د اسلامي امت ترمنځ یو پراخ شوی تصور چې خپور شوی دی، د «تدرج» یا «تدریجیت» تصور دی۔ دا «منهج» دا منطق تعقیبوي چې اسلام داسې دین دی چې پراخ دی او د دې په بشپړ ډول تطبیق کول ناممکن دي۔ له همدې امله باید د شریعت احکام په تدریج سره تطبیق کړل شي، او دا کار به په اوږده موده کې پرمخ ځي او په تدریجي ډول اسلام د مسلمانانو په ژوند کې بیرته راژوندی کیږي۔ دا پروسه معمولاً د موجوده حکومت سره د واک په شریکولو او د سیستم په دننه کار کولو له لارې ترسره کیږي۔

A widespread concept that is passed to the Islamic Ummah is the concept of the Tadarruj or ‘Gradualism’. This ‘methodology’ follows the logic that Islam is a Deen that is massive and it is impossible to radically implement Islam. Therefore one must seek to gradually implement the Shari’ah rules and this will take place over a long period of time gradually bringing Islam back to the life of the Muslims. This process would normally occur through sharing power with the existing government and through working within the system.

د دې نظر د ملاتړ لپاره داسې دلیلونه وړاندې کیږي، لکه «د قرآن نازلول په پړاوونو کې وو، او کله چې ستونزې راپیدا کیدې، قرآن په همدې ډول ورسره خبرې کولې». د دې ترڅنګ، دا چې الله (جل جلاله) شراب په درې پړاوونو کې حرام کړ، د دې تدریجي طریقې د بیلگې په توګه ذکر کیږي.

After which certain arguments are brought as a justification for this view such as ‘the revelation of the Qur’an was in stages and as problems arose the Qur’an addressed them in that manner’. The fact that Allah (swt) prohibited alcohol in three stages is quoted as an example of this gradualism.

یوه نوره دلیل د داسې قواعدو په واسطه پیش کیږي، لکه: «هغه شی چې بشپړ ترلاسه کېدای نشي، هغه بشپړ نه پریښودل کیږي». له همدې امله ویل کیږي چې یو څه اسلام له هیڅ اسلام څخه بهتر دی، نو تدریجي لاره منل کیدای شي.

A further argument is brought in by principles such as, ‘That which cannot be completely attained should not be completely left’. Hence, it would be argued, some Islam is not as bad as no Islam, thus a gradual approach is acceptable.

امت اسلامیہ کے لیے یہ ضروری ہے کہ وہ جان لے کہ ان میں سے کوئی بھی دلیل اسلام میں شرعی دلیل نہیں ہے، اور یہ نظریہ نہ صرف باطل ہے بلکہ اسلام کے قطعی دلائل کے بھی خلاف ہے۔ اس سلسلے میں پہلی بات یہ ذہن میں رکھنی چاہیے کہ یہ تصور کہ اسلام پر عمل کرنا ناممکن ہے، اس کا مطلب یہ ہوگا کہ اللہ (سبحانہ وتعالیٰ) نے ایک ناقابلِ عمل دین نازل کیا! یہ اس عقیدے کے منافی ہے کہ اسلام ہی وہ واحد قابلِ عمل دین ہے جو بنی نوع انسان کے لیے ہے اور جسے آسمانوں اور زمین کے خالق اللہ (سبحانہ وتعالیٰ) نے مکمل فرمایا ہے۔ اللہ (سبحانہ وتعالیٰ) قرآن میں فرماتا ہے،

It is important that the Islamic Ummah realises that none of these are legal (Shari’i) arguments in Islam and that this concept is not only invalid but contradicts definitive evidences in Islam. The first point to bear in mind is that the concept that Islam is impossible to implement would mean that Allah (swt) had sent an impractical Deen! This is in contradiction to the belief that Islam is the only practical Deen for mankind which Allah (swt), the Creator of the Heavens and the Earth, had perfected. Allah (swt) states in the Qur’an,

الله هیڅ څوک په هغه ټکو مکلف نه کوي چې هغه یې طاقت نه لري۔ (د قرآن کریم، سورۃ البقرہ، آیت ۲۸۶)

“Allah does not place a burden upon a person except that which he is capable of.” (TMQ al-Baqarah, verse 282)

الله (سبحانه وتعالى) فرمائی چې هغه به امت باندې داسې کوم مکلفیت نه اچوي چې هغه ته ونه رسیږي او د هغې لپاره ناممکن وي، نو د اسلام بیا قائمولو (احیاء) امکان هم دی او مسؤولیت هم.

