اگر انسان، چنان‌که غرب مدعی است، خود قانون‌گذار باشد، پس چگونه قانون وضع می‌کند؟ دانش بشری را از کجا به دست می‌آورد؟ معیار سنجش واقعیت چیست؟ غرب پس از آن‌که دین را، هم به‌عنوان منبع دانش و هم به‌عنوان روش، از زندگی کنار نهاد، پرسش‌های روش‌شناختی را مطرح کرد، پرسش‌هایی که به شیوه‌ی تولیدی اندیشیدن مربوط می‌شد. پاسخ غرب به دو مکتب محدود ماند: مکتب عقل‌گرایی (راسیونالیسم) و مکتب تجربه‌گرایی (امپیریسم). مکتب عقل‌گرایی اعلام می‌کند که اندیشه بر واقعیت مقدم است؛ از این رو، عقل را به‌عنوان منبع شناخت تکیه‌گاه قرار می‌دهد، نه حواس را. این مکتب معتقد است که عقل، چه از راه شهود یا استدلال قیاسی، و چه از راه دانش فطری، معیار یقین و واقعیت است، نه تجربه و آزمایش. اما مکتب تجربه‌گرایی بر آن است که احساس، تنها منبع تولید اندیشه است. این مکتب همچنین مدعی است که تمام دانش بشری پیشین نیز از راه آزمایش و احساس، یعنی «پسینی» (لاتینی: «از آنچه پس از آن می‌آید») و نه «پیشینی» به دست آمده است. بر پایه‌ی تجربه‌گرایی، روش علمی تجربی شکل گرفت. واژه‌ی امپیریسم از واژه‌ی یونانی باستان «empeiria» به معنای «تجربه» گرفته شده است که وابستگی آن را به آزمایش به‌عنوان معیار واقعیت و دانش نشان می‌دهد. از دیدگاه تجربه‌گرایانه، فلسفه‌های گوناگونی پدید آمد که بر اندیشه‌های مربوط به نظام‌های اجتماعی در غرب تأثیر گذاشت. از این دیدگاه تجربی، فلسفه‌های ماتریالیسم، سودگرایی، پوزیتیویسم، پragmatism و دیگر مکاتب پدید آمدند.

If man is to be the legislator, as the West asserts, then how does he legislate? How does he derive his human knowledge? What is the criterion to measure reality? The West asked methodological questions, related to the productive way of thinking, after it removed religion from life, both as a source of knowledge and method. The West’s answer was restricted to two doctrines: the Rationalist doctrine and the Empirical doctrine. The Rationalist doctrine asserts that thinking is precedent over reality. So it depends on reason, as a source of knowledge and not the senses. The doctrine views that reason, whether by intuition or deduction or through innate knowledge, is a measure of certainty and reality, not experience or experimentation. As for the Empirical doctrine, it views that sensation is the only source to generate thoughts. It also asserts that all precedent human knowledge was also obtained through experimentation and sensation, “a posteriori” (Latin: “from the latter”) rather than “a priori.” In accordance with Empiricism, a scientific experimental method was formed. The word empiricism is derived from the ancient Greek word empeiria, “experience,” indicating its dependency on experimentation as a measure of reality and knowledge. From the empirical point of view, several philosophies emerged that influenced the thoughts related to systems of the society in the West. From this empirical view, the philosophies of materialism, utilitarianism, positivism, pragmatism and others emerged.

با توجه به دستاوردها و کشفیاتی که از طریق روش تجربی علمی حاصل شد و به نوزایی مادی غرب کمک کرد، غرب این روش را به عنوان شیوه‌ای برای اندیشیدن پذیرفت. این روش تا حد تقدس بزرگ داشته شد و به تنها مبنای اندیشه و معیار واقعیت بدل گشت. غرب به تفکر علمی سلطه بر همه‌ی امور داد و آن را برای تمامی پژوهش‌ها تعمیم داد، تا آنجا که برخی از دانش‌های مربوط حتی به انسان، جامعه و روابط آن نیز بر اساس این روش تجربی علمی و مبتنی بر جبرگرایی وابسته به مکانیک نیوتنی انجام می‌شود. با ظهور نظریه‌ی نسبیت، نظریه‌ی کوانتوم، کشفیات غیرمتعارف و امور دیگر، بر یقینی بودن علم و نیز بر جبرگرایی پرسش‌هایی مطرح شد. این امر از اواسط قرن بیستم راه را برای یک ضدانقلاب علیه علم، روش تجربی و جبرگرایی هموار کرد. از این رو برخی از متفکران غربی کوشیدند علم و شکست‌های برجسته‌ی آن را ابطال کنند، به‌ویژه در باب دیدگاه آن نسبت به انسان به‌عنوان یک پدیده‌ی طبیعی و مادی. با این حال، علم همچنان مسلط مانده و در غرب سلطه‌ی خود را بر دانش حفظ کرده است. روش علمی همچنان به عنوان معیار اندیشیدن، ملاکی برای نقد و مبنایی برای دانش باقی مانده است. بدین ترتیب، غرب وقتی از تفکر علمی یا تفکر انتقادی سخن می‌گوید، تنها روش علمی تجربی را در نظر دارد.

