5 Al-Anfal ve Savaş Ganimetleri, Al-Fai ve Beşte Bir
5 Al-Anfal and the spoils of war, Al-Fai and the Fifth
Enfâl (ganimetler) ve Savaş Ganimetleri
Al-Anfal (booties) and The Spoils of War
"El-Enfal" kelimesinin savaş ganimetlerini ifade ettiği söylenir. Allah (SWT) şöyle buyurur:
The word Al-Anfal is said to indicate the spoils of war. Allah (swt) says:
{"They ask you concerning (the anfal) spoils of war. Say: "(Such) spoils are at the disposal of Allah (swt) and the Messenger (saw)..."} — the Qur'an verse is in braces, so I keep it as is. Translation: Sana savaş ganimetleri (enfal) hakkında soru soruyorlar. De ki: "Bu tür ganimetler Allah (SWT) ve Elçi'nin ﷺ hakkıdır..." [Al-Anfal: 1]
“They ask you concerning (the anfal) spoils of war. Say: “(Such) spoils are at the disposal of Allah (swt) and the Messenger (saw)...” [Al-Anfal: 1]
İbn ‘Abbas ve Mucahid'e, Yüce Allah'ın (SWT) şu sözü hakkında Enfal suresi sorulmuştur:
Ibn ‘Abbas and Mujahid were asked regarding Al-Anfal in His (swt) saying:
"Senden ganimetler (enfâl) hakkında soruyorlar..." [Al-Anfal: 1]
“They ask you concerning (the anfal) spoils of war...” [Al-Anfal: 1]
Ve cevap verdiler: Enfal, savaş ganimetleridir. "Enfal" kelimesi, İmamın ganimet olarak aldığı şey için de kullanılır; yani savaştan önce ve sonra kâfirlerden alınan mal için. Dolayısıyla Enfal ile Ganaim aynıdır; Müslümanların savaş meydanında kâfirlerden ganimet olarak elde ettikleri para, silah, mal, erzak vb. şeylerdir. Allah'ın (SWT) indirdiği şu ayetle kastedilen de budur:
and they replied: Al-Anfal are the spoils of war. The word Al-Anfal is also used for what the Imam takes as booty – what is taken from the Kuffar before battle and after. Therefore, Al-Anfal and Al-Ghana’im are the same, being what the Muslims acquire of booty from the Kuffar on the battleground, of money, weaponry, goods, provisions, etc. This is what is meant by the verse revealed by Allah (swt) :
"Ve bilin ki, ele geçirdiğiniz her türlü ganimetin beşte biri Allah'a (swt) ve Elçisine (saw) aittir." [El-Enfal: 41] Savaş ganimetleri Allah'ın Elçisi'ne (saw) helal kılınmıştı; oysa önceki ümmetlere bu yasaklanmıştı. Allah'ın Elçisi (saw) şöyle buyurmuştur: "Benden önce hiç kimseye verilmeyen beş şey bana verildi..." ve bunlardan sayarak: "...savaş ganimetleri de bana helal kılındı." Ebu Hureyre'den rivayet edildiğine göre Allah'ın Elçisi (saw) şöyle buyurmuştur: "Savaş ganimetleri, sizden önce siyah saçlı hiç kimseye helal kılınmamıştı; gökten bir ateş gelir ve onları yakıp yok ederdi." Enfal ve ganaim gerçeği budur. Allah (swt), Müslümanların yöneticisine bunların taksim ve tasarrufunu sorumluluk olarak yüklemiştir. Bu, Allah'ın (swt) "Sana ganimetleri (enfal) soruyorlar. De ki: 'Ganimetler Allah'a ve Elçisine (saw) aittir.'" [El-Enfal: 1] ve "Allah'ın Elçisi'ne (saw) verdiği..." [El-Haşr: 6] sözlerinde açıkça belirtilmiştir. Bu husus, Peygamber'in (saw) ganimetleri taksim etmesindeki uygulamalarında ve ondan sonra Hulefa-i Raşidin'in uygulamalarında da açıkça görülmüştür. Peygamber (saw) ganimetlerin taksimi ve tasarrufundan sorumluydu; Halifeler de öyleydi; bunu ya bizzat yapıyorlar ya da adına taksim etmesi için birini görevlendiriyorlardı. Dolayısıyla Müslümanların Halifesi, savaş ganimetlerinin taksiminden ve tasarrufundan sorumlu kişidir. Bunları nasıl tasarruf edeceğine gelince, bu, İslam'ın hükümlerine uygun olarak Müslümanların maslahatını gözetmesine dayanır. Çünkü Şari', Halifeyi Müslümanların işlerini yönetmekle ve maslahatlarını gerçekleştirmekle yükümlü kılmış; onun, İslam ve Müslümanların menfaatini sağlayan, Şeriat hükümlerine uygun içtihat ve görüşüne uyulmasını emretmiştir.
