یوه ورځ ابراهیم علیه السلام راویښ شو او خپلې میرمنې هاجرې ته یې وویل چې خپل زوی راواخلي او د یوه اوږد سفر لپاره چمتو شي. څو ورځې وروسته ابراهیم علیه السلام له خپلې میرمنې هاجرې او خپل زوی اسماعیل سره سفر پیل کړ. ماشوم لا تر اوسه شیدې خوړلې او لا نه و ناسته شوی. ابراهیم علیه السلام د کرل شوو ځمکو، دښتو او غرونو څخه تیر شو، تر دې چې د عربي ټاپوګان دښته ته ورسید او یوه بې کښته وادۍ ته راغی چې هیڅ میوه، ونې، خواړه یا اوبه نه درلودې. په دې وادۍ کې د ژوند هیڅ نښه نه وه. ابراهیم علیه السلام خپلې میرمنې او ماشوم ته د ښکته کیدو کې مرسته وکړه، بیا یې دوی ته لږ خواړه او اوبه پرېښودې چې کیدای شي یوازې د دوو ورځو لپاره کافي وي. هغه بیرته واوښت او لاړ. میرمن یې د هغه پسې په چټکۍ سره ورغله او وې پوښتل: "ابراهیمه، ته چیرته ځې چې موږ دې په دې بې حاصله وادۍ کې پرېږدې؟" ابراهیم علیه السلام ورته ځواب ونه ورکړ، بلکې لا روان وو. هغې خپله خبره تکرار کړه، خو هغه چوپ پاتې شو. په پای کې هغې پوه شوه چې هغه په خپل ځان عمل نه کوي. هغې وپوهېده چې الله تعالی هغه ته دا کار حکم کړی دی. هغې ورنه وپوښتل: "ایا الله تعالی تا ته دا حکم کړی دی؟" هغه وویل: "هو." نو د هغه لويې میرمنې وویل: "موږ به ورک نه شو، ځکه چې هغه الله چې تا ته یې حکم کړی، زموږ سره دی." ابراهیم علیه السلام د پاک الله په دې ډول دعا وکړه:

One day, Abraham woke up and asked his wife Hajar to get her son and prepare for a long journey. In a few days Abraham started out with his wife Hajar and their son Ishmael. The child was still nursing and not yet weaned. Abraham walked through cultivated land, desert, and mountains until he reached the desert of the Arabian Peninsula and came to an uncultivated valley having no fruit, no trees, no food, no water. The valley had no sign of life. After Abraham had helped his wife and child to dismount, he left them with a small amount of food and water which was hardly enough for 2 days. He turned around and walked away. He wife hurried after him asking: "Where are you going Abrahim, leaving us in this barren valley?" Abraham did not answer her, but continued walking. She repeated what she had said, but he remained silent. Finally she understood that he was not acting on his own initiative. she realized that Allah had commanded him to do this. She asked him : "Did Allah command you to do so?" He replied: "Yes." Then his great wife said: "We are not going to be lost, since Allah Who has commanded you is with us." Abraham invoked Almighty Allah thus:

اے زمونږ رب! ما خپلې ځینې اولاد ستا د مقدس کور (د مکې کعبې) په واسطه یوه داسې دره کې اوسولی چې هلته کرنه نشته، اے زمونږ رب! دې لپاره چې دوی لمونځ په ښه توګه قایم کړي، نو ته د خلکو زړونه د دوی په لور مینې ته مایل کړه، او اے الله! دوی ته میوې ورکړه، ترڅو دوی شکر وباسي. اے زمونږ رب! بې شکه ته هغه څه پوهېږې چې موږ یې پټوو او هغه څه چې موږ ښکاره کوو. د الله څخه نه په ځمکه او نه په اسمانونو کې هیڅ شی پټ نه دی.

"O Our Lord! I have made some of my offspring to dwell in a valley with no cultivation, by Your Sacred House (the Ka'ba at Mecca); in order, O our Lord, that they may offer prayers perfectly (Iqamat as salat) so fill some hearts among men with love towards them, and O Allah provide them with fruits so that they may give thanks. O our Lord! Certainly, You know what we conceal and what we reveal. Nothing on the earth or in the heavens is hidden from Allah." (Ch 14:37-38)

ابن عباس رضي الله عنهما روایت کوي: «د ډېر لومړی ښځه چې پټکی یې وکاراوه د اسماعیل ﷺ مور وه. هغې پټکی وکاراوه ترڅو خپل ښکاره نښې د سارې څخه پټې کړي (د پټکي د کش کولو په ذریعه). ابراهیم ﷺ هغه او د هغې زوی اسماعیل ﷺ، پداسې حال کې چې هغه ورته شیدې ورکوله، د کعبې ترڅنګ یوې ونې لاندې، د زمزم ځای ته نږدې، په مسجد کې د ډېرې لوړې ځای کې راوړل. په هغو ورځو کې په مکه کې هیڅوک نه و، او نه هم اوبه وې، نو ابراهیم ﷺ دوی هلته کښېنول، او د دوی په خوا کې یې یوه چرمینه کڅوړه چې کجورې پکې وې، او یو کوچنی اوبو مشک چې یو څه اوبه پکې وې کېښودې، او کور ته د تګ لپاره روان شو. د اسماعیل ﷺ مور د هغه شا ته ولاړه او ویل:»

