"...په الله قسم، که دوی د ما په ښي لاس کې لمر او په کیڼ لاس کې سپوږمۍ کیږدي، په دې شرط چې زه دا کار پرېږدم، نو زه به یې پرېنږدم نه تر دې چې الله دا کار غالب کړي یا زه پکې له منځه لاړ شم."

“...by Allah, if they were to put the sun in my right hand and the moon in my left, on condition that I relinquish this matter, I would not relinquish it until Allah has made it dominant or I perish therein”

د بقا غریزه هر ملت او هر قوم ته دا فرض کوي چې خپل ځانګړي حیاتي مسایل ولري، چې د دې لپاره یو ملت یا قوم په خوښۍ او له ډیرې ټینګې جذبې سره خپل وینه ورکوي، پرته له کوم تردد، کوم استدلال یا بحث څخه. دا مسایل هغه دي چې یا له مرګ یا له ژوندي پاتې کېدو سره تړاو لري، یا د یوه قوم د له منځه تلو یا د هغه د بقا د ساتلو سره. دا تدابیر ځانګړي دي او تقریباً د ټولو خلکو لپاره ورته دي، او هغه اقدامات چې د دې لپاره کېږي د ټولو خلکو لپاره ورته یا ډېر ورته دي، ځکه چې دا په ښکاره ډول د ژوند لپاره ګواښ دي. له همدې امله تدبیر هم یو دی او مسایل هم یو دي. په هرصورت، دا مسایل چې د بقا غریزې سره تړاو لري، ټول حیاتي مسایل نه دي، او نه حیاتي مسایل یوازې هغه دي چې د بقا غریزې سره تړاو لري؛ ځکه نور حیاتي مسایل هم شته چې د روحاني غریزې یا د نسل د دوام غریزې سره تړاو لري. خو خلک په دې مسایلو کې د ژوند په اړه د خپل نظر د توپیر له امله یو له بل سره اختلاف لري، او له همدې امله د هغو د لپاره په اتخاذ شوو تدابیرو کې هم اختلاف لري. دا ځکه چې هغه څه چې دا مسایل حیاتي کوي، د ژوند په اړه ځانګړی نظر دی؛ نو دوی توپیر لري او تدبیر هم توپیر لري. له همدې امله حیاتي مسایل د ژوند د نظر د دې توپیر له امله د خلکو او ملتونو تر منځ توپیر لري. مسلمانان یوه امت دي او په تردید پرته ډېر حیاتي مسایل لري. د امت حیاتي مسایل، که هغه د بقا غریزې، روحاني غریزې یا د نسل د دوام غریزې سره تړاو ولري، باید د ژوند په اړه د دوی د نظر له مخې وي. د دوی د ژوند په اړه نظر یوازې اسلام ټاکي. له همدې امله دا اسلام دی چې حیاتي مسایل ټاکي او تدبیر هم ټاکي.

The instinct of survival makes it incumbent upon every nation in the world and every people on earth to have its own vital issues, for which a nation or a people would give its blood with consent and with utmost fervour, without any hesitation or any argument or debate. These issues are those related to either perishing or staying alive, or related to the removal of a people from existence or the safeguard of its survival. Such measures are unique and almost identical to all people and the measures undertaken towards them are similar or very similar to all people, because they are tangibly life threatening. Hence, the measure is the same and the issues are also the same. However, these issues related to the survival instinct are not all the vital issues, nor are the vital issues only those related to the survival instinct; for there are other vital issues related to the spiritual instinct or to the procreation instinct. However, people differed in these issues according to the difference in their viewpoint about life; thus they differed in the measures undertaken towards them. This is because what makes these issues vital is the specific viewpoint about life; thus they differ and the measure also differs. Therefore, the vital issues differed between peoples and nations according to this difference in the viewpoint about life. The Muslims are one Ummah and they undoubtedly have a host of vital issues. The Ummah’s vital issues, whether these are related to the survival instinct, the spiritual instinct or the procreation instinct, should be according to their viewpoint about life. Their viewpoint about life is determined by Islam alone. Hence, it is Islam that determines the vital issues and also determines the measure.

اسلام نے لوگوں کو اہم امور واضح کر دیے ہیں اور ان کے بارے میں زندگی و موت کا پیمانہ ان پر فرض کیا ہے۔ لہٰذا مسلمانوں کے پاس اپنے اہم امور متعین کرنے کا کوئی اختیار نہیں۔ جسے اسلام اہم امر قرار دیتا ہے، مسلمانوں کو اسے اسی حیثیت سے دیکھنا ہوگا۔ اسی طرح انہیں ایسے امور کے بارے میں اختیار نہیں کہ وہ زندگی و موت کا کون سا پیمانہ اختیار کریں؛ کیونکہ جب اسلام نے اہم امور متعین کیے تو اس نے وہ پیمانہ بھی متعین کیا جو مسلمانوں کو ان کے بارے میں اختیار کرنا چاہیے۔ اسلام کو ایسے واقعات کا سامنا ہونا، اور مسلمانوں کا، بحیثیت مسلمان، ان چیزوں سے دوچار ہونا جو ان کے وجود کے لیے خطرہ ہوں، ناگزیر تھا۔ زندگی کی کسی بھی تحریک کے لیے یہ ایک بدیہی بات ہے کہ اسے ان چیزوں کا سامنا ہو جو اس کے وجود کو خطرے میں ڈالیں، خاص طور پر اصلاحی تحریکوں کو، اور اس سے بھی بڑھ کر صحیح و سالم اصلاحی تحریکوں کو۔

