Ekin ve meyvelerin zekâtı, Kitap ve Sünnet ile farz kılınmıştır. Kitap'a gelince, Allah (SWT)'ın şu sözü vardır:

The Zakat of crops and fruits is obliged by the Book and the Sunnah. As for the Book, there is the saying of the Allah (swt) :

“Ve hasat günü onun hakkını verin.” [En'am: 141] Sünnete gelince, Peygamber ﷺ'in şu sözü vardır: “Beş veskten (Evsak) az olan hiçbir üründe sadaka yoktur” (muttefekun aleyh). Evsak, Vesk'in çoğuludur; Vesk, altmış sa'lık bir ölçü birimidir ve sa' 2,176 kilogramdır. Ayrıca İbn Ömer, Peygamber ﷺ'den şöyle rivayet etmiştir: “Gökten yağan suyla, bir nehirle veya 'Âsârıyye (yağmur suyuyla sulanan ağaç ve bitkiler) ile sulanan araziden öşür vardır. Nehirlerden veya kuyulardan kovayla sulanan araziden ise yarım öşür vardır” (Buhârî tarafından rivayet edilmiştir).

“And give its right the day of its harvesting” [Al-Anam: 141] As for the Sunnah, there is the saying of the Prophet (saw) : “There is no Sadaqah on anything less than five (Awsuq)” (agreed upon). Awsuq is plural of Wasq which is a measure of 60 sa’a and the Sa’a is 2.176 kg. Also ibn ‘Umar narrated from the Prophet (saw) who said: “There is tithe (‘Ushr) on land which receives its water from the sky, a river or was ‘Athariyya (trees or plants watered by rain). There is half-tithe on land which was irrigated by a bucket from rivers or wells” (collected by Bukhari).

Zekât, buğday, arpa, hurma ve kuru üzümden vaciptir; bunun delili, Musa b. Talha'nın Ömer'den rivayet ettiğine göre onun şöyle dediği hadistir: "Peygamber ﷺ, zekâtı yalnızca bu dört şeyde sünnet kılmıştır: buğday, arpa, hurma ve kuru üzüm." Musa b. Talha ayrıca şöyle demiştir: "Allah'ın Elçisi ﷺ, Muaz b. Cebel'i Yemen'e gönderdiğinde ona, buğday, arpa, hurma ve üzümden sadaka almasını emretmiştir." Bu hadisler, ekin ve meyvelerdeki zekâtın yalnızca bu dört türden, yani buğday, arpa, hurma ve kuru üzümden alınacağını açıklamaktadır. Diğer ekin ve meyve türlerinden alınmaz. Bunun sebebi, ilk hadisin "innemâ" (yalnızca) kelimesiyle başlamasıdır; bu kelime sınırlamayı ifade eder. Zekâtın bu dört türle sınırlandırıldığını pekiştiren bir diğer husus ise Hâkim, Beyhakî ve Taberânî'nin, Peygamber ﷺ'in Ebû Musa ve Muaz'ı insanlara dinlerinin işlerini öğretmek üzere Yemen'e gönderdiği zaman rivayet ettiği hadistir. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Bu dört şeyden başkasından sadaka almayın: arpa, buğday, kuru üzüm ve hurma." Beyhakî bu hadis hakkında şöyle demiştir: Ravileri güvenilirdir ve senedi kesintisizdir. Bu hadis, ekin ve meyvelerden zekât alınmasını bu dört türle açıkça sınırlandırmaktadır; çünkü nefy veya nehiy edatından sonra gelen "illâ" (ancak, başka) kelimesi, kendisinden önceki şeyi kendisinden sonra gelene hasretmek anlamına gelir; yani sadakanın alınmasını, arkasından zikredilen dört türle sınırlandırır. Bunlar arpa, buğday, kuru üzüm ve hurmadır.