Ibn Abbas narrated: "The first lady to use a girdle was the mother of Ishmael. She used a girdle so that she might hide her tracks from Sarah (by dragging it). Abraham brought her and her son Ishmael while she was suckling him to a place near the Kaba under a tree on the spot of ZamZam at the highest place in the mosque. During those days there was nobody in Mecca, nor was there any water so he made them sit over there and placed near them a leather bag containing some dates and a small water skin containing some water and set out homeward. Ishmael's mother followed him saying:

"اې ابراهیمه! ته ولې دلته پریږدې؟ موږ دې دې ویاڼې کې پریږدې چې دلته نه څوک دي چې د هغه ملګرتیا خوند واخلو، او نه دلته څه شی دي چې خوند ورڅخه واخلو." هغه دا خبره ډیرو ځلو هغه ته وکړه، مګر هغه ورته مخ نه اړاوه. بیا هغې ورڅخه وپوښتل: "ایا الله تا ته دا حکم کړی دی؟" هغه وویل:

"O Abraham! Where are you going, leaving us in this valley where there is no person whose company we may enjoy, nor is there anything to enjoy?" she repeated that to him many times, but he did not look back at her. Then she asked him : "Has Allah ordered you to do so?" He said:

«هو، ښه.» بیا هغې وویل: «نو هغه به موږ ضایع نه کړي،» او بېرته راستنه شوه، پداسې حال کې چې ابراهیم لاړ. کله چې هغه په «ثنیه» کې ورسېد، چېرې چې دوی هغه نه شو لیدلی، هغه کعبې ته مخ واړاوه، دواړه لاسونه یې پورته کړل او د الله څخه داسې دعا وکړه:

"Yes." She then said: "Then He will not neglect us," and returned while Abraham proceeded onwards. On reaching the Thaniya where they could not see him, he faced the Kaba and raising both hands, invoked Allah saying the following prayers:

اے زما رب! ما خپل ځینې اولاد د یوې بې کښته دره کې ستاسو د مقدس کور (د مکې کعبې) په تر څنګ اوسولی دی، اے زما رب، دا د دې لپاره چې دوی لمونځ په بشپړه توګه وکړي. نو د خلکو په زړونو کې د دوی لپاره مینه واچوه، او اے الله، دوی ته میوې روزی کړه، ترڅو دوی شکر وباسي.

"O our Lord! I have made some of my offspring dwell in a valley without cultivation, by Your Sacred House (Kaba at Mecca) in order, O our Lord that they may offer prayer perfectly. So fill some hearts among men with love towards them, and O Allah provide them with fruits so that they may give thanks." (Ch 14:37)

پیغمبر ﷺ فرمایا: "دا د سعي (د حج مراسمو، زیارت) د دودیزې سرچینه ده، چې خلک د صفا او مروه ترمنځ ځي. کله چې هغه (د وروستي ځل لپاره) المروه ته ورسیده، هغې یو غږ واورېد او ځان ته یې وویل چې چوپه شه او په پام سره یې واورېد. هغې بیا غږ واورېد او وې ویل: اې هر څوک چې ته یې! ته زما غږ واورېدلی، ایا تا سره زما د مرستې لپاره څه شته؟" او ګوره! هغې د زمزم په ځای کې یو فرښته ولیدل چې خپل پښه (یا وزر) سره ځمکه کېنډه کوله تر دې چې له هغه ځای څخه اوبه وبهېدې. هغې د هغه په شاوخوا کې د یوې حوضچې په ډول یو څه جوړول پیل کړل، خپل لاس په دې ډول کاراوه، او د اوبو د کڅوړې ډکول یې د لاسونو په مرسته پیل کړل، او اوبه بهېدې، هغه یې د اوبو یوه برخه راټوله کړه." پیغمبر ﷺ اضافه کړه: "الله د اسماعیل مور باندې رحم وکړي! که چېرې هغه زمزم په دې پرته له دې چې د کنټرول هڅه وکړي بهېدو ته پرېښودای، یا که چېرې هغه د اوبو د کڅوړې ډکولو لپاره له هغو اوبو څخه نه وای اخیستی، زمزم به د ځمکې پر سطحه بهېدونکې سیند شوی وای."

The prophet Muhammad (pbuh) said: "This is the source of the tradition of the Sa'y (rituals of the hajj, pilgrimage) the going of people between them (As-Safa and Al-Marwa). When she reached Al Marwa (for the last time) she heard a voice and she asked herself to be quiet and listened attentively. She heard the voice again and said: "O whoever you maybe! You have made me hear your voice; have you got something to help me?" And behold! She saw an angel at the place of Zam zam, digging the earth with his heel (or his wing) till water flowed from that place. She started to make something like a basin around it, using her hand in this way, and started filling her water skin with water with her hands and the water was flowing out water she had scooped some of it." The Prophet (pbuh) added: "May Allah bestow mercy on Ishmael's mother! Had she let the zam-zam flow without trying to control it, or had she not scooped from that water to fill her water skin, Zam zam would have been a stream flowing on the surface of the earth."

