سامویل پی. هنټینګټن په خپل کتاب «د تمدنونو ټکر» کې یادونه کوي چې روحاني او دنیوي واکمنۍ تر منځ جلا والی د لویدیځ تمدن له اصلي ځانګړتیاوو څخه دی. دا جلا والی د لویدیځ تمدن جوهر ګڼل کیږي. هنټینګټن وایي: «د واک دې ویش د لویدیځ کې د آزادۍ په پراختیا کې بې‌حده مرسته وکړه.» هغه نور هم وايي: «تاریخي پلوه امریکايي ملي هویت له کلتوري پلوه د لویدیځ تمدن له میراث او له سیاسي پلوه د امریکایي عقیدې د اصولو لخوا تعریف شوی دی، چې امریکایان پرې په ډیره کچه سره متفق دي: آزادي، ډیموکراسي، انفرادیت، د قانون مخې ته مساوات، قانون اساسي اصول، ملکیت خصوصي.» هنټینګټن لیکي: «اروپا، لکه څنګه چې آرتر ایم. شلیسینجر جونیر ویلي دي، «سرچینه — ځانګړې سرچینه» د «د انفرادي آزادۍ، سیاسي ډیموکراسۍ، د قانون حاکمیت، بشري حقونو او کلتوري آزادۍ» نظریاتو ده.... دا اروپايي نظریات دي، نه آسیايي، نه افریقایي، نه منځنۍ ختیځي، مګر یوازې په خپلولو سره.» هنټینګټن بیا وایي: «دا دي لویدیځ تمدن ځانګړی کوي، او لویدیځ تمدن ارزښت لري نه ځکه چې نړیوال دی، بلکې ځکه چې ځانګړی دی.» فیلیپ نیمو په خپل کتاب «لویدیځ څه دی؟» (فرانسوي: Qu'est-ce que l'Occident?) کې وایي: «په حقیقت کې، لویدیځ تمدن کیدای شي د خپل ځان تعریف، په هرصورت تقریبي ډول، د اساسي قانون لرونکې دولت، ډیموکراسۍ، فکري آزادۍ، انتقادي عقل، ساینس، او د ملکیت خصوصي اصل پر بنسټ ولاړ ليبرال اقتصاد له مخې وکړي.»

Samuel P. Huntington mentions in his book, The Clash of Civilization that the separation between spiritual and temporal authority is amongst the main features of the Western civilization. The separation is considered to be the essence of Western civilization. Huntington states, “This division of authority contributed immeasurably to the development of freedom in the West.” He also states, “Historically American national identity has been defined culturally by the heritage of Western civilization and politically by the principles of the American creed on which Americans overwhelmingly agree: liberty, democracy, individualism, equality before the law, constitutionalism, private property.” Huntington wrote, “Europe, as Arthur M. Schlesinger, Jr., has said, is “the source—the unique source” of the “ideas of individual liberty, political democracy, the rule of law, human rights, and cultural freedom.... These are European ideas, not Asian, nor African, nor Middle Eastern ideas, except by adoption.”” Huntington then continues to say, “They make Western civilization unique, and Western civilization is valuable not because it is universal but because it is unique.” Philippe Nemo says in his book, What is the West? (French: Qu'est-ce que I'Occident?) that “As a matter of fact, Western civilization may define itself, by approximation in any case, in terms of the constitutional state, democracy, intellectual freedom, critical reason, science, and the liberal economy rooted in the principle of private property.”.

