Arab qabilalari va shaxslariga Islomning taqdim etilishi
Islam Being Introduced To Arabian Tribes And Individuals
Zulqa'da oyida, nubuvatning o'ninchi yilida, ya'ni 619 yilning iyulida Payg'ambar ﷺ o'z faoliyatini davom ettirish uchun Makkaga qaytdi. Makkaga hajga borish vaqti yaqinlashgani uchun u qabilalar va alohida shaxslarga Islomni tanishtirishga va uni qabul qilishga chaqirishga shoshildi, xuddi nubuvatning to'rtinchi yilidan beri shunday qilib kelganidek.
In Dhul Qa‘dah, the tenth year of Prophethood, i.e. July 619, the Prophet (Peace be upon him) , returned to Makkah to resume his activities. The time for pilgrimage to Makkah was approaching so he hastened to introduce people both tribes and individuals to Islam and call upon them to embrace it, just as it was his practice since the fourth year of his Prophethood.
Az-Zuhriy rivoyat qilishicha, Islom dini yetib borgan qabilalar orasida quyidagilarni eslash mumkin: Banu ʿAmir bin Saʿsaʿah, Muharib bin Xasfa, Fazarah, G‘assan, Murrah, Hanifah, Saleem, ʿAbs, Banu Nasr, Banu al-Buka’, Kindah, Kalb, al-Harith bin Ka‘b, Udhrah va Hadramavt aholisi. Islom ularga bir yilda emas, balki to‘rtinchi yildan boshlab, hijratdan oldingi so‘nggi haj mavsumigacha takror-takror yetkazilgan. Biroq ular inatda qolishdi va ulardan hech biri ijobiy javob bermadi. Quyida Payg‘ambar ﷺning o‘zi targ‘ib qilayotgan yangi dinga oid da’vatlari bilan bog‘liq jihatlarning qisqacha mazmuni keltirilgan.
On the authority of Az-Zuhri, of the tribes that Islam was introduced to, we could speak of Banu ‘Amir bin Sa‘sa‘ah, Muharib bin Khasfa, Fazarah, Ghassan, Murrah, Haneefah, Saleem, ‘Abs, Banu Nasr, Banu Al-Buka’, Kindah, Kalb, Al-Harith bin Ka‘b, Udhrah and people of Hadrmout. Islam was not introduced to them in one single year but rather repeatedly from the fourth year till the last pre-migration season of pilgrimage. They however, remained obdurate and none of them responded positively. The following is a resume of aspects relating to the Prophet’s appeals as regards the new faith he was preaching:
1. U Banu Kalb qabilasining Banu ‘Abdulloh deb nomlanuvchi bir bo‘limiga bordi. U ularni Allohning Xabariga da’vat qildi va ularning otasiga go‘zal ism tanlagan Alloh uchun bu xabarni qabul qilishga iltijo qildi, ammo bu foydasiz bo‘ldi.
1. He visited a sept of Banu Kalb known as Banu ‘Abdullah. He called them to Allâh’s Message and entreated them to accept it for the sake of Allâh Who had chosen a beautiful name for their father, but without avail.
U'z qabilasi Bani Haneefah ularning yashash joylarida u kishi (ﷺ) chaqirdi, ammo juda yoqimsiz muomalaga duch keldi.
2. He called on Bani Haneefah in their habitation, but received very repugnant treatment.
3. U Bani ‘Amir bin Sa‘sa‘ah qabilasining chodirlari orasida ularni butparastlikni tark etib, unga ergashishga da’vat qildi. Ulardan biri Buhayra bin Firras degan kishi unga javob berdi: “Agar biz sizga bay‘at bersak va Alloh sizga dushmanlaringiz ustidan g‘alaba bersa, siz bizga merosxo‘rlik huquqini berasizmi va o‘zingizdan keyin hokimiyatni bizga topshirasizmi?” Payg‘ambar ﷺ javob berdi: “Butun ish Allohning qo‘lidadir. U hokimiyatni xohlagan kishisiga beradi.” Shunda u kishi dedi: “Siz bizni hokimiyatga erishish umidisiz arablarning g‘azabi va qasosiga duchor qilishimizni xohlaysizmi? Biz sizning takliflaringiz bo‘lmasa ham bemalol kun ko‘ra olamiz.”
