غربی‌ها دیدگاه‌های گوناگونی درباره‌ی تاریخ اندیشه‌ی خود دارند، یعنی درباره‌ی مراحل شکل‌گیری تمدن‌شان و فرهنگ مدرن‌شان که به «روشنگری» و «مدرنیسم» توصیف می‌شود. برخی از غربی‌ها تاریخ را به سه دوران تقسیم کرده‌اند: عهد باستان، سده‌های میانه و عصر مدرن. این تقسیم‌بندی جامع غالب است. دیگرانی مانند موریس بیشاپ در کتاب خود، «سده‌های میانه»، تأکید می‌کنند که سده‌های میانه با سقوط روم آغاز شد و دوران‌ها را به «عصر تاریک» و «سده‌های میانه‌ی اوج» تقسیم می‌کنند. بیشاپ «۲۹ مه ۱۴۵۳» را، روزی که قسطنطنیه گشوده شد، یکی از «تاریخ‌های محوری» تاریخ غرب می‌داند که «پایان سده‌های میانه و آغاز دوران مدرن را مشخص می‌کند». به گفته‌ی هربرت آلبرت لارنس فیشر در سه‌جلدی خود، «تاریخ اروپا»، با پایان سده‌های میانه یا دوران قرون وسطا، عصر رنسانس، اصلاحات دینی و خرد آغاز شد. ه. ا. ل. فیشر تأکید کرد که تعیین مرز میان سده‌های میانه و عصر مدرن در تاریخ، برای پژوهشگر کار ساده‌ای نیست. در میان غربی‌ها کسانی هستند که مراحلی را که اندیشه‌ی غربی از سر گذرانده به تفصیل شرح داده‌اند، مانند ویل دورانت در کتاب «تاریخ تمدن» و رولاند ان. استرومبرگ در کتاب «تاریخ فکری اروپا از ۱۷۸۹»، که در آن استرومبرگ این مراحل را به سده‌های میانه، دوران رنسانس، دوران اصلاحات دینی و دوران باروک تقسیم کرده است. به گفته‌ی استرومبرگ، فلسفه‌ی دوران باروک، فلسفه‌ی عصر پس از رنسانس است، یا از منظری دیگر، دوران پس از جنبش اصلاحات دینی است که تقریباً از سال ۱۵۷۰ میلادی آغاز و تا پس از ۱۶۵۰ میلادی ادامه یافت. سپس استرومبرگ قرن هفدهم را عصر استدلال و خرد برجسته می‌کند: «اروپا که از بحران هولناک اصلاحات دینی درهم کوبیده شده بود، به رنسانس علمی و فکری قرن هفدهم دست یافت». استرومبرگ برای اثبات این که قرن هفدهم میلادی عصر خرد بود، به گالیله، نیوتن، دکارت، اسپینوزا، هابز، لاک و لایب‌نیتس استناد می‌کند. سپس استرومبرگ با شور و شوق از «آن فصل فوق‌العاده از تاریخ اندیشه، یعنی روشنگری قرن هجدهم» سخن می‌گوید، و پیش از آن به ماهیت ایدئولوژیک قرن نوزدهم میلادی اشاره می‌کند.