پیغمبر ﷺ دوام ورکړ: "بیا هغې اوبه وڅښلې او خپل ماشوم ته یې شیدې ورکړې. فرښته هغې ته وویل: "د بې پروايۍ څخه مه ویریږه، ځکه دا د الله کور دی چې دا هلک او د هغه پلار به یې جوړ کړي، او الله خپلو خلکو ته هیڅکله بې پروايي نه کوي." دغه وخت کعبه یوه لوړې ځای باندې وه چې د یوې غونډۍ په شان وه، او کله چې سیلاب راتلل، نو دوی د هغې له ښي او کیڼ لوري څخه تیریدل. هغه په دې ډول ژوند وکړ تر دې چې د جرهم د قبیلې یو لړ خلک، یا د جرهم یو کورنۍ، د هغې او د هغې د ماشوم په خوا تیریدل، ځکه چې دوی د کداء له لارې راتلل. دوی د مکې په ښکته برخه کې ځمکې ته راکوز شول، چیرې چې یو مرغۍ ولیدله چې د اوبو شاوخوا الوتل او له اوبو څخه نه لیرې کیدل. دوی وویل: "دا مرغۍ باید د اوبو شاوخوا الوزي، با وجود دې چې موږ پوهیږو چې پدې دره کې اوبه نشته." دوی یو یا دوه پیغامبران ولیږل چې د اوبو سرچینه یې وموندله او د اوبو د خبرولو لپاره بیرته راستانه شول. نو ټول د اوبو په لور راغلل. د اسماعیل مور د اوبو په خوا کې ناسته وه. دوی ترې وپوښتل: "ایا تاسو اجازه درکوئ چې موږ ستاسو سره پاتې شو؟" هغې ځواب ورکړ: "هو، خو تاسو به د اوبو د ملکیت حق ونلرئ." دوی له دې سره موافقه وکړه. د اسماعیل مور د ټولې دې پیښې څخه خوښه وه، ځکه هغه د خلکو په ملګرتیا خوښیدله، نو دوی هلته ځای نیوه، او وروسته یې خپلې کورنۍ ته پیغام ولیږه چې راغلې او له دوی سره یې ځای ونیوه، څو چې ځینې کورنۍ هلته دایمي اوسیدونکي شول. ماشوم (اسماعیل) لوی شو او له دوی څخه یې عربي زده کړه، او د هغه ښایست او ښې خویونو دوی د هغه سره مینه او ستاینه پیدا کړه، او کله چې هغه بلوغ ته ورسید، دوی د دوی له منځه یوه ښځه له هغه سره واده کړه.

The Prophet (pbuh) continued: "Then she drank water and suckled her child. The angel said to her: "Don't be afraid of being neglected, for this is the House of Allah which will be built by this boy and his father, and Allah never neglects His people." The House (Kaba) at that time was on a high place resembling a hillock, and when torrents came, they flowed to its right and left. "She lived in that way till some people from the tribe of Jurhum or a family from Jurhum passed by her and her child as they (the Jurhum people) were coming through the way of Kada. they landed in the lower part of Mecca where they saw a bird that had the habit of flying around water and not leaving it. they said: "this bird must be flying around water, though we know that there is no water in this valley." They sent one or two messengers who discovered the source of water and returned to inform them of the water. So they all came towards the water. Ishmael's mother was sitting near the water. They asked her: "Do you allow us to stay with you?" She replied: "Yes, but you will have no right to possess the water." They agreed to that. Ishmael's mother was pleased with the whole situation, as she used to love to enjoy the company of the people, so they settled there, and later on they sent for their families who came and settled with them so that some families became permanent residents there. The child (Ishmael) grew up and learned Arabic from them and (his virtues) caused them to love and admire him as he grew up and when he reached the age of puberty they made him marry a woman from amongst them."

پیغمبر ﷺ وویل: «د اسماعیل د مور له مړینې وروسته، ابراهیم د اسماعیل د واده وروسته د هغه کورنۍ ته راغی، ترڅو هغه کورنۍ وویني چې مخکې یې پرېښې وه، خو اسماعیل یې هلته ونه موند. کله چې یې د اسماعیل له ښځې د هغه په اړه پوښتنه وکړه، هغې ځواب ورکړ: "هغه د ژوند د لټون لپاره تللی دی." بیا یې د دوی د ژوند طرز او حالت په اړه پوښتنه وکړه، او هغې ځواب ورکړ: "موږ په بدمرغۍ کې ژوند کوو؛ موږ په سختۍ او بې وزلۍ کې ژوند کوو،" او له هغه څخه یې شکایت وکړ. هغه وويل: "کله چې ستا میرمن راستنېږي، ما سلام ورته ورسوه او ورته ووایه چې د دروازې درګاه (د کور) بدل کړي." کله چې اسماعیل راغی، داسې بریښېده چې هغه یو ناشونی شی احساس کړ، نو خپلې ښځې ته یې وویل: "ایا څوک تاسو ته راغلی دی؟" هغې ځواب ورکړ: "هو، یو زوړ سړی د فلاني ډول راغی او ستا په اړه یې پوښتنه وکړه، ما هغه خبر کړ، او هغه زموږ د ژوند د حالت په اړه پوښتنه وکړه، او ما ورته وویل چې موږ په سختۍ او غربت کې ژوند کوو." په دې باندې اسماعیل وویل: "ایا هغه تا ته کومه لارښوونه وکړه؟" هغې وویل: "هو، هغه ماته وویل چې ستا سلام درته ورسوم او دا درته ووایم چې د خپل کور د دروازې درګاه بدل کړې." اسماعیل وویل: "هغه زما پلار و او هغه ما ته امر کړی چې تا طلاق کړم. خپلې کورنۍ ته ستنه شه." نو اسماعیل هغه طلاق کړه او له دوی (جرهم) څخه بله ښځه یې وکړه.

