دہائیوں سے ملکی امداد کو اقتصادی ترقی کا تیز رفتار ذریعہ سمجھا جاتا رہا ہے۔ دوسری عالمی جنگ کے بعد سے مغربی دنیا سے 2.3 ٹریلین ڈالر سے زیادہ رقم ان منصوبوں میں لگائی گئی ہے جو تیسری دنیا کی غربت سے نکلنے کی کوشش میں اس کی مدد کریں۔ اصل سوال یہ ہے کہ ترقی یافتہ دنیا امداد دیتے وقت کون سے مقاصد رکھتی ہے؟

For decades foreign aid has been seen as a fast track to economic development. Since World War 2 over $2.3 trillion has flowed out of the Western world into projects that would aid the third world in its endeavour to move out of poverty. The question is really one of what motives the developed world has when it gives aid?

کمک به ندرت از انگیزه‌های نوع‌دوستی محض داده می‌شود. اغلب به‌عنوان وسیله‌ای برای حمایت از یک متحد در سیاست بین‌المللی و با هدف تأثیرگذاری بر روند سیاسی کشور دریافت‌کننده ارائه می‌شود. این‌که چنین کمکی بد باشد یا نه، بستگی داشته است به این‌که آدمی با دستور کاری که کشور کمک‌کننده در یک مورد خاص دنبال می‌کند موافق باشد یا نه. در جریان نزاع میان کمونیسم و سرمایه‌داری در قرن بیستم، قهرمانان این دو ایدئولوژی، یعنی اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده، هر یک از کمک برای تأثیرگذاری بر سیاست داخلی دیگر کشورها و حمایت از متحدان ضعیف‌ترِ خود بهره گرفتند. آمریکا طرح مارشال را به منظور کشاندن کشورهای اروپایی به سوی سرمایه‌داری و دور کردن آن‌ها از کمونیسم تدوین کرد. کمک به کشورهای توسعه‌نیافته همواره بیش از آن‌که به سود دریافت‌کننده باشد، به سود کمک‌کننده بوده است. انگیزه‌های مشخص شامل حمایت دفاعی، گسترش بازار، سرمایه‌گذاری خارجی، فعالیت تبلیغی مذهبی و گسترش فرهنگی بوده‌اند. در دهه‌های اخیر، کمک‌هایی که سازمان‌هایی چون صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی ارائه کرده‌اند، آشکار شده که عمدتاً ابزاری برای گشودن مناطق جدید به روی سرمایه‌داران جهانی بوده و در درجه دوم، اگر هم باشد، به رفاه مردم کشورهای دریافت‌کننده توجه داشته است.

Aid is seldom given from motives of pure altruism. It is often given as a means of supporting an ally in international politics and with the intention of influencing the political process in the receiving nation. The consideration of such, being bad or not, has depended on whether one agrees with the agenda being pursued by the donor nation in a particular case. During the conflict between Communism and Capitalism in the twentieth century, the champions of those ideologies, the Soviet Union and the United States, each used aid to influence the internal politics of other nations, and to support their weaker allies. The US developed the Marshall Plan in order to pull European nations toward Capitalism and away from Communism. Aid to underdeveloped countries has always been in the interest of the donor than the recipient. Specific motives have included defence support, market expansion, foreign investment, missionary enterprise and cultural extension. In recent decades, aid by organisations such as the International Monetary Fund and the World Bank has been exposed as being primarily a tool used to open new areas up to global capitalists, and being only secondarily, if at all, concerned with the wellbeing of the people in the recipient countries.

پروفسور ویلیام ایسترلی، استاد شناخته‌شدهٔ جریان اصلی علم اقتصاد در زمینهٔ مسائل توسعه و کمک‌های خارجی، از کمک‌های خارجی انتقاد کرده که با وجود وعده‌های بزرگ، دستاورد چندانی نداشته‌اند. او می‌گوید: «یکی از تراژدی‌های فقرای جهان این بوده که غرب طی پنج دههٔ گذشته ۲٫۳ تریلیون دلار برای کمک‌های خارجی هزینه کرده، اما باز هم نتوانسته داروهای دوازده‌سنتی را به دست کودکان برساند تا نیمی از مرگ‌های ناشی از مالاریا پیشگیری شود. غرب ۲٫۳ تریلیون دلار هزینه کرده و باز هم نتوانسته تورهای پشه‌بند چهار دلاری را به خانوارهای فقیر برساند. غرب ۲٫۳ تریلیون دلار هزینه کرده و باز هم نتوانسته سه دلار را به هر مادر تازه‌زای برساند تا از پنج میلیون مرگ کودکان جلوگیری شود... دلخراش است که جامعهٔ جهانی روشی بسیار کارآمد برای رساندن سرگرمی به بزرگسالان و کودکان ثروتمند ابداع کرده، در حالی که نمی‌تواند داروی دوازده‌سنتی را به کودکان فقیر در حال مرگ برساند.»

Professor William Easterly, a noted mainstream economics professor on development and aid issues has criticized foreign aid for not having achieved much, despite grand promises. He says: ‘A tragedy of the world’s poor has been [that] the West spent $2.3 trillion on foreign aid over the last five decades and still had not managed to get twelve-cent medicines to children to prevent half of all malaria deaths. The West spent $2.3 trillion and still had not managed to get four-dollar bed nets to poor families. The West spent $2.3 trillion and still had not managed to get three dollars to each new mother to prevent five million child deaths…It is heart-breaking that global society has evolved a highly efficient way to get entertainment to rich adults and children, while it can’t get twelve-cent medicine to dying poor children.

اثربخشی کمک‌های خارجی مدت‌هاست مورد پرسش قرار گرفته است، زیرا این کمک‌ها در همه موارد با شرط و شروط همراه بوده‌اند. کشورهای کمک‌کننده و همچنین ایالات متحده از کمک‌ها برای تأمین اهداف ژئopolitik خود بهره برده‌اند. برای نمونه:

The effectiveness of foreign aid has long been questioned since in all cases it has come with strings attached. Donor countries as well as the US have used aid to meet their geopolitical aims. For example:

الف. ایالات متحده کمک‌های خود را به مناطقی هدایت کرده است که نگرانی‌هایی در زمینه امنیت ملی‌اش در آن‌ها وجود داشته، مانند خاورمیانه، و به‌ویژه در دوران جنگ سرد، آمریکای مرکزی و کارائیب.

a. The US has directed aid to regions where it has concerns related to its national security, e.g. Middle East, and in Cold War times in particular, Central America and the Caribbean.

ب. سوئد کمک‌های هدفمند خود را به «جوامع پیشرو» اختصاص داده است.

b. Sweden has targeted aid to “progressive societies”.

ج. فرانسه تلاش کرده است حفظ یا نگهداری و گسترش فرهنگ، زبان و نفوذ فرانسوی را ترویج کند، به ویژه در آفریقای غربی، و در عین حال کمک‌های خود را به‌طور نامتناسب به کشورهایی بدهد که روابط تجاری گسترده‌ای با فرانسه دارند.