Westerners have varying views regarding the history of their thought i.e. stages of the emergence of their civilization and their modern culture, described as ‘Enlightenment’ and ‘Modernism.’ Some of the Westerners categorized history into three ages: Antiquity, the Middle Ages and the Modern Age. This comprehensive categorization is predominant. Others, like Morris Bishop in his book, The Middle Ages, assert that the Middle Ages began with the Fall of Rome, categorizing the ages into the Dark Ages and High Middle Ages. Bishop considered “the 29th of May 1453,” the day that Constantinople was opened, as one of the “hinge-dates” of Western history, “to mark the end of the Middle Ages and the beginning of modern times.” By the end of Middle Ages or the medieval period, the age of renaissance, reformation and reason began, as asserted by Herbert Albert Laurens Fisher in his three-volume, A History of Europe. H. A. L. Fisher emphasized that it is not straightforward for the researcher to determine the delineation in history between the Middle and Modern Ages. Amongst the Westerners, there are those who elaborate upon the stages that Western thought passed through, such as Will Durant in his The Story of Civilization, and Roland N. Stromberg in his book, European Intellectual History since 1789, in which Stromberg divided the stages into the Middle Ages, the renaissance period, the reformation period and the Baroque period. According to Stromberg, the philosophy of the Baroque period is that of the post-renaissance era, or from another perspective, it is the era of the post­ religious reformation movement, beginning in approximately on the year 1570 CE and continued beyond 1650 CE. Stromberg then highlights the seventeenth century as an age of reasoning, “Battered by the terrific crisis of the Reformation, Europe came up with the scientific and intellectual renaissance of the seventeenth century.” Stromberg cites Galileo, Newton, Descartes, Spinoza, Hobbes, Locke and Leibniz to assert that the seventeenth century CE was the age of reasoning. Stromberg enthuses then of “that extraordinary chapter of intellectual history, the eighteenth century Enlightenment,” before speaking of the ideological character of the nineteenth century CE.

عصر روشنگری (به فرانسوی: Siècle des Lumières) اصطلاحی است برای بیان فلسفه‌ای که در قرن هجدهم میلادی، از سال ۱۷۱۵ تا ۱۷۸۹ میلادی، در اروپا و به‌ویژه در فرانسه، انگلستان و آلمان حاکم بود. از این رو، پی‌یر شونو، مورخ فرانسوی و نویسندهٔ کتاب تمدن اروپای روشنگری (به فرانسوی: La civilisation de l'Europe des Lumières)، از روشنگری اروپا در سه زبان سخن گفت که به ترتیب اهمیت عبارت‌اند از: فرانسوی، انگلیسی و آلمانی. برایان اس. ترنر در کتاب فرهنگ جامعه‌شناسی کمبریج دربارهٔ روشنگری می‌گوید: «در سنت غربی، روشنگری (eclaircissement, aufklärung) به فرایند عقلانی شدن در اندیشه و عمل اشاره دارد. این فرایند می‌تواند فردی یا فراگیر در کل جامعه باشد. در هر صورت، عقل به‌مثابه نوری تصور می‌شود که فهم را روشن می‌کند و تاریکی جهل و خرافه را از میان می‌برد.»

The Age of Enlightenment (French: Siecle des Lumieres) is the terminology used to express the philosophy that prevailed in Europe in the eighteenth century CE, from 1715 to 1789 CE, specifically in France, English and Germany. Thus, the French historian Pierre Chaunu, author of The Civilization of Europe of Enlightenment (French: La civilisation de I'Europe des Lumieres) spoke of the enlightenment of Europe, in three languages, ordered by significance as French, English and German. Bryan S. Turner’s The Cambridge Dictionary of Sociology states regarding Enlightenment that “In the western tradition, Enlightenment (eclaircissement, aufklarung) refers to the process of becoming rational in thought and action. It can be individual or society-wide. Either way, reason is figured as a light that illuminates the understanding and dispels the darkness of ignorance and superstition.”.

رولاند ان. استرامبرگ در کتاب «تاریخ فکری اروپا از ۱۷۸۹» به بحث شدید دوران روشنگری پرداخته و از کسانی که «ضدروحانیت‌گرایی دئیستی» را پذیرفتند یاد می‌کند، و دیدگاه ویلیام جیمز را چنین توصیف می‌کند: «اسطوره‌ها یا مفهوم‌سازی‌هایی که ادیان در قالب عینی آن‌ها متجسم می‌شوند، بنیادین نیستند؛ آن‌ها صرفاً پوسته‌های دین‌اند. آنچه اساسی است، غریزه باور و نیاز روح انسان به بیان خویش است.»

