و هنگام واقعه (نزول وحی) حضور داشته باشد. [واحدی، ص ۴.] گزارش‌هایی که تنها از تابعین باشند و به پیامبر ﷺ و یاران ایشان نرسند، ضعیف (ضعیف) به شمار می‌آیند. از این رو نمی‌توان صرفِ نظر نویسندگان یا افراد را پذیرفت که فلان آیه احتمالاً در فلان مناسبت نازل شده است. بلکه باید دقیقاً دانست چه کسی این واقعه را روایت کرده، آیا خود او حضور داشته، و چه کسی آن را به ما رسانده است.

The well-known asbab al-nuzul have been related to us by the reliable Companions of the Prophet Muhammad. Only reports which are sahih can be considered fully reliable, as is the case in the science of hadith generally. A particular condition here is also that the person who relates it should have been present at the time and occasion of the event (the revelation). [Wahidi. p.4.] Reports from tab'iun only, not going back to the Prophet and his Companions are to be considered weak (da'if). Hence one cannot accept the mere opinion of writers or people that such and such verse might have been revealed on such and such occasion. Rather one needs to know exactly who related this incident, whether he himself was present, and who transmitted it to us.

دو نوع روایت درباره‌ی أسباب النزول وجود دارد:

There are two kinds of reports on asbab al-nuzul:

گزارش‌های قطعی

 Definite reports.

احادیثِ ظنّی

 Probable reports.

در نوع نخست (قطعی)، راوی به روشنی نشان می‌دهد که رویدادی که نقل می‌کند، سبب نزول است.

In the first kind (definite) the narrator clearly indicates that the event he relates is the sabab al-nuzul.

از ابن عباس روایت است که آیهٔ «أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ» {اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر را و صاحبان امر از خودتان را} (نساء: ۵۹) در باره‌ی عبدالله بن حذافة بن قیس بن عدی نازل شد، هنگامی که پیامبر ﷺ او را به فرماندهی یک سریه (دسته‌ی نظامی کوچک) گمارد. [البخاری، ج ۶، ش ۱۰۸.] در نوع دوم (احتمالی) راوی به‌روشنی بیان نمی‌کند که رویدادِ نقل‌شده سبب نزول است، بلکه این احتمال را مطرح می‌کند.

Narrated Ibn 'Abbas: the verse 'Obey Allah and obey the apostle and those of you (Muslims) who are in authority ...' (4: 59) was revealed in connection with 'Abdullah bin Hudafa bin Qais bin 'Adi when the Prophet appointed him as the commander of a sariyya (army detachment). [Bukhari, VI, No. 108.] In the second kind (probable) the narrator does not indicate clearly that the event narrated is the sabab al-nuzul, but suggests this probability.

در نوع دوم (احتمالی)، راوی به روشنی نشان نمی‌دهد که رویدادِ نقل‌شده سببِ نزول است، بلکه این احتمال را مطرح می‌کند.

In the second kind (probable) the narrator does not indicate clearly that the event narrated is the sabab al-nuzul, but suggests this probability.

روایت شده از عروه: زبیر با مردی از انصار بر سر آبی که از کوهستان در حَرّه جاری می‌شد، نزاع کرد. پیامبر ﷺ فرمود: ای زبیر، زمینت را آبیاری کن و سپس آب را به زمین همسایه‌ات روان ساز. آن مرد انصاری گفت: ای فرستادهٔ خدا، (این حکم) به خاطر آن است که او پسرعمهٔ توست؟ در این هنگام چهرهٔ پیامبر ﷺ از خشم سرخ شد و فرمود: ای زبیر، زمینت را آبیاری کن و سپس آب را نگه‌دار تا زمین تا دیوارها پر شود، و آنگاه آن را به همسایه‌ات روان ساز. پس پیامبر ﷺ به زبیر اجازه داد که حق کامل خود را بگیرد، پس از آنکه آن مرد انصاری خشم ایشان را برانگیخت.

Narrated 'Urwa: Az-Zubair quarreled with a man from the Ansar because of a natural mountainous stream at Al-Harra. The Prophet said: O Zubair, irrigate (your land) and then let the water flow to your neighbor. The Ansar said: O Allah's apostle (this is because) he is your cousin? At that the Prophet's face became red (with anger) and he said: O Zubair. Irrigate (your land) and then withhold the water till it fills the land up to the walls and then let if flow to your neighbor. So the Prophet enabled Az-Zubair to take his full right after the Ansari provoked his anger.