The Prophet (pbuh) continued: "After Ishmael's mother had died, Abraham came after Ishmael's marriage in order to see his family that he had left before but he did not find Ishmael there. When he asked Ishmael's wife about him, she replied: "He has gone in search of livelihood." Then he asked her about their way of living and their condition, and she replied, "We are living in misery; we are living in hardship and destitution," complaining to him. He said: "When your husband returns, convey my salutations to him and tell him to change the threshold of the gate (of his house)." When Ishmael came, he seemed to have felt something unusual, so he asked his wife: "Has anyone visited you?" she replied, "Yes, an old man of such and such description came and asked me about you and I informed him and he asked about our state of living and I told him that we were living in a hardship and poverty." On that Ishmael said: "Did he advise you anything?" She said: "Yes he told me to convey his salutation to you and to tell you to change the threshold of your gate." Ishmael said: "It was my father and he has ordered me to divorce you. Go back to your family." So, Ishmael divorced her and married another woman from among them (Jurhum).

بیا ابراهیم علیه السلام د یوې مودت له لاري څو وخت له دوی څخه لیرې پاتې شو، څومره چې الله وغوښت، بیا یې دوی ته راغی، خو اسماعیل ونه موند. نو هغه د اسماعیل ښځې ته راغی او د اسماعیل په اړه یې ترې پوښتنه وکړه. هغې وویل: "هغه زموږ د رزق د لټون لپاره ولاړ دی." ابراهیم وپوښتل: "تاسو څنګه یاست؟" په دې کې یې د دوی د روزي او ژوند په اړه پوښتنه کوله. هغې ځواب ورکړ: "موږ ښه یو او د الله په فضل مو ټول شیان ډیر دي." بیا هغې د الله شکر وویېست. ابراهیم وویل: "تاسو کومه ډوډۍ او خواړه خورئ؟" هغې وویل:

"Then Abraham stayed away from them for a period as long as Allah wished and called on them again but did not find Ishmael. So he came to Ishmael's wife and asked her about Ishmael. She said: 'he has gone in sof our livelihood.' Abraham asked her; 'how are you getting on?' asking her about their sustenance and living. she replied: 'we are prosperous and well off (we have everything in abundance).' then she thanked Allah. Abraham said: 'What kind of food do you eat?' she said:

'گوښت.' هغه وویل: 'تاسو څه څښئ؟' هغې وویل: 'اوبه.' هغه وویل: 'ای الله! د دوی گوښت او اوبه برکتمنې کړه.' پیغمبر ﷺ وفرمایل: "په هغه وخت کې دوی سره غنم نه و، او که غنم وای، نو هغه به هم د دې لپاره الله ته دعا وکړه چې برکت ولري. که څوک یوازې همدا دوه شیان د خپل ژوند رزق ولري، نو د هغه روغتیا او مزاج ډیر بد اغیزمن کیږي، پرته له دې چې هغه په مکه کې اوسیږي." پیغمبر ﷺ دوام ورکړ: "بیا ابراهیم د اسماعیل ښځې ته وویل: 'کله چې ستا میړه راشي، زما سلام ورته ورسوه او ورته ووایه چې د خپل دروازې استانه ټینګه وساتي.' کله چې اسماعیل بیرته راغی، له خپلې ښځې یې پوښتنه وکړه: 'ایا چا تا ته ورننوتی؟' هغې وویل: 'هو، یو ښکلی سپین ږیری سړی راغی،' نو هغې د هغه ستاینه وکړه او وې ویل: 'هغه ستا په اړه پوښتنه وکړه او ما ورته وویل چې موږ په ښه حال کې یو.' اسماعیل له هغې وپوښتل: 'ایا هغه تا ته کومه نصیحت وکړ؟' هغې وویل: 'هو، هغه ماته وویل چې ستا سلام درته ورسوم او امر یې وکړ چې ستا د دروازې استانه ټینګه وساتې.' پر دې اسماعیل وویل: 'هغه زما پلار و، او ته د دروازې استانه یې. هغه ما ته امر کړی چې تا خپل سره وساتم.' بیا ابراهیم د یوې مودې لپاره له دوی لیرې پاتې شو، څومره چې الله وغوښت، او وروسته یې بیا دوی ته لاړ. هغه اسماعیل د زمزم په سیمه کې د یوې ونې لاندې ولید چې خپلې غشې تیزوي. کله چې هغه ابراهیم ولید، هغه د هغه د استقبال لپاره راپورته شو (او یو بل سره داسې سلام واچاوه لکه د پلار او زوی ترمنځ چې کیږي). ابراهیم وویل: 'ای اسماعیله! الله ماته یو امر کړی دی.' اسماعیل وویل:

'meat.' he said: 'what do you drink?' she said: 'water.' he said: 'O Allah! bless their meat and water."" The Prophet (pbuh) added: "At that time they did not have grain, and if they had grain he would have also invoked Allah to bless it. If somebody has only these two things as his sustenance, his health and disposition will be badly affected unless he lives in Mecca." The Prophet (pbuh) continued: "Then Abraham said to Ishmael's wife: 'When your husband comes give my regards to him and tell him that he should keep firm the threshold of his gate.' When Ishmael came back he asked his wife, 'did anyone call no you?' she replied: 'yes, a good looking old man came to me,' so she praised him and added: 'He asked about you and I informed him that we were in a good condition.' Ishmael asked her:' did he give you any piece of advice?' she said; 'yes, he told me to give his regards to you and ordered that you should keep firm the threshold of your gate.' on that Ishmael said: 'It was my father, and you are the threshold of the gate. He has ordered me to keep you with me.' Then Abraham stayed away from them for a period as long as Allah wished and called on them afterwards. He saw Ishmael under a tree near Zam Zam, sharpening his arrows. When he saw Abraham, he rose up to welcome him (and they greeted each other as a father does with his son or a son does with his father). Abraham said: 'O Ishmael! Allah has give me an order.' Ishmael said:

ابن عباس رضي الله عنهما څخه یوه بله، یو څه توپیر لرونکې روایت هم نقل شوی دی: «کله چې ابراهیم علیه السلام د خپلې میرمنې سره (د هاجرې، د اسماعیل د مور، پر وړاندې د هغې د حسد له امله) اختلاف وکړ، نو هغه اسماعیل او د هغه مور واخیستل او لاړ. دوی سره یوه اوبو مشک و چې یو څه اوبه پکې وې. د اسماعیل مور به له هماغه مشک څخه اوبه څښلې، ترڅو د خپل ماشوم لپاره د هغې شیدې زیاتې شي. کله چې ابراهیم علیه السلام مکې ته ورسید، هغه یې د یوې ونې لاندې کښېنولې او بیا کور ته راستون شو. د اسماعیل مور د هغه تعقیب کړ، او کله چې کدا ته ورسیدل، هغې له شا څخه ورته آواز وکړ: "ای ابراهیمه! موږ به چا ته پرېږدې؟" هغه ځواب ورکړ: "(تاسو به) د الله په ساتنه کې پرېږدم." هغې وویل: "زه د الله سره د ملګرتیا څخه راضي یم." هغه خپل ځای ته راستنه شوه، او له هماغه مشک څخه یې اوبه څښل پیل کړې، او د هغې شیدې د خپل ماشوم لپاره زیاتې شوې.»

Ibn Abbas narrated a slightly different version: "When Abraham had differences with his wife (because of her jealousy of Hajar, Ishmael's mother), he took Ishmael and his mother and went away. They had a water skin with them containing some water. Ishmael's mother used to drink water from the water skin so that her milk would increase for her child. When Abraham reached Mecca, he made her sit under a tree and afterwards returned home. Ishmael's mother followed him and when they reached Kada, she called him from behind: 'O Abraham! To whom are you leaving us?' He replied: '(I am leaving you) to Allah's care.' she said: 'I am satisfied to be with Allah.' She returned to her place and started drinking water from the water skin and her milk increased for her child.

کله چې ټول اوبه ختمې شوې، هغې په خپل ځان کې وویل: «ښه به دا وي چې ځم او وګورم، شاید یو څوک وګورم.» هغه د الصفا غره ته وختله او وې کتل، په دې هیله چې یو څوک وویني، خو بې ځایه.

"When the water had all been used up, she said to herself: 'I had better go and look so that I may see somebody.' she ascended As-Safa mountain and looked hoping to see somebody but in vain.

جب وہ وادی ته راښکته شوه، نو هغه هغومره ځغلیده تر دې چې د المروه غره ته ورسیده. هغه د دواړو غرونو تر منځ ډیر ځله ځغلیده. بیا یې ځان ته وویل: "نو غوره به وي چې لاړ شم او د ماشوم حال وګورم." هغه لاړه او ماشوم یې د مرګ په حال کې وموند. هغې نه شوه کولی چې مرګ ته یې ګوري، نو ځان ته یې وویل: "که لاړ شم او وګورم، شاید یو څوک وومومه." هغه لاړه، د صفا غره ته وخته او ډیر وخت یې وکتل، خو هیچا ته یې نه شوه رسیدلی. په دې ډول هغې د صفا او المروه ترمنځ اوه ځلې ځغلیدل بشپړ کړل. بیا یې ځان ته وویل: "نو غوره به وي چې بېرته لاړ شم او د ماشوم حال وګورم." خو ناڅاپه یې یو غږ واورېد، نو هغې ناڅرګنده غږ ته وویل: "که مرسته کولی شې، موږ سره مرسته وکړه." ګورې، دا جبرائیل و چې غږ یې کړی و.

When she came down to the valley, she ran till she reached Al Marwa Mountain. She ran to and for (between the two mountains) many times. Then she said to herself; 'I had better go and see the state of the child.' she went and found it in a state of one on the point of dying. She could not endure to watch it dying and said to herself: 'If I go and look I may find somebody.' she went and ascended al-Safa mountain and looked for a long while but could not find anybody. Thus she completed seven rounds of running between As-Safa and Al-Marwa. Again she said to herself: 'I had better go back and see the state of the child.' but suddenly she heard a voice, and she said to that strange voice. 'help us if you can offer any help.' lo! it was Gabriel (who had made the voice)

ابن عباس رضي الله عنهما روايت ته دوام ورکړ: «د اسماعیل مور له اوبو څخه څښل پیل کړل، او د هغې شیدې د هغې د ماشوم لپاره زیاتې شوې. وروسته د حرهم قبیلې ځینو خلکو د وادي په لاندې برخه کې تېرېدو پر مهال ځینې مرغان ولیدل، او دا د دوی لپاره حیرانتیا وه. دوی وویل: "مرغان یوازې هغه ځای کې موندل کېږي چیرې چې اوبه وي." دوی یو استازی ولېږه، هغه ځای ولټاوه، اوبه یې ومومې او د دوی د خبرولو لپاره بېرته راغی. بیا ټول د هغې ته راغلل او ویې ویل: "ای د اسماعیل مورې! ایا تاسو به اجازه درکړئ چې موږ ستاسو سره اوسو (یا ستاسو سره ژوند وکړو)؟" بیا هغوی هلته پاتې شول.»