Roland N. Stromberg depicts the intense debate during the Enlightenment, European Intellectual History Since 1789, referring to those who adopted “deistic anticlericalism” as well as describing William James’ viewpoint as “the various myths or conceptualizations in which religions are objectively embodied are not fundamental; they are the mere husks of religion. What is basic is the instinct to believe, the need for the human spirit to express itself.”.

گونار اسکیربک و نیلس گیلجه در کتاب خود، تاریخ اندیشه غربی از یونان باستان تا قرن بیستم، نوشتند: «دوره روشنگری بدین ترتیب با خوش‌بینی پیشرونده در میان طبقه متوسط رو به گسترش مشخص می‌شد: اعتمادی تازه‌بیدارشده به عقل و به انسان. نوعی مسیحاگرایی سکولار پدید آمد که در آن عقل جای انجیل را گرفت. با یاری عقل، انسان اکنون می‌توانست به درونی‌ترین ذات واقعیت پی ببرد و به پیشرفت مادی دست یابد. انسان به تدریج خودمختار می‌شد و از اقتدار بی‌پایه و قیمومیت الهیاتی رها می‌گشت. اندیشه آزاد شد، زیرا انسان خود را خودفرمان و مستقل از وحی و سنت احساس می‌کرد. الحاد مد روز شد.»

Gunnar Skirbekk and Nils Gilje wrote in their book, A History of Western Thought from Ancient Greece to the Twentieth Century, “The period of the Enlightenment was thus marked by progressive optimism within the expanding middle class: a newly awakened confidence in reason and in man. There was a secularized Messianism, in which reason supplanted the Gospel. By the aid of reason, man would now uncover the innermost essence of reality and achieve material progress. Man would gradually become autonomous, dispensing with groundless authority and theological tutelage. Thought was liberated because man felt himself to be self-governed and independent of revelation and tradition. Atheism became fashionable.”.

مفهوم «روشنگری» در اندیشه غربی با مفهوم «مدرنیته» پیوندی درهم‌تنیده دارد. برخی روشنگری را پیش‌درآمد مدرنیته می‌دانند. برخی دیگر این دو را مترادف می‌دانند. گروهی بر این باورند که روشنگری از درون مدرنیته برآمده است. و برخی می‌گویند واژه «روشنگری» توصیفی از اندیشه‌ای است که تاریکی غرب را با نور عقل و دانش روشن کرد. اما مدرنیته توصیف اندیشه‌ای است که معاصربودن را در دانش و روش‌ها وارد کرد، در گسستی از عصر باستان.

The concept of Enlightenment in the Western thought is interconnected to the concept of modernity. There are those who consider Enlightenment a precursor to modernity. There are those who consider both to be synonymous. There are those who view that enlightenment emerged from modernity. There are those who say the term enlightenment is a description of a thought that enlightened the darkness of the West, with the light of reason and knowledge. As for modernity, it is the description of the thought that introduced contemporariness in its knowledge and methods, in a break from antiquity.

صرف‌نظر از نظریه‌های گوناگون، بنیاد و سنگ زیربنای مدرنیته، کنار گذاشتن، به حاشیه راندن یا جدا کردن دین از زندگی است؛ چنان‌که در موضع فیلسوف آلمانی مارتین هایدگر نمود یافته و این امر با روشنگری همسو است. این نیز نشان می‌دهد که مدرنیته و روشنگری هر دو توصیفی از یک پدیده‌اند. جامعه‌شناس فرانسوی آلن توریِن در کتاب «نقد مدرنیته» (فرانسوی: Critique de la modernité) می‌گوید: «ایدهٔ مدرنیته، علم را به جای خدا در مرکز جامعه قرار می‌دهد و در بهترین حالت، باورهای دینی را به قلمرو درونی زندگی تنزل می‌دهد. این یک طرف ماجراست. از سوی دیگر، صرف وجود کاربردهای فناورانهٔ علم به ما اجازه نمی‌دهد که از جامعهٔ مدرن سخن بگوییم. فعالیت فکری نیز باید هم در برابر تبلیغات سیاسی و هم در برابر باورهای دینی محافظت شود... بنابراین ایدهٔ مدرنیته به‌طور نزدیکی با ایدهٔ عقلانی‌سازی پیوند دارد.»