3. He addressed Bani ‘Amir bin Sa‘sa‘ah in their encampment, calling them to abandon idolatry and join him. One of them called Buhairah bin Firras, answered him back: “Should we give you allegiance and Allâh give you power over your opponents, will you give us right to inheritance and succeed you in power?” The Prophet replied: “The whole affair lies in Allâh’s Hands. He gives the power to whomever He desires.” The man commented: “Do you expect us to incur the wrath and vengeance of the Arabs without the least hope of leadership? We can in fact readily dispense with your offers.”.
Banu ‘Amir qaytib, o‘z yurtlariga borgach, ortda qolgan — keksaligi tufayli orqada qolib ketgan bir cholga bu voqeani hikoya qilib berishdi. Ular unga shunday dedilar: “Bani ‘Abdulmuttalib qabilasidan bo‘lgan quraysh yigiti o‘zini Payg‘ambar deb da’vo qilib, biz bilan bog‘lanib, yordam so‘radi va bizni o‘z dinini qabul qilishga chaqirdi.” Keksa shayx bu xabardan hayratga tushdi va o‘sha imkoniyatni boy berganlarining o‘rnini qoplash yo‘li bormikin, deb o‘ylab, qasam ichdi: “U haqiqatan ham Ismoil avlodidan (Ismoildan kelib chiqqan). U — Haqiqatning o‘zi (haqiqiy Payg‘ambar). Qanday bo‘lib siz uning so‘zlarini noto‘g‘ri baholab qo‘ydingiz?”
When Banu ‘Amir returned to their habitations, they narrated the story to an elderly man who had lingered behind because he was too old. They told him, “A young man of Quraish of Bani ‘Abdul Muttalib, claiming that he is a Prophet, contacted us, asked for support and invited us to embrace his religion.” The old sheikh was struck by the news, and wondered if there was no way of making amends for the loss of that opportunity and swore, “He is really Ishmaelite (he descends from Ishmael). He is the Truth (he is a real Prophet). How did it happen that you misjudged his words?”.
Payg‘ambar ﷺ hech qachon ruhan tushkunlikka tushmadi. U o‘zi zimmasiga olgan vazifani, ya’ni unga topshirilgan da’vatni barcha to‘siqlarga qaramay davom ettirdi. U o‘z harakatlarini faqat qabilalar bilan cheklamadi, balki alohida shaxslar bilan ham aloqa o‘rnatdi, ulardan ba’zilarining ijobiy javobiga erishdi. Bundan tashqari, o‘sha mavsumning keyingi qismida ulardan ba’zilari ham uning payg‘ambarligiga ishonib, Islom jamoasiga kirdilar. Quyidagi ro‘yxatda o‘sha dastlabki musulmonlardan ba’zilari keltirilgan:
The Prophet (Peace be upon him) was not dismayed at all. He persisted in his mission for the fulfillment of which he had been commissioned to strive despite all odds. He did not confine his efforts to the tribes but also conducted contacts with individuals from some of whom he was able to receive a favourable response. Moreover, later in the same season, some of them did believe in his Prophethood and entered the fold of Islam. The following list included some of those early converts:
1. Suvaid ibn Somit. U Yasrib (Madina) shahridan bo'lgan, aqlli va vazmin shoir edi. Haj yoki umra uchun Makkada bo'lganida Payg'ambar ﷺ bilan uchrashdi, Payg'ambar ﷺ uni Islomga da'vat qildi. Bu da'vatga javoban Suvaid Luqmonning donishmandligidan ba'zi to'g'ri so'zlarni Payg'ambarga ﷺ aytib berdi. Payg'ambar ﷺ bu donishmandlikni ma'qulladi, lekin unga bundan ham ancha yaxshi narsa borligini aytdi. U Qur'ondan bir necha oyatni o'qib berdi, odam diqqat bilan tingladi va bu so'zlar uning asl pok tabiatiga yoqib, o'sha zahoti Islomni o'z dini sifatida qabul qildi. U Bu'osh jangida o'ldirilgan. Bu Payg'ambarlikning o'n birinchi yilida bo'lgan.
1. Swaid bin Samit . He was an intelligent discreet poet from Yathrib (Madinah). During his stay in Makkah for pilgrimage (or lesser pilgrimage), he encountered the Prophet (Peace be upon him) who invited him to embrace Islam. At this invitation, Swaid imparted to the Prophet some sound words from Luqman’s wisdom. The Prophet approved of that wisdom but told the man that he had something far better. He recited some verses from the Qur’ân, the man listened meditatively and the words appealed to his originally pure nature and accepted Islam as his faith at once. He was killed in the battle of Bu‘ath. That was in the eleventh year of the Prophethood.
