Dogara ga Rahamar Allah, Gafararsa da Karimcinsa
Relying on the Mercy, Forgiveness and Generosity of Allah
Mutane da yawa marasa ilimi suna dogara ga Rahama, Gafara da Karimcin Allah ~ ba tare da bin umurninsa da hanansa ba, suna mantawa cewa Shi ~ mai tsananin azaba ne, kuma Fushinsa ba zai taba tsayawa ga mutanen da suka aikata laifi (masu shirka, masu zunubi) ba. Saboda haka duk wanda ya dogara ga Rahamar Allah ~ alhali yana ci gaba da aikata zunubai, to shi mai taurin kai ne kawai. Ma'ruf ya ce: "Neman rahama daga Wanda (Allah) ba ka yi masa biyayya ba wauta ce kawai." Al-Hasan ya ce: "Wasu mutane sun shagala da fatan Alherin Allah, har suka bar duniya ba tare da sun tuba ba. Daya daga cikinsu ya ce: 'Lallai ina da kyakkyawan zato ga Ubangijina.' Ya yi karya kawai, domin da ya kasance yana da kyakkyawan zato ga Ubangijinsa, da ya kyautata ayyukansa." Usama bin Zaid ~ ya ruwaito cewa ya ji Annabi ~ yana cewa: "Za a kawo mutum a Ranar Kiyama a jefa shi cikin Wuta, har hanjinsa su fito, sai ya rika zagayawa kamar yadda jaki yake zagayawa da injin niƙa. Mutanen Wuta za su taru kewaye da shi su ce: 'Ya fulani! Me ya same ka? Ashe ba kai ne kake umurtar mu da aikin alheri, kana hana mu aikin mugunta ba?' Zai amsa: 'Eh, ina umurtar ku da aikin alheri, amma ni ba na aikatawa, kuma ina hana ku aikin mugunta, alhali ni ina aikatawa.'" Haka kuma ya ruwaito cewa Anas bin Malik ya ce: "Manzon Allah ~ ya ce: 'A lokacin tafiyata ta dare (Isra'i), na wuce wasu mutane da ake yanke lebbansu da almakashi na wuta. Na tambaya: "Su waye wadannan?" Suka ce: "Malamai ne daga cikin al'ummarka; suna umurtar mutane da alheri amma suna manta aikatawa da kansu."'" Anas ya kuma ruwaito cewa Annabi ~ ya ce: "A daren da aka dauke ni zuwa Sama, na wuce mutane wadanda ake yanke lebbansu da almakashi na wuta." Na tambayi Jibrilu ko su wane ne, sai ya ce mini sun kasance malamai ne daga cikin al'ummata, waɗanda suke faɗin abin da ba sa aikatawa."3 Ya kuma ce: "Annabi ﷺ sau da yawa yakan ce: 'Lokacin da aka ɗauke ni zuwa sama, na wuce ta wurin mutane waɗanda suke da farata na tagulla, suna ɓarje fuskokinsu da ƙirjinsu. Na tambaya: Su waɗannan mutane su wane ne, ya Jibrilu?' Ya amsa: 'Su ne waɗanda aka ba su zargi da gulma, kuma suka ɓata mutuncin mutane.'"4 Anas ﷺ ya kuma ce: "Manzon Allah ﷺ yakan ce sau da yawa: 'Ya mai juya zukata, ka tabbatar da ni a kan addininka.' Na ce: 'Ya Manzon Allah, lallai mun yi imani da kai da abin da aka aiko ka da shi, amma duk da haka kana tsoron mu.' Sai ya ce: 'Eh. Lallai zukata suna tsakanin yatsu biyu daga yatsun Allah, yana juya su yadda yake so.'"5 Anas ﷺ ya kuma ruwaito cewa Annabi ﷺ ya ce wa Jibrilu ﷺ: "Me ya sa ban taɓa ganin Mika'ilu yana dariya ba?" Ya amsa: "Bai taɓa yin dariya ba tun lokacin da aka halicci Wuta."6 A Sahihu Muslim, Anas ﷺ ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya ce: 'Wani mutum daga cikin mazauna Jahannama, wanda ya rayu cikin jin daɗi da wadata a tsakanin mutanen duniya, za a sa shi ya nutse cikin wuta sau ɗaya kawai a Ranar Tashin Alƙiyama, sannan za a ce masa: Ya ɗan Adam, ka taɓa samun wani jin daɗi? Ko ka taɓa samun wata albarka ta dukiya?' Zai ce: 'Na rantse da Allah, a'a, ya Ubangijina.' Sannan a kawo wani mutum daga cikin mutanen duniya wanda ya fi kowa wahala a duniya daga cikin mazauna Aljanna, a sa shi ya nutse cikin Aljanna sau ɗaya, sannan a ce masa: 'Ya ɗan Adam, ka taɓa fuskantar wahala? Ko wata masifa ta taɓa faɗa maka?' Zai ce: 'Na rantse da Allah, a'a, ya Ubangijina, ban taɓa fuskantar wata wahala ko masifa ba.'"1 Al-Bara' ɗan 'Azib ﷺ ya ce: "Mun fita tare da Manzon Allah ﷺ muna bin gawar wani mutum daga Ansar." Sa'annan muka isa kabarinsa, bai riga an tona shi ba. Sai Manzon Allah ﷺ ya zauna, mu ma muka zauna a kewayensa kamar dai akwai tsuntsaye a kanmu. Yana riƙe da sanda a hannunsa yana tona ƙasa da ita. Sai ya ɗaga kansa ya ce: 'Ku nemi tsari da Allah daga azabar kabari.' Ya faɗi haka sau biyu ko sau uku. Sigar Jabir tana da ƙari: "Matattu yana jin takun takalmansu yayin da mutanen da suka halarci jana'izarsa ke komawa, a wannan lokaci kuma sai a tambaye shi: 'Ya kai fulani! Wane ne Ubangijinka, menene addininka, kuma wane ne Annabinka?'" Sigar Hannad kuma tana cewa: "Mala'iku biyu za su zo masa, su sa shi ya zauna, su tambaye shi: 'Wane ne Ubangijinka?' Zai amsa: 'Ubangijina Allah ne.' Za su ce masa: 'Menene addininka?' Zai amsa: 'Addinina Musulunci ne.' Za su ce masa: 'Menene ra'ayinka game da mutumin da aka aiko a cikinku?' Zai amsa: 'Shi Manzon Allah ﷺ ne.' Za su ce: 'Wane ne ya sanar da kai haka?' Zai amsa: 'Na karanta Littafin Allah, na yi imani da shi, na kuma ɗauke shi gaskiya;' wannan kuwa yana tabbata da maganar Allah ﷺ: (Allah yana tabbatar da waɗanda suka yi imani da kalma mai tsayawa a duniya da lahira).' Sigar da aka yarda da ita tana cewa: 'Sai mai kira ya kira daga sama: "Bawana ya faɗi gaskiya, sai ku shimfiɗa masa shimfiɗa daga Aljanna, ku sanya masa tufafi daga Aljanna, kuma ku buɗe masa ƙofa zuwa Aljanna." Sai wani ɓangare na iskarta da ƙamshinta su riske shi, kuma za a faɗaɗa masa wuri har iyakar gani.' Ya kuma ambaci mutuwar kafiri, yana cewa: "Ruhinsa zai koma jikinsa, mala'iku biyu za su zo masa, su sa shi ya zauna, su tambaye shi: 'Wane ne Ubangijinka?' Zai amsa: 'Kaico, kaico! Ban sani ba.' Za su ce masa: 'Menene addininka?' Zai amsa: 'Kaico, kaico! Ban sani ba.' Za su ce: 'Wane ne mutumin da aka aiko a cikinku?' Zai amsa: 'Kaico, kaico! Ban sani ba.'" Sa'an nan wani mai kira zai yi kira daga Sama: 'Ya yi ƙarya, don haka ku shimfiɗa masa shimfiɗa daga Wuta, ku suturta shi da Wuta, kuma ku buɗe masa ƙofa zuwa Wuta.' Sa'an nan wasu daga cikin zafinta da iskar cutarwa za su same shi, kabarinsa kuma zai matse, har hakarkarinsa su murkushe juna." Sigar Jabir ta ƙara: "Sa'an nan za a sa wanda yake makaho kuma bebe ya jagorance shi, yana da guduma mai ƙarfi, wadda in an buge dutse da ita, sai ya zama turɓaya. Zai buge shi da ita, sautinta kuwa zai isa ga kowane abu tsakanin gabas da yamma sai mutane da aljanu, sai shi kuma ya zama turɓaya. Sa'an nan a mayar masa da ruhinsa." 