په خپل کتاب Civilization: The West and the Rest کې نیال فرګوسن د «لوېدیځې تمدن لاسته راوړنو» څخه یادونه کوي: «سرمایه‌داري، ساینس، د قانون حاکمیت او ډیموکراسي». تاریخ‌پوه سر رامسې مویر په ۱۹۳۳ کال کې د Foreign Affairs لپاره په خپل لیکنه کې ویلي: «د فرد هغه آزادي چې خپل ژوند په خپل ډول وکړي، د یوه داسې قانوني سیستم په شتون پورې تړلې ده چې د ټولنې له خوا وساتل شي او کولی شي قوي کسان له دې منع کړي چې خپل ځواک د نورو زیان لپاره وکاروي». د europaeischewerte.info ډیپو خپلې خپرونې «د اروپايي بنسټیزو ارزښتونو تعریف او د دوی اهمیت د نن‌ورځنۍ ټولنې لپاره» کې شپږ بنسټیز اروپايي ارزښتونه بیان کړي دي: بشري فکر، عقلانیت، سیکولریزم، د قانون حاکمیت، ډیموکراسي او بشري حقوق. میلان زافیروفسکي په خپل کتاب The Enlightenment and Its Effects on Modern Society کې ادعا کوي چې هغه ارزښتونه چې لوېدیځ توپیروي او د هغه تمدن بنسټ جوړوي عبارت دي له: «آزادي، مساوات، عدالت، ډیموکراسي، شاملول، بشري حقوق، شرافت، هوساینه او خوشحالي، بشري ژوند، مدني آزادۍ، ساینسي عقلي‌گرایي، ټکنالوژیک او ټولنیز پرمختګ او خوشبینی، اقتصادي سوکالي، آزاد بازارونه، سیکولریزم، کثرت‌گرایي او تنوع، انفرادیت، نړیوالتوب، بشردوستي، او نور دې ته ورته».

In his book, Civilization: The West and the Rest, Niall Ferguson speaks of “the achievements of Western civilization - capitalism, science, the rule of law and democracy.” The historian Sir Ramsay Muir in his essay for Foreign Affairs in 1933, “the freedom of the individual to live his own life in his own way depends upon the existence of a system of law, enforced by the common will, which can restrain the strong from abuse of their strength at the expense of their neighbors.” The repository europaeischewerte.info defined six basic European values in its publication, “Definition of the most basic European Values and their significance for our modern society,” which are humanistic thinking, rationality, secularity, rule of law, democracy and human rights. Milan Zafirovski asserts in his book, The Enlightenment and Its Effects on Modern Society, that the values that distinguish the West, forming the foundation of its civilization, are “liberty, equality, justice, democracy, inclusion, human rights, dignity, well-being and happiness, humane life, civil liberties, scientific rationalism, technological and social progress and optimism, economic prosperity, free markets, secularism, pluralism and diversity, individualism, universalism, humanism, and the like.”.

دا ټول د روښانفکرۍ (Enlightenment) د فکري تحریک او د لویدیځ اروپا د کلتوري انقلاب پایله وه. که موږ هغه څرګندونې ومنو چې د لویدیځ فکر جوهر تعریفوي، او هغه یې د دې سرچینې له ذکر شوو مطالبو سره یوځای کړو، نو کولی شو یو داسې روښانه انځور ورکړو چې د لویدیځ ایډیالوژۍ جوړښتیز بنسټ احاطه کوي، او د هغې د تمدن او کلتور ستنې ښي.

All these were the result of the intellectual movement and cultural revolution of Enlightenment in Western Europe. If we rely on these sayings that define the essence of Western thought, integrating it with what has been mentioned of its origination, we can give a crystallized picture that encapsulates the structural foundation of the Western ideology, delineating the pillars of its civilization and culture.

