Gunohlar gunohkorni o‘z nafsiga beparvo qilib qo‘yadi.
Sins make the sinner neglect himself
Agar inson o‘z nafsiga e’tibor bermasa, uni buzadi va halok qiladi. Agar so‘ralsa: "Inson qanday qilib o‘z nafsiga e’tibor bermay qo‘yishi yoki uni unutishi mumkin? Agar u o‘zini unutsa, nimani eslaydi? O‘zini unutish nimani anglatadi?" Javob: "Ha, inson o‘z nafsini jiddiy ravishda unutishi mumkin. Alloh ~ aytdi: (Alloh ni unutganlar kabi bo‘lmanglar, Alloh esa ularni o‘zlarini unutdirib qo‘ydi. Ana o‘sha kishilar fosiqlardir); ular Rabblarini unutganlarida, U ~ ham ularni unutdi va 1
When a person neglects his/her own soul, he/she corrupts it and destroys it. If it is said: "How can a person neglect or forget his/her own soul? And if he/she forgets him/herself, what does he/she remember? What is the meaning of forgetting oneself?" The answer is: "Yes, a person can seriously forget his/her own soul. Allah ~ said: ( Do not be like those who forgot Allah (i.e. became disobedient to Allah), and He caused them to forget themselves. Those are rebellious to Allah) ; when they forgot their Lord, He ~ forgot them and 1
U ularni o'zlarining nafslarini unutdirdi, xuddi Uning ~ aytganidek: (Munofiq erkaklar va ayollar bir-birlaridandirlar; ular munkarni (ya'ni har xil kufr va shirkni hamda Islom man qilgan barcha narsani) buyuradilar, ma'rufdan (Islomiy tavhid va Islom buyurgan barcha narsadan) qaytaradilar va qo'llarini (sadaqa berishdan) tutadilar. Ular Allohni unutdilar, shuning uchun Alloh ham ularni unutdi. Albatta, munofiqlar fosiqlardir (Allohga itoatsizlik qiluvchilardir).) 2 Alloh ~ bunday bandalarni e'tiborsiz qoldirib, ularni hech qanday yordamsiz tashlab qo'yadi, bu esa ularning yaqinlashib kelayotgan halokatiga olib keladi. Kishining o'zini unutishi esa baxt va muvaffaqiyatga erishish imkoniyatlarini boy berishdir. Alloh ~ bunday odamlarni o'zlaridagi kamchiliklarni va nuqsonlarni, ularni bartaraf etish fikrlarini unutdiradi. U ~ shuningdek, ularning qalblaridagi va ruhlaridagi kasalliklarni hamda og'riqlarni unutdiradi, bu esa Allohning ~ eng og'ir jazolaridan biridir. O'zini unutishdan kattaroq jazo yo'q; foyda va yechimlarni, baxt va poklanish sabablarini, shuningdek abadiy baxtli hayotga tayyorgarlikni e'tiborsiz qoldirish. Bu masala ustida mulohaza yuritgan kishi, odamlarning aksariyati haqiqatan ham o'zlarini unutganini va Alloh huzuridagi imkoniyatlarini boy berganini kashf etadi ~ Ular o'zlarini past dunyoviy istaklar uchun arzon sotganlar. Biroq, ular o'lim paytlarida o'zlarining zararini anglaydilar va faqat o'zaro zarar va foyda kuni (at-Taig'obun) kuni Allohning bandasi dunyoda o'zi uchun bergan va'dasining natijasiga duch keladi; chunki har bir inson dunyoda oxirat uchun savdo qiladi. Zarar ko'ruvchilar esa o'zlarining oxiratdagi imkoniyatlariga qarshi bu dunyo hayotini sotib olganlar bo'ladi; ular past istaklarini qondirishga berilib, o'sha maqsadga erishishga to'liq bel bog'laganlar va: "Ko'rganingizni oling, lekin (shunchaki) eshitganingiz haqida gapirmang", deganlar. Bu ularning imonining zaifligi va dunyoviy istaklarini qondirishga bo'lgan kuchli intilishi tufaylidir. Alloh ~ bunday odamlar haqida aytdi: ({Ular oxirat evaziga bu dunyo hayotini sotib olganlardir. Ularning azobi yengillashtirilmas va ularga yordam ham berilmas}.) Va U ~ ularning haqida yana aytdi: ({Shunday ekan, ularning savdosi foyda keltirmadi va ular to'g'ri yo'lga yo'llanmadilar}.) G'olib bo'lganlar abadiy narsa evaziga oxiratni, qimmatbaho narsa evaziga arzimas narsani, buyuk narsa evaziga pastkashlikni sotganlardir. Ular dedilar: "Bu dunyoning boshidan