Zakat is obliged upon wheat, barley, dates and raisins due to what Musa b. Talha narrated from ‘Umar who said: “Verily the Prophet (saw) only decreed the sunnah Zakat in these four: wheat, barley, dates and raisins.” Musa b. Talha also said: “The Messenger of Allah (saw) also commanded Muaz b. Jabal-when he sent him to Yemen-that he should take Sadaqah from wheat, barley, dates and grapes.” These Ahadith clarify that the Zakat in crops and fruits is only taken from these four types, namely wheat, barley, dates and raisins. It is not taken from other types of crops and fruits. This is because the first Hadith begins with the word “Innama” which indicates restriction. What also emphasises the limiting of Zakat in these four types is what was collected by Al-Hakim, Al-Bayhaqi and At-Tabarani from the Hadith of Abu Musa and Muaz when the Prophet (saw) sent them to Yemen to teach people the matters of their deen; so he said: “Don’t take Sadaqah except from these four: Barley, wheat, raisins and dates.” Al-Bayhaqi said of this Hadith: Its narrators are trustworthy and it has a continuous transmission. This Hadith is explicit in limiting the taking of Zakat in crops and fruits in these four types, because the word “Illa” (except) if preceded by the article of negation or prohibition would mean restricting what is before it to what is after it i.e. restricting the taking of Sadaqah to the four types mentioned after it. These are barley, wheat, raisins and dates.

Ayrıca hadiste geçen buğday, arpa, hurma ve kuru üzüm kelimeleri, türemiş olmayan (camid) isimler olduğundan, bu kelimeler doğrudan anlamlarıyla (mantuk), dolaylı anlamlarıyla (mefhum) ya da kaçınılmaz delaletle (iltizam) diğerlerini kapsamaz. Çünkü bunlar sıfat isimleri (esma-i sıfat) ya da anlam isimleri (esma-i maani) değildir; aksine adı geçen veya zikredilen belirli mallarla (a'yan) sınırlıdırlar. Dolayısıyla lafızlarından besin (yani yiyecek) anlamı, kuruluk ya da depolanabilirlik anlamı çıkarılamaz, çünkü lafızları bu anlamları ya da nitelikleri göstermez. Zekâtın yükümlülüğünü bu dört tür ekin ve meyveyle sınırlayan bu hadisler, şu genel lafızlı hadisteki ifadeyi tahsis eder: "Gökten yağmurla sulanan topraklarda öşür vardır; kova veya Dâliye (bir tür kova) ile sulanan topraklarda ise yarım öşür vardır." Buna göre öşür, gökten yağmurla sulanan her üründe, ve kova, Garab veya kovalarla sulanan her üründe vaciptir.

Yer ürünü olan tahıl ve meyveler beş vesk'e ulaşırsa, tahılın zekâtı hasat edilip öğütüldükten ve temizlendikten sonra verilir. Meyvelerde ise zekât, taze hurmanın (rutab) hurma, üzümün de kuru üzüm haline gelecek şekilde kurumasından sonra alınır. Bir yılın geçmesi şart değildir; şart olan, Allah'ın (SWT) şu buyruğu gereği hasat, temizleme ve kurutmadır:

If the grains and fruits produced by the land reach five Awsuq, the Zakat on grains is taken after it is harvested, ground and cleaned. While in fruits it is taken after they dry such that the fresh dates (Rutab) become dates and grapes become raisins. The passing of a year is not a condition, instead it is the harvesting, cleaning and drying due to the saying of Allah (swt) ta’ala:

"Ve ekinin hasat edildiği gün, hakkını (zekâtını) veriniz." [Al-Anam: 141]

“And give its right the day of its harvesting” [Al-Anam: 141]

Sünnet, taze hurmanın ve üzümün kuruyup hurma ve kuru üzüm haline gelmesinden sonra, ve tahıl ürünlerinin hasat edilmesinden, öğütülmesinden ve temizlenmesinden sonra zekâtın alındığını göstermiştir.

Also the Sunnah indicated that Zakat is taken after fresh dates and grapes dry such that they change into dates and raisins and after grains are harvested, ground and cleaned.