کلیسا سره د ټکر وروسته، لوپديز فکر داسې یوه پایلې ته ورسېد چې د هغه فکري بنسټ او نظریه جوړوي، او هغه سیکولرizm دی (فرانسوي: Lai’cite). سیکولرizm د کلیسا له زنځیرونو خلاصون، د الهي دین له حکمونو آزادي، او د انسان د عقل تکیه ده، چې د ساینسي میتود سره سمبال وي، ترڅو د لوپديز انسان لپاره، چې په انفرادي او ټولنیز ډول وي، د خپلو ژوند چارو د تنظیم یوه نظام جوړ کړي. په دې ډول آزادي، د هغې فکري، سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو اړخونو سره، د سیکولرizm څخه راڅرګنده شوه. سیکولرizm هغه محوري مفهوم دی چې لوپدیځ پر بنسټ یې د فرد، ټولنې او دولت د چارو د تنظیم نظام خپل تصور جوړ کړی. نو سیکولرizm هم سرچینه ده او هم منزل. په همدې اساس دا فکر د دولت او ملت په توګه لوپدیځ ته مقدس شو. لوپدیځ د دموکراسۍ په توګه چې منلې یې ده، هغه رسمي جوړښت او سیاسي چوکاټ دی چې د آزادۍ مفهوم پالي. ایدیالوژي د یو عقلي نظریې څخه جوړه ده، چې پر بنسټ یې یو نظام راڅرګندیږي. لوپدیزه ایدیالوژي د سیکولرizm نظریې پر بنسټ ولاړه ده، چې پر بنسټ یې دموکراتیک نظام راڅرګندیږي. دا لوپدیزه ایدیالوژي د سرمایه داري په نوم یادیږي، د هغې د خورا مشهور ځانګړتیا له مخې، چې د هغې اقتصادي نظام دی. د سرمایه داري اقتصادي نظام د ملکیت د آزادۍ په نظر ولاړ دی. دا د مشهور فرانسوي عبارت Laissez-faire په واسطه څرګندیږي، چې معنا یې "یې پرېږده" ده. دا د حکومت د اقتصاد کې د لاس وهنې نه کولو ټینګار کوي. د laissez faire عبارت پخپله د فرانسوي عبارت laissez faire et laissez passer څخه راځي، "پرېږده او تېرېږه". دا ځینې وختونه د آزادۍ د خورا مشهور نظر، یا هغه فلسفې له امله چې دا یې زېږوي، لیبرل سرمایه داري هم بلل کېږي.

And after the conflict with the Church, the Western thought reached to a conclusion that forms its intellectual basis and its doctrine, which is, secularism (French: Lai’cite). Secularism means the liberation from the chains of the Church, freedom from the rulings of divine religion and the reliance upon the human mind, equipped with the scientific method, for establishing a system for the Western man, both individually and collectively, to manage the affairs of his life. Thus freedom, in its intellectual, political, economic and societal dimensions, emerged from secularism. Secularism is the pivotal concept on which the West built its conception of the system organizing the affairs of the individual, society and the state. So secularism is both the origin and the destination. Accordingly, this thought became sacred to the West as a state and people. The democracy adopted by the West represents the formal structure and political framework that nurtures the notion of freedom. Ideology comprises of a rational doctrine upon which a system emerges. The Western ideology is based on the doctrine of secularism, upon which the democratic system emerges. This Western ideology is called Capitalism, after its most prominent feature, which is its economic system. Capitalism’s economic system is based on the idea of freedom of ownership. It is encapsulated by the well-known French phrase, Laissez-faire, which means “leave it alone.” It stresses the non-interference of government in the economy. The phrase laissez faire itself comes from the French phrase laissez faire et laissez passer, “Let be and let pass.” It is sometimes called Liberal Capitalism due to its prominent idea of freedom, or the prominent philosophy that produces it.

هغه تمدن چې د ژوند د مفهومونو یوه ټولګه ده چې یوه ملت غوره کړې وي، د لویدیځ تمدن مهم مفهومونه دي چې د لویدیځ انسان یې غوره کړي، د لویدیځ دولت یې عملي کړي دي، چې د هغه ټولنې مرکز دي او د نړۍ په کچه د خپرولو لپاره دي، هغه دا دي:

As for the civilization which is a collection of concepts about life adopted by a nation, the important concepts of the Western civilization, adopted by the Western man and acted upon by the Western state, which are central to its society and for propagating it around the world are:

- سیکولرزم (فرانسوی: Lai'cite) نه، بلکه دا د لویدیځ نظریه ده او د هغه د تمدن بنسټ دی، لکه څنګه چې مخکې بحث شوی و.

- Secularism (French: Lai'cite). It is, as discussed previously, the doctrine of the West and the foundation of its civilization.

- دیموکراسی په خپل شکل او ماهیت کې: یعنې لکه د حکومتولۍ د نورو ډولونو په شان، دې هم ځانګړې ځانګرتیاوې لري، چې د دې په حالت کې د ټاکنو، حاکمیت لرونکو قوانینو او د واکونو د جلا والي پورې اړوندې مسلې شاملې دي. دا یو داسې نظام دی چې د بنسټیزو آزادیو په نوم یادې شوو ارزښتونو پالنه کوي.