Considering the achievements and discoveries made by the scientific empirical method, that contributed to the Renaissance of the Western materially, the West adopted this method as a method of thinking. It was revered to the level of sanctity, making it the only basis of thinking and the measure of reality. The West gave scientific thinking dominance in all matters, generalizing for all research to the extent that some of the knowledge related to even man, society and its relations, is carried out according to this empirical scientific method, based on Determinism associated with Newtonian mechanics. With the emergence of the theory of relativity, quantum theory, unconventional discoveries and other matters, questions were raised against the certainty of science, as well as determinism. This paved the way for a counter-revolution against science, empirical method and determinism, from the middle of the twentieth century. So some of the Western thinkers attempted to refute science and its prominent failures, particularly with regards to its view of man as a natural, material phenomenon. Nevertheless, science has remained dominant, retaining dominance over knowledge in the West. The scientific method has remained as a measure of thinking, as a criterion for criticism and as a basis of knowledge. Thus by referring to scientific thinking or critical thinking, the West means the empirical scientific method alone.

در واقع، نظریهٔ علمی غربی از دو جهت نامعتبر است: از جهت اینکه خود دانشی مستقل است نامعتبر است، و نیز از جهت اینکه پایهٔ اندیشیدن به شمار آید نامعتبر است.

In fact, the Western theory of science is invalid in two aspects: it is invalid from the aspect of it being a knowledge in itself. Also it is invalid from the aspect of its consideration as the basis of thinking.

اما در مورد نگاه به علم به عنوان خودِ دانش، این دیدگاه در تصور غربیان یافت می‌شود. علم تنها یک روش نیست، بلکه دانشی یقینی و درکِ نهاییِ بشر به شمار می‌رود. آگوست کنت (درگذشته ۱۸۵۷م)، بنیان‌گذار مکتب پوزیتیویسم، تبیینی از تحول اجتماعی ارائه داد و بر این اساس که جامعه بر طبق یک قانون کلی سه‌مرحله‌ای در جستجوی حقیقت از سه مرحله می‌گذرد، سخن گفت. مراحل کنت عبارت بودند از: (۱) مرحلهٔ الهیاتی، (۲) مرحلهٔ مابعدالطبیعی، و (۳) مرحلهٔ اثباتی، که به مرحلهٔ علمی نیز معروف است.

As for the aspect of considering science as knowledge itself, it is found to be in the perception of the West. Science is not just a method but guaranteed knowledge, as an ultimate human comprehension. Auguste Comte (died 1857), the founder of the doctrine of positivism, offered an account of social evolution, proposing that society undergoes three phases in its quest for the truth according to a general law of three stages. Comte’s stages were (1) the theological stage, (2) the metaphysical stage, and (3) the positivity stage, also known as the scientific stage.

در مرحلهٔ الهیاتی، انسان پدیده‌های طبیعی را از راه قدرت‌های فراطبیعی که در خدایان تجلی می‌یافتند توضیح می‌داد. در مرحلهٔ مابعدالطبیعی، یعنی مرحلهٔ کاوش، انسان درباره‌ی پدیده‌های طبیعی به استدلال و پرسشگری پرداخت و اقتدار و دین را زیر سؤال برد. در مرحلهٔ اثباتی، یعنی مرحلهٔ علمی، انسان بر پایهٔ روش تجربی دربارهٔ طبیعت می‌آموزد. او طبیعت را از این راه توضیح می‌دهد و دانش اثباتی را در قالب‌های علمی و توصیفی صورت‌بندی می‌کند. این امر به انسان امکان می‌دهد که بر طبیعت چیره شود، آن را مهار کند و برای مقاصد خود به کار گیرد، چنان‌که اوگوست کنت ادعا کرد. با این حال، علم با وجود ادعاها و حمایت‌ها، به‌طرز اسفباری شکست خورده است. علم به انسان دانشی جامع و فراگیر دربارهٔ هستی، نقش و هدف او ارائه نکرده است. در عوض، تنها دانشی مادی به او داده که تمدن صنعتی و پساصنعتی را پدید آورده است. این تمدن با تبیین عمیق کیفی و کمّی جهان مشخص می‌شود و به بهره‌برداری انسان از طبیعت کمک می‌کند.

