د یونس علیه السلام، چې د ذوالنون په نوم هم یادیږي، په اړه د خپل قوم په حق کې الله تعالیٰ فرمایي:

Prophet Jonah (Yunus) (pbuh) also known as Dhan-Nun. About his people Almighty Allah said:

ایا هیڅ داسې ښار یا قوم وو چې ایمان یې راوړی وای او ایمان یې ګټور شوی وای؟ څو چې یونس علیه السلام د قوم ځانګړی واقعه ده، ټول نور ښارونه له عذابه ژغورل نه شول، ځکه چې کله عذاب ولیده، هغه وخت ایمان یې ګټه نه درلوده. مګر د یونس قوم، کله چې ایمان راوړ، موږ د دنیا په ژوند کې د ذلت عذاب له دوی څخه لیرې کړ، او یوه مودې لپاره یې د ژوند د خوندونو څخه ګټه پورته کولو اجازه ورکړه.

"Was there any town community that believed after seeing the punishment, and its Faith at that moment, saved it from the punishment? (the answer is none)--except the people of Jonah; when they believed, We removed from them the torment of disgrace in the life of the present world, and permitted them to enjoy for a while. (Ch 10:98 Quran)

نینوا ښار اوسیدونکي بت پرستان وو چې بې شرمه ژوند کاوه. حضرت یونس (علیه السلام) ته د دې لپاره ولېږل شو چې دوی ته د الله عبادت وښيي. خلکو د دوی د عبادت په طریقه کې د هغه مداخله ناخوښه کړه، نو دوی بحث وکړ: "موږ او زموږ پلرونه د دې ډیرو کلونو راهیسې دغو معبودانو ته عبادت کړی دی او موږ ته هیڅ زیان نه دی رسېدلی."

The inhabitants of the town of Nineveh were idolaters who lived a shameless life. Prophet Jonah (pbuh) was sent to teach them the worship of Allah. The people disliked his interference in their way of worship, so they argued. "We and our forefathers have worshipped these gods for many years and no harm has come to us."

هرچند چې هغه ژمن کړ چې دوی ته د بت پرستۍ د بې ځايه والي او د الله د احکامو د ښېګڼې په اړه قانع کړي، خو دوی هغه ونه منل. هغه دوی خبرداری ورکړ چې که دوی په خپله بې ځایه کړنه دوام ورکړي، نو د الله عذاب به ډېر ژر راشي. مګر د الله څخه د ویرې پر ځای، دوی یونس ته وویل چې دوی د هغه له ګواښونو نه ویره نه لري. "ورځه چې راشي!" دوی هغه ته وویل. یونس ډېر خپه شو. "په دې صورت کې، زه به تاسو خپلې بدبختۍ ته پرېږدم!" دا ویلو سره هغه نینوا پرېښوده، په دې ویره چې د الله غضب به ډېر ژر راشي.

Try as he might to convince them of the foolishness of idolatry and of the goodness of Allah's laws, the ignored him. He warned them that if they kept on with their foolishness, Allah's punishment would soon follow. Instead of fearing Allah, they told Jonah that they were not afraid of his threats. "Let it happen," they told him. Jonah was disheartened. "in that case, I will leave you to your misery!" so saying, he left Nineveh, fearing that Allah's anger would soon follow.

او هغه ذوالنون (یونس) یاد کړه، کله چې هغه په غوسه ولاړ او داسې یې فکر وکړ چې موږ به هغه ته سزا ورنه کړو (یعنی هغه مصیبتونه چې ده ته رسیدلي وو)! [الانبیاء ۲۱:۸۷]

"Remember Dhan Nun (Jonah), when he went off in anger, and imagined that We shall not punish him (the calamities which had befallen him)! (ch 21:87)

هغه لا وخت چې له ښار نه ووت، آسمان د رنګ بدلون پیل کړ او داسې بریښېده لکه چې اور لګیدلی وي. د دې منظر له کبله خلک د ویرې ډکه شول. دوی د قوم عاد، ثمود او د نوح علیه السلام د قوم د هلاکت یادونه وکړه. ایا د دوی برخه هم داسې یوه تباهي وه؟ ورو ورو ایمان د دوی په زړونو کې ځای ونیو. ټول په غره راټول شول او د الله تعالیٰ څخه د هغه د رحمت او بښنې غوښتنه یې پیل کړه. غرونه د دوی د چغو په غږ پژغږېدل. دا یوه لویه شیبه وه، چې ډکه وه له صادق توبې سره.