سه نوع «سبب» وجود دارد که به نزول آیات خاصی از قرآن کریم مربوط می‌شود:

There are three kinds of 'reasons' which are connected with revelation of particular passages from the Qur'an:

نزولِ وحی در پاسخ به یک رویداد یا وضعیتی کلی

 Revelation in response to an event or a general situation.

نزولِ وحی در پاسخ به پرسشی که از سوی کسی مطرح شده بود.

 Revelation in response to a particular question that has been asked by someone.

وحی به دلایل دیگری که برای ما شناخته شده است یا نیست.

 Revelation for other reasons, known or not known to us.

از ابن عباس روایت است: پیامبر ﷺ به سوی بطحاء بیرون رفت، بر کوه بالا رفت و فریاد زد:

Narrated Ibn 'Abbas: The Prophet went out towards Al-Batha' and ascended the mountain and shouted:

«یا صباحاه»، پس قریش گرد او جمع شدند. او فرمود: «آیا می‌بینید؟ اگر به شما بگویم که دشمنی صبح یا عصر به شما حمله خواهد کرد، آیا باور می‌کنید؟» گفتند: «بله».

'O Sabahah', so the Quraish people gathered around him. He said: 'Do you see? If I tell you that an enemy is going to attack you in the morning or in the evening, will you believe me?' They replied: 'Yes'.

او گفت: «پس من برای شما هشداردهندهٔ آشکاری هستم از عذابی سخت که در پیش است». ابولهب گفت: «آیا به همین خاطر ما را گرد آوردی؟ نابود شوی!» سپس خداوند فرو فرستاد: «نابود باد دو دست ابولهب» (سورهٔ المسد، آیهٔ ۱). [البخاری، ج ۶، ش ۴۹۶.] سورهٔ مربوط به ابولهب در پاسخ به همین رویداد نازل شد، آنگاه که ابولهب گفت: «نابود شوی!»

He said- 'Then I am a plain Warner to you of a coming severe punishment'. Abu Lahab said: 'Is it for this reason that you have gathered us? May you perish!' Then Allah revealed 'Perish the hands of Abu Lahab' (Sura 111: verse 1). [Bukhari, VI, No. 496.] The Sura concerning Abu Lahab was revealed in response to this event, when Abu Lahab said: 'May you perish!'

آیهٔ ۲:۱۵۸ سورهٔ البقره دربارهٔ صفا و مروه در پاسخ به وضعیت خاصی در مکه در زمان پیامبر ﷺ نازل شد.

Sura 2:158 concerning Safa and Marwa was revealed in response to a particular situation in Makka during the time of the Prophet.

از عروه روایت است: از عایشه (رضی الله عنها) درباره سعی میان صفا و مروه پرسیدم. او گفت: «از آنجا که بت منات که در مُشَلَّل قرار داشت، به احترام آن، کسانی که به نام آن احرام می‌بستند، میان صفا و مروه سعی نمی‌کردند (زیرا میان این دو کوه دو بت دیگر نیز قرار داشت). پس خداوند نازل کرد: "همانا صفا و مروه از شعائر الهی‌اند."» پس از آن، رسول خدا ﷺ و مسلمانان میان آن دو سعی می‌کردند. سفیان گفت:

Narrated 'Urwa: I asked 'A'isha (regarding the Sa'i between As-Safa and Al-Marwa). She said: 'Out of reverence to the idol Manat which was placed in Al-Mushallal those who used to assume Ihram in its name, used not to perform Sa'i between As-Safa and Al-Marwa (because there were two other idols between these two hills). So Allah revealed: Verily As.-Safa and Al-Marwa are among the symbols of Allah.' Thereupon Allah's apostle and the Muslims used to perform Sa'i (between them). Sufyan said:

بت منات در مُشَلَّل در قُدَید بود. عایشه افزود: «این آیه در رابطه با انصار نازل شد. آنان و (قبیلهٔ) غسّان پیش از پذیرش اسلام، به نام منات احرام می‌بستند.» عایشه افزود: «مردانی از انصار بودند که به نام منات که بتی میان مکه و مدینه بود، احرام می‌بستند. گفتند: ای رسول خدا ﷺ! ما از سر احترام به منات، میان صفا و مروه سعی نمی‌کردیم.» [بخاری، ج ۶، ش ۴۴۹۶]