“And know that out of all the booty that you may acquire (in war), a fifth share is assigned to Allah (swt) and to the Messenger (saw).” [Al-Anfal: 41] The spoils of war were made lawful for the Messenger of Allah (saw) , whereas they were forbidden for the previous nations. The Messenger of Allah (saw) said: “I have been given five things that which were not given to anyone before me…”, mentioning of them: “…and the spoils of war were made lawful for me.” And on the authority of Abu Hurairah, the Messenger of Allah (saw) said: “The spoils of war were not made lawful for anyone with black hair before you; a fire would come from the sky and eat it up.” This is the reality of Al-Anfal and the Ghana’im. Allah (swt) has charged the one in authority over the Muslims the responsibility of distribution and disposal of them. This has been made explicit in the saying of Allah (swt) : They ask you concerning (the anfal) spoils of war. Say: “(Such) spoils belong to Allah (swt) and the Messenger (saw)” [Al-Anfal: 1] and His saying: “What Allah (swt) has bestowed on His Messenger (saw)” [Al-Hashr: 6] This was also clear in the actions of the Prophet (saw) in terms of distributing the spoils of war, as well as in the actions of the Khulafa’a after him. The Prophet (saw) was in charge of the distribution of the spoils and the disposal of them, as were the Khulafa’a, either personally or by delegating someone to distribute on their behalf. Therefore, the Khalifah of the Muslims is the person responsible for distributing the spoils of war and disposal of them. As far as how he disposed of them, this is based on what he views in the interest of the Muslims, according to the divine rules, This is because the Legislator charged the Khalifah to manage the affairs of the Muslims and discharge their interests, in accordance to the Ahkam Shari’ah, following his opinion and Ijtihad that achieves the interests of Islam and the Muslims.
Ganimetin Taksimi, Harcanma Alanları ve Hak Sahipleri
The Division of The Spoils, The Area of Their Expenditure and Those Who Are Entitled to Them
Ganimetlerin taksimi, harcanacak yerler ve bunlara hak sahibi olanlar konusuna gelince: Peygamber ﷺ, Bedir ganimetlerini beşte birini ayırmadan savaşçılar arasında taksim etti. Atlıya üç pay, piyadeye bir pay verdi. Oysa diğer savaşlarda ganimetlerden beşte birini ayırırdı. Bu, onun ganimetleri tasarruf etme biçiminin tek bir tarz üzere olmadığını, aksine değiştiğini göstermektedir. Enfalı (savaş ganimetlerini) taksim etmeden önce de sonra da dağıtırdı. Bir durumda beşte birini ayırmadan verir, başka bir durumda beşte birini ayırdıktan sonra verir, bazen de beşte birinden verirdi; ileride gelecek enfal ve fetihlerden de vaatte bulunurdu. Bunların hepsini, İslam'ın ve Müslümanların menfaatine olduğunu gördüğü şeye göre yapardı. Enfal ve ganimetlerle ilgili nazil olan ilk ayet, bu konunun ve yönetiminin sorumluluğunu Allah (c.c.) ve Elçisi ﷺ'ye, sonrasında ise Peygamber ﷺ'den sonra Müslümanların işlerinden sorumlu olan kişiye bıraktı. Allah (c.c.) şöyle buyurur:
As for the division of the spoils of war, the area of their expenditure and those who are entitled to them, the Prophet (saw) divided the spoils of Badr amongst the fighters, without taking out the fifth. He gave the rider three shares and the foot soldiers one share.Whereas in other battles he would take out the fifth from the spoils. This shows that his disposal of the spoils was not according to one fashion, rather it varied. He would hand out Al-Anfal before and after he divided them. He would give them before taking out the fifth in one instance, after taking out the fifth in another instance, and from the fifth sometimes, and he would promise to give from the coming Anfal and conquests. He does all that according to what he views in the interest of Islam and the Muslims. The first verse revealed regarding Al- Anfal and spoils made their matter and their management the responsibility of Allah (swt) and His Messenger (saw) , and later on, the responsibility of the man in charge of the Muslims’ affairs after the Prophet (saw) . Allah (swt) says:
"Ganimetler hakkında sana soruyorlar. De ki: “Bu tür ganimetler Allah'ın ve Peygamber'in (ﷺ) emrindedir.”" Note: The honorific "(saw)" in the original is written as ﷺ, and "(swt)" is kept as-is where applicable; since the Allah reference is inside the quoted verse text and no "(swt)" appears after Allah in the original's quote, I have rendered it as written in the source. The Qur'anic verse text is preserved in the translation. [Al-Anfal: 1]
“They ask you concerning (the Anfal) spoils of war. Say: “(Such) spoils are at the disposal of Allah (swt) and the Messenger (saw)” [Al-Anfal: 1]
Bu yüzden ayet, ganimetlerin taksimi ve Enfal'in yönetimi hakkını Resulullah ﷺ'e, yani Müslümanların liderine vermiştir. Ebu Umame'den rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Ubade b. es-Samit'e Enfal hakkında sordum, o da şöyle dedi: "Ayet bizim hakkımızda indi; Bedir savaşçıları ganimetin taksimi konusunda anlaşmazlığa düşünce ve biz kötü davranışlarımızı göstermeye başlayınca, Allah (c.c.) onları hepsini elimizden aldı ve Allah'ın Resulü ﷺ'e verdi; o da bunları Müslümanlar arasında eşit olarak taksim etti." Ayet genel olup bütün ganimetleri kapsar ve yalnızca Bedir savaşına özgü değildir.
Fai'
The Fai’
Fey', müşriklerin mallarından, silahlı çatışmaya başvurulmadan ve ordunun harekete geçirilmesine ya da yolculuk yapılmasına gerek kalmadan Müslümanların ele geçirdiği şey için kullanılan bir terimdir; Benu Nadır'da olduğu gibi. Fey', Müslümanlardan korkarak kaçan ve evlerini ve mallarını geride bırakan kâfirlerden Müslümanların ele geçirdiği şey de olabilir; ya da Müslümanlardan korkarak, barış karşılığında ve silahlı çatışmadan kaçınmak için mallarının ve topraklarının bir kısmını Müslümanlara veren kimselerden alınan şey olabilir; Fedek Yahudileri'nin durumu gibi. Allah'ın (c.c.) Haşr Suresi'nde kastettiği Fey' anlamı budur:
The Fai’ is a term used to refer to what the Muslims seize from the disbeliever’s possessions without resorting to armed conflict and without having to move the armed force or to travel; as was the case with Bany Nadhir. The Fai’ could also be what the Muslims’ seize from the disbelievers who, fearing the Muslims, flee and leave their homes and possessions behind, or those who, for fear from the Muslims, give the Muslims part of their possessions and land in exchange for peace and to avoid armed conflict, such as the case of the Jews of Fadak. This is the meaning of Fai’ intended by Allah (swt) in Surah Al-Hashr:
Allah (SWT)'nin Elçisine (ﷺ) onlardan lütfettiği ve aldığı şey için, buna karşılık ne atlı ne de yaya bir sefer yapmadınız. [Al-Hashr: 6]
“What Allah (swt) has bestowed on His Messenger (saw) and taken from them, for this you made no expedition with either cavalry or walking.” [Al-Hashr: 6]