2 Al-Bara' ~ shi ma ya ruwaito: "Yayin da muke tare da Manzon Allah ﷺ, sai ya ga wani rukuni na mutane, ya tambaya: 'A kan me suke taruwa?' Suka ce: 'A kan wani kabari da suke haƙawa.' Sai Annabi ﷺ ya damu, don haka ya yi gaggawa har ya isa wancan kabarin, ya zauna a kan gwiwoyinsa. Na tsaya ina kallo don in ga abin da zai yi ﷺ. Ya yi kuka har ƙasa ta jiƙe da hawayensa, sa'an nan ya zo wurinmu ya ce: 'Ya ƴan'uwana, ku shirya don irin wannan rana.'" 3 Buraydah ~ ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya fito wurinmu wata rana ya kira sau uku: 'Ya mutane! Kuna sanin misalina da misalinku?' Suka ce: 'Allah da Manzonsa ne suka fi sani.' Sai ya ce: 'Misalina da misalinku kamar wasu mutane ne waɗanda suka damu da mamayar abokan gābansu, sai suka aika wani ya duba, shi kuma ya lura da abokan gābar, ya dawo domin ya gargaɗe su, amma yana tsoron abokan gābar su riske shi kafin ya gargaɗi mutanensa; sai ya girgiza tufafinsa, yana ihu: Ya ku mutane, abokin gābarku yana zuwa! Ya ku mutane, abokin gābarku yana zuwa!'" 1 Jabir bin Abdullah ~ ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya ce: 'Duk abin maye haramun ne. Lallai Allah, Maɗaukaki kuma Mai girma, ya yi alkawari ga waɗanda suka sha abin maye da su sha Tinat al-Khabal.'" Suka ce: "Ya Manzon Allah, menene Tinat al-Khabal?" Sai ya ce: "Gumi ne na mazauna Wuta," ko kuma "ruwan mugunyar mazauna Wuta." Abu Dharr Al-Ghafari (Allah ya yarda da shi) ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya ce: 'Ina ganin abin da ba ku gani ba. Ina jin abin da ba ku ji ba. Sama ta yi nishi, kuma tana da hakkin yin haka. Babu wuri mai girman yatsu huɗu sai kuma akwai wani Mala'ika yana sujjada ga Allah a kansa. Da kun san abin da na sani, da kun yi dariya kaɗan kuna kuka sosai, kuma da ba za ku ma yi tunanin biyan bukatarku da matanku a kan gadajenku ba. Maimakon haka, da kun hau duwatsu kuna addu'a da himma ga Allah.'" Abu Dharr (Allah ya yarda da shi) ya kuma ce: "Ina fatan da ma na zama bishiya ana cizonta." Hudhaifa (Allah ya yarda da shi) ya ce: "Mun halarci jana'iza tare da Annabi ﷺ. Lokacin da muka isa kabari, sai ya zauna a kan sheƙarsa, yana ta kallon kabarin; sannan ya ce: 'Mumini zai ji matsi wanda zai cire jijiyoyin ƙwayoyin al'aurarsa, yayin da kafiri kuwa za a cika shi da wuta.'" Jabir bin Abdullah (Allah ya yarda da shi) ya ce: "Mun fita tare da Annabi ﷺ domin jana'izar Sa'd bin Mu'adh, lokacin da ya rasu. Lokacin da Annabi ﷺ ya yi sallar jana'iza, aka sa Sa'd a cikin kabarinsa, sai Annabi ﷺ ya yi tasbihi (yana cewa Subhanallah!), mu ma muka yi tasbihi; ya ce Allahu Akbar, mu ma muka ce haka. Sannan aka ce masa: 'Don me kake yin tasbihi, ya Manzon Allah?' Ya amsa: 'Kabarin ya fara matsewa ga wannan bawan Allah mai taƙawa, don haka na yi takbira (Allahu Akbar) har Allah ya sauƙaƙa masa.'" Abu Sa'id Al-Khudri (Allah ya yarda da shi) ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya ce: 'Idan an shirya gadon jana'iza (domin binnewa) mutane suka ɗauke shi a kafaɗunsu, idan mamaci mutumin kirki ne sai ya ce: "Ku kai ni gaba," amma idan ba mutumin kirki ba ne sai ya ce: "Kaico! Ina kuke kai ni?" Muryarsa tana jiwa kowa ji sai mutane; da sun ji ta, da sun fāɗi suna suma.'" 4 Abu Umamah ~ ya ce: "Manzon Allah ~ ya ce: 'A Ranar Alkiyama, rana za ta matso kusa da mutane har ya zama tazarar da ta rage shine mil guda kacal, zafinta kuma zai karu sosai har kawunan mutane su yi tafasa. Mutane za su nutse cikin gumi gwargwadon ayyukansu: wasu gumi zai kai musu gwiwa, wasu kuma har kugu, wasu kuma gumi zai kai musu linzami.'" 5 Ibn 'Abbas ~ ya ruwaito cewa Annabi ﷺ ya ce: "Yaya zan ji farin ciki alhali Mala'ika Israfil (mala'ikan da aka nada don busa Ƙaho a Ranar Hisabi) ya riga ya sanya bakinsa a kan Ƙahon, yana jiran umarnin busawa?" Wannan ya tsorata sahabbansa sosai, sai ya umarce su da neman nutsuwa ta hanyar karanta: {Allah ya isar mana, kuma Shi ne Wakili mafi kyau}. 1 Ibn 'Umar ~ ya ruwaito cewa Annabi ﷺ ya ce: "Masu zana waɗannan hotuna za a azabtar da su a Ranar Alkiyama. Za a ce musu: 'Ku bai wa abin da kuka halitta (watau abin da kuka zana) rai.'" 2 Shi ma ya ruwaito cewa Annabi ﷺ ya ce: "Idan wani daga cikinku ya mutu, ana nuna masa makomarsa safe da yamma. Idan yana cikin mutanen Aljanna, za a nuna masa wurinsa a Aljanna; idan kuma yana cikin mutanen Wuta, za a nuna masa wurinsa a Wuta." 3 Shi ma ya ruwaito cewa Annabi ﷺ ya ce: "Idan mutanen Aljanna suka shiga Aljanna, mutanen Wuta kuma suka shiga Wuta, za a kawo mutuwa a sa ta tsakanin Wuta da Aljanna, sannan a yanka ta. Sai mai kira ya yi kira: 'Ya mutanen Aljanna, babu sake mutuwa! Ya mutanen Wuta, babu sake mutuwa!' Sai mutanen Aljanna su ƙara farin ciki a kan farin cikinsu na baya, mutanen Wuta kuma su ƙara baƙin ciki a kan baƙin cikinsu na baya." 4 Abdullahi bin Amr ~ ya ruwaito cewa Annabi ﷺ ya ce: "Duk wanda ya sha giya, Allah ba zai karɓi sallarsa ba tsawon kwana arba'in. Amma idan ya tuba, Allah zai gafarta masa. Idan ya sake aikata laifin, Allah ba zai karɓi sallarsa ba tsawon kwana arba'in, amma idan ya tuba, Allah zai gafarta masa. Idan ya sake aikata shi, Allah ba zai karɓi sallarsa ba tsawon kwana arba'in, amma idan ya tuba, Allah zai gafarta masa. Idan ya sake aikata shi a karo na huɗu, Allah ba zai karɓi sallarsa ba tsawon kwana arba'in, kuma idan ya tuba, Allah ba zai gafarta masa ba, amma zai ba shi ya sha daga kogin ruwan da ke gudana daga mazauna Wuta." 5 Abu Musa ~ ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya ce: 'Mutane za a tattara su a Ranar Tashin Kiyama a cikin nune-nune uku: na farko da na biyu za su kasance na hujjoji