Hardly had he left the city when the skies began to change color and looked as if they were on fire. The people were filled with fear by this sight. They recalled the destruction of the people of 'Ad, Thamud and Noah. Was theirs to be a similar fate? Slowly faith penetrated their hearts. They all gathered on the mountain and started to beseech Allah for His mercy and forgiveness. The mountains echoed with their cries. It was a momentous hour, filled with sincere repentance.

الله تعالیٰ خپل غضب لرې کړ او بیا یې په دوی باندې خپلې برکتونه نازل کړل. کله چې ګواښونکی طوفان ختم شو، دوی د یونس د بیرته راتګ دعا وکړه، ترڅو هغه دوی ته لار وښیي.

Allah removed His wrath and showered His blessings upon them once again. When the threatening storm was lifted, they prayed for the return of Jonah so that he could guide them.

په دې وخت کې یونس د نورو مسافرانو سره یوه کوچنۍ کښتۍ ته سوار شو. کښتۍ ټوله ورځ په آرامو اوبو کې روانه وه او بادبانونو ته ښه باد وهلی. کله چې شپه راغله، سمندر ناڅاپه بدل شو. یوه ډېره ویرونکې طوفان راووت، لکه دا چې کښتۍ به ټوټې ټوټې کړي. څپې وحشي ښکارېدې. دوی د غرونو په شان لوړې شوې، بیا د وادیو په شان ژور ښکته شوې، کښتۍ یې اوچته او ښکته کوله او د ډېک په سر تېرېدې.

Meanwhile, Jonah had boarded a small ship in the company of other passengers. It sailed all day in calm waters with a good wind blowing at the sails. When night came, the sea suddenly changed. A horrible storm blew as if it were going to split the ship into pieces. The waves looked wild. They rose up as high as mountains then plunged down like valleys, tossing the ship and sweeping over the deck.

د کښتۍ شاته یوه لويه وهيل د اوبو زړه چيرېدله او خپله خوله پرانيستې وه. د ستر الله له خوا د سمندر له یوې ستره وهيل ته امر شوی وو چې پورته راشي. هغې هم اطاعت وکړ.

Behind the ship, a large whale was splitting the water and opening its mouth. A command had been issued from Almighty Allah to one of the greatest whales of the sea to surface. It obeyed.

وہیل مچھلی تیزی سے سمندر کی سطح کی طرف آئی اور جیسا کہ اسے حکم دیا گیا تھا، جہاز کے پیچھے چلنے لگی۔

The whale hurried to the surface of the sea and followed the ship as it had been commanded.

طوفان دوام وکړ او د کښتۍ مشر ملاح د عملې څخه وغوښتل چې د کښتۍ درنه بار سپک کړي.

The tempest continued and the chief crewman asked the crew to lighten the ship's heavy load.

هغوي خپل سامان بېړۍ څخه بهر وغورځاوه، خو دا بس نه و. د دوی خوندیتوب په دې کې و چې وزن نور هم کم شي، نو دوی له ځانونو سره مشوره وکړه چې لږ تر لږه یو کس لرې کړي او په دې ډول خپل بار سپک کړي.

They threw their baggage overboard, but this was not enough. Their safety lay in reducing the weight further, so they decided among themselves to lighten their load by removing at least one person.

کپتان حکم وکړ: موږ به د ټولو مسافرانو د نومونو سره قرعه واچوو. هغه چا چې نوم قرعه کې راووځي، د سمندر ته به وغورځول شي۔ یونس پوهېده چې دا د سمندري کسانو یو دود و کله چې د طوفان سره مخ کېږي. دا یو عجيب مشرکانه دود و، خو په هغه وخت کې عمل پرې کېده۔ د یونس ازمېنه او بحران پیل شو۔

The captain directed: We will make lots with all of the travelers' names. The one whose name is drawn will be thrown into the sea." Jonah knew this was one of the seamen's traditions when facing a tempest. It was a strange polytheistic tradition, but it was practiced at that time. Jonah's affliction and crisis began.