2. Iyos ibn Muoz. U hali yosh yigit edi, Aws qabilasidan. U Quraysh bilan ittifoq tuzish maqsadida, Madinada yashovchi boshqa raqib qabila — Al-Xazraj ga qarshi, bir elchilar guruhi tarkibida kelgan edi. Payg‘ambar ﷺ ular bilan uchrashdi va ularni o‘zlari niyat qilgan yo‘ldan ko‘ra yaxshiroq yo‘lni tutishga da’vat qildi. U o‘zini va ularga Islomni tanishtirdi, ularni o‘z vazifasi haqida xabardor qildi hamda Oliy Qur’ondan bir necha oyatlarni o‘qib berdi. Iyosning qalbi Ilohiy xabarni darhol qabul qildi va Payg‘ambar ﷺ bilan fikrda birlashdi. Elchilar guruhining a’zosi Abul Xaysar Anas ibn Rofi‘ yigitning bu xatti-harakatini ma’qullamadi va uning yuziga tuproq sepib, uni jim qildi. Quraysh bilan ittifoq tuzishga muvaffaq bo‘lmagach, odamlar Madinadan ketdilar. Madinaga yetib kelganidan ko‘p o‘tmay, yigit Allohning nomini zikr qilib va Uning ulug‘ligini ulug‘lab, jon berdi.
2. Eyas bin Mu‘adh. He was still a youth from Aws tribe. He came as a member of delegation seeking alliance with Quraish against another rival tribe dwelling in Madinah, Al-Khazraj. The Prophet (Peace be upon him) met them and advised them to follow a better course than that they had in mind. He introduced himself and Islam to them, apprised them of his mission and narrated some verses from the Noble Qur’ân. Eyas’s heart immediately absorbed the Divine Message and agreed with the Prophet (Peace be upon him) . Abul Haisar Anas bin Rafi‘, a member of the delegation disapproved of the boy’s behaviour and silenced him by hurling some dust into his face. The people then left Madinah after having failed in establishing alliance with Quraish. Shortly after arrival in Madinah, the boy breathed his last acclaiming Allâh’s Name and celebrating His Glory.
3. Abu Zar al-G‘iforiy. U Yasrib atrofidagi qishloqlardan birida yashardi. Suayd ibn Somit va Iyos ibn Mu‘oz musulmon bo‘lganliklari haqidagi xabar unga yetib bordi va bu uning hayotida burilish nuqtasi bo‘ldi. U Payg‘ambar ﷺning niyatlari haqida batafsil ma’lumot olish uchun akasini Makkaga yubordi. Akasi qaytib kelib, Abu Zarga o‘sha kishi yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarayotganini aytdi. Abu Zar bu javobdan qoniqmadi va vaziyatning haqiqiy holatini o‘zi borib bilishga qaror qildi. Payg‘ambar ﷺning shaxsini aniqlashga bir necha urinishdan so‘ng, yangi dinning targ‘ibotchilari ishlarini olib borayotgan dushmanlik muhiti tufayli ba’zi qiyinchiliklarga duch kelsa-da, u Payg‘ambar ﷺ bilan uchrashishga muvaffaq bo‘ldi. Islomning haqiqiy mohiyatiga tanishishi bilanoq, u Islomni qabul qildi. Payg‘ambar ﷺning yangi qarorini oshkor qilmaslik haqidagi qattiq iltimosiga qaramay, Abu Zar to‘g‘ri Muqaddas Haram sari bordi va u yerda ochiqdan-ochiq Allohning yagonaligiga va Muhammad ﷺning payg‘ambarligiga guvohlik berganini e’lon qildi. Atrofdagi mushriklar darhol unga tashlanib, uni urishga kirishdilar. Qabilasi Makkaga olib boradigan strategik savdo karvon yo‘llarini to‘liq nazorat qilayotgan odamni o‘ldirishdan ogohlantirgan Al-Abbos aralashmaganida, u deyarli halok bo‘lay deb qoldi. Ertasi kuni ertalab o‘sha odam voqea joyiga kelib, uni qutqarib qolish uchun yana bir bor hodisa takrorlandi.