Irrespective of the various theories, the foundation and cornerstone of modernity is religion’s abolition, sidelining or separation from life, exemplified in the stance of the German philosopher Martin Heidegger, and it is in accordance with Enlightenment. This also indicates that both modernity and Enlightenment are a description of the same phenomenon. The French sociologist Alain Touraine says in his Critique of Modernity (French: Critique de la modernite) that, “The idea of modernity makes science, rather than God, central to society, and at best relegates religious beliefs to the inner realm of life. This is on one side and on the other side, the mere presence of technological applications of science does not allow us to speak of a modern society. Intellectual activity must also be protected from both political propaganda and religious beliefs... the idea of modernity is therefore closely associated with that of rationalization.”.

اینجا این پرسش مطرح می‌شود: چرا تاریخ اندیشه‌ی غربی، که به‌عنوان روشنگری و مدرنیته توصیف می‌شود، حول محور طرد، جدایی، به حاشیه راندن و گسستن از دین می‌چرخد؟

Here the question arises: Why does the history of Western thought, that is described as Enlightenment and modernity, revolve around the subject of rejecting, separating, sidelining and detaching religion?

پاسخ به این پرسش مستلزم آن است که به دورهای از تاریخ غرب اشاره کنیم که قرون وسطی نامیده میشود و از عصر مدرنیته متمایز است. برتراند راسل در کتاب تاریخ فلسفه غرب خود گفته است: «دورهای از تاریخ که معمولاً «مدرن» نامیده میشود، از جنبههای بسیاری دارای نگرشی ذهنی متفاوت با دوره قرون وسطی است. از میان این جنبهها، دو مورد از همه مهمتر است: کاهش اقتدار کلیسا و افزایش اقتدار علم.» اروپا در دوران قرون وسطی اروپایی بود که در آن کلیسا حاکمیت مطلق و اقتدار انحصاری داشت و بر زندگی، انسان، جامعه و دولت سلطه میورزید. موریس بیشاپ در کتاب قرون وسطی خود میگوید: «کلیسا، در مجموع، بیش از حامی فرهنگ قرون وسطایی بود؛ کلیسا خود فرهنگ قرون وسطایی بود.» بیشاپ همچنین میگوید: «کلیسا و تعالیم آن تمام زندگی انسان را دربر میگرفت. کسی نمیتوانست معاملهای انجام دهد، انگشتش را ببرد یا ابزار کشاورزیاش را گم کند، بیآنکه لطف آسمانی را طلب کند.»

The answer necessitates our referring to the time period of Western history called the Middle Ages, distinct from the era of modernity. Bertrand Russell stated his book, A History of Western Philosophy, that “The period of history which is commonly called “modern” has a mental outlook which differs from that of the medieval period in many ways. Of these, two are the most important: the diminishing authority of the Church, and the increasing authority of science.” Europe during the Middle Ages was a Europe with the Church having absolute sovereignty and sole authority, dominating life, man, society and the state. Morris Bishop states in his book, The Middle Ages that “The church was, in sum, more than the patron of medieval culture; it was medieval culture.” Bishop also states, “The church and its teachings pervaded man’s entire life. One could not strike bargain, cut finger, or lose farm tool without invoking celestial favor.”.