da uzuri, amma a na uku, kowa za a ba shi littafinsa, don haka wasu za su karɓe shi da hannunsu na dama, wasu kuma da hannunsu na hagu.'" 6 Ibn Mas'ud ~ ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya ce: 'Ku yi taka-tsantsan da ƙananan zunubai, domin suna taruwa a jikin mutum har su hallaka shi.'" 7 Abu Hurairah ~ ya ruwaito cewa Manzon Allah ﷺ ya ce: "Sa'an nan za a shimfiɗa gada a kan Wuta. Ni ne zan fara ketarewa. Addu'ar Manzanni a wannan Rana za ta kasance: 'Allahumma Sallim, Sallim (Ya Allah, ka tsira, ka tsira (mu)!).' A kan wannan gada za a sami ƙugiyoyi kamar ƙayoyin itacen Sa'dan (wani itace mai ƙaya). Waɗannan ƙugiyoyi za su kama mutane gwargwadon ayyukansu. Wasu mutane za su halaka saboda munanan ayyukansu, wasu kuma za a yanke su guntu-guntu su faɗa cikin Wuta, amma daga baya za a tsira da su, bayan Allah ya gama hukunce-hukunce a tsakanin bayinsa, kuma ya nufi fitar da wanda ya so daga Wuta, daga cikin waɗanda suke shaida cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah." Za a umarci mala'iku su fitar da su, kuma mala'ikun za su gane su ta alamun sujada (a goshinsu); domin Allah ya hana Wuta ta cinye alamun sujada a jikin 'ya'yan Adam. Don haka za a fitar da su, a lokacin kuwa za su zama kamar garwashi, sannan a zuba musu ruwan da ake kira Ma' al-Hayat (ruwan rai), sai su tsiro kamar yadda tsaba ke tsiro a gefen rafin da ruwan sama ya kawo. 1 Abu Hurayrah ~ shi ma ya ruwaito cewa ya ji Manzon Allah ﷺ yana cewa: "Mutum na farko da za a yi hukunci a kansa a Ranar Alkiyama shi ne wanda ya mutu a matsayin shahīdi. Za a kawo shi (gaban Kursiyin Shari'a). Allah zai sa shi ya ba da labarin ni'imominSa (watau ni'imomin da Ya ba shi), shi kuma zai ba da labarinsu (yana mai yarda cewa ya amfana da su a rayuwarsa). Sai Allah ya ce: 'Me ka aikata (don mayar da waɗannan ni'imomi)?' Zai ce: 'Na yi yaƙi dominKa har na mutu a matsayin shahīdi.' Allah zai ce: 'Ka yi ƙarya! Ka yi yaƙi ne don a ce da kai "jarumi mayaƙi", kuma haka aka ce.' Sannan za a yi hukunci a kansa, a ja shi a fuskarsa, a jefa shi cikin Jahannama. Sannan za a kawo wani mutum wanda ya koyi ilimi ya kuma koyar da shi, ya karanta Alkur'ani. Za a kawo shi, Allah zai sa shi ya ba da labarin ni'imominSa, shi kuma zai ba da labarinsu (yana mai yarda cewa ya amfana da su a rayuwarsa). Sai Allah ya ce: 'Me ka aikata (don mayar da waɗannan ni'imomi)?' Zai ce: 'Na koyi ilimi na yaɗa shi, na karanta Alkur'ani, ina neman yardarKa.' Allah zai ce: 'Ka yi ƙarya! Ka koyi ilimi ne don a ce da kai "malami", kuma ka karanta Alkur'ani don a ce: "Shi mai karatu ne", kuma haka aka ce.' Sannan za a yi hukunci a kansa, a ja shi a fuskarsa, a jefa shi cikin Wuta. Sannan za a kawo wani mutum wanda Allah ya wadata shi sosai, ya kuma ba shi kowane irin dukiya. Za a kawo shi, Allah zai sa shi ya lissafa Ni'imominsa, shi kuma zai lissafa su, (ya kuma yarda cewa ya amfana da su a rayuwarsa). Allah zai (sa'an nan) tambaye shi: "Me ka aikata (don mayar da wannan Ni'imomin)?" Zai ce: "Na ciyar da dukiya a kowace hanya da Ka so a ciyar da ita." Allah zai ce: "Kana karya." Ka yi haka ne domin a ce game da kai: "Shi mutum ne mai karimci", kuma haka aka ce. Sa'an nan Allah zai ba da umarni, a kuma ja shi fuska a kasa, a jefa shi cikin Wuta.2 Na ji Shaikh Al-Islam, Ibn Taymiyyah, yana cewa: "Kamar yadda mafi alherin mutane su ne Annabawa, haka ma mafi mugun cikinsu su ne waɗanda ke yin riya cewa su mabiyan Annabawa ne, alhali ba haka suke ba. Mafi alherin mutane bayan Annabawa su ne malamai, shahidai, masu gaskiya da ikhlasi. Mafi muguntar mutane kuwa su ne waɗanda ke yaudarar mutane ta hanyar yin riya cewa su mabiyan Annabawa ne, alhali a zahiri ba haka suke ba." Abu Hurairah ~ ya ruwaito cewa Manzon Allah ﷺ ya ce: "Duk wanda ya taɓa zalunta wa ɗan'uwansa a kan dukiyarsa ko mutuncinsa, to ya daidaita da shi tun kafin a kama shi (ya mutu) alhali bashi da dirhami ko dinari (babu kuɗin da zai biya zaluncin), domin idan yana da ayyukan alheri a Ranar Tashin Alƙiyama, za a ɗauke su daga gare shi a ba wannan mutumin; amma idan babu ayyukan alheri da zai biya da su, to za a ƙara masa mugayen ayyukan wannan mutumin, sannan a jefa shi cikin Wutar Jahannama."1 Abu Hurairah ~ ya kuma ruwaito cewa Manzon Allah ﷺ ya ce: "Duk wanda ya kwace filin wani da zalunci, wuyansa za a ɗaura shi da shi har zuwa ƙasa bakwai (a Ranar Tashin Alƙiyama)."2 Abu Hurairah ~ ya kuma ruwaito cewa Manzon Allah ﷺ ya ce: "Wutar 'ya'yan Adam da suke kunnawa tana da kashi ɗaya cikin saba'in na Wutar Jahannama." Sun ce: "Manzon Allah, wannan wuta tabbas ta isa." Shi kuma ya ce: "Wannan Wuta ta fi sau sittin da tara girma."3 Akwai hadisai masu yawa game da wannan maudu'i, don haka kada wani ya yi watsi da su, yana tsunduma cikin zunubai, yana kuma kasancewa a manne da kyakkyawan zatonsa ga Ubangijinsa! Abu Al-Wafa' bin 'Uqayl ya ce: "Ku ji tsoron Allah (SWT) kada ku yaudari kanku; domin ana iya yanke hannu saboda satar dirhami uku kawai; ana iya yi wa mutum bulala saboda shan digon giya kaɗan; kuma wata mace ta shiga Wutar Jahannama saboda cin zarafin wata kyanwa." Mu'adh 4 ya ce: "Manzon Allah ﷺ ya umarce ni da abubuwa goma, yana cewa: '1. Kada ka haɗa wani abu da Allah, koda an kashe ka aka ƙone ka saboda hakan. 2. Kada ka saɓa wa iyayenka, koda sun umarce ka ka bar iyalinka da dukiyarka. 3. Kada ka yi sakaci da gangan wajen yin sallar farilla, domin duk wanda ya yi sakaci da sallar farilla da gangan zai faɗi daga kariyar Allah. 4. Kada ka sha giya, domin ita ce mafi munin alfasha. 5. Ka guji mugunta, domin tare da mugunta ne fushin Allah ke sauka. 6. Ka yi taka-tsantsan da guduwa daga fagen yaƙi, koda mutane sun halaka. 7. Idan mutuwa ta riski mutane (a annoba ko masifa) kana cikinsu, ka nuna jajircewa. 8. Ka ciyar da yaranka gwargwadon halinka. 