Islam has explained to people the vital issues and made the measure of life and death towards them an obligation. Hence, the Muslims have no choice in determining their vital issues. That which is considered by Islam to be a vital issue must be viewed by the Muslims as such. Likewise, they have no choice in the measure of life and death undertaken towards such issues; because when Islam determined the vital issues, it also determined the measure that Muslims should undertake towards them. For Islam to have faced events which threatened it and for Muslims to have come up against what threatened their existence, in their capacity as Muslims, was inevitable. It is self evident for any movement in life to face that which threatens its existence, especially the movements of reform and more specifically the sound movements.

اسلام کے طلوع سے ہی اسلام اور کفر کے درمیان کشمکش سب سے زیادہ شدید رہی ہے۔ یہ کشمکش کفر کے انجام اور اسلام کے انجام کے بارے میں رہی ہے۔ مدینہ میں اسلامی ریاست کے قیام کے بعد فکری کشمکش کے ساتھ جو خونریز کشمکش شامل ہوئی، وہ اہم ترین امور کے دفاع میں تھی۔ لہٰذا مسلمانوں کے لیے اہم ترین امور کا وجود ناگزیر اور بدیہی تھا، اور ان کے لیے زندگی اور موت کا پیمانہ اختیار کرنا بھی ناگزیر اور بدیہی تھا۔ یہ وہ معاملہ ہے جس کے لیے جہاد کو سب سے اہم فرائض میں سے ایک بنایا گیا ہے، جس کے بارے میں رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "اس معاملے کا سر اسلام ہے، اس کا ستون نماز ہے اور اس کی کوہان کی چوٹی جہاد ہے۔" یہ وہ معاملہ بھی ہے جس کے لیے جہاد قیامت آنے تک جاری رہے گا، کیونکہ آپ ﷺ نے فرمایا: "اور جہاد اس وقت سے جاری ہے جب سے اللہ نے مجھے مبعوث فرمایا، یہاں تک کہ میری امت کی آخری نسل دجال سے جنگ کرے گی، اسے نہ کسی ظالم کا ظلم منسوخ کرے گا اور نہ کسی عادل کا عدل۔" رسول اللہ ﷺ نے یہ بھی فرمایا: "جہاد نیک و بد دونوں کے ساتھ قائم رہے گا۔" لہٰذا مسلمانوں نے اہم امور کے لیے کھڑے ہونے میں ایک لمحے کے لیے بھی سستی نہیں کی، اور نہ ہی انہوں نے کسی اہم امر کے لیے زندگی اور موت کا پیمانہ اختیار کرنے میں کبھی تردد کیا۔

Ever since the dawn of Islam, the struggle has been at its fiercest between Islam and Kufr. This struggle has been about the fate of Kufr and the fate of Islam. The bloody struggle that has been added to the intellectual struggle since the establishment of the Islamic State in Madinah was in defence of the vital issues. Hence, the existence of vital issues was to the Muslims inevitable and axiomatic, and their undertaking of the measure of life and death towards them was also inevitable and axiomatic. It is a matter for which Jihad has been made one of the most important duties, in which the Messenger of Allah (saw) said: “The head of the matter is Islam, its pillar is the Salah and the peak of its hump is Jihad”. It is also a matter for which Jihad will continue until the Hour comes, for he (saw) said: “And Jihad has been constant since Allah sent me until the last generation of my Ummah fight the Dajjal, it will not be revoked by the tyranny of a tyrant nor by the justness of a just”. The Messenger of Allah (saw) also said: “Jihad is constant with the pious and the dissolute”. Hence, the Muslims did not slacken for one moment in standing for the vital issues, nor did they ever hesitate in undertaking the measure of life and death towards every vital issue.