در قرون وسطی، کلیسا به نام دین، قلمرو حاکمیت و سلطه‌ی خود را بر جامعه گسترش می‌داد، بر اساس دیدگاه فلسفی مدرسی که در قرن سیزدهم شکل گرفت، با پذیرش اندیشه‌ای که میان فلسفه‌ی ارسطویی و الهیات مسیحی آشتی داده شده بود. این اندیشه با شماری از مفاهیم و آموزه‌های نادرست درباره‌ی انسان، طبیعت، جهان و زندگی پیوند داشت. این اندیشه پذیرفته و مطلق دانسته می‌شد، در حالی که یقین‌ها از مرجع مقدس و معصوم سرچشمه می‌گرفتند. هیچ تفسیر، تحول یا تغییری پذیرفته نمی‌شد. باید به آن ایمان داشت، در برابرش تسلیم شد و از آن پیروی کرد. کلیسا هر دیدگاه یا سخنی را که با آموزه‌هایش در تناقض بود رد می‌کرد. هر اندیشه‌ای را که اعتبار آن را زیر سؤال می‌برد نمی‌پذیرفت. از این رو کلیسا برای کسانی که از آموزه‌هایش بیرون می‌رفتند، از ابزارهای مجازات بهره می‌گرفت. روش تکفیر را در پیش گرفت و بدعت‌گذاری و الحاد را به عنوان کفرگویی متهم می‌کرد. هر جنبش فکری یا علمی را که تفسیرهایش را به چالش می‌کشید و مفاهیمش را رد می‌کرد، سرکوب می‌نمود.

In the Middle Ages, the Church was extending its sovereignty and hegemony over the society in the name of religion, according to the scholastic philosophical vision that formed in the thirteenth century, upon the adoption of thought reconciled between the philosophy of Aristotelian and Christian theology. This thought was associated with a number of erroneous concepts and teachings about man, nature, universe and life. It was adopted and claimed as absolute, whilst certainties emerged from the holy infallible authority. No interpretation or development or change was accepted. One must believe in it, submit to it and be compliant to it. The Church used to refuse any view or saying that contradicted its teachings. It rejected any thought that undermined its credibility. Thus the Church used means of punishment for those who left its teachings. It adopted the method of excommunication and charging blasphemy against heterodoxy and heresy. It suppressed any intellectual or scientific movement that challenged its interpretations and refuted its concepts.

بدین ترتیب، جنبش آزار و شکنجهٔ کلیسایی علیه متفکرانی آغاز شد که تعالیم کلیسا و فساد گسترده‌اش را نقد می‌کردند. در سال ۱۴۱۵ میلادی، جان هاس (Lohannes Hus) اهل چک که فساد کلیسا را نقد می‌کرد و آن را به دور شدن از اصول خود متهم می‌ساخت، در آتش سوزانده شد. در سال ۱۴۹۸ میلادی، جیرولامو ساوونارولا در ایتالیا شکنجه شد، به دار آویخته شد و سپس سوزانده شد. در سال ۱۶۱۲، بارتولومیو لیگیت و ادوارد ویتمن به اتهام بدعت در انگلستان سوزانده شدند. ژرژ مینوا در کتاب خود، «کلیسا و علم: تاریخ یک کشمکش» (فرانسوی: L’Eglise et la science. Histoire d’un malentendu) گفته است: «از سال ۱۵۴۴، مدرسهٔ الهیات پاریس، مشاهدات ارسطویی نوشتهٔ پیر دو لا رامه را که فیلسوف ارسطو را نقد کرده بود، محکوم می‌کرد و او از تدریس منع شد. در سال ۱۵۴۶، اتین دوله شکنجه شد. تا پایان آن قرن، تعقیب‌ها افزایش یافت. پاتریتزی در سال ۱۵۹۵ از سوی دفتر مقدس (تفتیش عقاید) مورد آزار قرار گرفت. کامپانلا برای نخستین بار در سال ۱۵۹۴ پس از آن‌که تفتیش عقاید (دفتر مقدس) اوراق او را ربوده بود، دستگیر شد. جوردانو برونو در سال ۱۶۰۰ اعدام شد. در سال ۱۶۰۱ و سپس در سال ۱۶۰۲، دانشگاه پاریس تأسیس شد و پس از آن پارلمان برای تأیید مجدد اقتدار آموزهٔ مشایی به فعالیت پرداخت. کامپانلا در سال ۱۶۰۱ به حبس ابد محکوم شد... در سال ۱۶۱۶، مکتب فکری کوپرنیک (لهستانی: Kopernik) بدعت‌آمیز اعلام شد. زبان واننی بریده شد و او را زنده‌زنده سوزاندند، بنا به حکم پارلمان تولوز که او را ستاره‌شناس، اهل اسرار و ملحد توصیف کرده بود. در سال ۱۶۲۴، سه نویسندهٔ مخالف ارسطوگرایی، بنا به درخواست دانشکدهٔ الهیات پاریس، ظرف بیست‌وچهار ساعت اخراج شدند. در سال ۱۶۲۹، اقداماتی علیه برخی شیمی‌دانان ضدارسطویی صورت گرفت... دفتر مقدس گالیله را محکوم کرد و او را مجبور به اقامت جبری در خانه کرد.»

