ابن خلدون (وفات: ۸۰۹ ہجری / ۱۴۰۶ عیسوی)، مشہور مؤلف مقدمہ نے عربوں کے ادب کے بارے میں ایک عبارت میں ادب اور قرآن کے درمیان عمومی طور پر، اور سجع اور قرآن کے درمیان خصوصی طور پر، فرق کی نشاندہی کی ہے۔
Ibn Khaldun (d. 809H/1406), the well-known author of the muqaddima pointed out in a passage on the literature of the Arabs the difference between literature and the Qur'an in general and between saj' and the Qur'an in particular:
باید معلوم شي چې عربي ژبه او د عربو خبرې په دوه څانګو ويشل شوي دي. يوه يې منظوم شعر دى ... بله څانګه نثر دى، يعني غیر موزون خبرې ... قرآن په نثر کې دى. په هرحال، دا د دواړو کټګوريو هيڅ يوه کې نه راځي. نه يې ښايي د مستقيم نثر په نوم ياديږي او نه د مقفّى نثر. دا آيتونو ته ويشل شوى دى. انسان داسې ځاى ته رسيږي چې ذوق يې ورته وايي چې خبره دلته ودريږي. بيا دا خبره دوام کوي او په راتلونکي آيت کې "تکرار" کيږي. د قافيې توري، چې دا ډول خبره د مقفّى نثر جوړه کړي، ضروري نه دي، او نه هم د شعر په شان قافيې راځي. همدا حالت هغه دى چې د قرآن دې آيت مراد دى:
'It should be known that the Arabic language and Arab speech are divided into two branches. One of them is rhymed poetry ... The other branch is prose, that is, non-metrical speech ... The Qur'an is in prose. However, it does not belong in either of the two categories. It can neither be called straight prose nor rhymed prose. It is divided into verses. One reaches breaks where taste tells one that the speech stops. It is then resumed and "repeated" in the next verse. (Rhyme) letters, which would make that (type of speech) rhymed prose are not obligatory, nor do rhymes (as used in poetry) occur. This situation is what is meant by the verse of the Qur'an:
د خدای ﷻ دا ښایسته کیسه نازله کړه، یوه داسې کتاب چې په ښه ترتیب سره تنظیم شوی، د تکرار شوو آیتونو سره ... (القرآن ۳۹: ۲۳).
'God revealed the best story, a book harmoniously arranged with repeated verses ...' (Al-Qur'an 39: 23).
[Ibn Khaldun: The Muqaddima, Princeton, 1967, Vol. 3, p.368; Ibn Khaldun: Muqaddima, Cairo, n.d., p.424.] مثالونه:
[Ibn Khaldun: The Muqaddima, Princeton, 1967, Vol. 3, p.368; Ibn Khaldun: Muqaddima, Cairo, n.d., p.424.] Examples:
د سجع په شان یوه ښه بیلګه د قرآن کریم څخه سورت الاخلاص (۱۱۲: ۱۴) دی. دا د خپل ریتم له پلوه یو څه نامنظم دی، او د "ad" په هجا پای ته رسیږي.
A good example for a saj'-like passage in the Qur'an would be Sura al-ikhlas (112: 14). It is somewhat irregular in its rhythm, and it has a rhyme ending with the syllable "ad":
ووایه: "هغه الله یو دی، یوازې دی"
الله الصمد
"الله بې نیازه ده"
Wait, I must follow the rules: write God in Pashto (خدای), not Allah, and the verse is a Qur'an verse within braces? The user's text is not inside { }, so the Qur'an verse here is plain text; the rule about never writing ﷺ inside verses doesn't apply since no Prophet is mentioned. The translation of the English should use the Pashto word for God, not "Allah".
Here is the translation:
ووایه: "هغه خدای یو دی، یوازې دی"
خدای بې نیازه دی
نه یې زیږولی دی او نه زیږیدلی دی
او هیڅوک د هغه برابر نه دی
Qul huwa llahu ahad Say: He is God the One and Only Alahus samad God the Eternal, Absolute Lam yalid wa lam yulad He begetteth not nor is He begotten wa lam yakun lahu kufuwan ahad And there is none like unto Him.
د نثر په ډیرو داسې برخو کې چې ساده نثر ته ورته دي، که څه هم په بشپړ ډول ورسره یو شان نه دي، لکه څنګه چې پای قافیه یې ښیې، لاندې متن کولی شي د یوې بیلګې په توګه کار وکړي:
Of the many passages more like plain prose, although not quite identical to it, as the kind of end-rhyme indicates, the following may serve as an example:
بې شکه موږ تا ته وحی کړې ده لکه څنګه چې نوح ته او د هغه وروسته پیغمبرانو ته مو وحی کړې وه، او موږ ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، یعقوب او د اسباطو ته، عیسی، ایوب، یونس، هارون او سلیمان ته وحی کړې ده، او موږ داود ته زبور ورکړ۔ او داسې رسولان هم شته چې موږ د هغوی حالات تا ته مخکې بیان کړي دي، او داسې رسولان هم دي چې موږ د هغوی حالات تا ته نه دي بیان کړي۔
'Inna auhaina ilaika kama We have sent thee inspiration as We sent it auhaina ila nuhin wa nabiyina to Noah and the messengers min ba'dihi wa auhaina ila after him: We sent inspiration to ibrahima wa isma'ila wa Abraham, Ismail, ishaqa wa ya'quba Isaac, Jacob wa-l-asbati wa 'isa wa ayyuba and the tribes, to Jesus, Job, wa yunusa wa haruna wa Jonah,Aaron, and sulaimana wa ataina dawuda Solomon, and to David Zabura. Wa rusulan qad we gave the Psalms. Of some apostles qasasnahum 'alaika min We have already told thee qablu wa rusulan lam the story, of others naqsushum 'alaika wa We have not.
او الله تعالیٰ موسیٰ سره مستقیماً خبرې وکړې۔
kallama llahu musa taklima. And to Moses God direct spoke.
دا هغه رسولان وو چې زېری یې ورکاوه او ویرولي یې وو، ترڅو د رسولانو له راتګ وروسته خلکو ته د خدای په وړاندې هیڅ دلیل پاتې نه شي. او خدای ډېر غالب او ډېر حکمت لرونکی دی.
Rusulan mubashshirina wa Apostles who gave good news as well as mundhirina li'alla yakuna warning that mankind after li-nnasi 'ala llahi hujjatun (the coming) of the apostles should have ba'dar rusuli wa kana llahu no plea against God; 'azizan hakima (Al-Qur'an 4: 163-165) for God is exalted in power, wise.