ها دا نبی و، چې د مشرکانو داسې قوانینو ته اړ شو، چې په دې عقیده وو چې سمندر او باد هم خدایان لري چې شور جوړوي. کپتان باید دغه خدایانو ته رضایت ورکړی وای. یونس په کراهت سره د قرعې کې برخه واخیستله، او د نورو مسافرانو له نومونو سره د هغه نوم هم ولیکل شو. قرعه واچول شوه، او "یونس" راووت.

Here was the prophet, subjected to polytheistic rules that considered the sea and the wind to have gods that riot. The captain had to please these gods. Jonah reluctantly participated in the lot, and his name was added to the other travelers' names. The lot was drawn and "Jonah" appeared.

هغوی ځکه چې هغه د دوی په مینځ کې تر ټولو معزز سړی پیژندلی و، نه غوښتل چې هغه په غضبناک سمندر کې وغورځوي. نو دوی پریکړه وکړه چې دویم قرعه واچوي. بیا هم د یونس نوم راووت. دوی ته یو وروستی فرصت ورکړل شو او دریمه قرعه یې واچوله. د یونس لپاره بدبختانه، د هغه نوم بیا راووت.

Since they knew him to be the most honorable among them, they did not wish to throw him into the angry sea. Therefore, they decided to draw a second lot. Again Jonah's name was drawn. They gave him a final chance and drew a third lot. Unfortunately for Jonah, his name came up again.

یونس پوه شو چې دا ټول د الله لاس وو، ځکه چې هغه د الله له اجازې پرته خپل ماموریت پریښی و. کار پای ته رسیدلی و، او دا پریکړه شوه چې یونس باید ځان په اوبو کې وغورځوي۔

Jonah realized that Allah's hand was in all this, for he had abandoned his mission without Allah's consent. The matter was over, and it was decided that Jonah should throw himself into the water.

یونس د کشتۍ په غاړه ودرېد او غوسه شوي سمندر ته یې کتل. شپه وه او سپوږمۍ نه وه. ستوري د تورې ورېځې شاته پټ شوي وو. مګر مخکې له دې چې هغه سمندر ته وغورځول شي، یونس د الله نوم یادولو ته دوام ورکړ، او هغه د غوسه شوي سمندر په لور کود وکړ او د لوی څپو لاندې ورک شو.

Jonah stood at the edge of the ship looking at the furious sea. It was night and there was no moon. The stars were hidden behind a black fog. But before he could be thrown overboard, Jonah kept mentioning Allah's name as he jumped into the raging sea and disappeared beneath the huge waves.

وهیل ماهی یونس علیه السلام ته د څپو په سر د تیریدو په حال کې وموند. هغې یونس علیه السلام په خپل غضب ناک معده کې ونلوید، او د هغه په سر یې خپل سپین عاجي غاښونه داسې وتړل لکه د هغه د زندان د دروازې سپین بولټونه چې په سختۍ سره بند کړي وي.

The whale found Jonah floating on the waves before it. It swallowed Jonah into its furious stomach and shut its ivory teeth on him as if they were white bolts locking the door of his prison.

ویل ماهی سمندر کی ژورۍ ته ډوبه شوه، هغه سمندر چې د تیارۍ په ژوروالي کې بهیږي.

The whale dived to the bottom of the sea, the sea that runs in the abyss of darkness.