Devlet, insanların hurma ağaçlarından (en-Nahl) ve üzümlerinden elde ettikleri meyvelerin olgunlaşması belli olduktan sonra bunları tahmin etmek üzere tahmincileri (Hurrâs) göndermekle yükümlüdür. Bunun dayanağı, Attâb b. Üseyd'in naklettiği şu hadistir: "Peygamber ﷺ, insanların üzümlerini ve meyvelerini tahmin etmeleri için kişiler gönderirdi." (Ebu Davud, İbn Mâce ve et-Tirmizî rivayet etmiştir.) Attâb, farklı bir ifadeyle şöyle demiştir: "Peygamber ﷺ, üzümün de hurma ağaçları gibi tahmin edilmesini ve onun zekâtının, hurma ağaçlarının zekâtının hurma olarak alındığı gibi kuru üzüm olarak alınmasını emretti. Peygamber ﷺ bunu yapardı; Vâdi'l-Kurâ'da yaşayan bir kadının bahçesini tahmin etmişti." (İmam Ahmed, Müsned'inde rivayet etmiştir.) Ebu Bekir de bu uygulamaya göre hareket etmiş, ondan sonra gelen halifeler de böyle yapmışlardır.

It is obligatory upon the State to send evaluators (Khurraas) to estimate thr fruits that people have from their palm trees (an-Nakhl) and grapes after their ripeness becomes apparent. This is due to what Attab b. Usayd narrated: “The Prophet (saw) used to send persons to the people to evaluate their grapes and fruits” (narrated by Abu Dawud, ibn Majah and At-Tirmizi). Using different wording, Attab said: “The Prophet (saw) commanded that grapes be estimated just like palm trees and its Zakat taken as raisins just like the Zakat of palm trees is taken as dates. The Prophet (saw) used to do that, so he estimated a garden of a woman living in Wadi Al-Qura.” (narrated by Imam Ahmad in his Musnad). Abu Bakr acted according to this as did the Khulafa’a after him.

Tahmin edenler, meyve sahiplerine tahminin üçte birini veya dörtte birini bırakmalıdır; çünkü onlar bunu yemek ve misafirlerine, komşularına, ailelerine, arkadaşlarına, yoldan geçenlere, kendilerinden isteyenlere ve üzerlerinde yaşayan kuşların yemine ayırmak için kullanırlar. Sehl b. Ebu Hasme anlattı: Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyururdu: "Tahmin yaptığınızda üçte birini alın ve bırakın. Üçte bir değilse, dörtte birini bırakın" (Ebu Davud, Tirmizi ve Nesai rivayet etmiştir). Mekhul şöyle dedi: "Allah'ın Resulü ﷺ tahmin edicileri gönderdiğinde şöyle derdi: 'Yumuşak davranın, çünkü kötü hava yüzünden kaybolan, yere düşen ve yiyenler tarafından tüketilen meyveler vardır.'" Buğday ve arpa tahmin edilmez, çünkü bu Allah'ın Resulü ﷺ tarafından yapılmamıştır; ayrıca onların tahmini, hurma ağaçları ve üzümlerdeki gibi kolay değildir. Hurma ve üzüm meyveleri ise taze olarak yenildiği için, sahiplerine yiyebilmeleri ve satış, yemek, hediye vb. yollarla değerlendirebilmeleri için tahmin edilir; ardından tahmin edilen miktar üzerinden zekât ödenir. Hurma ve üzüm, iyi ya da kötü olmaları fark etmeksizin tüm çeşitleriyle birlikte tahmin edilir ve sonra bir araya toplanır. Ancak hurma, üzümle birlikte toplanmaz; tıpkı buğdayın arpayla birlikte toplanmadığı gibi.