oxirigacha qadri qancha bo'lsaki, uning uchun Alloh ~ bilan va oxirat bilan bo'lgan imkoniyatimizni sotishimiz kerakmi? Haqiqatda uning vaqti qisqa uyqudek bo'lgan holda, unda bir banda nimani topishi mumkin?" Alloh ~ aytdi: ({U Kun, ularni to'plaganida, go'yo (dunyo hayotida va qabrlarda) kunning bir soatidan ortiq turmagandek bo'ladilar}). ({Ular sendan Soat haqida so'raydilar: uning vaqti qachon bo'lishi haqida. Sen uning haqida biror narsa aytishga bilimga ega emassan. Uning ilmi Rabbingning huzuridadir. Sen faqat undan qo'rqqanlarni ogohlantiruvchisan. Ular uni ko'rgan Kun, (dunyoda) go'yo faqat bir kechki yoki ertalabki payt turgandek bo'ladilar}).2
made them forget their own souls, as He ~ also said: (The hypocrites, men and women, are one from another; they enjoin (on people) Al-Munkar (i.e. disbelieve and polytheism of every kind and all that Islam has forbidden), and forbid Al-Ma 'ruf (Islamic Monotheism and all that Islam orders one to do), and they close their hands (to giving alms). They have forgotten Allah and so Allah has forgotten them. Verily the hypocrites are Fasiqun (rebellious to Allah).) 2 Allah ~ forgets such Servants, by neglecting them and leaving them without any support, which results in their imminent destruction. As for one's forgetfulness of oneself, it is the wasting of one's chances of happiness and success. Allah ~ makes these people forget their self-defects and shortcomings, and their thoughts of removing them. He ~ also makes them forget the diseases and pains in their hearts and souls, which is one of the severest punishments from Allah ~- There is no greater punishment that forgetting oneself; neglecting the benefits and solutions, causes of happiness and refinement, and preparation for the blessed eternal life . Whoever reflects on this issue would discover that most of people have truly forgotten themselves and wasted their opportunities with Allah ~ - They have sold themselves cheaply, for the sake of base worldly desires. However, it is in their dying moments that they become aware of their loss, and it is only on the Day of Mutual Loss and Gain (at- Taghabun) that a Servant of Allah is faced with the result of the pledge he/she had committed to him/herself in this world; for every person trades in this world for the Hereafter. The losers would be those who bought this worldly life for their chance in the Hereafter; they indulged in satisfying their lowly desires and were fully committed to the achievement of that end, saying: "Take what you see but leave what you (simply) hear about." This is due to the weakness of their faith and their strong urge to fulfil their worldly desires. Allah ~ has said about such people: (Those are they who have bought the life of this world at the price of the Hereafter. Their torment shall not be lightened nor shall they be helped)3 and He ~ also said about them: (So their commerce was profitless, and they were not guided.) 4 The winners are those who sold the ending with the everlasting, the mean with the priceless, the despicable with the great. They said: "What is the value of this world, from its beginning to its end, that we should sell our chance with Allah ~ and the Hereafter for it? What could possibly could a Servant of Allah earn in it, when in reality its time is as brief as a short nap? Allah~ said: ( On the Day when He shall gather them together, (it will be) as if they had not stayed (in the life of this world and the graves) but an hour of a day)' (They ask you about the hour - when its appointed time will be. You have no knowledge to say anything about it. To your Lord belongs (the knowledge of) the term thereof. You are only a warner for those who fear it. The Day they see it, (it will be) as if they had not tarried (in this world) except an afternoon or a morning)2