Ibn Abbas continued narrating: "Ishmael's mother started drinking from the water, and her milk increased for her child. Afterwards some people of the tribe of Hurhum saw some birds while passing through the bottom of the valley and that astonished them. They said: "birds can only be found at a place where there is water." They sent a messenger who searched the place and found the water and returned to inform them about it. Then they all went to her and said: "O Ishmael's mother! Will you allow us to be with you (or dwell with you)?" Then they stayed there.

بعد ازاں د دوی هلک بلوغ ته ورسید او د دوی له قبیلې څخه یوه ښځه ته واده وکړ. بیا ابراهیم علیه السلام ته یو خیال پیدا شو، چې هغه یې خپلې ښځې (سارې) ته څرګند کړ: «زه غواړم چې هغه خپل اولادونه وګورم چې په مکه کې مې پریښي دي.» کله چې هغه هلته ورغی، د اسماعیل ښځې ته یې سلام وکړ او وې ویل: «اسماعیل چیرته دی؟» هغې ځواب ورکړ: «هغه د شکار لپاره وتلی دی.» ابراهیم هغې ته وویل: «کله چې راشي، ورته ووایه چې د خپل دروازې اوښتی بدل کړي.» کله چې اسماعیل راغی، هغې ورته ورته ووایه، او اسماعیل هغې ته وویل: «ته خو همغه اوښتی یې، نو خپل کور ته لاړه شه (یعنې طلاق شوې یې).» بیا ابراهیم علیه السلام د مکې هغو اولادونو ته د لیدو فکر وکړ چې هغه یې هلته پریښي وو، او خپلې ښځې (سارې) ته یې د خپلې اراده خبر کړ. ابراهیم د اسماعیل کور ته راغی او وې پوښتل: «اسماعیل چیرته دی؟» د اسماعیل ښځې ځواب ورکړ: «هغه د شکار لپاره وتلی دی،» او وې ویل: «ایا تاسو یو څه وخت دلته درېږئ او خواړه او اوبه وخورئ؟» ابراهیم وویل: «ستاسو خواړه څه دي او ستاسو اوبه څه دي؟» هغې ځواب ورکړ: «زموږ خواړه غوښه ده او زموږ اوبه اوبه دي.» هغه وویل: «اې الله! د دوی خواړو او د دوی اوبو کې برکت واچوه.» ابوالقاسم (ﷺ) وفرمایل: «د ابراهیم د دعا له امله په مکه کې برکتونه دي.»

"Later on her boy reached the age of puberty and married a lady from them. Then an idea occurred to Abraham, which he disclosed to his wife (sarah). 'I want to call on my dependants I left at Mecca.' When he went there he greeted Ishmael's wife and said: 'where is Ishmael?' She replied: 'He has gone out hunting.' Abraham said to her: 'When he comes, tell him to change the threshold of his gate.' When Ishmael came she told him the same and whereupon Ishmael said to her: 'you are the threshold so go to your family (you are divorced).' "Again Abraham thought of visiting his dependents whom he had left at Mecca, and told his wife (Sarah) of his intentions. Abraham came to Ishmael's house and asked: 'Where is Ishmael?' Ishmael's wife replied: 'He has gone out hunting,' and added: 'will you stay for some time and have something to eat and drink?' Abraham said: 'what is your food and what is your drink?' she replied: 'our food is meat and our drink is water.' he replied: 'O Allah! Bless their meals and their drink.' Abu Al Qasim (the Prophet)(pbuh) said: "Because of Abraham's invocation there are blessings in Mecca."

ابن عباس وویل: «یوه بل ځل ابراهیم پر دې فکر وکړ چې هغه کورنۍ ولیدل شي چې هغه په مکه کې پریښې وه، نو هغه خپلې میرمنې (سارې) ته د خپل پریکړې په اړه وویل. هغه لاړ او اسماعیل یې د زمزم د کوهی شا ته وموند، چې د خپلو تیرو ترمیم یې کاوه. هغه وویل: "اې اسماعیله، ستا رب ما ته امر کړی چې د هغه لپاره یو کور جوړ کړم." اسماعیل وویل: "د خپل رب امر ومنه." ابراهیم وویل: "الله ماته هم امر کړی چې ته په دې کار کې زما سره مرسته وکړې." اسماعیل وویل: "نو زه به داسې وکړم." نو دواړه داسې ویل:»

Ibn Abbas continued: "Once more Abraham thought of visiting his family he had left at Mecca and he told his wife (Sarah) of his decision. HE went and found Ishmael behind the Zam-zam well, mending his arrows. He said: 'O Ishmael, your Lord has ordered me to build a house for Him.' Ishmael said: 'Obey the order of your Lord.' Abraham said: 'Allah has also ordered me that you should help me therein.' Ishmael said: 'Then I will do so.' So both of them were saying:

اے زموږ رب! دا خدمت زموږ څخه قبول کړه، بېشکه ته ډېر اورېدونکی، ډېر پوهېدونکی یې.