During the theological stage, humans used to explain natural phenomena by way of supernatural powers, represented by gods. During the metaphysical stage, the stage of the investigation, humans started reasoning and questioning, questioning authority and religion, regarding natural phenomena. During the positivity stage, the scientific stage, humans learn regarding nature according to the empirical method. They explain nature through this method, formulating the positive knowledge in the scientific and descriptive forms. This enables man to dominate nature, controlling it and utilizing it for his purpose, as Auguste Comte claimed. However, science has failed miserably, regardless of claims and advocacy. Science did not provide man with comprehensive and inclusive knowledge about his existence, his role and objective. Instead, it only provided him materialistic knowledge that generated the industrial and post-industrial civilization. It is distinguished by its in-depth qualitative and quantitative explanation of the world, contributing to human beings utilizing nature.

با این حال، علم انسان را از شناخت خویش بازداشته است؛ از درک جوهر انسانیت او بازمانده و او را از فهم هستی و شدن خویش منحرف ساخته است. این به آن دلیل است که علم جستجوی انسان برای هدف وجودش و حقیقت سرنوشتش را صرفاً پژوهشی فلسفی تلقی می‌کند. علم این جستجو را به قلمرو کیهان‌شناسی، هستی‌شناسی و مابعدالطبیعه واگذار می‌کند. علم بر این باور است که شناخت ملموس از واقعیت مادی از آن فراتر می‌رود و بنابراین این جستجو به نتیجه نمی‌رسد، پس پژوهش در آن سودی ندارد. از این رو ماهیت علم توصیفی است و جهان را از نظر کیفی و کمّی تعریف می‌کند. بنابراین علم به توصیف نزدیک‌تر است تا به تفسیر، زیرا تفسیر مستلزم اموری فراتر از توصیف است. تفسیر (تفسیر) مطالعه علل پیدایش پدیده‌ها و هدف آن‌هاست. توصیف علمی، تبیین واقعیت انسان را به او نمی‌دهد. این به آن دلیل است که علم از تبیین هدف چشم می‌پوشد. تنها جهان را از جنبه‌های کیفی و کمّی تحلیل می‌کند و فقط به بشر کمک می‌کند جهان را از راه توصیف آن بفهمد. اما اصول رفتار یا مفاهیمی درباره هدف را در اختیار بشر نمی‌گذارد. دانشی که علم فراهم می‌آورد، هر قدر هم گسترده باشد، تنها دانشی جزئی است که به بخشی از هستی انسان و جهان او مربوط می‌شود. علم همه پدیده‌های زندگی و همه ابعاد وجود او را دربرنمی‌گیرد. خداوند متعال می‌فرماید:

However, science has kept man away from knowing himself, comprehending the essence of his humanity and distracting him from comprehending his being and his becoming. This is because science considers the search of man for both his objective in existence and the reality of his destiny, as mere philosophical research. Science relegates this search to the realm of cosmology, ontology and metaphysics. Science maintains that tangible knowledge of material reality transcends and so this search cannot be concluded, so there is no use in researching. Thus the nature of science is of a descriptive nature, defining the world qualitatively and quantitatively. Therefore, science is closer to description than interpretation, as interpretation entails matters beyond description. Interpretation (tafseer) is the study of causes of existence of phenomena and its objective. Description by science does not provide man with the explanation of his reality. This is because science disregards explaining the objective. It only analyzes the world in both qualitative and quantitative senses. It only helps humankind to understand the world in terms of its description. However, it does not provide humankind principles for conduct or concepts regarding purpose. Regardless of its expanse, the knowledge provided by science is only a partial knowledge, related to a part of man’s existence and his world. Science does not encompass all the phenomena of his life and the aspects of his existence. Allah (swt) says,