The (idol) Manat was at Al-Mushallal in Qudaid. 'A'isha added: 'The verse was revealed in connection with the Ansar. They and (the tribe of) Ghassan used to assume Ihram in the name of Manat before they embraced Islam'. 'A'isha added 'There were men from the Ansar who used to assume Ihram in the name of Manat which was an idol between Makka and Medina. They said, O Allah's Apostle! We used not to perform the Tawaf (sa'i) between As-Safa and Al-Marwa out of reverence to Manat. ' [Bukhari, VI, No.

۳۸۴؛ همچنین شماره‌های ۲۲ و ۲۳. در پاسخ به این وضعیت، آیهٔ {إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّهِ} [البقرة: ۱۵۸] نازل شد.

384; also Nos. 22. 23.] In response to this situation 2: 158 was revealed.

بارها مسلمانان پرسش‌هایی درباره‌ی باورهای اسلامی و شیوه‌ی زندگی اسلامی از پیامبر ﷺ می‌پرسیدند.

On many occasions the Muslims addressed questions to the Prophet concerning Islamic beliefs and the Islamic way of life.

یکی از بسیاری از مواردی که وحیی در پاسخ به چنین پرسشی از پیامبر نازل شد، سورۀ النساء، آیۀ ۴ است.11

An example of the many occasions when a revelation was revealed in response to such a question posed to the Prophet is Sura 4:11

از جابر روایت است: پیامبر ﷺ و ابوبکر پیاده برای عیادت من (در هنگام بیماری‌ام) به منزل بنی سلمه آمدند. پیامبر ﷺ مرا بیهوش یافت، پس آب خواست، با آن وضو گرفت و مقداری از آن آب را بر من پاشید. به هوش آمدم و گفتم: ای رسول خدا ﷺ! درباره مالم چه دستوری می‌دهید؟ پس این آیه نازل شد: «خداوند درباره فرزندانتان به شما سفارش می‌کند» (نساء: ۱۱). [بخاری، ج ۶، ش ۱۰۱.] آیه مورد نظر مربوط به ارث است و احکام ارث فرزندان را چنین بیان می‌کند:

Narrated Jabir: The Prophet and Abu Bakr came on foot to pay me a visit (during my illness) at Banu Salama's (dwellings). The Prophet found me unconscious, so he asked for water and performed the ablution from it and sprinkled some water over me. I came to my senses and said O Allah's apostle! What do you order me to do as regards my wealth? So there was revealed 'Allah commands you as regards your children's (inheritance)' (4: 11). [Bukhari, VI, No. 101.] The verse in question is concerned with inheritance and explains the rules of inheritance for children as follows:

خداوند (اینگونه) درباره ارث فرزندانتان به شما دستور می‌دهد: «برای پسر، سهمی برابر با سهم دو دختر است؛ اگر فقط دختر باشند، دو نفر یا بیشتر، سهمشان دو سوم ارث است. و اگر فقط یک نفر باشد، سهمش نصف است ...» (۴:۱۱).

God (thus) directs you as regards your children's (inheritance): 'To the male a portion equal to that of two females: if only daughters, two or more, their share is two-thirds of the inheritance. If only one, her share is half ...' (4:11).

در مواقع دیگر، خود پیامبر ﷺ پرسش‌هایی مطرح می‌کردند. سورهٔ مریم، آیهٔ ۶۴ در پاسخ به چنین پرسشی که پیامبر محمد ﷺ مطرح کرده بودند نازل شد:

On other occasions, the Prophet himself asked questions. Sura 19: 64 was revealed in response to such a question by the Prophet Muhammad:

از ابن عباس روایت شده است: پیامبر ﷺ به جبرئیل فرمود: «چه چیزی تو را از اینکه بیشتر از اکنون به ما سر بزنی بازمی‌دارد؟» پس این آیه نازل شد: «و ما فرود نمی‌آییم مگر به فرمان پروردگارت. آنچه پیش روی ماست و آنچه پشت سر ماست و آنچه میان این دو است، از آنِ اوست...» (مریم: ۶۴). [Bukhari, VI, No. 255.]