Thus the movement of ecclesiastical persecution began against the thinkers who criticized its teachings and rampant corruption. In the year 1415 CE, the Czech John Huss (lohannes Hus), who criticized the corruption of the Church and accused it of departing from its principles, was burned at the stake. In the year 1498 CE Girolamo Savonarola was tortured, hanged and then burnt in Italy. In the year 1612, Bartholomew Legate and Edward Wightman were burnt in England, due to the accusation of heresy. Georges Minois stated in his book, The Church and Science: History of Conflict (French: L’Eglise et la science. Histoire d’un malentendu) that “Since 1544, The Paris School of Theology had been condemning the Aristotelian Observations, authored by Pierre de La Ramee, who criticized the philosopher Aristotle, and he was prohibited to teach. In the year 1546, The Etienne Dolet was tortured. By the end of the century, the prosecutions were multiplied. Patrizi was subjected to some harassment from the Holy Office in 1595. Campanella was arrested for the first time in 1594 after the Inquisition (the Holy Office) had stolen his papers. Giordano Bruno was executed in 1600. In the year 1601 followed by the year 1602, the University of Paris was established followed by the parliament to reiterate the authority of peripatetic doctrine. Campanella was sentenced with life imprisonment in 1601...In 1616, Copernicus (Polish: Kopernik) school of thought was declared as a heretical school of thought. The tongue of Vanini was cut out and he was burnt alive, upon the verdict passed by the Parliament of Toulouse describing him as an astrologer, occultist, and atheist. In 1624, three authors opposed to Aristotelianism were expelled within twenty-four hours based on the request of the Faculty of Theology in Paris. In 1629, measures were taken against some anti-Aristotelian chemists... The holy office condemned Galileo and forced him to be under house arrest.”.

با این حال، سلسله‌ای از کشفیات علمی توسط پیشگامان جنبش‌های علمی در غرب، مانند کوپرنیک (د. ۱۵۴۳)، یوهانس کپلر (د. ۱۶۳۰) و گالیله گالیلهٔ (د. ۱۶۴۲)، انجام شد که اعتماد به مفهوم کلیسا را متزلزل کرد و اعتبار آن را از میان برد. این کشفیات، اعتماد به اندیشمندان غربی را به دلیل توانایی و موفقیت علمی‌شان تقویت کرد. پژوهش‌های علمی و سرپیچی از کلیسا ادامه یافت. ظهور هر کشف تازه و هر اندیشهٔ مدرن، همچون کلنگی عمل می‌کرد که به ویرانی بنای فکری کلیسا کمک می‌کرد. بدین ترتیب، نیوتن (د. ۱۷۵۷)، لینه (د. ۱۷۷۸)، لاووازیه (د. ۱۷۹۴)، کلود برنار (د. ۱۸۷۸) و داروین (د. ۱۸۸۲) ضربات دردناکی بر کلیسا وارد آوردند، تا جایی که سلطهٔ کلیسا به تدریج رو به افول نهاد. دیگر لازم نبود کلیسا اصلاح شود، چنان‌که این امر در جنبش مارتین لوتر (د. ۱۵۴۶) و ژان کالون (د. ۱۵۶۴) آشکار شد که به جنگ سی‌ساله (۱۶۱۸-۱۶۴۸) انجامید؛ جنگی که نتیجه‌اش برای ملت‌های اروپایی فاجعه‌بار بود. دیگر کافی نبود که صرفاً کلیسا اصلاح گردد، بلکه لازم شد که آن را از بین ببرند. این ماجرا با بی‌اعتبار کردن کامل آموزه‌های کلیسایی کشیشان پایان یافت، و مفاهیم، تعالیم و برداشت‌های فکری آن به طور مطلق رد شدند.