(Ular ko'radigan Kunda — ularga va'da qilingan azob — go'yo dunyoda bir kundan bir soatdan ortiq qolmagandek.) 3 (Alloh aytadi: "Yer yuzida necha yil qoldingiz?" Ular aytadilar: "Bir kun yoki bir kunning bir qismi qoldik. Hisob qiluvchilardan so'rang." Alloh aytadi: "Siz faqat oz qoldingiz, agar bilganingizda edi!")4 (Surnay chalinadigan Kun — o'sha kuni Biz mujrimlarni (mushriklar, gunohkorlar, Allohning birligini inkor etuvchilarni) ko'zlari ko'k, chanqoqdan ko'r holda to'playmiz. Ular bir-birlariga past ovozda gaplashadilar: "Siz o'n kundan ortiq qolmadingiz." Ularning eng bilimli va eng aqlli bo'lgan kishisi: "Siz bir kundan ortiq qolmadingiz!" deganda, nima deyishlarini Biz juda yaxshi bilamiz.)5 Shunday ekan, g'olib bo'lganlar — bu dunyoda erishish uchun harakat qilish kerak bo'lgan abadiy Oxirat olamini anglaganlardir. Darhaqiqat, har bir inson bu hayotda o'z nafsiga qarab turadi: ba'zilari uni asraydi, boshqalari esa uni halok qiladi. Alloh ~ aytdi: "Albatta, Alloh mo'minlardan ularning jonlarini va mollarini ular uchun Jannat bo'lishi evaziga sotib oldi. Ular Allohning yo'lida jang qiladilar, o'ldiradilar va o'ldiriladilar. Bu Tavrot, Injil va Qur'onda Uning zimmasida bo'lgan haqiqiy va'dadir. Va'dasiga Allohdan ko'ra vafodor kim bor? Endi qilgan bu savdoyingizdan xursand bo'ling. Bu buyuk najotdir."6 Agar bu savdoga qiziqsangiz, unda bu bahoni to'lang: (Allohga tavba qiladigan, Unga ibodat qiladigan, Uni hamd bilan ulug'laydigan, ro'za tutadigan, ruku' qiladigan, sajda qiladigan, (odamlarni) al-Ma'ruf (ya'ni Islomiy tavhid va Islom buyurgan barcha narsalar)ga da'vat qiladigan va al-Munkar (ya'ni kufr, Islom man etgan barcha shirk)dan qaytaradigan, Allohning chegaralarini saqlaydigan va mo'minlarga xushxabar beradigan kishilardan bo'ling.) 7 ta gunoh mavjud ne'matlarni yo'qotadi va kelajakdagi ne'matlarning kelishiga to'sqinlik qiladi Allohning ne'matlari mavjudligi Uning amrlariga rioya qilish bilan saqlanadi, chunki Uning mehribonligining har bir jihati Unga itoat qilish orqali qo'lga kiritiladi. ~ Alloh ~ har bir narsaning ortida sabab va unga to'sqinlik qiluvchi to'siq yaratgan: sababi uni kuchaytirish uchun, to'siq esa uni bekor qilish uchun. Shuning uchun U ~ Allohning ne'matlarini jalb qilish sababini islomiy farzlarni ado etish qildi, Uning ne'matlarini qabul qilishga to'sqinlik qiluvchi narsani esa o'sha farzlarni rad etish yoki ularga e'tiborsizlik qilish qildi. Gunohlar gunohkorni unga tayinlangan farishtadan uzoqlashtiradi Gunohkor o'zining himoyachisi (unga tayinlangan farishta) dan hech qanday yordam ola olmaydi, chunki gunohining xarakteriga ko'ra u Rabbisidan uzoqlashtiriladi. Hatto bitta yolg'on ham uni o'z farishtasidan katta masofaga olib ketishi mumkin va shu sababli u o'zining ashaddiy dushmani (shayton) rahmi ostida qoladi. Payg'ambar ~ dedilar: "Odam yolg'on gapirganda, farishta uning chiqargan yomon hididan bir mil uzoqlashadi."1 Alloh ~ aytdi: (Albatta, "Rabbimiz Allohdir", deb aytib, so'ngra qat'iy turganlarga — o'lim vaqtida — farishtalar tushadi (va shunday deydi): "Qo'rqmanglar va qayg'urmanglar! Sizlarga va va'da qilingan Jannat bilan xushxabar oling! Biz dunyoda ham, oxiratda ham do'stlaringizmiz...")2 Rabbisi uni qo'llasa, Allohning yaratiqlarining eng yaxshisi va eng foydalisi ham uni qo'llaydi; Alloh ~ aytdi: (Esla, Rabbin farishtalarga vahiy qilgan paytni: "Albatta, Men sizlar bilan