- Democracy in its form and substance: i.e. as in any of the forms of ruling, it has specific characteristics, which in its case includes matters related to elections, sovereign laws and separation of powers. It is as a system nurturing values based on the so- called fundamental freedoms.

عقلیت پسندی، یعنی عقل ہر چیز کے بارے میں فیصلہ کرتا ہے۔

- Rationalism, in the sense that the mind judges upon everything.

د فرد او ټولنې ازادي په فکري، سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو اړخونو کې۔

- Individual and public freedom in its intellectual, political, economic and social dimensions.

انفرادیت‌پسندی۔

- Individualism.

- د پلورالیزم په فکري، کلتوري، سیاسي او ټولنیز ابعادو کې

- Pluralism in its intellectual, cultural, political and social dimensions.

د انسان حقونو، چې د اصل له پلوه د مساوات مفهوم او همدارنګه د نارینه او ښځو د به اصطلاح «جنسي مساوات» په نوم د مساوات هغه څانګې هم پکې شاملې دي.

- Human rights, which includes the idea of equality in origin, as well as the idea of equality branching into so-called gender equality.

افادیت پسندی، بحیث یو تصور د ژوند چې د خوښۍ معنا تعریفوي، د هیډونیزم سره د دې اړیکې او د ټولنیز هوساینې سره د دې اړیکې سره، د غایي‌ګرایۍ (ٹیلیولوجیکل) پیمانې پر بنسټ.

- Utilitarianism, as a conception of life that defines the meaning of happiness, along with its relation to both hedonism and social welfare, upon a teleological scale.

جہاں تک ثقافت کا تعلق ہے، جو کہ علم کا مجموعہ ہے، تو مغرب میں اب یہ رواج ہے کہ ثقافت کو علوم کے ساتھ جوڑا جاتا ہے، اور علوم کے درمیان فرق بھی کیا جاتا ہے، جو میدانوں، تخصصات اور نصابوں کے مطابق ہوتا ہے۔ مغربی لوگوں کے ہاں وہ چیز ہے جسے طبعی علوم (Natural science) کہا جاتا ہے، اور اس میں وہ تمام علوم شامل ہیں (جیسے طبیعیات، کیمیا، یا حیاتیات) جو مادے، توانائی اور ان کے باہمی تعلقات و تبدیلیوں سے بحث کرتے ہیں، یا ایسے مظاہر سے جو معروضی طور پر ناپے جا سکتے ہیں۔ صوری علم (Formal science) علم کی وہ شاخ ہے جو صوری زبانوں کے شعبوں کا مطالعہ کرتی ہے، جن کا تعلق صوری نظاموں سے ہے، جیسے منطق، ریاضیات،

As for the culture which is a collective of knowledge, it is prevalent now in the West to use culture with the term sciences, along with separation between the sciences, according to fields, specializations and curricula. The Westerners have what is called natural science which includes any of the sciences (such as physics, chemistry, or biology) that deal with matter, energy, and their interrelations and transformations or with objectively measurable phenomena. Formal science is a branch of science studying formal language disciplines concerned with formal systems, such as logic, mathematics,

د احصائیې، نظري کمپیوټر ساینس، مصنوعي ذکاوت، معلوماتي تیوري، لوبو تیوري، سیستمونو تیوري، د پریکړې تیوري او نظري ژبپوهنې۔ ټولنیز علوم هغه څانګه ده چې د ټولنو او په هغو ټولنو کې د افرادو ترمنځ اړیکو مطالعې ته وقف ده۔ د ټولنپوهنې تر څنګ، ټولنیز علوم انتروپولوژي، اثارپوهنه، اقتصاد، بشري جغرافیه، ژبپوهنه، د مدیریت علم، سیاسي علوم، رواننپوهنه او تاریخ هم شامل دي۔

statistics, theoretical computer science, artificial intelligence, information theory, game theory, systems theory, decision theory and theoretical linguistics. Social science is the branch of science devoted to the study of societies and the relationships among individuals within those societies. In addition to sociology, social science includes anthropology, archaeology, economics, human geography, linguistics, management science, political science, psychology and history.