Nevertheless, a series of scientific discoveries were undertaken by the pioneers of scientific movements in the West, such as Copernicus (d. 1543), Johannes Kepler (d. 1630) and Galileo Galilei (d. 1642), that shook trust in the concept of the Church and undermined its credibility. These strengthened trust in Western thinkers by virtue of their scientific ability and success. The scientific research and the defiance of the Church continued. The emergence of every new discovery and every modern thought acted as a pickaxe that contributed to the destruction of the Church’s intellectual edifice. Thus there were painful blows to the Church from Newton (d. 1757), Lisnnaeus (d. 1778), Lavoisier (d 1794), Claude Bernard (d. 1878), and Darwin (d. 1882), such that the dominance of the church gradually waned. The Church was no longer required to be reformed, as apparent in the movement of Martin Luther (d. 1546) and Jean Calvin (d. 1564) that resulted into the Thirty Years’ War (1618-1648), whose result was catastrophic to the European nations. It was no longer required to merely reform the Church. Instead, it was required to demolish it. The matter concluded with the defamation of priestly ecclesiastical teachings in its entirety, refuting its concepts, teachings and intellectual perceptions, absolutely.

فیلسوف اسکاتلندی، دیوید هیوم (د. ۱۷۷۶ م)، در کتاب خود «پژوهشی درباره فهم بشری» عبارت معروفی دارد که دیدگاه دانشمندان دربارهٔ کلیسا، دانش و روش‌های آن در قرن هجدهم میلادی را خلاصه می‌کند: «اگر هر کتابی را در دست بگیریم - مثلاً از الهیات یا مابعدالطبیعهٔ مدرسی - بپرسیم: آیا در آن استدلال انتزاعی دربارهٔ کمیت یا عدد وجود دارد؟ نه. آیا در آن استدلال تجربی دربارهٔ امور واقع و هستی وجود دارد؟ نه. پس آن را در آتش بیندازید، زیرا چیزی جز سفسطه و توهم در بر ندارد.»

The famous phrase of the Scottish philosopher David Hume (d. 1776) in his book, An Enquiry Concerning Human Understanding, summarizes the view of scholars about the Church, its knowledge and methods in the eighteenth century CE, by saying, “If we take in our hand any volume - of divinity or school metaphysics, for instance - let us ask, does it contain any abstract reasoning about quantity or number? No. Does it contain any experiential reasoning about matters of fact and existence? No. Then throw it in the fire, for it can contain nothing but sophistry and illusion.”.

با سقوط کلیسا، تعالیم و مفاهیم آن درباره هستی، انسان، زندگی و جامعه نیز فرو ریخت. همراه با این امر، در غرب اعتماد فزاینده‌ای به توانایی‌های ذهن بشر برای کشف رازهای هستی، طبیعت و انسان پدید آمد. بدین ترتیب، خرد در غرب به تدریج جایگزین کلیسای «الهی» و الهیات آن شد. عقل‌گرایی برای تبیین پدیده‌های کیهانی ظهور کرد، در حالی که پارامترهای اجتماعی بر اساس دیدگاه‌های عقلانی و آزاد از هرگونه محدودیت کشیشی یا دینی تحلیل می‌شدند. ویل دورانت در کتاب خود، تاریخ تمدن، جلد هفتم، چنین بیان کرده است: «علم اکنون آغاز کرد به رهایی از جفت مادرش، یعنی فلسفه. ارسطو را از دوش خود افکند، روی خود را از مابعدالطبیعه به سوی طبیعت برگرداند، روش‌های متمایز خود را پرورانْد و به بهبود زندگی انسان بر روی زمین نظر داشت. این جنبش در قلب عصر خرد جای داشت، اما به «عقل محض» ایمان نیاورد؛ یعنی خردی مستقل از تجربه و آزمایش. بارها چنین استدلالی تارهای اسطوره‌ای بافته بود.»

