"...په الله قسم، که دوي زما په ښي لاس کې لمر او په کی لاس کې سپوږمۍ کېږدي، په دې شرط چې دا کار پرېږدم، زه به يې نه پرېږدم تر هغه چې الله يې غالب کړي يا زه پکې هلاک شم."

“...by Allah, if they were to put the sun in my right hand and the moon in my left, on condition that I relinquish this matter, I would not relinquish it until Allah has made it dominant or I perish therein”

د بقا غریزه هر ملت او هر قوم ته دا فرض کوي چې خپل خپلې حیاتي مسایل ولري، چې د هغو لپاره یو ملت یا قوم خپله وینه په رضا او په ډېر جوش سره ورکوي، پرته له کوم تردد، یا استدلال یا بحث څخه. دا مسایل هغه دي چې یا د هلاکت یا د ژوندي پاتې کېدو پورې اړه لري، یا د یوه قوم د له منځه تللو یا د هغه د بقا د ساتنې پورې اړه لري. دغه تدابیر ځانګړي دي او تقریباً د ټولو خلکو لپاره یو شان دي، او هغه اقدامات چې د دې لپاره کېږي د ټولو خلکو لپاره ورته یا ډېر ورته دي، ځکه دا په ښکاره ډول د ژوند لپاره ګواښ دي. له همدې امله تدبیر هم یو شان دی او مسایل هم یو شان دي. په هرصورت، دا د بقا غریزې پورې اړوند مسایل ټول حیاتي مسایل نه دي، او نه هم حیاتي مسایل یوازې هغه دي چې د بقا غریزې پورې اړه لري؛ ځکه نور حیاتي مسایل هم شته چې د روحاني غریزې یا د نسل د بقا غریزې پورې اړه لري. خو خلک په دغو مسایلو کې د ژوند په اړه د خپل نظر د توپیر له امله یو د بل څخه توپیر لري؛ له همدې امله په دغو مسایلو د اقدام کولو تدبیرونو کې هم توپیر راځي. دا ځکه چې دغه مسایل د ژوند په اړه د ځانګړي نظر له امله حیاتي کیږي؛ نو توپیر لري او تدبیر هم توپیر لري. له همدې امله حیاتي مسایل د ژوند د نظر په توپیر سره د ملتونو او خلکو تر منځ توپیر لري. مسلمانان یو امت دي او بې شکه د دوی لپاره ډېر حیاتي مسایل شته. د امت حیاتي مسایل، که هغه د بقا غریزې، روحاني غریزې یا د نسل د بقا غریزې پورې اړه ولري، باید د دوی د ژوند په اړه د نظر له مخې وي. د دوی د ژوند په اړه نظر یوازې د اسلام لخوا ټاکل کیږي. له همدې امله، دا اسلام دی چې حیاتي مسایل ټاکي او تدبیر هم ټاکي.

The instinct of survival makes it incumbent upon every nation in the world and every people on earth to have its own vital issues, for which a nation or a people would give its blood with consent and with utmost fervour, without any hesitation or any argument or debate. These issues are those related to either perishing or staying alive, or related to the removal of a people from existence or the safeguard of its survival. Such measures are unique and almost identical to all people and the measures undertaken towards them are similar or very similar to all people, because they are tangibly life threatening. Hence, the measure is the same and the issues are also the same. However, these issues related to the survival instinct are not all the vital issues, nor are the vital issues only those related to the survival instinct; for there are other vital issues related to the spiritual instinct or to the procreation instinct. However, people differed in these issues according to the difference in their viewpoint about life; thus they differed in the measures undertaken towards them. This is because what makes these issues vital is the specific viewpoint about life; thus they differ and the measure also differs. Therefore, the vital issues differed between peoples and nations according to this difference in the viewpoint about life. The Muslims are one Ummah and they undoubtedly have a host of vital issues. The Ummah’s vital issues, whether these are related to the survival instinct, the spiritual instinct or the procreation instinct, should be according to their viewpoint about life. Their viewpoint about life is determined by Islam alone. Hence, it is Islam that determines the vital issues and also determines the measure.

اسلام نے لوگوں کے لیے حیاتی اہمیت کے امور واضح کر دیے ہیں اور ان کے بارے میں زندگی اور موت کا پیمانہ ان پر لازم کر دیا ہے۔ لہٰذا مسلمانوں کو حیاتی امور کے تعین میں کوئی اختیار حاصل نہیں۔ جس چیز کو اسلام حیاتی امر قرار دیتا ہے، مسلمانوں پر لازم ہے کہ اسے اسی حیثیت سے دیکھیں۔ اسی طرح انہیں ایسے امور کے بارے میں اختیار کیے جانے والے زندگی و موت کے پیمانے کے تعین میں بھی کوئی اختیار نہیں؛ کیونکہ جب اسلام نے حیاتی امور متعین کیے، تو اسی نے وہ پیمانہ بھی متعین کیا جو مسلمانوں کو ان کے بارے میں اختیار کرنا چاہیے۔ اسلام کو ایسے واقعات کا سامنا ہونا، جو اس کے لیے خطرہ بنے، اور مسلمانوں کا بحیثیت مسلمان ان چیزوں سے دوچار ہونا جو ان کے وجود کے لیے خطرہ ہوں، ناگزیر تھا۔ زندگی کی ہر تحریک کے لیے یہ بات بدیہی ہے کہ اسے وہ چیزیں درپیش آئیں جو اس کے وجود کو خطرے میں ڈالیں، خاص طور پر اصلاحی تحریکوں کو، اور خصوصاً صحیح اصلاحی تحریکوں کو۔