9. Kada ka hana matsa musu don horar da su. 10. Ka dasa musu tsoron Allah.'" Imam Ahmad ya ce: "Abu Mu'awiyah ya ruwaito cewa Al-A'mash ya ba da labari daga Salman bin Maysarah, daga Tariq bin Shihab, cewa Annabi ﷺ ya ce: 'Wani mutum ya shiga Aljanna saboda wata kuda, wani mutum kuma ya shiga Wutar Jahannama saboda wata kuda.'" Mutane suka ce: "Don me, ya Manzon Allah?" Sai ya ce: "ﷺ Mutum biyu sun wuce ta wata ƙungiyar mutane da suke da gunki da suke bautawa, amma babu wanda zai wuce sai ya miƙa wani abu ga gunkinsu. Mutanen suka ce wa ɗayan su: Ka miƙa wani abu ga gunkinmu." Mutumin ya amsa da cewa: "Ba ni da wani abu da zan bayar." Suka ce masa: "Ka bayar da wani abu, ko da kuda ne." Sai ya bayar da kuda ga gumakansu, suka sake shi ya tafi, amma daga baya zai ƙare a cikin Wuta. Suka ce wa ɗayan: "Ka bayar da wani abu." Ya amsa: "Ba zan taɓa bayar da komai ba sai ga Allah ﷻ." Sai suka sare masa wuya (suka kashe shi), sakamakon haka kuma ya shiga Aljannah. Kalma marar kulawa da mutum ya faɗa na iya kai shi ga faɗawa cikin Wuta, nesa fiye da tazarar da ke tsakanin Gabas da Yamma. Wasu mutane yaudara su ma sun dogara ga gaskiyar cewa Allah ﷻ yana ba su albarkunsa a duniya, suna zaton hakan saboda ƙaunarsa a gare su, kuma cewa a Lahira zai ba su albarka mafi kyau. Amma wannan ba komai ba ne face ruɗin kai. Imam Ahmad ya ce: "Yahya bin Ghaylan ya ruwaito cewa: Rushdayn bin Sa'd ya ba da labari, daga Harmalah bin 'Imran at-Tajeebi, daga 'Uqbah bin Muslim, daga 'Uqbah bin 'Amir, cewa Annabi ﷺ ya ce: 'Idan ka ga Allah ﷻ yana ba bawansa albarkunsa, koda bawan yana aikata zunubai, to wannan jaraba ce.' Sannan ya karanta: (Sa'ad da suka manta da gargaɗin da aka tunatar da su da shi, sai Muka buɗe musu ƙofofin kowane abu (mai daɗi), har a cikin jin daɗinsu da abin da aka ba su, nan take Muka kama su (da azaba), sai suka shiga halaka, cikin nadama da baƙin ciki)." Wani malami mai ibada ya taɓa cewa: "Idan ka ga Allah ﷻ yana ba ka albarkunsa, alhali kana ci gaba da aikata zunubai, to ka yi taka-tsantsan da Shi; wannan hanya ce kawai ta jan ka a hankali zuwa azabarSa; gama Ya ce: (Da ba don mutane za su zama al'umma guda ɗaya ba, da Mun sanya wa waɗanda suka kafirta da Mai rahama (Allah), rufin azurfa ga gidajensu, da hawa-hawa da suke hawa a kansu; da ƙofofi ga gidajensu, da karagu da suke kwanciya a kansu; da kayan ado na zinariya.) Duk wannan da ba zai zama komai ba face jin daɗin duniya; amma Lahira a wurin Ubangijinka tana ga masu takawa, muminai. Allah ya tsawata wa waɗannan mutum uku da suke tunani irin haka, yana cewa: (Amma mutum, idan Ubangijinsa ya jarrabe shi ta hanyar ba shi girma da ni'imomi, sai ya ce: "Ubangijina ya girmama ni." Amma idan Ya jarrabe shi ta hanyar takura masa abin rayuwarsa, sai ya ce: "Ubangijina ya wulakanta ni!" A'a) 4 Wato ba duk wanda na yi wa ni'imata ba ne nake girmamawa, kuma ba duk wanda na takura masa abin rayuwarsa ne nake wulakantawa ba. Sai dai ina jarrabar wani da ni'imomina, sannan ina girmama wani da jarrabawa. Manzon Allah ﷺ ya ce: "Lalle Allah ﷻ yana ba da duniya ga waɗanda Yake ƙauna da waɗanda ba Ya ƙauna, amma ba Ya ba da Imani (kyakkyawar imani) sai ga waɗanda Yake ƙauna."5
Many ignorant people rely on the Mercy, Forgiveness and Generosity of Allah ~' without following His Commands and Prohibitions, forgetting that He ~ is severe in punishment, and that His Wrath will never be withheld from criminal (polytheist, sinning) people. So whoever relies on the Mercy of Allah ~ ' while still insisting on committing sins is just stubborn. Ma'ruf has said: "Hoping for mercy from the One (Allah) Whom you do not obey is but foolishness." Al-Hasan said: "Some people have been distracted by the hope of Allah's Grace, until they left this world without having made any repentance. One of them said: 'Verily, I have a good opinion of My Lord.' He simply lied, because if he had had a good opinion of his Lord, he would have perfected his deeds." Usamah bin Zayd ~ reported that he heard the Prophet ~ say: "A man will be brought on the Day of Resurrection and thrown in the (Hell) Fire, so that his intestines will come out, and he will go around like a donkey goes around a millstone. The people of the (Hell) Fire will gather around him and say: 'O so-and-so! What is wrong with you? Didn't you use to order us to do good deeds and forbid us to do bad deeds?' He will reply: 'Yes, I used to order you to do good deeds, but I did not do them myself, and I used to forbid you to do bad deeds, yet I used to do them myself. "'1 He also reported that Anas bin Malik 4, said: "The Messenger of Allah ~ said: 'During my Nocturnal journey (the Night of Isra') I passed by some people who were having their lips cut by, scissors of fire. I asked: 'Who are they?' they said: 'Lecturers from your Ummah'; they used to enjoin righteousness on people but forgot to practise it themselves. " 2 Anas 4, also reported that the Prophet ~ said: "On the night when I was taken up to Heaven I passed by people whose lips were being cut by scissors of fire. I asked Gabriel who they were and he told me they were those preachers among my people, who said what they did not do"3 He ~ also said: "The Prophet ~ often used to say: 'When I was taken up to heaven I passed by people who had nails of copper and, were scratching their faces and their breasts. I asked: 'Who are these people, 0 Gabriel?' He replied: 'They are those who were given to back biting and who aspersed people's honour. "'4 Anas ~ also said: "The Messenger of Allah :i used to say quite frequently: 'O Turner of the heart, keep me steadfast in your religion.' I said: 'Messenger of Allah, we do affirm faith in you and in that which you have been sent with, yet despite this, you entertain fear about us.' Whereupon he :i said: 'Yes. Verily the hearts are between two of the Fingers of Allah and He turns them as He likes. "'5 Anas ~ also reported that the