Narrated Ibn 'Abbas: The Prophet said to the Angel Gabriel, What prevents you from visiting us more often than you visit us now? So there was revealed: 'And we (angels) descend not but by the command of your Lord. To Him belongs what is before us and what is behind us ...' (19: 64).' [Bukhari, VI, No. 255.]

در بسیاری از موارد، وحی نازل می‌شد و راهنمایی‌هایی درباره پرسش‌های عمومی که در جامعه مسلمانان پیش می‌آمد ارائه می‌داد.

There are numerous occasions when revelation was sent down providing guidance concerning general questions that had arisen in the Muslim community.

از ثابت روایت است که از انس نقل کرد: در میان یهودیان، هرگاه زنی حائض می‌شد، با او غذا نمی‌خوردند و در خانه‌هایشان با او زندگی نمی‌کردند؛ پس اصحاب پیامبر ﷺ

Thabit narrated from Anas: Among the Jews, when a woman menstruated, they did not dine with her, nor did they live with them in their houses; so the Companions of the apostle (may peace be upon him)

از پیامبر ﷺ پرسیدند و خداوند متعال نازل فرمود: «و از تو درباره حیض می‌پرسند. بگو: آن آلودگی است، پس در ایام حیض از زنان کناره‌گیری کنید» تا پایان آیه (قرآن ۲: ۲۲۲). فرستاده خدا ﷺ فرمود: «هر کاری جز آمیزش انجام دهید...» [مسلم، ج ۱، ش ۵۹۲]. این روایت همچنین نمونه خوبی است از اینکه پیامبر ﷺ خود، هنگامی که چنین پرسش‌هایی پیش می‌آمد، معانی وحی را توضیح می‌دادند.

asked the apostle (may peace be upon him) and Allah the Exalted revealed: 'And they ask you about menstruation: say it is a pollution, so keep away from women during menstruation' to the end (Qur'an 2: 222). The messenger of Allah (may peace be upon him) said: Do everything except intercourse ... [Muslim, I. No. 592.] This report is also a good example of how the Prophet himself explained the meanings of the revelation when such questions arose.

غالباً ایک عمومی حکم جو قرآنی وحی کا حصہ بنا، پہلے کسی خاص شخص کے حالات یا ضرورت کے جواب میں نازل ہوا، جیسے سورۃ البقرہ، آیت 196 کی مثال میں:

Often a general rule which became part of the Qur'anic revelation, was first revealed in response to the circumstances or needs of a particular person, e.g. Sura 2:196:

... و اگر کسی از شما بیمار باشد یا در سرش آزاری داشته باشد (که تراشیدن سر را ایجاب کند)، باید به عنوان فدیه یا روزه بگیرد یا اطعام مسکین کند یا قربانی بدهد ...{ کعب بن عُجرہ گفت: این آیه درباره‌ی من نازل شد. در سرم شپش بود و این موضوع را به پیامبر ﷺ عرض کردم، و ایشان فرمود: سرت را بتراش و به عنوان کفاره سه روز روزه بگیر یا قربانی کن یا شش مسکین را اطعام کن، برای هر مسکین یک صاع. [مسلم، ۲، شماره‌های ۲۷۳۵، ۲۷۳۸، ۲۷۳۹؛ واحدی، همان منبع، ص ۳۱. یک صاع پیمانه‌ای حجمی است به اندازه‌ی تقریبی ۲٫۶ کیلوگرم.] این نیز نمونه‌ای دیگر است از اینکه خود پیامبر ﷺ نزول وحی را به تفصیل تبیین می‌کردند. در موارد دیگر، چنین وحیی جز درباره‌ی همان شخص مصداق نداشت. بهترین نمونه‌ی چنین وحیی سوره‌ی مسد (۱۱۱) است که پیش‌تر به آن اشاره شد. نمونه‌های دیگر، اشارات به پیامبر محمد ﷺ در قرآن است، مانند سوره‌ی ۷۵، آیه‌ی ۱۶:

'... And if any of you is ill, or has an ailment in his scalp (necessitating shaving) he should in compensation either fast or feed the poor or offer sacrifice ...' Ka'b bin 'Ujra said this verse - and if one of you is ill or has an ailment in his scalp, - was revealed concerning me. I had lice on my head and I mentioned this to the Prophet and he said: Shave (your head) and compensate by fasting three days or a sacrifice or feed six poor, for each poor one Sa'. [Muslim, II, Nos. 2735, 2738, 2739; Wahidi, op.cit., p.31. One sa' is a cubic measure of approx. 2.6 kg.] This is again an example of the Prophet himself explaining the revelation in detail. At other times such revelation could not be applied but to the respective person. The best example of such a revelation is Sura Lahab (111) already referred to above. Other examples are references to the Prophet Muhammad in the Qur’an, such as e.g. Sura 75: 16:

از ابن عباس روایت شده است (درباره گفته خداوند): «زبانت را به آن [قرآن] حرکت مده تا به شتاب آن را فرا گیری».

