امام ابو جعفر طبری (رح) فرماتے ہیں، "نبوت کے تین سال بعد اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے اپنے رسول ﷺ کو حکم دیا کہ وہ نکل کر لوگوں کے درمیان کھلم کھلا پیغام کا اعلان کریں (معاشرے میں داخل ہوں) اور انہیں اس کی طرف بلائیں۔ اللہ (سبحانہ و تعالیٰ) نے ان سے فرمایا، Note: The rules require Pashto, but the source instruction is to produce Pashto script; I should correct that. Here is the Pashto translation: امام ابو جعفر طبری (رح) فرمائی: «د نبوت له درې کلونو وروسته، الله (ج) خپل رسول ﷺ ته امر وکړ چې ووځي، خلکو ته په ښکاره توګه پیغام واورومي (ټولنې ته ننوځي) او هغوی ته یې دعوت ورکړي. الله (ج) ورته وفرمایل،

Imam Abu Ja’far At-Tabari (ra) states, “After three years of his Prophethood Allah (swt) commanded His Messenger (saw) to go out and proclaim the Message to the people publicly (enter the society) and summon them to it. Allah (swt) said to him,

«فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ» (سورة الحجر، آیت ۹۴) (تاریخ الطبری، جلد ۶، صفحہ ۱۱۷۰) Note: The original is a Qur'an verse, so I have kept the Arabic text of the verse and the reference in brackets as they appear.

“So proclaim what you have been commanded and tun away from the Polytheists”(TMQ al-Hijr, verse 94) (at-Tareekh at-Tabari Vol. 6 Par 1170).

په دې مرحله کې د دعوت په وخت کې نبي ﷺ له ټولنې سره اړیکې ونيولې. هغه ﷺ اسلام خلکو ته ورساوه، تر دې چې په واک کې ټينګ شي. هغه ﷺ د قريشو د واک ته ننګونه ورکړه. هغه ﷺ د هغې فاسدې طريقې ته ننګونه ورکړه چې دوی په خپله ټولنه کې چارې، يعنې موجودې اړيکې چلولې. هغه ﷺ د دوی دوديز کړنې هم افشا کړې، او په پايله کې يې د خپلو اصحابو رضي الله عنهم سره ټول ډول ځورونې، بايکاټ او تورونه ومنل. هغه ﷺ د قريشو او د دوی د مشرانو هر هڅه رد کړه چې په کومه برخه کې هم نرمښت وښيي يا جوړجاړی وکړي. هغه ﷺ اسلام د عربو او د ټول بشريت يوازينۍ مشرۍ په توګه وړاندې کړ.

It was in this phase of the Da’awah that the Prophet (saw) interacted with the society. He (saw) carried Islam to the people, in order to be established in authority. He (saw) challenged the authority of the Quraysh. He(saw) challenged the corrupt way they were running the affairs in their society i.e. the existing relationships. He (saw) also exposed their practices, facing with his Sahabah (ra) all types of persecution, boycotts and slander as a result. He (saw) rejected all attempts of the Quraysh and their leaders to be pliant and compromise on any aspect whatsoever. He carried Islam as the only leadership for the Arabs and the whole of humanity.

له همدې امله دعوت د فکري او سیاسي مبارزې لاره غوره کړه، ترڅو د نظام هر اړخ بدل کړي، د الله دین قائم کړي، کفر د خپلې بنسټ څخه له ریښې راوباسي او د هغه پر ځای اسلام کېږدي.

Hence the Da’awah took the way of an intellectual and political struggle in order to change every aspect of the system to establish the Deen of Allah, to uproot Kufr from its very basis and replace it with Islam.

دا ټول د سنت او سیرت په کتابونو کې روایت شوي دي، د قرآن کریم د آیتونو په نازلیدو، هغو پیښو چې د دې آیتونو شاوخوا وې، او دا چې پیغمبر ﷺ څنګه د جهاد او مبارزې په ترڅ کې دا آیتونه خلکو ته ورسول.

This has all been narrated in the books of Sunnah and Seerah regarding the revelation of the verses of the Qur’an, the incidents surrounding them and the way in which the Prophet (saw) carried them to the people through the struggle.