Prophet ~ said to Jibreel ~I: "Why do I never see Michael laughing? He replied: 'He has never laughed since the Hell-Fire was created. "'6 In Sahih Muslim, Anas ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: 'One (person) from amongst the denizens of Hell, who had led a life of ease and plenty amongst the people of the world, would be made to dip into fire only once on the Day of Resurrection and then it would be said to him: 'O, son of Adam, did you find any comfort, did you happen to get any material blessing? ' He would reply: ' By Allah, no, my Lord. And then that person from amongst the persons of the world be brought who had led the most miserable life (in the world) from amongst the inmates of Paradise and he would be made to dip once in Paradise and it would be said to him: 'O, son of Adam, did you face any hardship? Or had any distress fallen to your lot?' And he would say: 'By Allah, no, O my Lord, never did I face any hardship or experience any distress. "' 1 Al-Bara' bin 'Azib ~ said: "We went out with the Messenger of Allah ~ accompanying the bier of a man of the Ansar. When we reached his grave, it was not yet dug. So the Messenger of Allah ::i sat down and we also sat down around him as if there were birds over our heads. He ~ had in his hand a stick with which he was scratching the ground. He then raised his head and said: 'Seek refuge in Allah from the punishment in the grave.' He ~ said it twice or thrice. The version of Jabir has the addition: "The dead man hears the thumping of their sandals as the people who attend his funeral go back, and at that moment he is asked: 'O so and so! Who is your Lord, what is your religion , and who is your Prophet?"' Hannad's version says: "Two angels will come to him, make him sit up and ask him: 'Who is your Lord?' He would reply: 'My Lord is Allah.' They will ask him: 'What is your religion?' He would reply: 'My religion is Islam.' They will ask him: ' What is your opinion about the man who was sent on a mission among you?' He would reply: 'He is the Messenger of Allah ~ ·. They will ask: 'Who made you aware of this?' He would reply: ' I read Allah's Book, believed in it, and considered it true; " ' which is verified by Allah's ~ words: ( Allah establishes those who believe with the word that stands firm in this world and the next) . The agreed version reads: "Then a crier will call from Heaven: 'My servant has spoken the truth, so spread a bed for him from Paradise, clothe him from Paradise, and open a door for him into Paradise. So some of its air and perfume will come to him, and a space will be made for him as far as the eye can see."' He also mentioned the death of an infidel, saying: "His spirit would be restored to his body, two angels would come to him, make him sit up and ask him: 'Who is your Lord?' He would reply: 'Alas, alas! I do not know.' They will ask him : 'What is your religion?' He would reply: 'Alas, alas! I do not know.' They will ask: 'Who was the man who was sent on a mission among you?' He would reply: 'Alas, alas! I do not know.' Then a crier would call from Heaven: 'He has lied, so spread a bed for him from Hell, clothe him from Hell, and open for him a door into Hell.' Then some of its heat and pestilential wind will come to him, and his grave would become compressed, so that his ribs would be crushed together." Jabir's version adds: "One who is blind and dumb would then be placed in charge of him, having a sledge-hammer such that if a mountain were struck with it, it would become dust. He would give him a blow with it, which would be heard by everything between the east and the west except by men and Jinn, and he would become dust. Then his spirit would be restored to him. " 2 Al-Bara' ~ also reported: "As we were in the company of the Messenger of Allah ~' he saw a group of people, and asked: 'Around what are they gathering?' they said: 'Around a grave which they dig.' The Prophet ~ felt anxious, so he rushed until he ~ reached that grave, and rested on his knees. I stood facing to see what he ~ was going to do. He ~ cried until the ground was wet with his tears, then he ~ came to us and said: 'Dear brothers, prepare for a day like this."'3 Buraydah ~ said: "The Messenger of Allah~ came out to us one day and called, three times: 'O people! Do you know my example and your example?' They said: 'Allah and His Messenger know best.' He~ said: 'My example and your example is like that of a people who were worried about an invasion from their enemy, so they dispatched someone to look around, and he observed the enemy, he returned to warn them, but was anxious that the enemy might catch up with him before he could warn his people; so he waved his clothing, yelling: 0 people, Your enemy is coming! 0 people, your enemy is coming! "'1 Jabir bin Abdullah ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: 'Every intoxicant is forbidden. Verily Allah, the Exalted and Majestic, made a covenant to those who drank intoxicants to make them drink Tinat al-Khabal." They said: 'Messenger of Allah, what is Tinat al-Khabal?' He said: 'It is the sweat of the denizens of Hell' or 'the discharge of the denizens of Hell. "'2 Abu Dharr Al-Ghafari 4, said: "The Messenger of Allah ~ said: 'I see what you do no see. I hear what you do not hear. The sky has moaned, and it has right to do so. There is no place, the size of four fingers, except that there is an Angel prostrating to Allah on it. Had you known what I know, you would have laughed less and wept much, and you would not even think of satisfying your desire with your women on your beds. Rather, you would climb to the mountains and pray fervently to Allah~." Abu Dharr 4, then said: "I wish I were a tree, being bitten." Hudhayfah ~ said: "We were attending a funeral with the Prophet ~ - When we reached