3. Abu Dhar Al-Ghifari. He used to live in the suburbs of Yathrib. News of the Islamization of Swaid bin Samit and Eyas bin Mu‘adh reached him and constituted a turning point in his life per se. He sent his brother to Makkah for more details about the Prophet’s intentions. The man came back and reported to Abu Dhar that the ‘said man’ enjoined good and forbade evil. Abu Dhar was not satisfied and decided that he himself should go out and probe the real situation. After some attempts to identify the person of the Prophet(Peace be upon him) , he managed to meet him though not without some difficulties due to the antagonistic atmosphere within which the proponents of the new faith were trying to work their way. No sooner than Abu Dhar was exposed to the real nature of Islam, he embraced it. Despite the Prophet’s earnest plea not to divulge his new move, Abu Dhar went directly to the Holy Sanctuary where he publicly declared that he had testified to the Oneness of Allâh and Prophethood of Muhammad. The heathens all around hurried and began beating him. He almost died when Al-‘Abbas intervened warning against killing someone whose tribe was in full command of the strategic commercial caravan routes leading to Makkah. Thevent recurred in the following morning with the same man to come to the scene and rescue him.
4. Tufayl ibn ʿAmr ad-Dausiy. U halol shoir va Yaman yaqinida, Janubiy Arabistonda yashovchi Ad-Daus qabilasining boshlig‘i edi. U Payg‘ambarlikning o‘n birinchi yilida Makkaga keldi. Uning kelishi munosabati bilan unga katta izzat-ikrom ko‘rsatildi. Makkaliklar tez orada uning quloqlariga Payg‘ambar ﷺ ga qarshi turli nafrat so‘zlarini quyishni boshladilar. Hatto uning jamiyatda eng dahshatli nizo chiqarganini, ijtimoiy hayotning barcha sohalarini, hatto oilaviy aloqalarni ham uning rejalari va fitna-fasodi bilan bo‘lingan deb da’vo qildilar. Ular uni u bilan gaplashishdan, hatto uning so‘zlarini tinglashdan ogohlantirdilar. Bu iltijolarga yengilgan odam ularning talabini bajardi. U hatto uning biror so‘zini eshitmaslik uchun quloqlariga paxta tiqib oldi. Ammo bu qabila vakili masjidga kirganda, Muhammad ﷺ ning namoz o‘qiyotganini ko‘rdi va qiziqish bilan unga yaqinlashdi, chunki Payg‘ambarning ovozini va ta’sirchan so‘zlarini eshitish Ilohiy irodaning bir qismi edi. Ko‘proq eshitish istagi qarshilib bo‘lmas edi, shu sababli u Payg‘ambar ﷺ ning uylariga ergashib bordi, o‘zining kelganini va Quraysh xalqining butun hikoyasini unga so‘zlab berdi. Allohning Elchisi ﷺ Qur’oni Karimdan bir necha oyatni o‘qidi va odam o‘ta go‘zal narsani his qildi hamda ichidagi haqiqatni anglab yetdi. U Islomni qabul qildi va Allohdan boshqa iloh yo‘qligiga hamda Muhammad ﷺ Uning Elchisi ekaniga guvohlik berdi. So‘ngra u o‘z xalqi orasida nufuzli odam ekanini aytdi va ularni Islomni qabul qilishga chaqirishini bildirdi, ammo kelajakdagi vazifasini osonlashtiruvchi yordamchi alomat berishni Payg‘ambar ﷺ dan so‘radi. Aslida uning qamchisida Ilohiy ato etilgan nur paydo bo‘ldi. U otasini va xotinini Islomni qabul qilishga chaqirdi va ular javob berishdi. Xalqi biroz kechikdi, lekin u ularni qizg‘in o‘gitladi va to‘liq muvaffaqiyatga erishdi. U va yetmish-sakson nafar izdoshi Xandaq jangidan keyin Madinaga hijrat qildilar. U'sha Allohning yo'lida mukammal jangchi edi va Al-Yamama voqealarida shahid bo'ldi.