So Allah (swt) states that He would not place upon the Ummah an obligation that she couldn’t achieve and was impossible for her, so the resumption of Islam is a possibility and a responsibility.

دا نظر چې اسلام په بنسټيز ډول قایمول ناممکن دی، د دې پragmatic او ظاهراً عملي دلیل په زړه کې پروت دی. دا نه یوازې د اسلام سره په ټکر کې ده، بلکې د سیاسي بدلون د حقیقت یو غلط تصور هم دی. دا یو بنسټیز بدلون و چې رسول الله ﷺ تیره شل سوه او درې ویشت کاله دمخه راوست. دا هغه بنسټیز بدلون هم و چې د کمونیزم ناسم عقیده راوست، او دا هغه بنسټیز بدلون هم دی چې په ۱۹۹۰ کلونو کې په روسیه کې د کمونیزم د ځای نیولو لپاره سرمایه‌داري راوستل شوه. که چیرې دا د باطلې عقیدې او باطل نظام سره همداسې وشو، نو د صحیحې عقیدې لپاره دا څنګه ناعملي کیدای شي؟ نو د اسلامي بیاځوندون ناعملي کیدو تصور یو غلط تصور دی او د امت او د اسلام په اړه د ماتې منونکي نظر عکس العمل دی.

The idea that it is impossible to establish Islam radically is at the heart of this pragmatic and supposedly practical argument. This is not only in contradiction with Islam but is a flawed view of the reality of political change. It was a radical change, which the Prophet (saw) brought about 1300 years ago. It was also a radical change that brought the corrupt doctrine of Communism and also a radical change which a brought about Capitalism in Russia in the early 90’s to replace Communism, and if this is the case with the false Aqeedah and system then how can it be impractical for the correct Aqeedah. So the concept of the Islamic Revival being impractical is a false notion and reflects a defeatist outlook to the Ummah and towards Islam itself.

هغه ادعا چې قرآن کریم په تدریج سره نازل شوی، نو له همدې امله دا هم په تدریج سره تطبیقیدای شي، دا یوه داسې خبره ده چې د قرآن کریم او د هغه د نزول د طریقې سره په ټکر کې ده. لومړی، قرآن کریم د هغو ستونزو، پوښتنو، بحثونو او سیاسي حالاتو له مخې نازل شو چې رامنځته کیدل. په اسلام کې دا د علوم القرآن یوه څانګه جوړوي چې اسباب النزول (د نزول سببونه) نومیږي.

As for the claim that the Qur’an was revealed gradually and therefore can be implemented gradually, this is a statement that is in contradiction with the Qur’an and how it was revealed. Firstly the Qur’an was revealed according to the problems, questions, debates and political scenarios that occurred. This in Islam forms a branch of Ulum ul-Qur’an (Sciences of the Qur’an) known as the Asbab un-Nuzul (The causes of revelation).

به‌عنوان مثال، ادامه‌ای که بخاری روایت کرده (جلد ۶، شماره ۱۰۹): عروه روایت کرد که زبیر با مردی از انصار بر سر یک جوی طبیعی آب در حرّه نزاع کرد. پیامبر ﷺ فرمود: «ای زبیر، زمینت را آبیاری کن و سپس آب را به همسایه‌ات برسان». انصاری گفت: «ای پیامبر خدا ﷺ، او پسرعموی توست». در این هنگام چهره‌ی پیامبر ﷺ از خشم سرخ شد و فرمود: «ای زبیر، زمینت را آبیاری کن و سپس آب را نگه‌دار تا به دیوارت برسد و سپس آن را به همسایه‌ات رها کن». بنابراین پیامبر ﷺ پس از آن‌که انصاری خشم او را برانگیخت، به زبیر اجازه داد تمام حق خود را بگیرد. پیامبر ﷺ پیش‌تر دستوری داده بود که به نفع هر دوی آن‌ها بود. زبیر دربارهٔ این ماجرا گفت: «گمان می‌کنم این آیه در همین رابطه نازل شد،

As an example for this, the following is an incident that Bukhari has narrated (Vol. 6 No 109): ‘Urwa narrated that Az-Zubayr quarrelled with a man from the Ansar because of a natural mountainous stream at Al-Harra. The Prophet (saw) said, “O Zubayr, irrigate (your land) and then let the water flow to your neighbour. The Ansari said, “O Allah’s Messenger (saw) he is your cousin.” At that the Prophet’s face became red (with anger) and he said, “O Zubayr irrigate (your land) and then withhold the water till it flows up to your wall and then let it flow to your neighbour”. So the Prophet (saw) enabled Az-Zubayr to take his full right after the Ansari provoked his anger. The Prophet (saw) had previously given an order that was in favour of both of them. Regarding this Az-Zubayr said, “I think that this verse was revealed in this connection,

