4.7 Ɗaukar Aiki da Ɗaukar Ma'aikaci
4.7 Hiring-Employing an Employee
Musulunci ya halatta mutum ya ɗauki ma'aikata da ma'aikatan aiki domin su yi masa aiki. Allah (SWT) ya ce:
Islam allowed the individual to employ employees and labourers i.e. workers to work for him. Allah (swt) said:
"Mu ne ke raba tsakaninsu rayuwarsu a duniya, kuma Mun daukaka wasu daga cikinsu bisa wasu da daraja, domin wasu su yi wa wasu aiki..." [Az-Zukhruf: 32] Ibn Shihab ya ruwaito cewa Urwah ibn Az-Zubair ya ce Aisha (ra), Uwar muminai ta ce: "Manzon Allah ﷺ da Abu Bakr sun dauki wani mutum daga Bani ad-Deel a matsayin jagora mai kwarewa, alhali yana bisa addinin kafirai na Quraish. Suka mika masa raƙumansu biyu masu hawa, suka yi alkawari da shi cewa zai same su a kogon Thawr bayan dare uku, da safiyar dare na uku tare da raƙumansu biyu." Allah (SWT) ya ce kuma:
“It is We who portion out between them their livelihood in this world, and We raised some of them above others in ranks so that some may employ others in their work....” [Az-Zukhruf: 32] Ibn Shihab narrated that Urwah ibn Az-Zubair said that Aisha (ra), the mother of the believers said: “The Messenger of Allah (pbuh) and Abu Bakr hired a man from Bani ad-Deel as an experienced guide when He was of the same deen as the kuffar of Quraish. They handed to Him their two female riding camels, and fixed an appointment with Him to meet them at the cave of Thawr after three nights, at the morning of the third night with their two camels.” Allah (swt) also said:
"Idan su (uwayen) sun shayar muku, to ku ba su ladansu" [At-Talaq: 6].
“If they (the mothers) suckled for you, give them their wages” [At-Talaq: 6].
Bukhari ya ruwaito daga Abu Hurairah cewa Annabi ﷺ ya ce: "Allah azza wa jalla ya ce, 'Zan zama abokin gaba ga mutane uku a Ranar Alkiyama: Mutumin da ya ba da alkawari da sunana sannan ya yaudare, mutumin da ya sayar da mutum mai 'yanci ya ci kudinsa, da kuma mutumin da ya ɗauki ma'aikaci aiki sannan ya karɓi aikin daga gare shi cikakke amma bai ba shi ladansa ba.'" Haya shi ne isar da amfani daga bangaren ma'aikaci zuwa ga mai ɗaukar aiki, da isar da dukiya daga bangaren mai ɗaukar aiki zuwa ga ma'aikaci. Saboda haka ana bayyana shi da cewa yarjejeniya ce ta samar da amfani domin samun lada. Yarjejeniyar ɗaukar ma'aikaci ko dai tana kan amfanin aikin da ma'aikacin ke yi, ko kuma tana kan amfanin mutumin kansa. Idan yarjejeniyar tana kan amfanin aikin, to abin da aka yi yarjejeniya a kansa shi ne amfanin da aikin ke samarwa, kamar ɗaukar sana'ar wasu ayyuka, kamar ɗaukar mai tsaftace gida, maƙeri da kafinta. Amma idan yarjejeniyar tana kan amfanin mutumin kansa, to abin da aka yi yarjejeniya a kansa shi ne amfanin mutumin, kamar ɗaukar bayi da sauran irin ma'aikata makamantan haka. A irin wannan yarjejeniya ma'aikaci yana aiki wa mai ɗaukar aiki ne kawai na wani lokaci ƙayyadaddde, kamar mutumin da yake aiki a masana'anta, a gona, ko manomi, a madadin wani albashi ƙayyadaddde. Ma'aikatan gwamnati (jami'an gwamnati) suna cikin wannan rukuni. Haka kuma, mutum na iya samun wata sana'a da yake yi wa kowa, inda yake aiki a madadin albashi saboda aikin da ya yi. Misalan irin wadannan sana'o'i sun haɗa da kafinta, dinki da yin takalma. Nau'in aiki na farko shi ne aikin masu zaman kansu, yayin da na biyu kuma aikin jama'a ne.
Bukhari narrated from Abu Hurairah who stated that the Prophet (pbuh) (pbuh) said: “Allah azza wa jalla said, ‘I will be the opponent of three (types of) people on the Day of Judgement: A man who gave (a word) in My name then He deceived, a man who sold a free person and devoured his price, and a man who hired a worker where He received (the work) from Him in full and did not give Him his wage.’” Hiring is delivering a benefit by the hired person to the employer and delivering property from the employer to the employed. It is thus described as a contract to provide a benefit in return for a recompense. The contract of hiring a worker is either based on the benefit of the work carried out by the worker or on the benefit of the worker himself. If the contract is based on the benefit of the work then the contracted matter is the benefit produced by the work, like hiring the craftsmen of certain works, such as hiring the cleaner, the blacksmith and the carpenter. However, if the contract is based on the benefit of the person himself, then the contracted matter is the benefit of the person, like hiring of servants and other similar types of workers. In such a contract the worker works for the employer only for a certain period of time, such as the person who works in a factory, a garden or a farmer, in return for a certain wage. Civil servants (Government employees) fall in this category. Alternatively, He may have a certain job for anyone where He works in return for a wage for the work done. Examples of such jobs are carpenters, tailors and shoemakers. The first type of labour is private labour, while the second one is common labour.