"O our Lord! Accept this service of us, verily, You are the All Hearer, the All Knower." (Ch 2:127)

www.islambasics.com کله چې ودانۍ لوړه شوه او زړه سړی (ابراهیم علیه السلام) نور د دې لوړې ځای ته د کبڼونو پورته کولو توان نه درلود، هغه د مقام ابراهیم ډبرې پر ولاړ شو او اسماعیل علیه السلام ورته ډبرې ورکولې، او دواړو داسې دعا کوله:

www.islambasics.com When the building became high and the old man (Abraham) could no longer lift the stones to such a high position, he stood over the stone of Al Maqam and Ishmael carried on handing him the stones and both of them were saying:

اې زموږ رب! دا خدمت زموږ څخه قبول کړه، بېشکه ته ډېر اوريدونکی، ډېر پوهېدونکی يې.

"O our Lord! Accept this service of us, verily You are the All Hearer, the All Knower.""

الله تعالیٰ زموږ ته د ابراهیم علیه السلام د خپل محبوب زوی سره د هغه د آزمایښت خبر ورکړی دی.

Allah the Almighty told us of Abraham's affliction with his beloved son:

او هغه، د اور څخه د خلاصون وروسته وویل:

"And he said after his rescue from the fire:

«بې شکه زه خپل پروردګار ته ځم، هغه به ما ته لاره ښيي! اے زما پروردګاره! ماته له صالحانو څخه اولاد راکړه». نو مونږ هغې ته د یو حلیم (زغمن) هلک زیری ورکړ۔ او کله چې هغه (زوی) د هغه سره د تګ عمر ته ورسید، نو هغه وویل: «اے زما زویه! زه په خوب کې ګورم چې ته را ذبح کوم، نو ته وګوره چې ته څه فکر کوې؟» هغه وویل: «اے زما پلاره! هغه څه وکړه چې تا ته امر شوی دی، ان شاء الله ته به ما د صابرانو څخه وګورې». بیا کله چې دواړو د الله تعالیٰ ته تسلیم کړل او هغه ئې د ځان په غاړه ولوېدواوه (یا د غاړې پر ځنډ ئې ولوېده د ذبح لپاره)؛ او مونږ هغه ته آواز وکړ: «اے ابراهیمه! ته خوب ریښتیا کړ (خپل رویا پوره کړه)!» بېشکه همداسې مونږ نیکوکارانو ته بدله ورکوو، یوازې د الله تعالیٰ د رضا لپاره. بېشکه دا خامخا یو ښکاره آزمایښت وو، او مونږ هغه ته یوه لوئ قربانۍ (یو مېږه) فدیه ورکړه؛ او مونږ د هغه لپاره (یوه ښه یادګار) پرېښود۔

'Verily! I am going to my Lord. He will guide me! My Lord! Grant me (offspring) from the righteous." SO We gave him the glad tidings of a forbearing boy. And when he (his son) was old enough to walk with him, he said: "O my son! I have seen in a dream that I am slaughtering you (offer you in sacrifice to Allah), so look what do you think!Ý" "O my father! Do that which you are commanded InshAllah (if Allah wills), you shall find me of the patient." Then when they had both submitted themselves to the Will of Allah and he had laid him prostrate on his forehead (or on the side of his forehead for slaughtering); and We called out to him: "O Abraham! You have fulfilled the dream (vision!" Verily! Thus do Wereward those who perform good deeds, totally for Allah's sake only. Verily, that indeed was a manifest trial and We ransomed him with a great sacrifice (a ram;) and We left for him ( a goodly remembrance)

په راتلونکو نسلونو کې (له هغوی وروسته) په نورو وختونو کې. «سلام دی ابراهیم باندې!» همدارنگه موږ نیکوکارانو ته بدله ورکوو. بیشکه، هغه زموږ له مؤمنو بندګانو څخه و۔ (سورۃ الصافات، ۹۹–۱۱۱)

among generations (to come) in later times. "Salamun (peace) be upon Abraham!" Thus indeed do We reward the Muhsineen (good doers). Verily, he was one of Our believing slaves. (Ch 37:99-111 Quran)

وخت تیر شو. یوه ورځ ابراهیم علیه السلام د خپل خیمې څنډې کې ناست و او د خپل زوی اسماعیل او د الله تعالیٰ د قربانۍ په اړه فکر کاوه. د الله تعالیٰ د بې شمېره نعمتونو له امله د هغه زړه د الله تعالیٰ لپاره د ویرې او مینې څخه ډک و. د هغه له سترګو یو لوی اوښکه راښکته شوه او هغه ته یې اسماعیل یاد کړ.

په دې وخت کې درې فرښتې ځمکې ته راښکته شوې؛ جبرائیل، اسرافیل او میکائیل. دوی د انسانانو په شکل راغلل او ابراهیم ته یې سلام وویل. ابراهیم پورته شو او دوی ته یې ښه راغلاست ووایه. هغه دوی د خپل خیمې دننه بوت، په دې فکر چې دوی بهرني او میلمانه دي. هغه دوی کېناوه او ډاډ یې ورکړ چې دوی آرام وي، بیا یې د خپلو خلکو په لټه کې د تلو لپاره له دوی څخه رخصت وغوښت.

In the meantime, three angels descended to the earth; Gabriel, Israphael, and Michael. They came in human shapes and saluted Abraham. Abraham arose and welcomed them. He took them inside his tent thinking they were strangers and guests. He seated them and made sure that they were comfortable, then excused himself to go to his people.