نه، ستا د رب قسم! دوی به هیڅکله مؤمن نه وي تر هغه چې ته (ای پیغمبره) د خپلو ټولو شخړو پر منځ حاکم وګرځوي، بیا د خپلو زړونو میندې کې د ستا له فیصلې څخه هیڅ کرکه ونه مومي، او په بشپړه توګه تسلیم شي.ﷺ

“But no, (I swear) by your Lord! They have no Iman until they make you (O Prophet) the judge in all their disputes and then they find no resentment in their souls regarding your judgement and they utterly submit to it” (TMQ al-Nisa’a, verse 65)

لہٰذا، جب بھی کوئی قانونی مسئلہ پیش آتا جس کے لیے حکمِ شرعی درکار ہوتا، تو قرآنِ کریم اس کو حل کرتا۔ کچھ روایات ایسی ہیں جن میں صحابہؓ رسول اللہ ﷺ کی خدمت میں حاضر ہوتے اور آپ ﷺ خاموش رہتے یہاں تک کہ اللہ تعالیٰ اس مسئلے پر حکم نازل فرماتا۔ اس کی ایک مثال وہ روایت ہے جو امام البخاری نے نقل کی ہے۔ جابرؓ روایت کرتے ہیں کہ "رسول اللہ ﷺ اور ابو بکرؓ پیدل میری عیادت کے لیے بنو سلمہ کے محلے میں تشریف لائے۔ نبی ﷺ نے مجھے بے ہوشی کی حالت میں پایا، تو آپ ﷺ نے پانی مانگا، اس سے وضو فرمایا اور پانی کے کچھ چھینٹے مجھ پر چھڑکے۔ مجھے ہوش آیا تو میں نے عرض کیا: اے اللہ کے رسول! میرے مال کے بارے میں آپ کیا حکم دیتے ہیں؟" پھر روایت میں ہے کہ آپ ﷺ خاموش رہے یہاں تک کہ میراث سے متعلق آیات نازل ہوئیں۔ (صحیح البخاری، جلد 6، حدیث 101)

Hence, any time a legal problem arose that required a Hukm the Qur’an addressed it. There are narrations wherein the Sahabah (ra) approached the Prophet (saw) and he kept silent until Allah(swt) revealed the Hukm on the issue. An example of this is what has been narrated by al-Bukhari. Jabir (ra) narrates that “the Prophet (saw) and Abu Bakr (ra) came on foot to pay me a visit (during my illness) at Banu Salama’s (dwellings). The Prophet (saw) found me unconscious, so he asked for water and performed the ablution from it and sprinkled some water over me. I came to my senses and said to the Prophet (saw): ‘O Messenger of Allah! What do you order me to do regarding my wealth?’ Then the narration states that he was silent until the verses concerning inheritance were revealed. (al-Bukhari Vol. 6 No. 101).

دې ته ورته ټول حکمونه او احکام چې پیښ شوي، د اسلام لخوا تل ترسره شوي، او لکه څنګه چې حکم نازل شو، سمدستي پلي شو. د الهي احکامو په پلي کولو کې هیڅ ډول تدریجي کړنه نه وه. دا څرګنده ده چې داسې هیڅ قضیه نشته چې رسول الله ﷺ د الله ﷻ حکم نظر انداز کړی او د پلي کولو کې یې ځنډ کړی وي؛ ځکه داسې کول به داسې وي لکه د رسول الله ﷺ په اړه دا تور لګول چې هغه د هغه څه سره نه دی حکم کړی چې الله ﷻ نازل کړی، او دا کفر دی.

So all judgments and rules that took place were always addressed by Islam and as soon as the Hukm was revealed it was implemented immediately. There were no instances of gradualism in implementing any of the divine rules. It is clear that there was no case where the Messenger (saw) ignored the Hukm of Allah(swt) and delayed its implementation, this would be tantamount to accusing the Messenger (saw) of ruling by other than that which Allah(swt) had revealed, which is Kufr.

د اسلام پر بنسټ حکومت کول او د کفر پر بنسټ د حکومت کولو ټول ډولونه منع کول داسې مسلې دي چې له اسلام څخه قطعي توګه معلومې دي او د تأویل وړ نه دي. له دې امله، د واک په تدریجي تطبيق یا د واک په شریکولو کې هم، هیڅ ډول او هیڅ شکل کې جواز نه لري.