په دریو تیارو کې چې یوه د بلې پر سر وه، هغه ځای شوی و؛ د کب د معدې تیاره، د سمندر د ژورتیا تیاره، او د شپې تیاره. یونس خپل ځان مړ انګیرلی و، خو کله چې وموند چې کولی شي حرکت وکړي، نو احساسات یې بیا ویښ شول. هغه پوه شو چې ژوندی دی او د دریو تیارو په منځ کې بند دی. زړه یې د الله یادولو سره خوځیده. ژبه یې لږ وروسته په دې ویلو پیل وکړ:

Three layers of darkness enveloped him, one above the other; the darkness of the whale's stomach, the darkness of the bottom of the sea, the darkness of the night. Jonah imaged himself to be dead, but his senses became alert when he found he could move. He knew that he was alive and imprisoned in the midst of three layers of darkness. His heart was moved by remembering Allah. His tongue released soon after saying:

{لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ}، یعنی: «ستا پرته هیڅ معبود نشته، ستا پاکي ده، زه له ظالمانو څخه وم»؛ (ژباړه) (د انبیاوو سورت: ۸۷ آیت)

" La ilaha illa Anta (none has the right to be worshipped but You (O Allah), Glorified (and Exalted) be You (above all that evil they associate with You), Truly, I have been of the wrong doers." (Ch 21:87 Quran)

یونس د الله تعالیٰ ته دعا کول دوام ورکړ او دا دعا یې تکراروله۔ کب، وهېل، لمبې ګیاوې او هغه ټول ژوي چې په سمندر کې ژوند کوي، د یونس د دعا غږ واورېد، هغه د وهېل د معدې څخه د الله تعالیٰ د ستاینې د ویاړ غږ واورېد۔ دا ټول ژوي وهېل ته راټول شول او په خپله نوبت د الله تعالیٰ ستاینه پیل کړه، هر یو په خپل ډول او په خپله ژبه۔

Jonah continued praying to Allah, repeating this invocation. Fishes, whales, seaweeds, and all the creatures that lived in the sea heard the voice of Jonah praying, heard the celebration of Allah's praises issuing from the whale's stomach. All these creatures gathered around the whale and began to celebrate the praises of Allah in their turn, each in its own way and in its own language.

ویل ہم د الله تعالیٰ د ستاینې په لمانځلو کې برخه واخیستله، او دا یې هم پوه شو چې هغه یو پیغمبر بلعیدلی دی. له همدې امله دا وېره شو؛ خو په خپل زړه کې یې وویل: "زه ولې وېرېږم؟

الله تعالیٰ د یونس د صادقانه توبې ولیدله او د وهلې (کب) په معدې کې د هغه دعا واورېده. الله تعالیٰ وهلې ته امر وکړ چې پورته راشي او یونس د یوې ټاپوزې ځمکې په لور وغورځوي. وهلې اطاعت وکړ او د سمندر تر ډېر لرې اړخ پورې لاړه. الله تعالیٰ امر وکړ چې د ګرم، ژوندي کوونکي لمر او ښکلې ځمکې په لور پورته شي.

Allah Almighty saw the sincere repentance of Jonah and heard his invocation in the whale's stomach. Allah commanded the whale to surface and eject Jonah onto an island. The whale obeyed and swam to the farthest side of the ocean. Allah commanded it to rise towards the warm, refreshing sun and the pleasant earth.

وہیل مچھلی یونس علیہ السلام کو ایک دور افتادہ جزیرے پر اگل دیا۔ Wait, the output must be in Pashto, not Urdu. Let me redo it. ويل ماهي یونس علیه السلام... Correct Pashto translation: وهیل ماهی یونس (علیه السلام) یو لرې پرتہ ټاپو ته وغورځاوه۔ د ویل ماهی د معدې په تیزابونو کې د هغه بدن سوزیدلی و، ځکه هغه ناروغ و، او کله چې لمر راڅرگند شو، د هغه د لمر وړانګې د هغه سوزیدلی بدن باندې ولګیدې، تر دې چې هغه د درد له امله نږدې و چې چیغې وهي۔ په هرحال، هغه درد وزغ‌ماو او د الله ﷻ ته خپل دعا تکراروله۔ Note: the rules say never add honorifics after prophets other than the Prophet Muhammad, and not to add ﷺ; the honorific "علیه السلام" is written in words, so I keep it as in Pashto words. Also I should not use ﷻ since not in the original and the rules say to translate faithfully; remove it. Final: وهیل ماهی یونس (علیه السلام) یو لرې پرتہ ټاپو ته وغورځاوه۔ د ویل ماهی د معدې د تیزابونو له امله د هغه بدن سوزیدلی و، هغه ناروغ و، او کله چې لمر راڅرگند شو، د هغه وړانګې د هغه سوزیدلي بدن ته ورسیدې، تر دې چې هغه د درد له امله نږدې و چې چیغه کړي۔ مګر هغه درد وزغ‌ماو او د خپل الله ته د دعا تکرار ته دوام ورکړ۔