Narrated Ibn 'Abbas (as regards Allah's statement) 'Move not your tongue concerning (the Qur'an)

«تا با آن شتاب کنی» (۷۵:۱۶). وقتی جبرئیل فرشته وحی الهی را بر رسول خدا ﷺ نازل می‌کرد، ایشان زبان و لب‌های خود را حرکت می‌داد، و این مرحله برای ایشان بسیار دشوار بود، و آن حرکت نشان می‌داد که وحی در حال نازل شدن است. پس خداوند در سورۀ القیامه که با این آیات آغاز می‌شود نازل فرمود: «سوگند می‌خورم به روز قیامت...» و آیات: «زبان خود را به قرآن حرکت مده تا با آن شتاب کنی. گردآوری آن در سینۀ تو و خواندنش بر تو بر عهدۀ ماست» (۷۵:۱۶-۱۷). [Bukhari. VI. No. 451.]

to make haste therewith' (75:16). When the Angel Gabriel revealed the divine inspiration to Allah's Apostle he moved his tongue and lips, and that stage used to be very hard for him, and that movement indicated that revelation was taking place. So Allah revealed in Sura al-qiyama which begins: 'I do swear by the Day of Resurrection ...' The Verses: 'Move not your tongue concerning (the Qur'an) to make haste therewith. It is for us to collect it (Qur'an) in your mind and give you the ability to recite it by heart' (75:16-17). [Bukhari. VI. No. 451.]

از گزارش‌های صحابه چنین برمی‌آید که برخی آیات قرآن در پاسخ به بیش از یک رویداد، وضعیت یا پرسش نازل شده‌اند، یا کاربرد یک آیهٔ مشخص از قرآن به بیش از یک مورد خاص مربوط بوده است، همان‌گونه که در بالا اشاره شد.

From the reports of the sahaba it appears that particular passages of the Qur'an were revealed in response to more than one event, situation or question, or that the application of a particular passage of the Qur'an was for more than one particular occasion, as pointed out above.

Examples:

Examples:

سورۀ الإخلاص (۱۱۲) نخست در پاسخ به مشرکان مکه پیش از هجرت نازل شد، و دوم در پاسخ به اهل کتاب که پس از هجرت در مدینه با آنان روبه‌رو شدند. [الإتقان، ج ۱، ص ۳۵؛ الواحدی، همان، صص ۲۶۲-۲۶۳.] مثال دیگر سورۀ ۹، آیۀ ۱۱۳ است:

Sura al-ikhlas (112) firstly responds to the mushrikun in Makka before the hijra, and secondly to the ahl al-kitab encountered in Madina after the hijra. [Itqan, I, p.35; Wahidi, op.cit., pp.262-3.] Another example is Sura 9: 113:

این آیه در ابتدا در ارتباط با مرگ عموی پیامبر، ابوطالب، نازل شد، هنگامی که محمد ﷺ فرمود: «تا زمانی که از این کار بازداشته نشده‌ام، همچنان برای تو آمرزش خواهم خواست».

This aya was revealed firstly in connection with the death of the Prophet's uncle Abu Talib, where Muhammad said 'I will keep on asking (Allah for) forgiveness for you unless I am forbidden to do so'.

سپس این آیه نازل شد: «شایسته نیست که پیامبر و کسانی که ایمان آورده‌اند برای مشرکان آمرزش بخواهند، هرچند خویشاوند باشند، پس از آنکه برایشان روشن شده که ایشان اهل دوزخ‌اند.» [بخاری، ج ۶، ش ۱۹۷.] واقعهٔ دیگری که نقل شده این است که صحابه، و به‌ویژه عمر بن خطاب، پیامبر ﷺ را هنگام زیارت قبرستان در حال گریستن یافتند. پیامبر ﷺ توضیح داد که به زیارت قبر مادرش رفته و از پروردگارش اجازه خواسته بود که او را زیارت کند و این اجازه به او داده شد، و همچنین از پروردگارش اجازه خواسته بود که برای آمرزش مادرش دعا کند، اما این اجازه به او داده نشد و آن آیهٔ یادشده نازل شده بود. [Wahidi, op. cit., p. 152.]