«يَعْلَمُونَ ظَاهِرًا مِنَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غَافِلُونَ» [TMQ Surah Ar-Rum 30:7]، هناك أسئلة كثيرة لا يستطيع العلم الإجابة عنها. وأهمها تلك المتعلقة بالسؤال: لماذا؟ لماذا يوجد الإنسان؟ لماذا يوجد الكون؟ لماذا توجد الحياة؟ هذه كلها أسئلة جوهرية تتصل بالإنسان وحياته. ولا يستطيع الإنسان أن يستقر أو أن يتخذ قراراته ما لم يجد الإجابات عنها، سواء كانت تلك الإجابات صحيحة أم باطلة. Note: the translation is into Arabic, but per your request the output should be in Persian. Here is the Persian version: «آنان تنها ظاهری از زندگی دنیا را می‌دانند، ولی از آخرت غافل‌اند.» [TMQ Surah Ar-Rum 30:7]، پرسش‌های بسیاری وجود دارد که علم از پاسخ دادن به آن‌ها ناتوان است. مهم‌ترین آن‌ها پرسش‌هایی است که با «چرا؟» آغاز می‌شوند. چرا انسان وجود دارد؟ چرا جهان هستی وجود دارد؟ چرا حیات وجود دارد؟ این‌ها همه پرسش‌های حیاتی و مرتبط با انسان و زندگی او هستند. انسان نه می‌تواند آرام بگیرد و نه تصمیم بگیرد، مگر آنکه پاسخ‌هایی برای آن‌ها بیابد، چه آن پاسخ‌ها درست باشند چه نادرست.

“They know what is apparent of the worldly life, but they, of the Hereafter, are unaware.” [TMQ Surah Ar-Rum 30:7], There are many questions which science is unable to answer. The most important of them are regarding why? Why do humans exist? Why does the Universe exist? Why does life exist? These are all crucial questions related to man and his life. Man can neither rest nor make decisions, unless he finds the answers for them, whether the answers are valid or invalid.

در این زمینه، آندره مالرو، سیاستمدار و نویسندهٔ فرانسوی (درگذشته در ۱۹۷۶ میلادی)، رمانی با عنوان «سرنوشت انسان» (به فرانسوی: La Condition humaine، «وضعیت انسانی») نوشت که ناممکن بودن یافتن معنایی پایدار یا انسانیتی پایدار را به تصویر می‌کشد، از جمله این جمله: «می‌توان حتی با مرگ ارتباط برقرار کرد ... این دشوارترین کار است، اما شاید معنای زندگی همین باشد ...» افزون بر این، ویژگی‌های روش علمی، چنان‌که غربی‌ها می‌گویند، پیشرفت‌گرایی و تکثیرپذیری است. مفهوم این سخن آن است که تمامی دانش علمی در معرض توسعه، تحول، تعدیل و تغییر است. با این حال، این امر همچنین به این معناست که علم، دانش نهایی و قطعی فراهم نمی‌آورد. از این رو، برای انسان ممکن نیست که زندگی و نظام‌های خود را بر این پایه بنا کند. بنابراین، این سخن که علم دانشی است که معنای زندگی را تعیین می‌کند و واقعیت هستی انسان را تبیین می‌نماید، سخنی نادرست است.

In this respect, the French politician and writer Andre Malraux (died 1976) wrote the novel Man's Fate (French: La Condition humaine, The Human Condition'), which dramatizes the impossibility of finding permanent meaning or humanity, including the remark, “One can communicate even with death .... It’s most difficult, but perhaps that is the meaning of life ..." In addition to this, the traits of scientific method, as Westerners say, are progressivism and proliferation. The implication of this is that all the scientific knowledge is subject to development, evolution, adjustment and change. However, this also means that science does not provide ultimate knowledge. Thus it is not possible for a man to build his life and his systems upon this basis. It is thus wrong to say that science is a knowledge that establishes the meaning of life, explaining the reality of human existence.

در مورد جنبهٔ دوم، یعنی اینکه روش علمی را مبنای تفکر قرار دهیم، روش‌شناسی آن فاسد است. این فساد از چند جنبه است که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

As for second the aspect, considering scientific method as a basis of thinking, its methodology is corrupted. Its corruption is from several aspects, some of which are:

اول: روش علمی در کسب دانش، روش ویژهٔ پژوهش است که برای دستیابی به دانش حقیقی دربارهٔ موضوعی که پژوهش می‌شود به کار می‌رود. این روش بر مراحل مشخصی استوار است: مشاهده، استقرا (صورت‌بندی فرضیه‌ها)، استنتاج (طراحی آزمایش)، آزمون (گردآوری داده‌ها) و ارزیابی (تحلیل داده‌ها و صورت‌بندی نظریه). اینها مراحل روش علمی کلاسیک‌اند. میان اندیشمندان غربی دربارهٔ تقدم مشاهده بر فرضیه یا برعکس بحث وجود دارد. بر این اساس، غربیان روش استقرایی را که در آن مجموعه‌ای از مشاهدات برای رسیدن به یک اصل کلی ترکیب می‌شود، از روش قیاسی جدا می‌کنند؛ روش قیاسی فرایند استدلال از یک یا چند گزاره (مقدمه) به سوی نتیجه‌ای منطقی است. با این حال، روش علمی بخش بزرگی از علوم طبیعی مانند فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی را تعیین می‌کند، و همچنین علوم اجتماعی از جمله جامعه‌شناسی، علم مدیریت، علوم سیاسی، روان‌شناسی و تاریخ را.