د ټولنې د اړیکو خطاب الله (سبحانه و تعالیٰ) د قرآن کریم په مختلفو آیتونو کې د ټولنې مختلفې اړیکې او دودونه مخاطب کړي دي. یوه بېلګه دا ده چې قرآن کریم دا پوښتنه کړې ده: «او کله چې ژوندۍ ماشومه پوښتنه وشي، چې دا به د کوم ګناه له امله ووژل شوه؟» ([سورة التکویر، آیت ۸-۹])

The addressing of the relationships in the society Allah (swt) in the various ayaat of the Qur’an addressed the various relationships and practices in the society. An example is when the Qur’an posed the question “When the infant child asks, for what crime was she killed” (TMQ al-Takweer, verse 8-9)

د سیرت کتابونه بیانوي چې دې آیت په ټوله ټولنه کې ژور اغیزه وکړه، ځکه په هغه وخت کې د لوڼو ژوندۍ ښخول یو پراخ عام دود و، که څه هم دا دود هغوي ته د توجیه وړ ښکاریدې. روایت شوي چې سمیه (رض)، د عمار (رض) مور، د دې آیاتو له امله اسلام قبول کړ، ځکه دې آیاتو هغې ته د خپلو ناسمو کړنو په اړه فکر ورکړ او په همدې سبب د محمد ﷺ نوی دین یې ومانه.

The books of Seerah narrate that this Ayah had a profound effect across the society as burying the daughters was a widespread phenomena at that time, albeit a tradition that they were finding difficult to justify. It has been narrated that Sumayah (ra), the mother of ‘Ammar (ra) embraced Islam after these ayaat made her think of her own corrupt practices and therefore the new Deen of Muhammad (saw).

پیغمبر ﷺ هم د وحی له لارې د بازار هغه دوکې ته هم پام واړاوه چې څنګه په بازار کې ترسره کیده، د قریشو مشران د دې ځانګړي عمل په مخکې وو، او په ځانګړې توګه کله چې ناخبره حاجیان راتلل. الله ‌ج په قرآن کې وفرمایل،

The Prophet (saw) also addressed, via the revelation, the way that cheating took place in the market place, the Qurayshi leaders were at the head of this particular practice and specifically when the unsuspecting pilgrims came. Allah (swt) stated in the Qur’an,

ویل دی هغو کسانو لپاره چې په دوکه کې سوداګري کوي. (ټول القرآن الکریم، المطففین، آیت ۱)

“Woe to those who deal in fraud” (TMQ al-Muttaffifeen, verse 1).

دا د طبری لخوا روایت شوی دی، هغه د ابن اسحاق څخه د ابن حمید له لارې، او هغه د سلمه څخه نقل کوي: "د الله رسول ﷺ خپل پیغام خلکو ته په ښکاره توګه اعلان کړ او اسلام یې په عامه توګه اعلان کړ... دوی له هغه څخه لاس نه اخیستی او نه یې رد کړی، ترڅو چې هغه د دوی د معبودانو خبرې ونه کړې او هغوی یې ونه غندل. کله چې هغه دا وکړل، دوی ترې کړکېچن شول او د هغه په دښمنۍ متحد شول... دوی د هغه د لاره له پریښودو او د دوی د معبودانو د غندلو څخه اعتراض وکړ... دوی ابو طالب ته ورغلل (د پیغمبر ﷺ مامی، چې د قریشو څخه یې خپل خور زوی ساتلی و) او وې ویل: 'ابو طالب! ستا خور زوی زموږ معبودان سپک کړي، زموږ دین یې غندلی، زموږ دودیز ارزښتونه یې ټیټ کړي او ویلي یې دي چې زموږ پلرونه جاهل وو.' د ابن سعد په روایت کې راغلي دي: 'هیڅ داسې بدي نشته چې هغه یې نه وي کړې.' نو له دې څخه ښکاري چې د پیغمبر ﷺ دعوت د دوی د ژوند د طرز په بنیادي بدلون دعوت کاوه، او د دوی د عبادت، ټولنیزو ارزښتونو او اقتصادي چارو په لاره کې هم. د دوی ټول ژوند طرز او هویت مخاطب شوی و، په دې موخه چې د نوي دین او نوي ژوند طرز سره یې بدل کړي. له همدې امله، هغه ﷺ د قریشو د ژوند ټول نظام مخاطب کاوه او د اسلام نظام یې د ځان ﷺ په مشرۍ د بدیل په توګه وړاندې کاوه.