Islam has explained to people the vital issues and made the measure of life and death towards them an obligation. Hence, the Muslims have no choice in determining their vital issues. That which is considered by Islam to be a vital issue must be viewed by the Muslims as such. Likewise, they have no choice in the measure of life and death undertaken towards such issues; because when Islam determined the vital issues, it also determined the measure that Muslims should undertake towards them. For Islam to have faced events which threatened it and for Muslims to have come up against what threatened their existence, in their capacity as Muslims, was inevitable. It is self evident for any movement in life to face that which threatens its existence, especially the movements of reform and more specifically the sound movements.

له د اسلام له طلوع راهیسې، د اسلام او کفر تر منځ مبارزه تر ټولو سخته شوې ده. دا مبارزه د کفر د انجام او د اسلام د انجام په اړه ده. هغه خونړۍ مبارزه چې د اسلامي دولت له تاسیس راهیسې په مدینه کې د فکري مبارزې سره یوځای شوه، د حیاتي مسایلو د دفاع لپاره وه. له همدې امله، د مسلمانانو لپاره حیاتي مسایلو شتون حتمي او بدیهي و، او هم د هغو لپاره د ژوند او مرګ اندازه اخیستل حتمي او بدیهي وو. دا هغه موضوع ده چې جهاد یې له مهمو فریضو څخه ګرځولی دی، چېرې چې رسول الله ﷺ فرمایلي دي: «د ټول کار سر اسلام دی، ستنه یې لمونځ دی، او د هغې د اوچتوالي اوچته ټکی جهاد دی». دا هم هغه موضوع ده چې جهاد به تر قیامت پورې دوام ولري، ځکه چې هغه ﷺ فرمایلي دي: «او جهاد له هغه وخت راهیسې چې الله ما ته لېږلی دی تر دې دمه دوام لري، تر دې چې د امت وروستی نسل د دجال سره جنګ وکړي؛ دا به نه د ظالم د ظلم له امله لغوه کېږي او نه د عادل د عدالت له امله». رسول الله ﷺ همدارنګه فرمایلي دي: «جهاد د نېکانو او بدکارانو سره تر ټولو دوام لري». له همدې امله، مسلمانان د حیاتي مسایلو د ساتنې په برخه کې یوه شیبه هم سست نه شول، او نه یې د هرې حیاتي مسلې لپاره د ژوند او مرګ اندازه اخیستو کې کله ځنډ وکړ.

Ever since the dawn of Islam, the struggle has been at its fiercest between Islam and Kufr. This struggle has been about the fate of Kufr and the fate of Islam. The bloody struggle that has been added to the intellectual struggle since the establishment of the Islamic State in Madinah was in defence of the vital issues. Hence, the existence of vital issues was to the Muslims inevitable and axiomatic, and their undertaking of the measure of life and death towards them was also inevitable and axiomatic. It is a matter for which Jihad has been made one of the most important duties, in which the Messenger of Allah (saw) said: “The head of the matter is Islam, its pillar is the Salah and the peak of its hump is Jihad”. It is also a matter for which Jihad will continue until the Hour comes, for he (saw) said: “And Jihad has been constant since Allah sent me until the last generation of my Ummah fight the Dajjal, it will not be revoked by the tyranny of a tyrant nor by the justness of a just”. The Messenger of Allah (saw) also said: “Jihad is constant with the pious and the dissolute”. Hence, the Muslims did not slacken for one moment in standing for the vital issues, nor did they ever hesitate in undertaking the measure of life and death towards every vital issue.

لہٰذا، جب انہیں صلیبی جنگوں کے دوران اُس چیز کا سامنا ہوا جو اُنہیں بطور امت اور بطور ریاست اُن کی تقدیر کے لیے خطرہ بنی ہوئی تھی، تو اُنہوں نے اس کے مقابلے میں زندگی اور موت کا پیمانہ اختیار کیا؛ چنانچہ اُنہوں نے کفار صلیبیوں کے ساتھ ایک سو سال سے زائد عرصے تک سخت جنگ لڑی۔ اسلامی امت اُس مہلک ضرب کو پسپا کرنے میں کامیاب ہو گئی جو اُس کے لیے خطرہ بنی ہوئی تھی۔ اسی طرح مسلمانوں نے اُس وقت بھی یہی طرزِ عمل اختیار کیا جب منگولوں نے اسلامی سرزمینوں پر یلغار کی۔ اسلامی امت نے اس یلغار کو ایسا معاملہ سمجھا جو اُس کے وجود کے لیے خطرہ تھا، چنانچہ اُس نے اس کے مقابلے میں زندگی اور موت کا پیمانہ اختیار کیا، اور مسلمانوں نے منگولوں کے ساتھ ایسی جنگ لڑی جس میں اُنہوں نے دنیوی مفاد کی طلب کے بغیر اپنی جانیں قربان کیں، یہاں تک کہ فیصلہ کن فتح اُن کے حصے میں آئی۔