First: Scientific method in arriving at knowledge is the specific method of research, achieving true knowledge of a subject that is researched. It is based on specific steps: Observation, Induction (formulation of hypotheses), Deduction (experiment formulation), Testing (data collection) and Evaluation (data analysis and theory formulation). These are the steps of the classical scientific method. There are debates amongst the Western thinkers about the precedence of observation over hypothesis and vice versa. So the Westerners distinguish the inductive method, body of observations is synthesized to come up with a general principle, from the deductive method, the process of reasoning from one or more statements (premises) to reach a logical conclusion. Nonetheless the scientific method determines much of natural science, such as physics, chemistry and biology, as well as social science, including sociology, management science, political science, psychology and history.

روش موسوم به روش علمی شایستگیِ آن را ندارد که پایهٔ اندیشیدنِ انسان باشد. این به آن دلیل است که پی‌ریزیِ پایهٔ اندیشه برای بشریت مستلزم آن است که برای همهٔ انسان‌ها در دسترس باشد، تا همگی بتوانند بنیان اندیشهٔ خود را بر آن استوار کنند. با این حال، روش علمی در واقع روشی پیچیده است که تابع قوانین و شرایط ویژه‌ای است که همهٔ انسان‌ها نه می‌توانند به آن پایبند باشند و نه آن را محقق سازند. در واقعیت، اندیشهٔ علمی می‌تواند پایهٔ تفکر برای افراد و گروه‌های خاصی باشد، اما نه برای توده‌های عمومی مردم. اگر دانش یا واقعیت حقِ همهٔ مردم است، اندیشیدن باید بر پایه‌ای عمومی در دسترس قرار گیرد تا همگان بر آن بنا کنند. این در روش علمی چنین نیست. پیدایش روش علمی در غرب و برجستگی اجتماعی آن، هر دو بر پایهٔ جریانی انتقادی و انقلابی بود که دانش کلیسایی را رد می‌کرد. این رد از آن رو بود که کلیسا و روحانیون آزادی فردی برای بحث و انتقاد را مصادره کرده و حق پذیرش یا رد کردن با اختیار را از مردم سلب کرده بودند.

The method called the scientific method is not fit to be a basis of thinking for man. This is because laying a basis of thinking for humankind necessitates that it must be accessible to all of humanity, so that they can all build a foundation for their thinking. However, the scientific method is in fact a complicated method that is subject to specific laws and conditions, which not all humans can either adhere to or fulfill. Realistically, scientific thinking can be a basis of thinking for particular people and factions, but not for the general masses. If knowledge or reality is the right of all the people, thinking must be made accessible upon a general basis, for everyone to build upon. This is not the case in the scientific method. The emergence of the scientific method in the West and its societal prominence were both based on a revolutionary critical trend that rejected ecclesiastical knowledge. The rejection was because the Church and clergy confiscated individual freedom for discussion and criticism, depriving the right to accept or reject by volition.

علاوه بر این، با قرار دادن علم به عنوان مبنای تفکر در غرب، علم جایگزین کلیسا به عنوان مرجعی متعالی شد که باید به آن توجه و از آن پیروی کرد. آنچه علم به عنوان توضیحاتی برای جهان و زندگی ارائه می‌کرد، هرچند همه‌کس توان تدوین و درک آن‌ها را ندارد، بر همه واجب شد که در برابرشان تسلیم شوند. این در حالی است که این‌ها صرفاً فرضیه‌هایی هستند که به سطح دانش قطعی نرسیده‌اند. حتی هنگامی که دانش علمی اثبات می‌شود، نمی‌توان آن را دانش نهایی دانست، زیرا همواره در معرض اصلاح، تعدیل و تحول است. بدین ترتیب، اندیشه غربی از تسلیم در برابر کلیسا به تسلیم کورکورانه و پیروی از علم تغییر جهت داد. افزون بر این، برخی از آنان علم را به مثابه یک دین می‌پندارند، چنان‌که فرقه ساینتولوژی نمونه‌ای از آن است. علم پاسخ نهایی به مسئله هستی انسان را در اختیار ندارد. بنابراین علمی که قرار بود در غرب انسان را رها سازد، خود به زنجیری بر دست و پای او تبدیل شد.