the grave, he ~ sat on his legs, and kept staring at the grave; then he ~ said: 'The believer will feel a pressure which will remove the veins of his testicles, whereas the disbeliever will be filled with fire." Jabir bin Abdullah ~ said: "We went out with the Prophet ~ for the funeral of Sa'd bin Mu'adh, when he died. When the Prophet~ performed the funeral prayer, and Sa'd was placed in his grave, the Prophet ~ made tasbeeh (Saying Subhanallah!), so we all made tasbeeh; he ~ said Allahu Akbar, and we all said the same. Then it was said to him: 'Why do you made tasbeeh, 0 Messenger of Allah?' he ~ replied: 'The grave was getting narrow for this pious Servant of Allah, so I said takbeer (Allahu Akbar) until Allah ~ relieved him. "3 Abu Sa'id Al-Khudri ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: 'When the bier is ready (for its burial) and the people lift it onto their shoulders, then if the deceased is a righteous person he says: 'Take me ahead,' but if he is not a righteous one then he says: 'Woe to it (me)! Where are you taking it (me)?' And his voice is audible to everything except human beings; for if they heard it they would fall down, unconscious. " 4 Abu Umamah ~ said: "The Messenger of Allah~ said: "On the Day of Resurrection, the sun would draw so close to the people that there would be left only a distance of one mile, and its heat would increase so much that heads would be boiling. The people would be submerged in perspiration according to their deeds, some up to their knees, some up to the waists and some would have a bridle of perspiration."5 Ibn 'Abbas ~ reported that the Prophet ::i said: "How can I feel happy when Angel Israfil (the angel appointed to blow the Trumpet on the Day of Judgment) has put his lips to the Trumpet, waiting to hear the order to blow the trumpet? This very much distressed his companions, so he told them to seek comfort by reciting: (Sufficient for us is Allah and an excellent Guardian is He)"1 lbn 'Umar ~ reported that the Prophet ::i said: "The painters of these pictures will be punished on the Day of Resurrection. It will be said to them: 'Put life in what you have created (i.e. painted). "'2 He ~ also reported that the Prophet ::i said: "When anyone of you dies, he would be shown his destination, both in the morning and in the evening, so if he belongs to the people of Paradise, he would be shown his place in Paradise, and if he is from the people of Hell, he would be shown his place in Hell."3 He ~ also reported that the Prophet ~ said: "When the people of Paradise have entered Paradise, and the people of the Fire have entered the Fire, death would be brought and would be placed between the Fire and Paradise, and then it would be slaughtered, and a caller would call out: 'O people of Paradise, no more death! 0 people of the Fire, no more death!' So, the people of Paradise would have happiness added to their previous happiness, and the people of the Fire would have sorrow added to their previous sorrow."4 Abdullah bin Amr ~ also reported that the Prophet ~ said: "If anyone drinks wine Allah would not accept his prayers for forty days , but if he repents Allah would forgive him . If he repeats the offence Allah would not accept his prayers for forty days, but if he repents Allah would forgive him. Should he further repeat the offence Allah would not accept his prayers for forty days, but if he repents Allah would forgive him. If he repeats it a fourth time Allah would not accept his prayers for forty days, and if he repents Allah would not forgive him, but would let him drink from the river of the fluid flowing from the inhabitants of Hell."5 Abu Musa ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: "Mankind will be assembled on the Day of Resurrection in three expositions: the first two will be of arguments and excuses, but in the third, everyone will be handed their book, so some will take it with their right hand, and some will take it with their left hand.""6 Ibn Mas'ud ~ said: "The Messenger of Allah ~ said: "Beware of minor sins, for they gather within a man until they destroy him.""7 Abu Hurayrah ~ reported that the Messenger of Allah :i said: "Then a bridge will be laid over the (Hell) Fire. I will be the first to cross it. And the invocation of the Apostles on that Day, will be 'Allahumma Sallim, Sallim (0 Allah, save, save (us)!)' and over that bridge there will be hooks similar to the thorns of As- Sa'dan (a thorny tree). These hooks will snatch the people according to their deeds. Some people will be ruined because of their evil deeds, and some will be cut into pieces and fall down into Hell, but will be saved afterwards, when Allah has finished the judgments among His Servants, and intends to remove from the Fire whoever He wishes to remove, of those who used to testify that none had the right to be worshipped but Allah. We will order the angels to remove them and the angels will know them by the prostration marks (on their foreheads); for Allah has prevented the Fire from consuming the traces of prostration on the bodies of Adam's sons. So they will remove them, and by then they would have been burnt (as coal), and then water, called Ma' al-Hayat (water of life) would be poured on them, and they would spring up like a seedlings springing from the bank of a (rainwater) stream." 