The estimators should leave a third or a fourth of their estimation as a dispensation to fruit owners as they require this for eating and feeding their guests, neighbours, families, friends, passers by, those who ask them and for the food of birds that feed upon them. Sahl b. Abu Huthma narrated that the Messenger of Allah (saw) used to say: “When you estimate, take and leave behind a third. If not a third, then leave behind a fourth” (narrated by Abu Dawud, At-Tirmizi and An-Nisai). Makhul said: “When the Messenger of Allah (saw) sent evaluators he would say: ‘Be lenient, for there are fruits that are lost due to bad weather, fruits that fall down and those that are used by the eaters.’” Wheat and barley are not estimated as that was not done by the Messenger of Allah (saw) ; also their estimation is not easy as is the situation with palm trees and grapes. Also the fruits of palm trees and grapes are eaten fresh so they are estimated upon their owners as a dispensation for them so as to enable them to eat of the fruits and dispose of through sale, food, gifts etc... after which they pay Zakat upon what was estimated. Dates and grapes are estimated in all their types collectively, whether good or bad, and are then collected together. However dates are not gathered together with grapes just as wheat is not gathered together with barley.

Buğday, arpa, hurma veya kuru üzümden elde edilen ürün beş evsuk (vesk) ulaştığında, bu ürünün üzerinde, kişisel bir çaba harcanmadan sulanmış olması halinde onda bir (öşür) zekâtı farz olur. Bu, gökten yağan yağmur, nehirler ile sulanan veya suyu köklerinin çekmesiyle su alan ürünleri kapsar; yani suya yakın bir yerde ya da bir nehrin veya sulama kanalının yakınında dikilmiş, kökleri su yüzeyine ulaştığı için sulamaya ihtiyaç duymayan ağaçlar gibi sulanmadan su alan ürünleri de kapsar. Emekle sulanan ürünlerde, örneğin kovalarla kuyulardan çekilerek veya su çarkıyla nehirlerden sulanan ürünlerde, yarım öşür farz olur. Ali'den rivayet edilmiştir ki şöyle demiştir: "Gökten yağmurla sulanan üründe öşür, kuyulardan ve nehirlerden çekilerek sulanan üründe ise yarım öşür vardır." Bisr b. Said şöyle demiştir: "Allah Resulü (sav), gökten yağmurla sulanan, sulanmayan veya pınarlarla sulanan üründe öşür, su kovalarıyla sulanan üründe ise yarım öşür zekâtı farz kılmıştır." Hakem b. Utayba şöyle demiştir: "Allah Resulü (sav), Yemen'de bulunan Muaz'a şöyle yazmıştır: 'Gökten veya nehirden (gayla) sulanan üründe öşür, kovayla (garb) sulanan üründe ise yarım öşür vardır.'" Sulamayla ilgili olarak yılın çoğunluğu esas alınır. Ürün yılın çoğunluğunda emek harcanmadan sulanıyorsa öşür alınır; yılın çoğunluğunda emekle sulanıyorsa yarım öşür alınır. Yılın yarısında emek harcanmadan sulanıyor, ikinci yarısında ise emekle sulanıyorsa, dörtte üç öşür alınır.

If the wheat, barley, dates or raisins produced from the land reach five Awsuq then one-tenth (tithe) is obliged on them if they are watered without personal effort i.e. manually. This includes being watered by rainwater from the sky, rivers or they drink water by extraction of water by its roots, without being watered similar to trees that are planted in land where water is near to the surface or close to a river or irrigation canal such that their tree-roots reach to water without any need for irrigation. Half-tithe is obliged in what is irrigated with effort, like drawing from wells by watering cans and rivers by water wheels. From ‘Ali who said: “The tithe in what was watered by the sky and half-tithe in what was irrigated by drawing from wells and rivers.” Bisr b. Said said: “The Messenger of Allah (saw) obliged Zakat of the tithe in what is watered by the sky, that which is not watered or watered by springs, and half-tithe in what was irrigated by water scoops.” Hakam b. Utayba said: “The Messenger of Allah (saw) wrote to Muaz when he was in Yemen: ‘The tithe in what was watered by the sky or river (Ghayla), and half-tithe in what was irrigated by bucket (Gharb).’” The majority of the year is what is relevant in relation to irrigation. If it is watered most of the year without effort, then the tithe is taken, whereas if it is irrigated by effort most of the year, then half-tithe is taken. If it is watered for half of the year without effort, and irrigated with effort in the second half, then threequarter tithe is taken.