لہٰذا، جب انہیں ان خطرات کا سامنا ہوا جو صلیبی جنگوں کے دوران امت اور ریاست کی تقدیر کو لاحق تھے، تو انہوں نے اس کے لیے زندگی اور موت کا پیمانہ اختیار کیا؛ چنانچہ انہوں نے کفار صلیبیوں کے ساتھ ایک سو سال سے زائد عرصے تک سخت جنگ لڑی۔ امتِ اسلامیہ اس مہلک ضرب کو پسپا کرنے میں کامیاب ہوئی جو اسے لاحق تھی۔ اسی طرح مسلمانوں نے اسی انداز سے کام کیا جب منگولوں نے اسلامی سرزمینوں پر یلغار کی۔ امتِ اسلامیہ نے اس یلغار کو ایک ایسا معاملہ سمجھا جو اس کے وجود کے لیے خطرہ تھا، چنانچہ اس نے اس کے مقابلے میں زندگی اور موت کا پیمانہ اختیار کیا، اور مسلمانوں نے منگولوں کے ساتھ ایسی جنگ لڑی جس میں انہوں نے دنیوی فائدے کی تلاش کے بغیر اپنی جانیں قربان کیں، یہاں تک کہ فیصلہکن فتح انہی کی ہوئی۔

Therefore, when they were faced with what threatened their fate as an Ummah and as a State during the Crusades, they undertook towards this the measure of life and death; thus they engaged the Kuffar Crusaders in a fierce war for more than a century. The Islamic Ummah managed to repel the fatal blow that threatened her. Likewise, the Muslims acted in the same way when the Mongols invaded the Islamic lands. The Islamic Ummah considered this invasion as a matter that threatened her existence, thus she undertook towards it the measure of life and death, and the Muslims engaged the Mongols in a war in which they sacrificed their lives without seeking any worldly gains until the decisive victory was theirs.

لهذا، کان المسلمون یدرکون القضایا الحیویة ویقومون تجاهها بما کان واجباً علیهم، وهو میزان الحیاة والموت. وذلک لأن ما بیّنه الإسلام من قضایا حیویة کان المسلمون یعتبرونه حقیقة، یتمسکون به بقوة، وکان خطر إهماله واضحاً. ولهذا کان من غیر المتصور أن یواجهوا وضعاً یهدد وجودهم دون أن یقوموا تجاهه بما فرضه علیهم الإسلام، وهو میزان الحیاة والموت. ولم تفشل الأمة الإسلامیة ولا الدولة الإسلامیة في الماضي أبداً في إدراک القضایا الحیویة والوعي بها، ولا في إدراک الوسائل والوعي بها، فلم یهملوها أبداً. غیر أنه لما تراجع فهم الإسلام إلى مستوى الانحراف، ولما ضعفت التقوى في النفوس حتى بلغت حد السكوت على الكفر الصريح، فقدت هذه القضایا الحیویة اعتبارها بوصفها حیویة، ولم یُقم میزان الحیاة والموت تجاهها. وبناءً على ذلك لاح الخطر على وجودهم، وفشل المسلمون في أن یبذلوا دماءهم وأرواحهم بسخاء لدفع هذا الخطر. ولهذا هُدمت الخلافة، وأُلغي نظام الإسلام، وصارت الأمة الإسلامیة كلها مهددة بالفناء.

Therefore, the Muslims used to perceive the vital issues and used to undertake towards them what was obligatory upon them, that is the measure of life and death. This was because that which Islam had explained in terms of vital issues was considered as fact by the Muslims, which they clutched with a tight grip, and the danger of neglecting them was clear. Hence, it was inconceivable for them to face a situation that threatened their existence without undertaking towards it that which Islam had obliged upon them, that is the measure of life and death. Neither the Islamic Ummah, nor the Islamic State ever failed in the past to perceive and be aware of the vital issues, nor failed to perceive and be aware of the measures. Thus they never neglected them. However, when the perception of Islam receded to the level of deviation and when the piety in the souls weakened to the level of keeping silent over the flagrant Kufr, these vital issues lost their consideration as being vital, and the measure of life and death was not undertaken towards them. Consequently, the threat to their existence loomed and the Muslims failed to give their blood and their lives generously in order to repel this threat. Hence, the Khilafah was destroyed, the system of Islam was abolished and the whole of the Islamic Ummah was threatened with extinction.

له همدې امله دا ضروري ده چې د اسلام له پلوه مهم مسائل د اسلام د هغه حکم له مخې وپیژندل شي چې په کتاب او سنت کې راغلی دی. همدارنګه دا هم ضروري ده چې هغه لازمي اقدامات وپیژندل شي چې د قرآن کریم او د رسول الله ﷺ د حدیث له مخې د دې مسائلو په اړه باید ترسره شي. یوازې په دې ډول به د مهمو مسائلو او د هغو د لازمي اقدامونو په اړه پوهه پیدا شي او د دوی له پامه غورځولو امکان به ناشونی ښکاره شي.

Hence, it is imperative to perceive the vital issues from the Islamic viewpoint as Islam decreed in the Book and the Sunnah. It is also imperative to perceive the compulsory measures which ought to be undertaken towards them as outlined by the Qur’an and by the Hadith of the Messenger of Allah (saw). Only then will awareness of the vital issues and of the compulsory measure towards them be generated and their neglect then become inconceivable.