4. Tufail bin ‘Amr Ad-Dausi. He was an honest poet and chief of Ad-Daus tribe inhabiting an area close to Yemen in South Arabia. He arrived in Makkah in the eleventh year of Prophethood. Great reception ceremonies were accorded to him on his advent. The Makkans soon started to inculcate in his ears all sorts of antipathy against the Prophet (Peace be upon him) . They even alleged that he had caused the most horrible societal schism, dividing all sorts of social life even the family ties were subject to his schemes and plans of dissension. They even warned him against speaking or even listening to him. The man overpowered by these pleas, complied by their requests. He even stuffed his ears with a piece of cotton in order not to hear any word of his. However, when this tribesman entered the mosque, he saw Muhammad (Peace be upon him) observing his prayer and out of curiosity, he approached him for it was a Divine Will to hear the Prophet’s sound and appealing words. The temptation to hear more was irresistible so he followed the Prophet (Peace be upon him) into his house, briefed him on his advent and all the story of the people of Quraish. The Messenger of Allâh (Peace be upon him) recited some verses of the Noble Qur’ân and the man managed to taste something exceptionally beautiful and discern the truth latent within. He embraced Islam and testified that there was no god but Allâh and that Muhammad was His Messenger. He then said that he was an influential man among his people and that he would call them to profess Islam, yet he wanted the Prophet (Peace be upon him) to equip him with a supportive sign that would ease his future task. It was in fact a Divinely bestowed light in his whip. He called his father and wife to embrace Islam and they did respond. His people lagged a little but he exhorted them fervently and was fully successful. He and seventy or eighty of his followers emigrated to Madinah after the Trench Battle. He was a perfect fighter in the cause of Allâh and was martyred in Al-Yamama events.
5. Dhumad al-Azdiy. U Yamandagi Azd Shanu'a qabilasidan edi, ruqya qilishda mohir kishi edi. U Makkaga kelganida, u yerdagi aqlsizlarning Muhammad ﷺ aqldan ozgan, deyayotganini eshitdi. U o'z san'atini Payg'ambar ﷺ ustida qo'llashga qaror qildi. Payg'ambar ﷺ uni ko'rib dedilar: "Hamd Allohga xosdir, biz Uning hamdini aytamiz va Undan yordam so'raymiz. Alloh kimni hidoyat qilsa, uni adashtiruvchi yo'q, kimni adashtirsa, uni hidoyat qiluvchi yo'q. Guvohlik beramanki, Allohdan o'zga iloh yo'q va Muhammad ﷺ Uning bandasi va Elchisidir." Dhumad bu so'zlarni eshitib, Payg'ambar ﷺ dan ularni yana takrorlashni so'radi va uning iltimosi uch marta ijobat etildi. Shunda u dedi: "Men kohinlarni, sehrgarlarni va shoirlarni eshitganman, lekin sizning so'zlaringizning shirinligini hech qachon his qilmaganman." So'ngra u samimiy musulmon bo'lib, bay'at berdi.
5. Dhumad Al-Azdi. He came from Azd Shanu’a in Yemen, specialist in incantation. He arrived in Makkah to hear the fools there say that Muhammad (Peace be upon him) was out of his mind. He decided to practise his craft on the Prophet (Peace be upon him) , who on seeing him said: “Praise is to Allâh, we entertain His praise and seek His help. Whomsoever Allâh guides, none will lead astray, and whomsoever Allâh leads astray, none will guide. I testify there is no god but Allâh and Muhammad is His servant and Messenger.” Dhumad heard the words and requested the Prophet (Peace be upon him) to echo them again, and he was granted his wish thrice. Here he said: “I have heard the soothsayers, sorcerers and poets, but never have I experienced the sweetness of your words.” He then gave a pledge of a sincere convert.