Ürün ve meyvelerin zekâtında temel ilke, zekâtın farz olduğu aynı ürün veya meyveden alınmasıdır. Bunların ortalaması alınır; ne en iyisi ne de en kötüsü alınmaz. Sadaka toplayıcısının, Peygamber (ﷺ)'in "Onların mallarının en iyisinden kaçının." sözü gereğince, sadakada ürün ve meyvelerin en iyisini almayı hedeflemesi caiz değildir. Benzer şekilde, ürün veya meyve sahibinin Allah (SWT)'ın şu ayeti gereğince sadaka olarak en kötü ürün ve meyveleri vermeyi niyet etmesi de caiz değildir: {Kötüyü, ondan vereceğiniz hâlde, sadaka olarak vermeye yönelmeyin.} [Bakara, 267]

The principle in the Zakat of crops and fruits is to be taken from the same crop or fruit in which Zakat is obliged. Its average is taken, not the best nor the worst. It is not allowed for the Sadaqah collector to aim to take the best of the crops and fruits in Sadaqah due to the Prophet (saw) ’s statement: “Avoid the best of their wealth.” Similarly it is not allowed for the crops or fruits owner to intend to give the worst crops and fruits for Sadaqah, due to the saying of Allah (swt) :

"Bir şeyi vermek için, ondan kötü olanı elde etmeyi hedefleme." [Al-Baqarah: 267]

“Do not aim at getting anything bad in order that you may give away something of it” [Al-Baqarah: 267]

Ayrıca Peygamber ﷺ, sadakada Ja'arur ve Levnü'l-Hubeyk'in alınmasını yasakladı (Nesâî rivayet etmiştir). Bunlar iki çeşit kötü hurmadır; birincisi tohum etrafında kabuğa dönüşür, ikincisi ise kuruduğunda kötü hurma (Heşef) hâline gelir.

Also the Prophet (saw) prohibited taking the Ja’arur and Lawn al-Hubayq in the Sadaqah (narrated by An-Nisai). These are two types of bad dates; the first becomes shell around a seed, and the latter becomes bad dates (Hashaf) when it dries.

Ürün ve meyvelerin zekâtında, tam miktarı ürün veya meyve olarak almak yerine, bunların değerinin parayla ya da başka bir şeyle karşılığını almak caizdir. Bunun delili, Amru b. Dinar'ın Tavus'tan rivayet ettiği hadistir: "Peygamber ﷺ, Muaz'ı Yemen'e gönderdi ve (Muaz) buğday ile arpanın sadakasında elbise alırdı." Ayrıca, taze hurması kuru hurmaya dönüşmeyen bir hurma türü bulunduğu gibi, üzümü kuru üzüme (kişmişe) dönüşmeyen bir üzüm türü de vardır; bu yüzden onların değeri alınır. Sadaka konusunda Muaz'dan da, mal olarak alma yaptığı rivayet edilmiştir. Onun şu sözü de bunu gösterir: "Sizden sadaka yerine aldığım beşte birini veya elbiseyi bana verin. Bu, sizin için daha kolay, Medine'deki Muhacirler için de daha faydalıdır." Sünnette ayrıca, Allah'ın Resulü ﷺ ile sahabilerin, parayla yükümlü kılınan bir hakkı, verenin açısından aslından daha kolay olan başka bir şeye çevirdikleri görülür. Bunun örneklerinden biri, Peygamber ﷺ'in Yemen'de Muaz'a cizye hakkında yazdığı mektuptur: "Her bulağa ergin olan kişi için bir dinar veya onun karşılığı olan elbise (Mu'afir) düşer." Böylece Peygamber ﷺ, belirli şeyin kendisini almak yerine mal almıştır; yani altın yerine elbise almıştır. Bunun bir diğer örneği de Necran halkına yazdığı şudur: "Onların üzerine her yıl iki bin elbise veya onun karşılığı olarak altın ve gümüş ons (ağırlığı) düşer." Ömer (RA), cizyede altın ve gümüş yerine deve alırdı. Ali (RA) da cizyede altın ve gümüş yerine iğne, halat ve büyük iğne alırdı.