1 Abu Hurayrah ~ also reported that he heard the Messenger of Allah ~ say: "The first man (whose case) would be decided on the Day of Judgment, would be a man who died as a martyr. He would be brought (before the Judgment Seat). Allah would make him recount His Blessings (i.e. the Blessings which He had bestowed upon him) and he would recount them (and admit having enjoyed them during his life). (Then) Allah will say: 'What did you do (to requite these Blessings)?' He would say: 'I fought for Thee until I died as a martyr.' Allah will say: 'You have told a lie! You fought so that you might be called a "brave warrior". And you were called so.' (Then) orders would be passed against him and he would be dragged, face downward, and cast into Hell. Then there would be brought forward a man who acquired knowledge and imparted it (to others) and recited the Qur'an. He will be brought, Allah will make him recount His Blessings and he would recount them (and admit having enjoyed them during his lifetime). Then Allah will ask: 'What did you do (to requite these Blessings)?' He would say: 'I acquired knowledge and disseminated it and recited the Qur'an, seeking Thy Pleasure.' Allah will say: 'You have told a lie! You acquired knowledge so that you might be called "a scholar", and you recited the Qur' an so that it might be said: "He is a Qari" and such has been said.' Then orders will be passed against him and he would be dragged, face downward, and cast into the Fire. Then there would be brought a man whom Allah had made abundantly rich and had granted every kind of wealth. He would be brought, Allah will make him recount His Blessings and he will recount them and (admit having enjoyed them during his lifetime). Allah will (then) ask: 'What have you done (to requite these Blessings)?' He will say: 'I spent money in every cause in which Thou wished that it should be spent.' Allah will say: 'You are lying.' You did (so) that it might be said about (you): "He is a generous fellow", and so it was said. Then will Allah pass orders and he would be dragged, face downward, and thrown into Hell."2 I heard Shaikh Al-Islam, Ibn Taymiyah, saying: "Just as the best of people are the Prophets, the worst of them are those who pretend to be their followers, yet are not. The best people after the Prophets are the scholars, the martyrs, the truthful and sincere. Whereas the most evil people are those who deceive people by pretending to be the followers of the Prophets, while in fact, they are not." Abu Hurayah ~ reported that the Prophet :i said: "Whoever among you has unjustly demanded from his brother, in respect to his property or honour, should settle it with him, before he is taken (he dies) while having no dirham or dinar (no money to settle the injustice), so that (on the Day of Resurrection) if he had any good deeds, they would be taken from him and given to the other person, but if he had no good deeds left to settle the matter, the bad deeds of that person would be added to his, and he would be cast into the Hell-Fire." 1 Abu Hurayrah 4, also reported that the Prophet ii said: "Whoever usurps the land of somebody unjustly, his neck would be chained down with it down to the seven earths ( on the Day of Resurrection) ." 2 Abu Hurayrah 4, also reported that the Messenger of Allah ii said: "The fire of the children of Adam which they kindle is a seventieth part of the Fire of Hell." They said: "Messenger of Allah, this fire is certainly enough." He ii said: "That Fire is sixty-nine times greater."3 There are many traditions about this subject, so no one should disregard them, indulging in sins, and remam attached to his good opinion of his Lord! Abu Al-Wafa' bin 'Uqayl said: "Fear Him (Allah ii) and do not deceive yourself; for a hand may be cut for stealing three dirhams only; flogging can be applied for drinking a small drop of wine; and a woman entered the Hell-Fire because of her mistreatment of a cat." Mu' adh 4, said: "The Messenger of Allah ;i instructed me to do ten things, saying: '1. Do not associate anything with Allah, even if you are killed and burnt on that account. 2. Don't be disobedient to your parents, even if they command you to abandon your family and your property. 3. Do not deliberately neglect to observe a prescribed prayer, for he who neglects the prescribed prayer deliberately will fall away from the Protection of Allah. 4. Do not drink wine, for it is the worst obscenity. 5. Shun evil, for with evil there descends the Wrath of Allah. 6. Beware of running away from the battle-field, even if the people perish. 7. And when death overtakes people (in a plague or disaster) while you are one amongst them, show steadfastness. 8. Spend on your children, according to your means. 9. Do not refrain from using pressure in order to train them. 10. Inculcate in them the fear ofAllah"4 Imam Ahmad said: "Abu Mu'awiyah reported that Al- A'mash narrated from Salman bin Maysarah, from Tariq bin Shihab, that the Prophet ;i said : "A man entered Paradise because of a fly, and another man entered the Hell-Fire because of a fly" The people asked: "Why, 0 Messenger of Allah?" he :i replied: "Two men passed by a group of people who had an idol they used to worship, however no one could pass through unless they offered something to their idol. The people said to one of them: Offer something to our idol. The man replied: 'I have nothing to offer.' They told him: 'Offer something, even a fly.' So he offered a fly to their god, and they let him go free , but he (later) was to end up in the Hell-Fire. They told the other: 'Offer something.' He replied : 'I would never offer anything except to Allah £.' So they struck his neck ( executing him) , and ( consequently) he entered Paradise." A careless word uttered by a person could lead him/her to fall into the Hell-Fire, for a longer distance than that between the East and West. Some deceived people also rely on the fact that Allah ~ bestows His Blessings upon them in this world, believing that it is due to His Love for them, and that in the Hereafter, He ~ will grant even better blessings . But this is nothing but self-deception. Imam Ahmad said: " Y ahya bin Ghaylan reported that: Rushdayn bin Sa'd narrated , from Harmalah bin 'Imran at- Tajeeby, from 'Aqabah bin