This was described by at-Tabari quoting Ibn Ishaq through Ibn Humayd from Salamah, “The Messenger of Allah (saw) proclaimed his Message to the people openly and declared Islam publicly …they did not withdraw from him or reject him in any way as far as I have heard (i.e. narration) until he spoke of their gods and denounced them. When he did this they took exception to him and united in their hostility to him…They objected to his departure from their ways and denouncing their gods…they approached Abu Talib (The uncle of the Prophet [saw] who was protecting his nephew from the Quraysh) and said, “Abu Talib your nephew has reviled our gods, denounced our Deen, derided our traditional values and told us our forefathers were ignorant.” According to the narration of Ibn Sad: “There isn’t a single evil that he hasn’t done.” Hence we can see that the Da’awah of the Prophet (saw) was calling for a radical change in the way they were living their lives, and the manner in which the society was dealing in its worships, social values, economic practices. Their whole way of life and identity was being addressed, with a view to replacing them with a new Deen and a new way of life. Hence, he(saw) used to address the whole system of life by which the Quraysh lived their lives and was offering the system of Islam as an alternative led by the Prophet (saw) himself.

د سیاسي مشرانو سره مبارزه د پیغمبر ﷺ دغه کړنې په طبیعي ډول هغه د قریشو د هغو سیاسي مشرانو سره مبارزې ته وڅڅاوه چې د دین په لاره کې خنډ جوړاوه. څرنګه چې پیغمبر ﷺ د دې مبارزې پر وړاندې دوام ورکړ او هغوی یې د داسې قوم په توګه افشا کړل چې د حق په لاره کې خنډ دی، د هغه مبارزه په یوه بشپړه سیاسي مبارزه بدله شوه. قرآن کریم د قریشو هر واکمن ته په صریح، روښانه او ناڅرګنده ژبه خطاب وکړ۔

Struggle against the political leadership These actions of the Prophet (saw) naturally brought him into struggle against the political leaders of the Quraysh who stood in the way of the Deen. As the Prophet (saw) persisted in this struggle against them and exposed them as a people standing in the way of the truth his struggle intensified into a full blown political struggle. The Qur’an addressed each of the rulers of the Quraysh in frank clear and un-ambiguous terms.

الواحدي در «اسباب النزول» قرآن (صفحه ۵۰۲) روایت می‌کند چې ابوسفیان بن حرب (مخکې له دې چې مسلمان شي) د قریشو له مشرانو څخه و، چې د ډېرو تړونونو کې، له جملې څخه د رسول الله ﷺ سره، د قریشو استازی و. هغه یوه ضیافت جوړ کړ او د خوړو یوه مجلس یې ترتیب کړ، چې په کې یې دوه پسونه حلال کړل. یوه یتیم د کور ته راغی او له هغه څخه یې د خواړو غوښتنه وکړه. ابوسفیان بن حرب په دې خبره دومره غصه شو چې ماشوم ته یې فحش ووئیل او د لاسي چوب سره یې د سر پر ځای وواهه. بیا الله تعالیٰ د هغه په اړه د سورة الماعون نازله کړه۔

Al Wahidi in his Asbab un Nuzul Qur’an (page 502) relates that Abu Sufyan ibn Harb (before his embracement of Islam) one of the Quraishi leaders (who was the representative of the Quraish in many treaties including with the Messenger of Allah later (saw)) held a banquet and had a feast wheren he slaughtered two sheep. An orphan came to the house and asked him for some food, Abu Sufyan ibn Harb was so vexed at this that he swore at the child and beat him over the head with a stick. Then Allah (swt) revealed concerning him Surah al-Ma’un,

ایا تاسو هغه کس لیدلی دی چې دین دروغجن ګڼي؟ دا هغه څوک دي چې یتیم ته سختي کوي. او د مسکین د خواړو ورکولو ترغیب نه ورکوي. نو هلاک دی هغو لمونځ کونکو ته. هغه چې د خپل لمانځه څخه غافل دي. هغه چې ریا کوي. او د واړو شیانو مرسته منع کوي.

“Have you seen the one who belies the Deen? That is he who repels the orphan. And urges not on the feeding of the poor. So woe unto those performers of Salah (hypocrites). Those who delay their Salah. Those who do good deeds only to be seen. And withold small kindness.” (TMQ al-Ma’un, verses 1-7)

ابن عباس رضي الله عنهما روایت کوي چې: «پيغمبر ﷺ البطحاء ته ووت او په غرونو ورانده شو او چيغه يې وهله: "يا صباحاه!" نو د قريشو خلک د هغه شاوخوا راټول شول. هغه ﷺ وفرمایل: "که زه تاسو ته ووایم چې يو دښمن سهار يا ماښام تاسو باندې حمله کوي، ايا به مې باور کوئ؟" دوی وويل: "هو." هغه وفرمایل: "نو زه تاسو ته د سخت عذاب څرګند ويونکی يم." ابولهب وويل: "ايا تاسو راټول کړي يو د دې لپاره؟ تبّاً لک (تباه شې)!" بيا الله سبحانه وتعالی نازل کړه:

Ibn ‘Abbas (ra) narrated that “The Prophet (saw) went out towards al-Batha and ascended the mountains and shouted out ‘O Sabaha’ so the Qurayshi people gathered around him. He (saw) said, ‘Do you see if I tell an enemy is going to attack you in the morning or in the evening, will you believe me?’ They replied, ‘Yes’. He said, ‘Then I am a plain warner unto you of a severe punishment’. Abu Lahab said, ‘is it for this that you have gathered us? Taballak (May you perish)’. Then Allah (swt) revealed,

د ابولهب لاسونه ټپه شي، او هغه ټپه شي! نه يې مال ورسره کار راکړ او نه هغه څه چې هغه يې ترلاسه کړي. هغه به د شعلې لرونکې اور ته ولويږي. او د هغه ښځه به هم، هغه څوک چې لرګي اوچتوي. په غاړه يې د کجورو د ريښتيني ريښو يوه تابه شوې ناوړه ده. ({سورة اللهب، ۱-۵}) ([البخاري، ج. ۶، ر. ۴۹۶])

“Perish be the power of Abu Lahab! And perish again! His wealth will not enrich him. He will be burnt in a Fire of blazing flames. And his wife, too, who carries wood. In her neck is a twisted rope of palm fibre”. (TMQ al-Lahab, verses 1-5) (Bukhari Vol. 6 No 496.)

دې مبارزې مستقیمه پایله د صحابه کرامو (رض) ځورونه و. سمیه، لکه څنګه چې مخکې یادونه شوې، د نورو صحابه کرامو (رض) په ګډون شکنجه او وژل شوه، خو پیغمبر ﷺ نه تسلیم شو او دعوت یې جاري وساته او د قریشو د واکمنانو په وړاندې یې د سرغړونې په توګه مبارزه ته دوام ورکړ. دا د دې جنبې، یعنې سیاسي مبارزې، د فرض والي بله نښه ده.

The direct result of this struggle was the persecution of the Sahabah (ra). Sumayah, as stated earlier, was tortured and killed amongst other Sahabah (ra) but the Prophet (saw) did not give up and continued carrying the Da’awah and struggling against the Qurayshi authorities in defiance to them. This is another indication of the obligatory nature of this aspect i.e. the political struggle.

روایت کیا گیا ہے کہ جب حمزہ (رض) اسلام لائے تو وہ ابوجہل کے پاس گئے اور اسے اپنے بھتیجے یعنی نبی ﷺ کو گالی دینے سے خبردار کیا، اور یہ کہ وہ ان کے دین کے پیروکاروں میں سے ایک ہیں۔ نبی ﷺ نے اس بات کی طرف اشارہ اس مشہور حدیث میں فرمایا جو ابوداؤد نے روایت کی ہے: "شہداء کا سردار حمزہ ہیں، اور وہ شخص جو کسی ظالم حکمران کے سامنے کھڑا ہو کر اسے (نیکی یعنی دین کے نفاذ کا) حکم دے اور (دین کے سوا برائی سے) روکے، پھر وہ اس کے ہاتھوں قتل کر دیا جائے۔" (ابن حجر الہیثمی نے مجمع الزوائد میں اس کی تصحیح کی ہے۔)

It was also narrated that when Hamza (ra) embraced Islam he went to Abu Jahl and warned him from reviling his nephew i.e. the Prophet (saw) and that he was one of the followers of his Deen. The Prophet (saw) addressed this when he stated in a well known Hadith narrated by Abu Dawud, “The master of martyrs is Hamza and any man who stands in front of a tyrant ruler and orders him (with good i.e. the implementation of the Deen) and prohibits him (from the evil of other than the Deen) and is slain by him”. (Authenticated by Ibn Hajr al-Hathami in Majmoo’ al-Zaaid.)

له همدې امله، پیغمبر ﷺ هغه مسلمانان چې د ظالمو واکمنانو په مقابله کې د مبارزې په لاره کې مري، او هغه صحابه کرام چې د دعوت له امله د ظالمانو لخوا وژل شوي، نه یوازې شهیدان بلکې د شهیدانو سرداران بللي دي. دې څرګندونې دوه شیان هم په ګوته کوي: یو دا چې د واکمنانو په وړاندې مبارزه باید زړور، بې پرده، پیاوړې او د حق پر لاره ټینګه وي، او دویم دا چې مسلمانان باید د دې لپاره د مرګ لپاره هم چمتو وي، یعنې د اسلامي ژوند بیرته راژوندي کول د دعوت یو واجب جز دی.