Moreover, by making science as a basis of thinking in the West, it displaced the Church as a sublime authority that must be heeded and complied. What was provided by science as explanations for the universe and life, even though they are not accessible for all to formulate and comprehend, became obliged upon everyone to submit to. This is even though they are mere hypotheses that have not reached the level of certain knowledge. Even when scientific knowledge is proved, it cannot be considered as ultimate knowledge, for it is always subject to correction, amendment and evolution. This was how the Western thinking turned from submission to the Church to the blind submission and following of science. Moreover, some of them consider science as a religion, with the example of the Scientology cult. Science does not possess the ultimate answer related to the issue of human existence. So, science, which was intended to emancipate man in the West, itself became a shackle.

ثانیاً: روش علمی بر پایهٔ آزمایش استوار است. تنها اموری را می‌توان با آن بررسی کرد که محسوس و قابل لمس باشند. این روش در قلمرو اندیشه‌ها و پژوهش‌های مربوط به تفکر جایی ندارد. آنچه غرب درباره تعمیم روش علمی به همهٔ دانش‌ها و همهٔ عرصه‌های پژوهش بشری می‌بیند، از راه تقلید و الگوبرداری از خود روش فکری بنیادین حاصل شده است. برخی غربی‌ها اعتراف می‌کنند که روش تجربی را نمی‌توان بر تمام دانش‌های بشری اعمال کرد. آنان یادآور می‌شوند که عواطف و احساسات انسانی را از دیدگاه داده‌های تجربی نمی‌توان مطالعه کرد؛ زیرا این‌ها مواد محسوسی نیستند که بتوان آن‌ها را در معرض آزمایش علمی قرار داد. روابط انسانی که جامعه را با تنوع‌های ویژه‌اش شکل می‌دهد نیز بر پایهٔ آزمون‌های آزمایشگاهی و به روش تجربی قابل مطالعه نیست.

Second: The scientific method is based on the basis of experimentation. It is only possible to research materials that are tangibly sensorial. It has no place within the realm of thoughts or research related to thinking. As for what the West sees of generalizing the scientific method to all the knowledge and all fields of human research, it is by emulation and imitation of the fundamental method of thinking itself. There are Westerners who concede that the empirical method cannot be applied to all human knowledge. They cite that human emotions and sensations cannot be studied from the empirical data perspective. This is because they are not tangible materials that can be subjected to scientific experimentation. Human relationships that shape the society, with specific variations, also cannot be studied according to empirical methods, based on laboratory testing.

ثالثاً: روش علمی، روشی نیست که نتایج قطعی بدهد. بلکه روشی نامعین و مستعد خطاست. این امری است که در پژوهش‌های علمی مشاهده و بر آن توافق شده است. از این رو، دانش علمی دانشی احتمالی و در حال تکامل توصیف می‌شود. تفکر علمی دستخوش تحول، توسعه و تغییر است. بنابراین تفکر علمی یقینی نیست. بر این اساس، روش علمی شایستگی آن را ندارد که به عنوان پایه‌ی تفکر انسان قرار گیرد؛ پایه‌ای که انسان هستی خود را بر آن استوار کند و زندگی‌اش را بر اساس آن بنا نهد. زیرا نه حقایق پایدار فراهم می‌آورد و نه نتایج نهایی درباره‌ی هستی اشیا، ویژگی‌ها و ذات‌هایشان به دست می‌دهد. حتی روش بنیادینی برای اندیشیدن هم ارائه نمی‌کند. اگر روش علمی به عنوان مبنای تفکر گرفته شود، به رقیق شدن مفهوم هستی انسان و از دست رفتن معنای زندگی خواهد انجامید. این امر به ابهام در فهم ذات هستی و سردرگمی در آگاهی انسان از خویشتن، هدف و نقش او در زندگی منجر می‌شود. و این همان چیزی است که انسان را متزلزل می‌کند و او را صرفاً موجودی پوچ می‌سازد. به کوتاه سخن، هرچند روش علمی مزایایی دارد و انسان به آن نیازمند است، اما شایستگی آن را ندارد که مبنای تفکر باشد. این در حالی است که برای علوم تجربی و برخی از حوزه‌های دانش که می‌توانند در آزمایشگاه آزموده شوند، مناسب است.