The fall of the Church accompanied its teachings and concepts about universe, man, life and society. This was accompanied by a growing confidence in the West about the abilities of the human mind to reveal the secrets of the universe, nature and man. Thus, reason in the West began replacing the “divine” church and its theology, gradually. Rationalism emerged to explain the cosmic phenomena, whilst societal parameters were analyzed according to rational views, free from all priestly or religious restrictions. Will Durant expressed in his book, The Story of Civilization Volume 7 that “Science now began to liberate itself from the placenta of its mother, philosophy. It shrugged Aristotle from its back, turned its face from metaphysics to Nature, developed its own distinctive methods, and looked to improve the life of man on the earth. This movement belonged to the heart of the Age of Reason, but it did not put its faith in “pure reason”- reason independent of experience and experiment. Too often such reasoning had woven mythical webs.”.

بدین ترتیب، اندیشه‌های نو درباره‌ی انسان، خِرَد، دانش، جامعه، سیاست، اقتصاد، دولت، حکمرانی و قوانین برجسته شدند. دیدگاه‌های فرانسیس بیکن (د. ۱۶۲۶)، رنه دکارت (د. ۱۶۵۰)، بلز پاسکال (د. ۱۶۶۲)، باروخ اسپینوزا (د. ۱۶۷۷)، توماس هابز (د. ۱۶۷۹)، جان لاک (د. ۱۷۰۴)، منتسکیو (د. ۱۷۵۵)، ولتر (د. ۱۷۷۸) و ژان‌ژاک روسو (د. ۱۷۷۸)، آدام اسمیت (د. ۱۷۹۰)، ایمانوئل کانت (د. ۱۸۰۴)، جرمی بنتام (د. ۱۸۳۲)، جان استوارت میل (د. ۱۸۷۳) و دیگران در بنیان‌گذاری اندیشه‌ی مدرن غرب سهم داشتند.

Thus the new thoughts about humankind, reasoning, knowledge, society, politics, economy, state, ruling and canons became prominent. The views of Francis Bacon (d. 1626), Rene Descartes (d. 1650), Blaise Pascal (d. 1662), Baruch Spinoza (d. 1677), Thomas Hobbes (d. 1679), John Locke (d. 1704), Montesquieu (d. 1755), Voltaire (1778), and Jean-Jacques Rousseau (1778), Adam Smith (d. 1790), Immanuel Kant (d. 1804), Jeremy Bentham (d. 1832), John Stuart Mill (d. 1873) and others contributed to laying the foundations of modern Western thought.

این خلاصهٔ شکلگیری تفکر غربیِ مدرن است، آنچنان که مورخان غربی روایت کردهاند. صرفِ نظر از میزان دقت آن در تاریخ اندیشهٔ غرب، و صرفِ نظر از تمایز میان حقایق تاریخی و افسانهٔ اغراقآمیزی که در خدمت تبلیغات به اصطلاح «معجزهٔ غربی» است، معجزهای که تمدنِ روشنگری و مدرنیته را پدید آورد، بهترین کار برای ما این است که به ماهیت این تفکر غربی بنگریم تا حقیقت آن را بشناسیم و سپس فساد آن را آشکار سازیم.

This is the summary of the formation of modern Western thought, as narrated by the Western historians. Regardless of the accuracy in the history of Western thought, distinguishing facts from exaggerated myth serving the propaganda of the so-called Western miracle, that produced the civilization of Enlightenment and modernity, regardless of all of that, it is best for us to examine at the nature of this Western thought, to know its reality and then expose its corruption.