دا علمي ډګرونه چې علوم بلل کېږي، د هغو څېړنیزو میتودونو سره چې له دې نه څانګېږي، لکه احصایي میتود، استقرا او استنباط کارولو سره، همدارنګه د انتقاد ډولونه، لکه جمالي، منطقي، واقعي، تعمیري او تخریبي انتقاد، ټول د لوېدیځ په نظر ولاړ دي او د هغه د ژوند د فکر پر بنسټ تاسیس شوي دي. دوی همدارنګه یا د هغه د عقلانیت له میتودولوژۍ او یا د هغه د تجربیت له نظریې څخه اغېزمن دي. دا کار د موضوعي او ذاتي ترمنځ توپیر کول له ستونزمنو مسلو څخه جوړوي. دا غوښتنه کوي چې د ساده موضوعي علمي څېړنې او هغه ذهني څېړنې ترمنځ چې د لوېدیځ فکري بنسټ او د هغه میتود له خوا اغېزمنه شوې وي، توپیر وکړل شي، او دې ته وجدان او هوښیاري اړتیا لري.

These bodies of knowledge are called sciences, along with the research methods that branch out from them, such as the statistical method, using induction and deduction. They also encompass varieties of criticism, such as aesthetic, logical, factual, constructive and destructive. They are all based on the Western viewpoint and are established upon the basis of its thought about life. They are also influenced by either its methodology of rationalism or its theory of empiricism. This makes separation between the objective and the subjective from amongst the most difficult matters. It requires conscientiousness and vigilance to distinguish between the mere objective intellectual research, from the subjective intellectual research that is influenced by the Western intellectual basis and its method.

ۍ د مغربي فکر د نظري اړخ او عملي اړخ ترمنځ توپیر ته پام واړوو، هغه وخت چې موږ د مغربي کلتور څیړنه، پلټنه او رد کوو. د مغربي فکر نظري اړخ، یا هغه څه چې ورته نظري، فرضي یا محض عقل ویل کیږي، ټوله مغربي کلتور پکې شامل دی، د هغو ټولو پوهنو او څېړنو سره چې دا کلتور یې رامنځته کوي. له همدې امله، دې کې د مغربي فلسفې جوړونکي ډیری لارې، رجحانونه، میتودونه او مکتبونه شامل دي. مثال په توګه، په پخوانیو او نن ورځنیو څېړنو کې، د معرفت د نظریې څېړنه چې "ایپستیمولوژي" ورته ویل کیږي، د عملي اړخ او هغه اغېزې له پامه غورځولو سره چې په ټولنه، دولت او فرد باندې د فکرونو، نظامونو او چلند د جوړولو په برخه کې لري، ځانګړې ده. له همدې امله، زموږ د عملي څېړنې په چوکات کې، نه موږ د برګسون د "دوام" نظریې سره علاقه لرو، نه د راسل د تحلیلي فلسفې سره او نه د شوپنهاور د بدبینۍ یا نورو هغو نظریو سره چې د مغربي کلتور مرکزي څیزونه ګڼل کیږي. دا نظریې نن د مغربي ایډیالوژۍ او د هغې د تمدن په عملي جوړښت باندې د پام وړ اغېز نه لري. په لویدیځ کې ډیری رجحانونه، نظریې او فکري مکتبونه شته، خو په حقیقت کې دوی د مغربي تمدن او د هغه د غالبو مفهومونو څرګندونې دي، که څه هم د رد یا نیوکې په بڼه ښکاري. ځینې یې لکه د فیمینزم فلسفه اغېزمنه ده، پداسې حال کې چې نور داسې نه دي. له همدې امله باید له دې څخه غولېدلي ونه شو. د دوو څیزونو ترمنځ توپیر، یعنې نظري او عملي اړخ، د فکرونو ترمنځ توپیر دی: یو هغه فکرونه چې یوازې پوهه ده، او بل هغه فکرونه چې د هغو په بنسټ ایډیالوژي جوړه شوې، او د هغې له مخې تمدن رامنځته شوی دی. دا هغه مفهومونه دي چې په ټولنه کې د معیارونو او ارزښتونو په توګه ثابت دي، چې افراد او ډلې ورته تابع کیږي او دولت د هغو په بنسټ، د خپلو نظامونو او چلند سره تأسیس کیږي. که څه هم موږ په دې کتاب کې دغه رجحانات، توجهات او فکري مکتبونه، چې د هغه چا لاندې راځي چې ورته عمومي لويديځه کلتور وایي، بحث نه دي کړی، خو د لويديځ فکر په ټولیز ډول ردّ کول موږ ته دا اجازه نه ورکوي چې هغه بنسټ له پامه وغورځوو چې دا فکر پرې ولاړ دی، ځکه چې د هغه ټول محصولات هم همدې بنسټ ته اړه لري.

