د وحی زبانی نقل پر حفظ یا یاد کولو ولاړ و، او د پیغمبر محمد ﷺ پخپله هغه لومړی کس و چې د جبریل فرښتې د وحی له راوړلو وروسته یې د هغې حفظ کړ.

Oral transmission of the revelation was based on hifz or memorization and the Prophet Muhammad himself was the first to commit a revelation to memory after the Angel Gabriel had brought it to him:

دې ژبه مه حرکت ورکوه چې د قرآن سره ژر وکړې. دا زمونږ دنده ده چې دا راټول کړو او لوست یې کړو. نو کله چې مونږ یې لوست کړو، نو د هغه تلاوت پیروي وکړه۔ (القیامہ 75: 16-19)

'Move not thy tongue concerning the (Qur'an) to make haste therewith. It is for Us to collect it and promulgate it; but when We have promulgated it, follow thou its recital' (75: 16-19)

د خدای له لوري یو رسول، چې پاک صحیفې لولي. (98:2)

'... an apostle from God, rehearsing scriptures, kept pure and holy ...' (98: 2)

پیغمبر ﷺ بیا وحی اعلان کړه او صحابه کرامو ته یې دا امر وکړ چې یاد یې کړي. د ابن مسعود قضیه، څوک چې په مکه کې لومړی سړی و چې په ښکاره توګه یې قرآن تلاوت کړ، ښيي چې د اسلامي امت په ډیر لومړني پړاو کې هم صحابه کرام د وحي تلاوت له حافظې څخه کاوه:

The Prophet then declared the revelation and instructed his Companions to memorise it. The case of Ibn Mas'ud, who was the first man to publicly recite the Qur'an in Makka, shows that even in the very early phase of the Islamic umma recital of the revelation from memory was practised by the Companions:

... د مکې په ټاکل شوي کې د رسول الله ﷺ څخه وروسته لومړی سړی چې قرآن یې په اواز سره ولوست، عبدالله بن مسعود و. د پیغمبر ﷺ صحابه راټول شول او یادونه یې وکړه چې قریشو هیڅکله هغه قرآن په جلا ډول نه دی اورېدلی چې د دوی په وړاندې ولوستل شي... کله چې (ابن مسعود) مقام ته ورسید، نو "د خدای په نوم چې ډېر مهربان او رحم کوونکی دی" ولوست، او په دې کې یې خپل غږ لوړ کړ. "هغه ډېر مهربان چې قرآن یې ور زده کړ..." (۵۵:۱) ... دوی پاڅیدل او د هغه په مخ یې وهل پیل کړل؛ خو هغه تر هغه ځایه لوستل ته دوام ورکړ څومره چې خدای غوښتل چې ولولي... [Guillaume, E.: The Life of Muhammad (abbr. as Ibn Hisham), London, 55, pp. 141-2; Ibn Hisham: Sira al-nabi, Cairo, n.d., 1, p.206.] همدارنګه روایت شوي چې ابوبکر به د مکې د خپل کور په مخ کې په ښکاره ډول قرآن لوست. [Sira Ibn Hisham, The Life of Muhammad]

'... the first man to speak the Qur'an loudly in Makka after the apostle was 'Abdullah bin Mas'ud. The Prophet's Companions came together and mentioned that the Quraish had never heard the Qur'an distinctly read to them ... When (Ibn Mas'ud) arrived at the maqam, he read "In the name of God the Compassionate the Merciful", raising his voice as he did so. "The Compassionate who taught the Qur'an ..." (55:1) ... They got up and began to hit him in the face; but he continued to read so far as God willed that he should read ... [Guillaume, E.: The Life of Muhammad (abbr. as Ibn Hisham), London, 55, pp. 141-2; Ibn Hisham: Sira al-nabi, Cairo, n.d., 1, p.206.] It is also reported that Abu Bakr used to recite the Qur'an publicly in front of his house in Makka. [Sira Ibn Hisham, The Life of Muhammad]

د پیغمبر ﷺ له خوا د دې لپاره ډیرې هڅې او تدبیرونه شوي دي چې وحی د اصحابو د حافظې کې محفوظه وساتل شي، او دا موضوع په ډیرو احادیثو کې بیان شوې ده. لاندې حدیث شاید تر ټولو واضح دی:

There are numerous ahadith, giving account of various efforts made and measures taken by the Prophet to ensure that the revelation was preserved in the memory of his Com- panions. The following is perhaps the most clear:

د عثمان بن عفان په روایت، پیغمبر ﷺ وفرمایل: «په تاسو کې غوره هغه څوک دي چې قرآن زده کوي او بل ته يې ښيي.» [بخاري، VI، شمېره ۵۴۶.] همدارنګه دا خبره ښه معلومه ده چې د ورځنيو لمانځنو په وخت کې د قرآن تلاوت لازمي دی، ځکه ډیرو صحابه کرامو د وحي آیتونه په تکرار اورېدل، يې ياد کړل او په لمونځ کې يې کارول.

'Narrated 'Uthman bin 'Affan: The Prophet said: "The most superior among you (Muslims) are those who learn the Qur'an and teach it".' [Bukhari, VI, No. 546.] It is also well known that the recital of the Qur'an during the daily prayers is required and hence many Companions heard repeatedly passages from the revelation, memorized them and used them in prayer.

پیغمبر ﷺ هم د صحابه‌وو د قرآن تلاوت اوریدل.

The Prophet also listened to the recitation of the Qur'an by the Companions.

روایت دی له عبدالله بن مسعود څخه: رسول الله ﷺ راته وفرمایل: "ما ته قرآن ولولە." ما وویل: "زه درته ولولم حال دا چې قرآن ستا باندې نازل شوی دی؟!" هغه وفرمایل: "زه غواړم چې قرآن د بل چا له خولې واورم." نو ما د سورة النساء تلاوت وکړ تر دې چې ورسیدم دې آیت ته: ﴿فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَىٰ هَٰؤُلَاءِ شَهِيدًا﴾ ﴿په دې وخت به څه حال وي کله چې موږ له هر امت څخه یو شاهد راولو او تا (اې محمده) پر دې خلکو شاهد راولو؟﴾ [سورة النساء: ۴۱]

Narrated 'Abdullah (b. Mas'ud): 'Allah's Apostle said to me: "Recite (of the Qur'an) for me". I said: "Shall I recite it to you although it had been revealed to you?!" He said: "I like to hear (the Qur'an) from others". So I recited Surat-an-Nisa' till I reached: "How (will it be) then when We bring from each nation a witness and We bring you (O Muhammad) as a witness against these people?" ' (4:

۴۱)۔ «پس هغه وویل: «ودریږه!» ګورئ، هغه مهال د هغه سترګو څخه اوښکې بهیدې.» [Bukhari, VI, No. 106.]

41). 'Then he said: "Stop!" Behold, his eyes were shedding tears then.' [Bukhari, VI, No. 106.]

پیغمبر ﷺ د نورو ځایونو خلکو ته استازي ولېږل، ترڅو دوی د اسلام او قرآن زده کړه تر لاسه کړي.

The Prophet sent teachers to communities in other places so that they might receive instruction in Islam and the Qur'an.

دا قضیه د مصعب بن عمیر ده، چې ښیي چې دا حال هجرت دمخه هم همداسې و.

The case of Mus'ab bin 'Umair illustrates that this was so even before the hijra:

«کله چې دا سړي (د عقبې د لومړي بیعت څخه) مدینې ته لاړل، رسول الله ﷺ مصعب بن عمیر هم له دوی سره ولېږه ... او ورته وویل چې دوی ته قرآن ولولي، دوی ته اسلام ښوونه وکړي او دین ورته زده کړي. مدینې کې مصعب ته «قاري» ویل کېدل۔» [ابن هشام، ص ۱۹۹.] بل مشهور واقعه د معاذ بن جبل ده چې د یمن خلکو ته د ښوونې لپاره ولېږل شو۔

'When these men (of the first pledge of 'Aqaba) left (for Madina) the apostle sent with them Mus'ab bin 'Umair ... and instructed him to read the Qur'an to them and to teach them Islam and to give them instruction about religion. In Madina Musiab was called "the reader".' [Ibn Hisham, p. 199.] Another well-known case concerns Mu'adh bin Jabal who was sent to Yemen to instruct the people there.