Thirdly: The scientific method is not of definitive results. Instead, it is indefinite and subject to error. This is the matter observed and agreed upon in scientific research. Therefore, scientific knowledge is described as probabilistic and developing knowledge. Scientific thinking is subjected to evolution, development and change. Thus scientific thinking is not certain. Accordingly, the scientific method is not fit as a basis for human thinking, which man can establish his existence upon and adopt as the basis of his life. This is because it neither provides stable facts nor does it give ultimate results about the existence of things, their characteristics and their essences. It doesn't even provide a fundamental method of thinking. If the scientific method is taken as the basis of thinking, it will lead to the dilution of the concept of human existence, losing the meaning of life. This will result in obscurity in comprehending the essence of existence and confusion within man’s awareness of himself, his objective and his role in life. This is the matter that would shake man, making him a mere absurd being. In short, though the scientific method has its advantages and is needed by man, it is not fit to be a basis of thinking. This is even whilst it is appropriate for empirical sciences and some of the fields of knowledge that can be subjected to laboratory testing.

بی‌گمان، روش صحیحی که باید به‌عنوان مبنای تفکر قرار گیرد و آن را داور قرار داد تا درباره‌ی اشیا و امور داوری کند، روش عقلی تفکر است. اگر روش عقلی به‌درستی به کار گرفته شود، یعنی واقعیت حس‌شده از راه حواس به مغز منتقل شود و اطلاعات پیشین حاضر باشد (که نه عقیده‌ی پیشین است و نه پسین)، آنگاه واقعیت را تفسیر می‌کند، زیرا نتایج درست به دست می‌دهد. برخلاف آنچه برخی اندیشمندان غربی ادعا می‌کنند، حس از تفکر جدایی‌ناپذیر است. اطلاعات پیشین، همان عقاید پیشینی نیست که برخی اندیشمندان غربی مدعی آن‌اند؛ اطلاعات پیشین عنصر لازمی است که برای تفکر ضروری است. روش عقلی، چه به‌درستی تعریف شده باشد و چه نه، روشی است که انسان بر پایه‌ی آن به‌عنوان یک انسان می‌اندیشد.

The correct method that must be taken as a basis of thinking, making it an arbitrator to judge on things and matters, is the rational method of thinking. If the rational method is utilized correctly by transmitting the sensed reality through sensations to the brain with the presence of previous information (which is neither previous nor subsequent opinion), this will interpret the reality, as it gives the correct results. Sensation is inseparable from thinking, contrary to what some Western thinkers assert. Previous information is not the previously held opinions, as asserted by some Western thinkers. Previous information is the necessary element required for thinking. The rational method, whether it is defined correctly or not, is the method upon which man acts to think as a human,

قضاوت درباره‌ی امور و درک وجود، واقعیت و ویژگی‌های آن‌ها. این روش تفکری است که برای همه‌ی مردم در دسترس است و انسان‌ها، صرف‌نظر از سطح تحصیلاتشان، به‌طور خودکار در فهم‌ها، درک‌ها و داوری‌های خود آن را به کار می‌گیرند. روش عقلی برای همه‌ی شاخه‌های دانش و حوزه‌های پژوهش مناسب است. بنابراین هم برای علوم طبیعی و هم برای علوم اجتماعی کاربرد دارد. افزون بر این، دو ویژگی متمایز دارد که در روش علمی یافت نمی‌شود. روش عقلی با توانایی‌اش در تولید اندیشه‌های نو از روش علمی متمایز می‌شود؛ روشی که ویژگی‌اش ظرفیت کشف و نتیجه‌گیری است. زیرا روش علمی آنچه را موجود است آشکار می‌کند و معدوم را عرضه نمی‌دارد. بر پایه‌ی موجود بنا شده و معدوم را پدید نمی‌آورد. از این رو روش علمی اندیشه‌ی نو تولید نمی‌کند. اما ویژگی دوم روش عقلی، توانایی ارائه‌ی نتایج قطعی درباره‌ی وجود اشیاء است. این روش حقایق قاطع و یقینی‌ای برای فهم معنای زندگی انسان در اختیار او می‌گذارد، برخلاف روش علمی که ماهیتی احتمالی دارد. روش علمی به انسان چیزی جز گمان‌ها عرضه نمی‌کند که احتمال خطا در آن‌ها وجود دارد.