Whilst we are examining, researching and refuting Western culture, we should draw attention to the necessity of distinguishing between two matters: the theoretical aspect and the practical aspect. The theoretical aspect of the Western thought, or the so-called theoretical, speculative or pure reason, encompasses Western culture as a whole, with all that it produces of knowledge and research. Thus, it includes a number of trends, orientations, methods and schools of thought that collectively comprise Western philosophy. For example, the so-called epistemology is specific to the research of the theory of knowledge in the past and present, regardless of the practical aspect and its influence on the society, state and individual, in terms of formulating thoughts, systems and behavior. Therefore, in the context of our practical research, we are neither concerned with Bergson’s theory of Duration, nor with Russell’s analytic philosophy nor with Schopenhauer’s pessimism or other theories that are considered central to Western culture. These theories have no significant impact on the practical formulation of the Western ideology and its civilization as they are now. In the West, there are a number of trends, theories and intellectual schools of thought, however, in reality, they are nothing but emanations of the Western civilization and its dominant concepts, even if they appear as refutation or criticism. Some of them are influential like the philosophy of feminism, whilst others are not. Thus one should not be deceived by this. The differentiation between the two matters, theoretical and practical i.e. the differentiation between thoughts as knowledge alone on the one hand, and on the other hand, thoughts as concepts upon which the ideology is established, according to which the civilization is formulated. These are the concepts that are established as standards and values in the society, to which individuals and groups are subjected to and upon which the state is established, with its systems and treatments. Although we did not discuss in this book such trends, orientations and intellectual schools of thought, that fall under the so-called general Western culture, our refutation to Western thought as a whole does not neglect the basis upon which this thought is established, along with all that its produces.

دا هغه لوېدیځ فکر، نظریه، طریقه، تمدن او کلتور دی چې موږ یې رد کول غواړو. دا د لوېدیځ (اروپایي-امریکایي) تفکر په ټولیز ډول دی، که د عقلانیت طریقه وي یا د تجربیت نظریه او علمي میتود، او همدارنګه د هغه محصول، یعنې د به اصطلاح روښانتیا یا مدرنیت. نظریه یې سرمایه‌داري بلل کېږي، او د هغې عقیده یې سکولاریزم دی (فرانسوي: LaTcite). د نظریې د خپرولو طریقه یې استعمار بلل کېږي. د هغې نظام دیموکراسي دی چې د آزادۍ په فکر ولاړ دی. فلسفه یې آزادي او انفرادیت ده، پداسې حال کې چې د ژوند په اړه یې نظر افادیت‌پالنه بلل کېږي.

This is the Western thought, ideology, method, civilization and culture which we would like to refute. It is the Western (Euro-American) thinking overall, whether its methodology of rationalism or its theory of empiricism and its scientific method, as well as its product, the so-called Enlightenment or modernity. Its ideology is called Capitalism and its doctrine is called Secularism (French: LaTcite). Its method is to spread the ideology is called colonialism. Its system is called democracy that is based on the thought of freedom. Its philosophy is liberty and individualism, whilst its conception towards life is called utilitarianism.