birgaman, shuning uchun iymon keltirganlarni mustahkam tutinglar..." deb.)3 Mo'minga farishtaning hamrohligidan ko'ra foydaliroq hech narsa yo'q: u hayoti va o'limida, yolg'izlik qabrida uning himoyachisidir. U dushmani (shaytonni) o'zidan qaytaradi, unga xushxabar beradi va haqiqatga iymon keltirishda davom etishga undaydi. Payg'ambar ~ dedilar: "Shayton Odam o'g'liga xuddi farishta kabi ta'sir qiladi. Shaytonning ta'siri esa yomonlik va'da qilishi hamda haqiqatni inkor etishdir." Farishtaning ta'siri shundaki, u yaxshilik va'dasini beradi hamda haqiqatni tasdiqlaydi. Shunday ekan, buni (ya'ni yaxshi va'dani) sezgan kishi Allohga hamd aytsin, lekin bundan boshqasini topgan kishi esa la'natlangan shaytondan Allohga panoh tilasin. "4 Farishta Allohning bandasiga juda yaqin bo'lganda, u uning tiliga to'g'ri so'zlarni joylaydi, lekin farishta undan uzoqlashganda, shayton uning tili orqali gapiradi. Payg'ambar ﷺ shunday degan: "Alloh Umarning tiliga haqiqatni joylagan va u shuni aytadi." 5 Gunohlar Odam farzandini unga tayinlangan farishtadan uzoq qiladi, holbuki, uning hamrohligi va qo'llab-quvvatlashi unga baxt keltirgan bo'lardi. Farishta Allohning bandasini himoya qiladi va uni haqorat qilgan har bir kishiga javob beradi. Abu Hurayra rivoyat qilishicha, ikki kishi Rasululloh ﷺ huzurida bahslashgan. Ulardan biri ikkinchisini haqorat qilganda, Payg'ambar ﷺ tikilib, tabassum qilib turgan. Ikkinchisi haqoratga javob qaytarganda, Payg'ambar ﷺ o'rnidan turib ketgan. Shunda o'sha kishi Payg'ambar ﷺ ortidan yetib borib dedi: "U meni haqorat qilayotganda siz o'tirgan edingiz, lekin men uning gapiga bir qismi bilan javob berganimda siz g'azablanib, o'rningizdan turib ketdingiz." Payg'ambar ﷺ javob berdi: "Sizning yoningizda unga javob berayotgan farishta bor edi, lekin siz javob qaytarganingizda, u yerga shayton tushdi." Ba'zi sahobalar aytdilar: "Sizning yoningizda sizni tark etmaydigan (farishtalar) ham bor, shuning uchun ularga e'tiborli bo'ling va ularni hurmat qiling." Alloh ta'olo aytadi: (Darhaqiqat, sizlarning ustingizda kuzatuvchilar bor — ularning hurmatlilari yozuvchilardir, ular qilayotgan ishlaringizni biladilar)6 ya'ni, o'sha hurmatli tayinlangan farishtalarni unutmang va ularni sizlar uyatli deb hisoblagan narsalarga duchor qilishdan saqlaning. Farishtalar Odam farzandlariga zarar yetkazadigan har qanday narsadan ranjiydilar.
1 Surat Al-Hashr, Oyat 19. 2 Surat at-Tavba, Oyat 67. 3 Surat Al-Baqara, Oyat 86. 4 Surat Al-Baqara, Oyat 16. 1 Surat Yunus, Oyat 45. 2 Surat an-Nazi'at, Oyatlar 42-46. 3 Surat Al-Ahqaf, Oyat 35. 4 Surat Al-Mu'minun, Oyatlar 112-114. 5 Surat Ta-Ha, Oyat 102-104. 6 Surat at-Tavba, Oyat 111. 7 Surat at-Tavba, Oyat 112. 1 At-Tirmiziy rivoyat qilgan, Abdulloh ibn Umar ~ rivoyatiga ko'ra. 2 Surat Fussilat, Oyatlar 30-31. 3 Surat Al-Anfal, Oyat 12. 4 At-Tirmiziy "Tafsir Surat Al-Baqara" kitobida, 35-bobda rivoyat qilgan. 5 Ahmad o'zining "Musnad" kitobida (1/106) rivoyat qilgan. 6 Surat Al-Infitar, Oyatlar 10-12.
1 Surat Al-Hashr, Verse 19 . 2 Surat at-Tawbah, Verse 67 . 3 Surat AI-Baqarah, Verse 86. 4 Surat AI-Baqarah, Verse 16. 1 Surat Yunus, Verse 45. 2 Surat an-Nazi'at, Verses 42-46 . 3 Surat Al-Ahqaf, Verse 35. 4 Surat Al-Mu'minun, Verses 112-114. 5 Surat Ta-Ha, Verse 102- 104. 6 Surat at-Tawbah, Verse 111. 7 Surat at-Tawbah, Verse 112 . I Recorded by At-Tirmidhi, on the authority of Abdullah bin 'Umar ~- 2 Surat Fussilat, Verses 30-31. 3 Surat Al-Anfal, Verse 12. 4 Recorded by At-Tirmidhi in the book, "Tafsir Surat Al-Baqarah" chapter 35. 5 Recorded by Ahmad in his Musnad (1/106). 6 Surat AI-Infitar, Verses 10-12.