judging upon things, comprehending their existence, reality and characteristics. It is the method of thinking that is accessible to all people, which humans, regardless of their educational level, automatically adopt in their understandings, comprehensions and in passing their udgments. The rational method is suitable for all the branches of knowledge and research fields. Thus it is suitable for natural science as well as social science. Moreover, it has two distinguishing features that are not found in the scientific method. The rational method is distinguished by its ability to generate new ideas, unlike the scientific method, which is characterized by the capacity of discovery and conclusion. This is because the scientific method reveals the existing and it does not offer the non-existent. It is built upon the existing and does not generate the non-existent. Thus the scientific method does not generate new ideas. As for the second distinguishing feature of the rational method, it is the ability of providing definitive results about the existence of things. It provides man with decisive and definitive facts to comprehend the meaning of his life, unlike the scientific method which has a probabilistic nature. The scientific method does not provide man anything but speculations, having the possibility of error.

ممکن است پرسیده شود: چگونه می‌توان روش عقلی را تفکر بنیادین قرار داد، در حالی که پیش‌تر ثابت شده که عقل ناتوان، ناقص و محدود است و بنابراین نمی‌تواند خوب (خیر) و بد (شر) و آنچه نیکو (حَسَن) و زشت (قبیح) است را تعیین کند؟ یا چگونه تفکر عقلی می‌تواند تفکر بنیادین انسان باشد، در حالی که پس از آن گفته می‌شود نیرویی غیر از عقل وجود دارد که برای انسان تعیین می‌کند چه چیزی به او سود می‌رساند و چه چیزی او را از زیان بازمی‌دارد؟ پاسخ این است: خود تفکر عقلی، پایه‌ای است برای اثبات چنین نیرویی که برای انسان تعیین می‌کند چه چیزی خوب یا بد، و چه چیزی نیکو یا زشت است. بدین ترتیب، عقل تأیید می‌کند که پشت این هستی، انسان و زندگی، آفریدگاری است که همه آنها را آفریده و او الله (سبحانه و تعالی) است. عقل همچنین تأیید می‌کند که انسان آفریده‌ای است که توان ایجاد نظامی برای سامان دادن به رابطه‌اش با آفریدگارش را ندارد. بر این اساس، باید پیامبری باشد که پیام آفریدگار را ابلاغ کند و نظامی را که روابط میان آفریدگار و آفریدگان را سامان می‌دهد، قرار دهد. عقل همچنین ناتوانی آفریده‌ای را در ایجاد نظامی کامل، بی‌تناقض، بی‌نابرابری و بی‌اختلاف تأیید می‌کند؛ نظامی که انسان بر پایه آن غرایز و نیازهای جسمی خود را با بهترین شیوه‌ها برآورده کند. بنابراین از این منظر، باید نظامی بی‌نقص و بی‌تناقض نیز از سوی پیامبر ابلاغ شده باشد که آفریدگار از آن خشنود است. پس میان قرار دادن روش عقلی به عنوان تفکر بنیادین و ایمان (باور استوار) به آن نیرویی که الله (سبحانه و تعالی) است، و امور زندگی انسان را سامان می‌دهد و برای آنان خوب، بد، نیکو و زشت را تعیین می‌کند، هیچ تناقضی وجود ندارد.

It may be asked: how can the rational method of thinking be made the fundamental thinking, as it has been established previously that the mind (‘aql) is incapable, deficient and limited and so it cannot define what is good (khair) or bad (sharr), and what is pleasant (hassan) or ugly (qabeeh)? Or how can rational thinking be the fundamental thinking for humans, when it is said after that there is a Power other than the mind that determines for man what brings him benefit and what prevents harm? The answer is: Rational thinking is itself the basis to affirm such a Power that determines for a man what is good or bad, what is pleasant or ugly. Thus, the mind confirms that there is a Creator behind the universe, man and life who created them all, and He is Allah (swt). The mind also confirms that man is a creation who is incapable of generating a system to organize his relationship with his Creator. Accordingly, there must be a Messenger who conveys the Message of the Creator, placing the system to organize the relationships between the Creator and the created. The mind also confirms the inability of a creature to generate a complete system without contradiction or disparity or difference, upon whose basis man would satiate his instincts and organic needs, with the finest of arrangements. Accordingly, from this perspective, there must also be a system devoid of imperfection and contradiction conveyed by the Messenger, which the Creator is pleased with. Thus there is no contradiction between making the rational method the fundamental thinking and Imaan (confirmed belief) in the Power Who is Allah (swt), Who organizes the life affairs of humans, defining for them what is good, bad, pleasant and ugly.