6.6 Qiyas ‘Aqli (Analojia ya Kiakili)
6.6 Qiyas ‘aqli (the Rational Analogy)
Akili hutoa hukumu ileile kwa mambo yanayofanana na yanayolinganishwa. Ndiyo sababu kipimo (qiyas) hufanywa baina ya mambo mawili yenye mfanano uleule. Akili pia hutofautisha baina ya mambo tofauti inapotoa hukumu, yaani hutoa hukumu tofauti kwa mambo tofauti.
The mind gives the same rule on similar and comparable things. That is why analogy is made between two things that have the same resemblance. The mind also differentiates between different things when giving judgement, ie it gives different judgements for different things.
Hii inapingana na qiyas ya Shar'i (kulinganisha kwa mujibu wa Shari'a), kwa sababu Shari'a mara nyingi imetofautisha kati ya mambo yanayofanana, na kufanya mambo mengi yanayotofautiana kuwa sawa. Shari'a imetofautisha kati ya nyakati mbili zinazofanana, kwa mfano ikaipa Laylatul Qadr (Usiku wa Cheo) ubora juu ya usiku mwingine. Imetofautisha kati ya sehemu zinazofanana, kwa mfano kuipa Makkah ubora juu ya Madina, na Madina ubora juu ya sehemu nyingine. Kuhusu swala, Shari'a imetofautisha kati ya rak'a nne na rak'a tatu wakati wa kupunguza swala. Hivyo ikaruhusu rak'a nne zipunguzwe, lakini haikutoa ruhusa kwa rak'a tatu au mbili kupunguzwa. Akili haiwezi kufanya kulinganisha katika chochote kati ya haya. Kwa kutoka kwa maniyy (manii), ambayo ni safi, Shari'a imewajibisha ghusl (kuoga), lakini imeamuru wudhuu kwa kutoka kwa madhiy, ambayo ni najisi, ingawa zote mbili zinatoka mahali pamoja. Ikaifanya 'iddah (kipindi cha kusubiri) ya wanawake waliopewa talaka kuwa mizunguko mitatu ya hedhi, na 'iddah ya mwanamke aliyefiwa na mume kuwa miezi minne na siku kumi, ingawa hali ya kizazi ni ile ile. Ikafanya maji na mchanga vilingane katika kutakasa, ingawa maji hutakasa na mchanga huchafua. Ikaifanya adhabu ya mzinifu, muuaji na mwasi wa dini kuwa kifo, ingawa wao ni tofauti.