Then there was revealed: it is not fitting for the Prophet and those who believe that they should pray for forgiveness for pagans, even though they be of kin, after it has become clear to them that they are the companions of the Fire. [Bukhari, VI, No. 197.] The other occasion reported is when the Companions and in particular 'Umar b. al-Khattab found the Prophet shedding tears when he visited the graveyard. The Prophet explained that he had visited his mother's grave and that he had asked his Lord's permission to visit it which had been granted to him and that he had also asked his Lord's permission to pray for her forgiveness which had not been granted to him and the above aya had been revealed. [Wahidi, op. cit., p. 152.]

یکی از نمونه‌های شناخته‌شده برای چند وحی که به یک واقعهٔ مشخص مربوط می‌شوند، سه آیه است که بنا بر روایات معتبر، در پاسخ به پرسش ام سلمه نازل شدند؛ او پرسید که آیا در قرآن فقط از مردان به عنوان کسانی که پاداش داده می‌شوند یاد شده، یا این‌که چرا چنین است. به روایت حاکم و ترمذی، آیات ۳:۱۹۵ و ۴:۳۲ ...

A well-known example for several revelations, which are connected with one particular circumstance, are three verses which according to reliable reports, came down in response to the question of Umm Salama, whether or why only the men had been referred to in the Qur'an, as being rewarded. According to Al-Hakim and Tirmidhi the verses 3:195, 4: 32

و آیات ۳۳:۳۵ در پاسخ به این پرسش نازل شد:

and 33:35 were revealed in response to this question:

«پس پروردگارشان دعای آنان را پذیرفت و پاسخشان داد: هرگز کار هیچ‌یک از شما را، چه مرد و چه زن، ضایع نمی‌گردانم؛ شما همه از یکدیگرید. کسانی که هجرت کردند و از خانه‌هایشان بیرون رانده شدند، و در راه من آزار دیدند، و جنگیدند و کشته شدند، قطعاً گناهانشان را از آنان می‌زدایم و ایشان را به باغ‌هایی درمی‌آورم که از زیر آن‌ها نهرها جاری است؛ این پاداشی است از جانب خداوند، و نزد خداوند است بهترین پاداش‌ها». {فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ ۚ بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ ۖ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِن دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ۚ ثَوَابًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ} (آل عمران: ۱۹۵)

'And their Lord has accepted of them and answered them: Never will I suffer to be lost the work of any of you be he male or female: Ye are members, one of another: those who have left their homes, or have been driven out therefrom, or suffered harm in My cause, or fought or been slain - verily I will blot out from them their iniquities and admit them into gardens with rivers flowing beneath; a reward from the presence of God and from His presence is the best of rewards' (3: 195).

«وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبُوا ۖ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا اكْتَسَبْنَ ۚ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِن فَضْلِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا» (النساء: ۳۲)

'And in no wise covet those things in which God has bestowed His gifts more freely on some of you than on others; to men is allotted what they earn and to women what they earn: but ask God of His bounty for God has full knowledge of all things' (4: 32).

برای مردان و زنان مسلمان، برای مردان و زنان مؤمن، برای مردان و زنان فرمانبردار، برای مردان و زنان راستگو، برای مردان و زنان شکیبا و پایدار، برای مردان و زنان فروتن، برای مردان و زنان صدقه‌دهنده، برای مردان و زنان روزه‌دار، برای مردان و زنان پاکدامن، و برای مردان و زنان بسیارذکر خدا - خداوند برای ایشان آمرزش و پاداشی بزرگ آماده کرده است» (۳۳:۳۵). [Salih, op cit., p. 148]

و همچنین پیش میآید که اصحاب پیامبر ﷺ هنگام یادکردن از یک وحی، درباره سبب نزول آن با یکدیگر اختلاف نظر داشتند. این به آن دلیل است که، همانگونه که پیشتر نشان داده شد، برای یک آیه خاص اسباب نزول گوناگونی وجود داشته و هر یک از کسانی که شرایط نزول را نقل کردهاند، تنها در یکی از آن موقعیتهای گوناگون حضور داشته است.