Hence, the Prophet (saw) describes those Muslims who die in the struggle against tyrant rulers and the Sahabah (ra), who were killed by tyrants due to their Da’awah, not only as martyrs but as the masters of martyrs. This also gives an insight into two things, that the nature of the struggle against the rulers should be brave, frank with strength and remaining upon the truth and also that the Muslims should be prepared to die for this i.e. that it is a wajib element of the Da’awah to resume the Islamic way of life.

په قریشو د یوې سازش او مصالحت لپاره ډېرې هڅې وکړې، د پیغمبر ﷺ د تره ابو طالب له لارې هم، خو پیغمبر ﷺ ټولې رد کړې، او ویې فرمایل چې هغه د خپل دعوت په لارې کې مرګ ته هم چمتو دی. دوی ورته بادشاهي، مال، ښځې او د واک برخه وړاندې کړه. ویل یې چې ټول کارونه به له هغه سره مشوره کوي، خو پیغمبر ﷺ په خپل ځواب کې ډاډمن و: «...په الله ﷺ کې قسم، که دوی لمر زما په ښي لاس او سپوږمۍ زما په کیڼ لاس کې کیږدي، په دې شرط چې له دې کار څخه لاس واخلم، زه به یې نه پرېږدم تر هغه چې الله ﷺ دا کار غالب نه کړي یا زه پکې له منځه لاړ شم» (امام طبري په خپل تاریخ کې، ټوک ۶، پاڼه ۱۱۷۹). په بل ځای کې یې هغوی ته د خپلې مشرۍ لاندې یو سیاسي لید وړاندې کړ، که څه هم پوهېده چې دوی به یې رد کړي. امام ابوجعفر طبري روایت کوي: (ابو طالب پیغمبر ﷺ ته وویل) «بچیه! دلته ستاسو د قوم مشران او مشر کسان دي. دوی تا څخه د عدالت غوښتنه کړې ده چې د دوی د معبودانو په بد ویلو دې لاس واخلې، او دوی به تا پخپل معبود پرېږدي.» پیغمبر ﷺ وفرمایل: «تره جانه! ایا زه دوی ته داسې یو خبره نه وړاندې کوم چې د دوی له معبودانو څخه غوره وي؟» هغوی وپوښتل: «ته دوی ته څه وړاندې کوې؟» پیغمبر ﷺ وفرمایل: «زه دوی ته داسې یوه خبره وړاندې کوم چې د هغې په واسطه عرب به ورته تسلیم شي او دوی به د غیر عربو باندې واکمن شي.» د مجلس له منځه ابوجهل وویل: «ستا د پلار قسم، دا به څه وي؟ موږ به دې ته ستا لپاره د دې په شان لس خبرې درکړو!» پیغمبر ﷺ وفرمایل: «دا چې تاسو ووایاست: لا إله إلا الله.» دوی وویرېدل او وې ویل: «له دې پرته بل هر څه له موږ وغواړه.» (تاریخ طبري، ټوک ۶، پاڼه ۱۱۷۷).

There were many attempts that were made by the Quraysh through Abu Talib the uncle of the Prophet (saw) at pliancy and compromise with the Qurayshi rulers but the Prophet (saw) rejected them all, stating that he was prepared to die carrying his Da’awah. They offered him kingship, money, women and a share in the rule. They stated that they would consult the Prophet (saw) in all matters but the he(saw) was clear in his response, “...by Allah, if they were to put the sun in my right hand and the moon in my left, on condition that I relinquish this matter, I would not relinquish it until Allah has made it dominant or I perish therein” (Imam al-Tabari in his Tareekh Vol. 6 par. 1179). In another instance he responded to them with a political vision under his leadership although he knew they would refuse. Imam Abu Ja’far at-Tabari narrates, (Abu Talib said to the Prophet (saw)) “Nephew here are the Shaykhs and the nobles of your tribe. They have asked for justice against you that you desist in reviling their gods and they will leave you to your god’. ‘Uncle’ he (saw) said, ‘Shall I not summon them to something, which is better than their gods?’ ‘What do you summon them to?’ he asked. The Prophet (saw) replied, ‘I summon them to utter a saying through which the Arabs will submit to them and they will rule over the non-Arabs.” Abu Jahl from among the gathering then said, ‘What is it by your father? We will give you ten the like of it!’ He (saw) said ‘That you should say, la ilaha ill Allah”. They took fright and said ‘Ask for anything other than this”. (Tareekh al-Tabari Vol. 6 Par 1177.)