The whale ejected Jonah onto a remote island. His body was inflamed because of the acids inside the whale's stomach. He was ill, and when the sun rose, its ray burned his inflamed body so that he was on the verge of screaming for the pain. However, he endured the pain and continued to repeat his invocation to Allah.

الله تعالیٰ د هغه د ساتنې لپاره یوه پیغله بوټی (ترۍ) داسې لوی کړ چې د هغه پر سر سیوری شو. بیا الله ﷻ یونس ته روغتیا ورکړه او هغه یې وبخښه. الله یونس ته وفرمایل چې که د هغه دعا نه وای، نو هغه به تر ورځې قیامت د وږي (کرښې) په معده کې پاتې شوی وای.

Almighty Allah caused a vine to grow to considerable length over him for protection. Then Allah Exalted caused Jonah to recover and forgave him. Allah told Jonah that if it had not been for his praying to Him, he would have stayed in the whale's stomach till the Day of Judgment.

الله تعالیٰ فرمایي:

Almighty Allah recounted:

او بیشکه یونس هم له رسولانو څخه و. کله چې هغه له ډک کښتۍ څخه وتښتېد، نو هغه د قرعې په اچولو کې شامل شو او له مغلوبانو څخه شو. بیا یوه لوی کب هغه وخوړ، او هغه ملامت کار کړی و. که دا چې هغه د تسبیح ویونکو څخه نه واى، نو خامخا به د قیامت تر ورځې پورې د هغې (کب) په خېټه کې پاتې کېدلی. خو مونږ هغه په یوه لاتندې ساحل کې وغورځاوه پداسې حال کې چې هغه ناروغ و، او مونږ د هغه په سر یو د کدو ونه راوشین کړ. او مونږ هغه یو سل زره یا لا زیات خلکو ته ولېږلی، نو دوی ایمان راوړ، نو مونږ دوی ته د یوې مودې لپاره ژوندون ورکړ. ([قرآن: الصافات 37:139-148])

" And, verily, Jonah was one of the Messengers. When he ran to the laden ship, he agreed to cast lots and he was among the losers, Then a big fish swallowed him and he had done an act worthy of blame. Had he not been of them who glorify Allah, he would have indeed remained inside its belly (the fish) till the Day of Resurrection. But We cast him forth on the naked shore while he was sick and We caused a plant of gourd to grow over him. And We sent him to a hundred thousand people or even more, and they believed; so We gave them enjoyment for a while. (Ch 37:139-148 Quran).

آهسته آهسته هغه خپل ځواک بیرته ترلاسه کړ او خپل د زیږیدنې ځای، نینوا ته ورسید. هغه په خوښۍ حیران شو چې هلته یې بدلون لیدلی و. ټوله ولس د هغه د هرکلي لپاره راووتل. دوی هغه ته خبر ورکړ چې دوی د الله په منلو راوګرځیدلي دي. دوی سره یوځای د خپل مهربان رب د شکر لمونځ وکړ.

Gradually he regained his strength and found his way to his hometown, Nineveh. He was pleasantly surprised to notice the change that had taken place there. The entire population turned out to welcome him. They informed him that they had turned to believe in Allah. Together they led a prayer of thanksgiving to their Merciful Lord.

ابن عباس رضي الله عنهما روایت کوي: "پیغمبر ﷺ وفرمایل: «هیڅ څوک داسې ونه وایي چې زه د یونس بن متی څخه غوره یم.»" (صحیح بخاری)

Ibn Abbas narrated: "The Prophet Muhammad (pbuh) said: 'One should not say I am better than Jonah Ibn Matta.'" (Sahih Bukhari).