HOPE INSPIRING BREEZES FROM THE MADINESE: Hmm, this is a heading, so I'll translate it into Uzbek: MADINALIK ILHOM BERUVCHI UMID SHAMOLLARI:
HOPE INSPIRING BREEZES FROM THE MADINESE:
Hajj mavsumida, nubuvatning o‘n birinchi yilida, Islom da’vati o‘sib, bo‘y cho‘zib daraxtlarga aylanadigan solih urug‘larni topdi. Ularning barglari yangi dinni asrab, yangi musulmonlarni Quraysh zulmi va haddan oshgan zo‘ravonligi zarbalaridan panohlaydigan bo‘ldi. Payg‘ambar ﷺ dushman Makkaliklar o‘z maqsadlariga erishishiga to‘sqinlik qilmasligi uchun Arabiston qabilalarining vakillari bilan tunda uchrashish odati bor edi. Ikki sadoqatli sahobasi ‘Ali va Abu Bakr bilan birga bo‘lganda, u Bani Zuhal bilan islomlashtirish masalasida qiziqarli suhbat qildi, ammo ular o‘z islomini keyinga qoldirdilar. Shu maqsadni ko‘zlab, Payg‘ambar ﷺ va sahobalari odamlarning suhbatini eshitgan ‘Aqabat Mino yonidan o‘tdilar. Ular ovozlar ortidan borib, Yasribdan kelgan olti kishi bilan uchrashdilar, ularning barchasi Xazraj qabilasidan edi: As‘ad ibn Zurora, ‘Avf ibn Horis, Rofi‘ ibn Molik, Qutba ibn ‘Omir, ‘Uqba ibn ‘Omir va Jobir ibn ‘Abdulloh. Oxirgi ikkitasi Avs qabilasidan, qolgan to‘rttasi esa Xazrajdan edi.
It was during the pilgrimage season, in the eleventh year of Prophethood, that the Islamic Call found the righteous seeds through which it would grow up to constitute tall trees whose leaves would foster the new faith and shelter the new vulnerable converts from the blows of injustices and high-handness of Quraish. It was the Prophet’s wise practice to meet the delegates of the Arabian tribes by night so that the hostile Makkans would not debar him from achieving his objectives. In the company of his two truthful Companions ‘Ali and Abu Bakr, he had an interesting talk regarding Islamization with Bani Dhuhal, but the latter suspended their conversion. In pursuit of the same objective, the Prophet and his Companions passed by ‘Aqabat Mina where they heard people talking. They went at their heels until they encountered six men from Yathrib, all of whom from Khazraj tribe: As‘ad bin Zurarah, ‘Awf bin Harith, Rafi‘ bin Malik, Qutbah bin ‘Amir, ‘Uqbah bin ‘Amir and Jabir bin ‘Abdullah. The last two being from Aws and the former four from Khazraj.
Madinalik odamlar yahudiylardan doim eshitardilar: yangi davr boshlanishi uchun yaqinda bir Payg'ambar paydo bo'lishi kerak. Ularga ergashib, dushmanlarini xuddi 'Od va Iram qavmlarining urilganidek urishadilar, deyishardi. "Qaysi qabiladansiz?" deb so'radi Payg'ambar ﷺ. "Xazraj qabilasidanmiz", deb javob berishdi ular. "Yahudiylarning ittifoqchilarimisiz?" deb so'radi Payg'ambar ﷺ. "Ha", deyishdi ular. "Unday bo'lsa, oz vaqt o'tirsangiz-chi, men sizlar bilan gaplashay", dedi Payg'ambar ﷺ. Taklif darhol qabul qilindi, chunki Muhammad ﷺ ning nufuzi Madinaga yetib borgan va butun hudud ahlini hayajonga solgan bu odamni yaqindan ko'rish ularga qiziq edi. Payg'ambar ﷺ ularga Islomni bayon qildi, uning mazmunini va uni qabul qilgan kishilarning zimmasiga tushadigan mas'uliyatni tushuntirdi. Payg'ambar ﷺ so'zini tugatgach, ular o'zaro quyidagicha fikr almashdilar: "Bilib qo'yinglar, bu yahudiylar bizni doim qo'rqitib kelgan o'sha Payg'ambar-ku. Shunday ekan, shoshilaylik va uning qabulini birinchi bo'lib qilaylik."
NUBUVVAT ALAYHI SALLAM ning Oisha (roziyallohu anho) bilan nikohi
MARRIAGE OF THE PROPHET (Peace be upon him) to ‘Aishah (May Allah be pleased her):
Shu yilning Shavvol oyida Payg‘ambar ﷺ Oisha (Alloh undan rozi bo‘lsin), "haqiqatni tasdiqlovchi", bilan nikoh shartnomasini tuzdi, u olti yoshda edi, va u bilan nikohini hijratdan keyingi 1-yilning Shavvol oyida Madinada, u to‘qqiz yoshda bo‘lganida amalga oshirdi.
In Shawwal of the same year, the Prophet (Peace be upon him) concluded a marriage contract with ‘Aishah (May Allah be pleased with her) ‘the truth verifier’, when she was six of age and consummated his marriage with her in Shawwal, the year 1 A.H. in Madinah when she was nine.