اوۍ ښځه سارہ د هغه د داخلیدو پر وخت پاڅیده. هغه زړه شوې وه او ویښتان یې سپین شوي وو. ابراهیم هغې ته وویل: "کور کې درې اجنبیان دي." هغې پوښتنه وکړه: "دوی څوک دي؟" هغه ځواب ورکړ: "زه د دوی هیڅوک نه پیژنم." هغه پوښتنه وکړه: "موږ څه خواړه لرو؟" هغې ځواب ورکړ: "نیمه پسه." "نیمه پسه! دوی ته یوه ښه غوښته ځوان نر غوښه ذبح کړه؛ دوی اجنبیان او میلمانه دي،" هغه دا امر وکړ او په تلو سره.

His wife Sarah arose when he entered. She had become old and white haired. Abraham said to her: "We have three strangers in the house." "Who are they?" she asked. "I do not know any of them," he answered. "What food have we got?" He asked. Half a sheep." she replied, "Half a sheep! Slaughter a fat calf for them; they are strangers and guests." he ordered while leaving.

هغو خادمانو یوه غواګ وریان کړ، بریان یې کړ او راوړی یې. ابراهیم علیه السلام ملایکې ته وویل چې وخوري، او پخپله یې خوړل پیل کړل ترڅو دوی ته هڅه ورکړي. هغه خوړل دوام ورکړ، خو کله چې د میلمنو په لور وکتل ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې دوی خوري، ولیدل چې هیڅ یو یې د خواړو ته لاس نه دی ورکړی. هغه دوی ته وویل: "ایا تاسو نه خورئ؟" بیا یې خوړل پیل کړل، خو کله چې بیا ورته وکتل، وموند چې دوی لاهم نه خوري. لاسونه یې د خواړو په لور نه غځیدل. ابراهیم علیه السلام له دوی څخه ویره احساس کړه.

The servants roasted and served a calf. Abraham invited the angels to eat and he started eating so as to encourage them. He continued, but when he glanced at his guests to assure they were eating, he noticed that none of them had touched the food. He said to the them: "Are you not going to eat?" He resumed eating, but when he glanced at them again he found that they were still not eating. Their hands did not reach out for the food. He began to fear them.

ابراہیم علیہ السلام کا خوف بڑھ گیا۔ تاہم فرشتے ان کے دل کے خیالات پڑھ رہے تھے، اور ان میں سے ایک نے کہا: "مت ڈرو۔" ابراہیم علیہ السلام نے سر اٹھایا اور جواب دیا: "بے شک میں خوفزدہ ہوں۔ میں نے آپ سے کھانا کھانے کو کہا مگر آپ کھانے کے لیے ہاتھ نہیں بڑھاتے۔ کیا آپ میرے ساتھ برائی کا ارادہ رکھتے ہیں؟" فرشتوں میں سے ایک مسکرایا اور بولا: "ہم نہیں کھاتے۔ ہم اللہ کے فرشتے ہیں۔" پھر ان میں سے ایک نے اپنی بیوی کی طرف رخ کیا اور اسحاق (علیہ السلام) کی خوشخبری دی۔

الله تعالیٰ فرمایا:

Almighty Allah revealed:

بې شکه، زموږ رسولان د زیري (خوښۍ) خبرو سره ابراهیم ته راغلل. دوی وویل: "سلام!" هغه ځواب ورکړ: "سلام!" او په ژر ډول یې د بریان شوي غواګوټ سره د دوی میلمستیا وکړه. مګر کله چې هغه وليدل چې د دوی لاسونه د هغې خوړو ته نه رسېږي، نو په دوی یې شک وکړ او له دوی څخه یې ویره پیدا شوه. دوی وویل: "مه ویریږه، موږ د لوط د قوم په لور لیږل شوي یو." او د هغه ښځه هلته ولاړه وه، نو هغې وخندل (یا ځکه چې رسولانو خواړه نه خوړل، یا د لوط د قوم د تباه کېدو څخه د خوښۍ له امله). خو موږ هغې ته د اسحاق زیری ورکړ، او د هغه وروسته د یعقوب.

"Verily! There came Our Messengers to Abraham with glad tidings. They said: "Salaam (greetings or peace)!" he answered: "Salaam (greetings or peace)!" and he hastened to entertain them with a roasted calf. But, when he saw their hands went not towards it (the meal), he felt some mistrust of them, and conceived a fear of them. They said: "Fear not, we have been sent against the people of Lot." And his wife was standing there and she laughed (either, because the Messengers did not eat their food or for being glad for the destruction of the people of Lot). But We gave her glad tidings of Isaac, and after him of Jacob.

هغې (د حیرانتیا په حال کې) وویل: "ای زما بدبختۍ! ایا زه به ماشومان زیږوم حال دا چې زه یوه زوړه ښځه یم، او دا زما میړه هم یو زوړ سړی دی؟ بېشکه دا یو عجیب شی دی!" هغوی وویل: "ایا ته د الله د حکم څخه حیران یې؟ د الله رحمت او د هغه برکتونه ستاسو په کور وي، ای د (ابراهیم) کورنۍ! بېشکه هغه (الله) ډېر ستاینه شوی، ډېر لوی دی." (القرآن، الحج/ هود 11:69-73)

She said (in astonishment): "Woe unto me! Shall I bear a child while I am an old woman, and here is my husband an old man? Verily! This is a strange thing!" They said: "Do you wonder at the Decree of Allah? The Mercy of Allah and His Blessings be on you, O the family (of Abraham). Surely, He (Allah) is All praiseworthy, All-Glorious." (CH 11:69-73).