It also occurs that the Companions of the Prophet when mentioning a revelation, differed in their views about its sabab al-nuzul. This is due to the fact that as already shown above there have been various asbab for one particular revelation, and each of the persons reporting the circumstances had been present only on one of the various occasions.

در غیر این صورت، باید دیدگاه‌های گوناگون درباره یک نزول واحد را بر پایه قواعد علوم حدیث و به‌صورت مستقل سنجید، و در نهایت یکی از آن‌ها قوی‌تر از دیگران به نظر خواهد رسید.

Otherwise several views about the same revelation have to be judged on their merits according to the rules of 'ulum al- ,hadith, and one of them will be found to be stronger than the others.

دو روایت درباره نزول سوره ۱۷، آیه ۸۵ وجود دارد:

There are two reports concerning the revelation of Sura 17: 85:

بر اساس روایت ابن عباس که در ترمذی نقل شده، قریش از یهودیان خواستند چیزی به آنان بدهند که بتوانند درباره‌اش از پیامبر ﷺ بپرسند، و یهودیان به آنان توصیه کردند که درباره روح بپرسند. سپس آیه ۱۷:۸۵ نازل شد.

According to Ibn 'Abbas, as reported in Tirmidhi, the Quraish asked the Jews to give them something they could ask the Prophet about and they were advised to ask about the Spirit (al-ruh). Then the aya 17:85 was revealed.

از ابن مسعود، به روایت بخاری، نقل است که گفت: در حالی که با پیامبر ﷺ در کشتزاری بودم و او بر ساقهٔ برگ نخل تکیه داده بود، یهودیانی از کنارش گذشتند. برخی از آنان به دیگران گفتند: از او دربارهٔ روح بپرسید. برخی گفتند: چه چیز شما را وادار می‌کند که از او دربارهٔ آن بپرسید؟ دیگران گفتند: (نپرسید) مبادا پاسخی به شما دهد که خوشتان نیاید، اما گفتند: بپرسید. پس از او دربارهٔ روح پرسیدند. پیامبر ﷺ خاموش ماند و هیچ پاسخی به ایشان نداد. دانستم که بر او وحی نازل می‌شود، پس در جای خود ماندم. چون وحی فرود آمد، پیامبر ﷺ فرمود: «از تو دربارهٔ روح می‌پرسند. بگو: "روح" از امر پروردگار من است و از دانش، جز اندکی به شما داده نشده است» (اسراء: ۸۵).

From Ibn Mas'ud, as reported in Bukhari, it is related that he said: While I was in the company of the Prophet on a farm, and he was reclining on a palm leaf stalk, some Jews passed by. Some of them said to the others: Ask him about the Spirit. Some of them said: What urges you to ask him about it. Others said: (Don't) lest he should give you a reply which you dislike, but they said, Ask him. So they asked him about the Spirit. The Prophet kept quiet and did not give them any answer. I knew that he was being divinely inspired so I stayed at my place. When the divine inspiration had been revealed, the Prophet said 'They ask you (O Muhammad) concerning the Spirit. Say: "the Spirit", its knowledge is with my Lord and from the knowledge it is only a little that has been given to you (mankind)' (17:

دیگر پرسش مستقیماً به حوزه تفسیر مربوط می‌شود، اما همچنان با أسباب النزول پیوند دارد. هنگامی که شخص از سبب نزول آگاه است، باید همچنان تعیین شود که آیه، دلالت خاص بر همان واقعه‌ای دارد که نزول با آن مرتبط بوده، یا دلالتی عام دارد و همه مسلمانان در همه زمان‌ها باید آن را به کار بندند.

Another question leads directly to the field of tafsir, but is still connected with asbab al-nuzul. When one knows about the sabab al-nuzul, it is still to be decided whether the revelation has a specific implication for the particular occasion it was connected with, or whether it is of general implication and needs to be applied by all Muslims at all times.

«و اما دزد، چه مرد و چه زن، دستانشان را قطع کنید: کیفری عبرت‌آموز از جانب خدا برای جرمشان؛ و خداوند توانایی شکست‌ناپذیر است.»