Therefore, when they were faced with what threatened their fate as an Ummah and as a State during the Crusades, they undertook towards this the measure of life and death; thus they engaged the Kuffar Crusaders in a fierce war for more than a century. The Islamic Ummah managed to repel the fatal blow that threatened her. Likewise, the Muslims acted in the same way when the Mongols invaded the Islamic lands. The Islamic Ummah considered this invasion as a matter that threatened her existence, thus she undertook towards it the measure of life and death, and the Muslims engaged the Mongols in a war in which they sacrificed their lives without seeking any worldly gains until the decisive victory was theirs.

لہذا، مسلمان حیاتی امور کو سمجھتے تھے اور ان کے بارے میں وہ کام کرتے تھے جو ان پر لازم تھے، یعنی زندگی اور موت کا پیمانہ۔ یہ اس لیے تھا کہ اسلام نے حیاتی امور کے بارے میں جو کچھ بیان کیا تھا، اسے مسلمان حقیقت سمجھتے تھے، اور اسے مضبوطی سے تھامے رکھتے تھے، اور ان سے غفلت برتنے کا خطرہ واضح تھا۔ اس لیے ان کے لیے ممکن نہ تھا کہ کسی ایسی صورتِ حال کا سامنا کریں جو ان کے وجود کو خطرے میں ڈالتی ہو، اور اس کے مقابلے میں وہ کام نہ کریں جو اسلام نے ان پر لازم کیا تھا، یعنی زندگی اور موت کا پیمانہ۔ نہ امتِ اسلامیہ اور نہ ہی ریاستِ اسلامیہ نے ماضی میں کبھی حیاتی امور کو سمجھنے اور ان سے آگاہ رہنے میں، اور تدابیر کو سمجھنے اور ان سے آگاہ رہنے میں کوتاہی کی۔ چنانچہ انہوں نے کبھی ان سے غفلت نہیں برتی۔ تاہم جب اسلام کا فہم انحراف کی سطح تک پیچھے ہٹ گیا، اور دلوں میں تقویٰ اس حد تک کمزور ہو گیا کہ کھلے کفر پر خاموشی اختیار کی جانے لگی، تو یہ حیاتی امور اپنی حیاتی حیثیت کے اعتبار سے اہمیت کھو بیٹھے، اور ان کے لیے زندگی اور موت کا پیمانہ اختیار نہ کیا گیا۔ نتیجتاً ان کے وجود کو خطرہ لاحق ہو گیا، اور مسلمان اس خطرے کو دور کرنے کے لیے دل کھول کر اپنی جانیں اور خون پیش کرنے میں ناکام رہے۔ چنانچہ خلافت ختم ہو گئی، اسلام کا نظام منسوخ کر دیا گیا، اور پوری امتِ اسلامیہ کو فنا کے خطرے سے دوچار کر دیا گیا۔

Therefore, the Muslims used to perceive the vital issues and used to undertake towards them what was obligatory upon them, that is the measure of life and death. This was because that which Islam had explained in terms of vital issues was considered as fact by the Muslims, which they clutched with a tight grip, and the danger of neglecting them was clear. Hence, it was inconceivable for them to face a situation that threatened their existence without undertaking towards it that which Islam had obliged upon them, that is the measure of life and death. Neither the Islamic Ummah, nor the Islamic State ever failed in the past to perceive and be aware of the vital issues, nor failed to perceive and be aware of the measures. Thus they never neglected them. However, when the perception of Islam receded to the level of deviation and when the piety in the souls weakened to the level of keeping silent over the flagrant Kufr, these vital issues lost their consideration as being vital, and the measure of life and death was not undertaken towards them. Consequently, the threat to their existence loomed and the Muslims failed to give their blood and their lives generously in order to repel this threat. Hence, the Khilafah was destroyed, the system of Islam was abolished and the whole of the Islamic Ummah was threatened with extinction.

له همدې امله دا ضروري ده چې د ژوندي مسلو په اړه د اسلام له نظره پوه شو، لکه څنګه چې اسلام د کتاب او سنت له مخې حکم کړی دی. همدارنګه دا هم ضروري ده چې هغه لازمي اقدامات ومومو چې د ژوندي مسلو په اړه باید ترسره شي، لکه څنګه چې قرآن کریم او د رسول الله ﷺ حدیث یې بیان کړی دی. یوازې په دې سره به د ژوندي مسلو او د هغو د لازمي اقدامو احساس پیدا شي، او بیا به د هغو هېرول ناشونی ښکاره شي.

Hence, it is imperative to perceive the vital issues from the Islamic viewpoint as Islam decreed in the Book and the Sunnah. It is also imperative to perceive the compulsory measures which ought to be undertaken towards them as outlined by the Qur’an and by the Hadith of the Messenger of Allah (saw). Only then will awareness of the vital issues and of the compulsory measure towards them be generated and their neglect then become inconceivable.