سیوطی [الإتقان ۱، ص ۱۲۴] له هغو یو شمیر نامتو کسانو یادونه کوي چې د وحي یې ځان ته یاد کړی و، چې په منځ کې یې ابوبکر، عمر، عثمان، علي، ابن مسعود، ابوهریره، عبدالله بن عباس، عبدالله بن عمرو بن العاص، عایشه، حفصه او ام سلمه شامل دي.

Suyuti [Itqan 1, p. 124.] mentions more than twenty well-known persons who memorized the revelation, among them were Abu Bakr, 'Umar, 'Uthman, 'Ali, Ibn Mas'ud, Abu Huraira, 'Abdullah bin 'Abbas, 'Abdullah bin 'Amr bin al-'As, 'A'isha, Hafsa, and Umm Salama.

له دې ټولو څخه، پیغمبر ﷺ پخپله په ځانګړې توګه لاندې کارونو ته هڅونه کړې ده:

From among these, the Prophet himself recommended especially the following:

راوی مسروق: عبداللہ بن عمرو نے عبداللہ بن مسعود کا ذکر کیا اور کہا: میں اس شخص سے ہمیشہ محبت رکھوں گا، کیونکہ میں نے نبی ﷺ کو فرماتے ہوئے سنا: چار اشخاص سے قرآن سیکھو: عبداللہ بن مسعود، سالم، معاذ اور ابی بن کعب۔ [بخاری، VI، نمبر 521۔] ایک اور حدیث ہمیں ان صحابہ کرام کے بارے میں آگاہ کرتی ہے جنہوں نے پورے قرآن کو حفظ کیا اور نبی ﷺ کی وفات سے پہلے ان کے سامنے اس کی تلاوت کی۔

'Narrated Masruq: 'Abdullah bin 'Amr mentioned 'Abdullah bin Mas'ud and said: I shall ever love that man for I heard the Prophet saying: Take (learn) the Qur'an from four: 'Abdullah bin Mas'ud, Salim, Muiadh and Ubay bin Ka'b'. [Bukhari, VI, No. 521.] Another hadith informs us about those Companions who had memorized the Qur'an in its entirety and gone over it with the Prophet before his death:

روایت شوې ده چې قتادې وویل: ما له انس بن مالک څخه وپوښتل: د پیغمبر ﷺ په وخت کې چا قرآن راټول کړ؟ هغه وفرمایل: څلور کسانو، چې ټول له انصارو وو: ابي بن کعب، معاذ بن جبل، زید بن ثابت او ابو زید. [بخاري، VI، شمېره ۵۲۵.] د دې حقیقت چې ځینې تر ټولو پخوانۍ تاریخي روایتونه د هغو جګړو په حساب کې چې ترسره شوې، د هغو مسلمانانو یادونه کوي چې وژل شوي وو او د قرآن یوه برخه یې په زړه یاده وه، دا واضح ښکاره کوي چې د وحي یادول له پیل څخه مهم بلل کېدل او په پراخه کچه ترسره کېدل. [See below, on collection of the Qur'an in Abu Bakr's time.]

'Narrated Qatada: I asked Anas bin Malik: Who collected the Qur'an at the time of the Prophet? He replied, Four, all of whom were from the Ansar: Ubay bin Ka'b, Mu'adh bin Jabal, Zaid bin Thabit and Aba Zaid.' [Bukhari, VI, No. 525.] The fact that some of the earliest historical reports make special mention in the accounts of the battles that were fought, of Muslims killed who knew (something of) the Qur'an by heart, gives a clear indication that memorization of the revelation was considered important and widely practised from the earliest times. [See below, on collection of the Qur'an in Abu Bakr's time.]

لہٰذا دا یقینی ده چې قرآن کریم د پیغمبر ﷺ د ژوند په زمانه کې د صحابه کرامو لخوا ځړول شوی و. دا دود د پیغمبر ﷺ د وفات وروسته هم د صحابه کرامو په منځ کې دوام وکړ، او بیا د تابعینو او هغو ټولو نسلونو مسلمانانو کې چې راپسې راغلل، تر نن ورځې پورې دوام کړی دی.

It is therefore certain that the Qur'an had been memorized by the Companions of the Prophet during his lifetime. This tradition continued among the Companions after the Prophet's death and, later, among the tabi'un and all generations of Muslims that have followed, until today.