The ruling by Islam and the prohibition of ruling by Kufr whatsoever are matters that are known definitively from Islam and are not open to interpretation. Hence, gradual implementation in authority, or in sharing authority, would not be allowed under any shape or form.

الله (سبحانه وتعالیٰ) په قرآن کریم کې فرمایلي دي،

Allah (swt) has stated in the Qur’an,

هرچه چې الله نازل کړی دی، هغه سره سم چې څوک فیصله نه کوي، نو داسې کسان کافران دي. (التوبه؟ نه) — دا د قرآن کریم د المائدې سورت، آیت ۴۴ دی. Correction, giving the translation only: هرڅوک چې د هغه څه سره سم فیصله نه کوي چې الله نازل کړي دي، نو داسې کسان کافران دي. (المائدہ ۵:۴۴)

“Whosoever does not rule by what Allah has revealed then such are the disbelievers” (TMQ 5:44).

ابن کثیر په خپل تفسیر کې د دې آیت په اړه د ابن عباسؓ او د نورو ډېرو مفسرینو نظر بیانوي، چې هر هغه څوک چې د شریعت په اعتبار یا د اسلام لخوا پېژندل شوي د شریعت د ولو یوې حکم باور نه لري، کافر دی، او هغه واکمن چې د اسلام پرته بل قانون سره حکومت کوي او دا ښه ګڼي، کافر دی، خو هغه څوک چې د کفر سره حکومت کوي او دا اقرار کوي چې دا کار کوي، هغه داسې کفر کوي چې له کفر څخه کم دی، یعنې یوه لويه ګناه ده. (ابن کثیر، «تفسیر القرآن العظیم»، ۲ ټوک، ۶۰ څخه تر ۶۶ مخونه). له دې کبله د تدریجي لارې او د واک د ونډې لارې اجازه نه لري او د سیاسي بدلون د رامنځته کولو لپاره په ښکاره توګه د اسلام لاره نه ده.

Ibn Kathir in his Tafseer of this verse states the views of Ibn ‘Abbas (ra) and many of the other Mufasireen that anybody who does not believe in the validity of the Shari’ah or even one rule of the Shari’ah that is known by Islam is a Kafir, and the ruler who rules by other than Islam and believes it acceptable is a Kafir, however the one who rules by Kufr acknowledging that he is doing so commits Kufr that is less than Kufr i.e. a major sin. (Ibn Kathir ‘Tafseeru Qur’an Al Atheem’ Vol. 2 pages 60-66). Hence the way of gradualism and power sharing is not permitted and is clearly not the method of Islam to create political change.

واضح باید وي چې هر هغه کوښښ چې د اوسنۍ ډیموکراتیکو جوړښتونو څخه د کفر پر بنسټ حکومت کوونکو حکومتونو کې وزیري څوکۍ نیولو له لارې ګټه پورته کول، ناروا دي. همدارنګه داسې کفري سیاسي ګوندونو ملاتړ کول چې د اسلامي هیوادونو کې د کفري نظامونو پلي کولو لپاره کار کوي، ترڅو په سیاسي پریکړو کې یو ډول نفوذ ترلاسه شي، هم ناروا دي. ورته ډول، داسې لوایح وړاندې کول چې د شریعت یو شمیر احکام پلي کولو هڅه ولري او بیا پرې رایه ورکول، یقینا ناروا دي، ځکه دا کار د انسان پریکړه د الله تعالی د حکم په پرتله حاکم ګرځوي، او دا د اسلامي عقیدې سره په بشپړ ټکر کې دی.

So it should be clear that any attempt at utilising the democratic structures that currently exist either through holding ministerial posts in governments that rule by Kufr would be prohibited. As would supporting Kufr political parties in their application of Kufr systems in the Islamic lands, in order to achieve some influence in the political decision making process. Similarly putting forth bills that attempt to apply some aspects of the Shari’ah rules and then voting on them would definitely be prohibited as this would be making the decision of man sovereign over the Hukm of Allah and this is something that is in complete contradiction with the Islamic Aqeedah.

داسې نظریات باید ردې شي، او باید دا وپوهیږو چې دا یوازې هغه خنډونه دي چې د اسلامي امت د حالت د بدلون او د خلافت د بیا رامینځ ته کولو په لاره کې راځي.

So such ideas must be shunned and it should be realised that they are only barriers to the Islamic Ummah changing her situation and re-establlishing the Khilafah.