Katta yomonlik
A great evil
Allohning Ismlari, Sifatlari va Fe'llari haqida, to'g'ri bilimga ega bo'lmasdan, o'z fikrini bildirish katta yomonlikdir. Allohni Uning O'zi ta'riflagan yoki Payg'ambar ﷺ ta'riflagan narsalaridan boshqacha narsa bilan vasf qilish ham katta gunohdir. Yaratilish va amr egasi bo'lgan Uning Kamolot sifatiga shunday munosabatda bo'lish eng qabih ishdir. Agar bunday ish bilib turib qilinsa, u o'jarlikdir va Alloh huzurida shirkdan ham yomonroqdir. Rabbning sifatlarini tan oladigan mushrik, Rabbiga Kamolot sifatlarini inkor qiluvchidan kamroq yomondir! Rabbning sifatlarini inkor qilish davosiz darddir. Shunday mushriklarning yetakchisi Fir'avn, Muso ~ning Rabbi osmonlar ustida ekanligi haqidagi so'zini rad etdi va shunday javob berdi: («Ey Homon! Menga bir minora qur, toki yo'llarga, osmonlarning yo'llariga yetib, Musoning Xudosini ko'ray. Men uni yolg'onchi deb bilaman».) Shayx Abu al-Hasan al-Ash'ariy bu oyatni Allohning O'z sifatlarini inkor qiluvchilarga qarshi dalil sifatida keltirgan. Yo'ldan ozdiruvchi bid'at eng katta gunohlardan biridir va Iblisga boshqa katta gunohlarga qaraganda yoqimliroqdir. Salaf ulamolaridan biri shunday degan: "Bid'at Iblisga Alloh itoatsizligidan ko'ra sevimliroqdir, chunki kishi itoatsizlikdan tavba qilishi mumkin, bid'atdan esa deyarli tavba qila olmaydi." Iblis aytdi: "Men Odam farzandlarini gunohlar bilan charchatdim, ular esa Allohdan mag'firat so'rab, Undan boshqa ibodatga loyiq iloh yo'qligiga guvohlik berib, meni charchatdilar. Buni ko'rib, men ular orasida firqalar va bid'at moyilliklarini joriy qildim. Shunday qilib ular gunoh qiladilar va undan tavba qilmaydilar, chunki o'z amallari bilan yaxshilik topayotganiga ishonadilar!" Gunohkor faqat o'ziga zarar yetkazadi; bid'atchi esa o'ziga ham, boshqa odamlarga ham zarar yetkazadi. Bid'atchining fitnasi (sinov, imtihon, balo) dinning asosiga ta'sir qiladi; gunohkorning fitnasi esa o'z nafsi xohishlari bilan kurashishda bo'ladi. Bid'atchi odamlarni To'g'ri yo'ldan qaytaradi, gunohkor esa bunday qilmaydi. Bid'atchi odamlarni oxiratga olib boradigan to'g'ri yo'ldan mahrum qiladi, gunohkor esa o'z gunohlari tufayli sekinlashadi.