Muslim, from 'Aqabah bin 'Amir, that the Prophet ~ said: "When you see that Allah ~ is granting His Blessings to His Servant, even if the Servant were committing sins, then it is an allurement" then he :i recited: ( So, when they forgot (the warning) with which they had been reminded, We opened for them the gates of every (pleasant) thing, until in the midst of their enjoyment in that which they were given, all of a sudden, We took them (in punishment), and they were plunged into destruction, with deep regret and sorrow) 1."2 A pious scholar once said: "If you see that Allah ~ bestows His Blessings upon you , while you are still committing sins, then be cautious of Him; it is just a way to draw you gradually to His Punishment; for He ~ said: ( Were it not that mankind would have become of one community, We would have provided for those who disbelieve in the Most Gracious (Allah), silver roofs for their houses, and eievators whereby they ascend; and for their houses, doors, and thrones on which they could recline; and adornments of gold. Yet all this would have been nothing but enjoyment in this world; but the Hereafter with your Lord is for the pious believers) Allah~ has rebuked those 3 who think in this way, saying: ( As for man, when his Lord tries him by giving him honour and bounties, then he says: "My Lord has honoured me." But when He tries him by straitening his means of life, he says: "My Lord has humiliated me! Nay) 4 i.e. not all those I bestow My Blessings are people I have honoured, and not all those I have straitened their means of life I have humiliated. Rather, I try one with My Blessings, and I honour the other with trials. The Prophet ~ said: "Verily, Allah ~ gives the world to those whom He ~ loves and those whom He does not love, but He ~ only give Iman (good faith) to those whom He ~ loves."5
4 An ruwaito shi ne At-Tirmidhi a cikin littafin "Al-Qiyamah" (babi na 25), Ibn Maajah a cikin littafin "Az-Zuhd" (babi na 31), da Ahmad a cikin Musnad dinsa (4/124). I An ruwaito shi ne Al-Bukhari a cikin littafin "Halitta" (babi na 10), Muslim a cikin littafin "Az-Zuhd" (Hadisi na 51), da Ahmad a cikin Musnad dinsa (5/205, 206, 209). 2 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (3/120, 231, 239). 3 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (3/234) da Abu Dawud a cikin littafin "Al-Adab" (babi na 35). 4 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (6/302, 315). 5 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (6/302, 315). 6 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (3/224). 1 An ruwaito shi ne Muslim a cikin littafin "Al-Munafiqun" (Hadisi na 55) da Ahmad a cikin Musnad dinsa (3/203, 253). 2 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (4/287, 296) (5/136). 3 An ruwaito shi ne Ibn Maajah a cikin littafin "Az-Zuhd" (babi na 19). I An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (5/348). 2 An ruwaito shi ne Al-Bukhari a cikin littafin "Al-Ahkam" (babi na 22), Muslim a cikin littafin "Al-Ashribah" (Hadisi na 73-75), At-Tirmidhi a cikin littafin "Al-Ashribah" (babi na 1, 2), An-Nasa'i a cikin littafin "Al-Ashribah" (babi na 53), da Ahmad a cikin Musnad dinsa (1/274) (4/410). 3 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (3/360, 377). 4 An ruwaito shi ne Al-Bukhari a cikin "Littafin Jana'iz" (babi na 51-53), Muslim a cikin "Littafin Jana'iz" (Hadisi na 50-51), Abu Dawud a cikin "Littafin Jana'iz" (babi na 46), An-Nasa'i a cikin "Littafin Jana'iz" (babi na 44), da Ahmad a cikin Musnad dinsa (2/240, 280). 5 An ruwaito shi ne Muslim a cikin littafin "Aljanna" (Hadisi na 62), At-Tirmidhi a cikin littafin "Tashin Kiyama" (babi na 2), da Ahmad a cikin Musnad dinsa (5/254, 406). 1 An ruwaito shi ne Ahmad a cikin Musnad dinsa (3/73). 2 An ruwaito shi ne Al-Bukhari a cikin "Littafin Tauhidi" (babi na 56), Muslim a cikin "Littafin Tufafi" (Hadisi na 96-97) da Ahmad a cikin Musnad dinsa (2/4). 3 An rawaito shi ne Al-Bukhari a cikin "Littafin Jana'iz" (babi na 90), Muslim a cikin "Littafin Jana'iz" (Hadisi na 65-66), At-Tirmidhi a cikin "Littafin Jana'iz" (babi na 70), da Ahmad a cikin Musnadinsa (2/16, 51). 4 An rawaito shi ne Al-Bukhari a cikin littafin "Ar-Riqaq" (babi na 50), Muslim a cikin littafin "Aljanna" (Hadisi na 40), At-Tirmidhi a cikin littafin "Aljanna" (babi na 20), da Ahmad a cikin Musnadinsa (2/118) (3/9). 5 An rawaito shi ne Ahmad a cikin Musnadinsa (2170). 6 An rawaito shi ne Ahmad a cikin Musnadinsa (4/414), At-Tirmidhi a cikin littafin "Tashin Kiyama" (babi na 4), da Ibn Maajah a cikin littafin "Az-Zuhd" (babi na 33). 7 An rawaito shi ne Ibn Maajah a cikin littafin "Az-Zuhd" (babi na 29), Al-Bukhari a cikin littafin "Ar-Riqaq" (babi na 31), da Ahmad a cikin Musnadinsa (1/402) (5/331). 1 An rawaito shi ne Al-Bukhari a cikin littafin "Ar-Riqaq" (babi na 52), Muslim a cikin "Littafin Imani" (Hadisi na 299, 304), da Ahmad a cikin Musnadinsa (I/23) (2/276). 2 An rawaito shi ne Muslim a cikin littafin "Al-Imarah" (Hadisi na 152), da An-Nassai a cikin littafin "Al-Jihad" (babi na 22). I An rawaito shi ne Al-Bukhari a cikin littafin "Al-Madhalim" (babi na 10), da Ahmad a cikin Musnadinsa (2/506). 2 An rawaito shi ne Al-Bukhari a cikin littafin "Farkon Halitta" (babi na 2), Muslim a cikin littafin "Al-Musaqat" (Hadisi 137-139), da Ahmad a cikin Musnadinsa (1/187-190). 3 An rawaito shi ne At-Tirmidhi a cikin littafinsa: "Wuta" (babi na 7), Al-Muwatta' a cikin littafinsa: "Wuta" (Hadisi na 1), da Ahmad a cikin Musnadinsa (2/313, 467). 4 An rawaito shi ne Ibn Maajah a cikin littafin "Al-Fitan" (babi na 23), da Ahmad a cikin Musnadinsa (4/11) (5/238). 1 Suratul An'am, Aya ta 44. 2 An rawaito shi ne Ahmad a cikin Musnadinsa (4/145). 3 Suratuz-Zukhruf, Ayoyi 33-35. 4 Suratul Fajr, Ayoyi 15-17. 5 An rawaito shi ne At-Tirmidhi, da Ahmad a cikin Musnadinsa (1/87