'As to the thief, male or female, cut off his or her hands: a punishment by way of example, from God, for their crime: and God is exalted in power' (5: 41).

این آیه، هرچند دربارهٔ شخص خاصی نازل شد که زرهی را دزدیده بود و بر اساس آن مجازات شد، حکمی عمومی دارد. [نگا: واحدی، همان منبع، ص ۱۱۱؛ همچنین تفسیر ابن الجوزی، بیروت، ۱۹۶۴، ج ۲، ص ۳۴۸.]

This verse although it was revealed concerning a specific person who had stolen a piece of armor and had been punished accordingly, is of general application. [See Wahidi, op.cit., p.111; also Tafsir Ibn al-Jauzi, Beirut, 1964, Vol.II, p.348.]

در برخی موارد، علما زمینه و پس‌زمینهٔ برخی رویدادهایی را که در قرآن نقل شده‌اند، برای ما بیان کرده‌اند.

In some cases scholars have provided us with the background of certain events that have been narrated in the Qur'an.

بدیهی است که چنین اطلاعاتی در حوزهٔ اسباب النزول قرار نمی‌گیرند. هرچند ممکن است به فهم پیام وحی کمک کنند، اما به شکل مستقیم و معتبر به سبب بلافصل یا علت نزول آیه مربوط نمی‌شوند.

Obviously, however, such information does not belong to the field of asbab al-nuzul. Although it may help to understand the message of the revelation, it is not related in a direct and reliable way, showing immediate reason for or the occasion of the revelation.

﴿أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ﴾ (۱۰۵:۱)

'Seest thou not how thy Lord dealt with the companions of the elephant?' (105:1).

این عبارت از کتاب تفسیر، هرچند درباره‌ی زمینه‌ی وقوع حادثه‌ای که در سوره آمده اطلاعاتی دارد، از دانش اسباب النزول به شمار نمی‌آید.

The following passage from a book of tafsir, although it contains information about the background of the event narrated in the sura, does not belong to the field of asbab al-nuzul:

(اصحاب الفیل) از یمن آمده بودند و قصد داشتند کعبه را ویران کنند. آنان اهل حبشه بودند و فرمانده‌شان ابرهه الاشرم، حبشی، بود. [Tujibi, mukhtasar min tafsir al-Tabari, Cairo, 1970, II, p.529.]

(The companions of the elephant) had come from the Yemen and wanted to destroy the Ka'ba (they were) from Abyssinia and their leader was Abraha al-Ashram, the Abyssinian. [Tujibi, mukhtasar min tafsir al-Tabari, Cairo, 1970, II, p.529.]

شاخهای از علوم قرآن که به أسباب النزول مربوط است، یکی از مهمترین زمینههای دانش برای فهم و تفسیر درست وحی قرآنی است. پیام قرآن هدایتی برای همه زمانهاست.

The branch of 'ulum al-Qur’an concerned with the asbab al-nuzul is one of the most important areas of knowledge for the proper understanding and explanation of the Qur'anic revelation. The message of the Qur'an is guidance for all times.

اما آیات آن در نقاط زمانی مشخصی از تاریخ و در شرایط خاصی نازل شدند.

However its ayat were revealed at particular points of time in history and in particular circumstances.

یکی از گام‌های بسیار مهم در تفسیر معنادار، تمایز میان آن بخشی است که صرفاً به رویداد تاریخی مربوط است و آن بخشی که، با اینکه به رویداد تاریخی پیوند دارد، پیامدهای گسترده‌تری نیز دارد. دانش اسباب النزول به این تمایز کمک می‌کند، از این راه که:

One of the most crucial steps in meaningful interpretation is to distinguish between that part which is attached solely to the historical event and that part, which, although attached to the historical event, also has wider implications. The knowledge of asbab al-nuzul helps to distinguish between these two by:

توضیح وقایع و شرایطی که با نزول برخی آیات مرتبط است.

 Clarifying the events and circumstances, which are connected with the revelation of certain ayat.

نشان دادنِ کاربردِ چنین آیاتی با اشاره به موقعیت‌هایی که یارانِ پیامبر ﷺ آن‌ها را مناسب و قابلِ اجرا می‌دانستند.

 Illustrating the application of such ayat by referring to situations, when the Companions of the Prophet found them proper and applicable.