Benî Nadîr'in mülkü ve Fedek, Müslümanların silahlı bir çatışmaya girmeden elde ettikleri fey'in parçasıydı; bu nedenle tamamı Allah'ın Resulü ﷺ'e bağışlandı. Hayatı boyunca ﷺ, feyden bir yıllık geçimini ailesine harcar, geri kalanını ise Allah yolunda cihat için at ve silah satın almaya ayırırdı. Onun ﷺ vefatından sonra Ebû Bekir ve Ömer onun izinden gittiler. Buhârî, Hums babında şöyle rivayet eder: Bir gün Osman, Abdurrahman b. Avf, Zübeyr ve Sa'd b. Ebî Vakkas, Ömer'le görüşmek için izin istediler. Ömer izin verdi; bir süre oturdular, ardından Ali ve Abbas da görüşmek istediklerini bildirdiler. Ömer onları içeri aldı; içeri girip herkese selam verdiler ve oturdular. Abbas şöyle dedi: "Ey Müminlerin Emiri, benimle bu adam arasında hüküm ver." Aralarında, Allah'ın Resulü ﷺ'e Benî Nadîr'in malından bağışladıkları konusunda bir anlaşmazlık vardı. Diğerleri, yani Osman ve arkadaşları dediler ki: "Ey Müminlerin Emiri, aralarında hükmet ve onları birbirinden kurtar." Bunun üzerine Ömer dedi ki: "Sabredin. Gökleri ve yeri ayakta tutan Allah'a yemin ederek sizden soruyorum: Allah'ın Resulü ﷺ'in, 'Biz miras bırakmayız, geride bıraktığımız şey sadakadır' buyurduğunu biliyor musunuz?" Allah'ın Resulü ﷺ bununla kendisini kastetmişti. Osman ve arkadaşları dediler ki: "Evet, öyle buyurmuştur." Ömer sonra Ali ve Abbas'a dönerek dedi ki: "Allah adına sizden soruyorum, Allah'ın Resulü ﷺ'in bunu söylediğini biliyor musunuz?" Onlar da dediler ki: "Evet, öyle buyurmuştur." Ömer dedi ki: "Size bunun hakkında anlatayım. Allah, bu feyi Resulü ﷺ'e bağışlamış ve onu başka hiç kimseye vermemiştir." Ardından Ömer şu ayeti okudu: "Allah'ın Resulü ﷺ'e verdiği ... 'Kadîr' sözüne kadar." Dolayısıyla bu mal özellikle Allah'ın Resulü ﷺ'e verilmişti. Allah (swt) onu sizden almadı ve sizden esirgemedi; ondan size verdi ve bu mal sizin aranızda kalana dek onu dolaşımda tuttu. Allah'ın Elçisi (sav) ondan bir yıllık ailesinin nafakasını harcar, geri kalanını Allah yolunda cihada ayırırdı. Ömrünün sonuna kadar bunu böyle yaptı. Sizi Allah (swt) adına yemin ettiririm, bunu biliyor muydunuz? Dediler ki: Evet. Ömer sözlerine şöyle devam etti: Sonra Allah (swt) Peygamberi (sav)'in canını aldı ve Ebu Bekir: "Ben Allah'ın Elçisi (sav)'nin halifesiyim" dedi, ondan sonra bu işi devraldı ve onu Allah'ın Elçisi (sav)'nin yaptığı gibi kullandı. Allah (swt) bilir ki o doğru sözlü, takvalı, doğru yola iletilmiş ve Hakk'a tabi olandı. Sonra Allah (swt) Ebu Bekir'in canını aldı ve ben Ebu Bekir'in halefi olarak atandım. Bu Fey'i iki yıllık imametim boyunca ben de devraldım ve Allah'ın Elçisi (sav) ile Ebu Bekir'in izinden gidiyorum. Allah (swt) bilir ki ben de doğru sözlü, takvalı, doğru yola iletilmiş ve Hakk'a tabi olanım… Rivayetin oldukça uzun olan sonuna kadar devam eder.
Hums (Beşte Bir)
The Khums (the fifth)
Bu, ganimetin beşte birini ifade eder; Allah (SWT) şöyle buyurmaktadır:
It means the fifth of the booty, referred to by Allah (swt) saying:
Ve bilin ki ganimet olarak elde ettiğiniz her şeyin beşte biri Allah'a (SWT), Elçisine ﷺ, yakınlara, yetimlere, yoksullara ve yolda kalmışlara aittir. [Al-Anfal: 41]
“And know that our of all the booty that you may gain (in war) a fifth share is assigned to Allah (swt) and the Messenger (saw), and to the near relatives, orphans, the needy and the wayfarer” [Al-Anfal: 41]
Bu beşte bir pay, Allah'ın Resulü ﷺ'nin hayatta olduğu dönemde beş paya bölünürdü: bir payı Allah (SWT) ve Resulü ﷺ içindi, bir payı Resulullah ﷺ'nin ailesi içindi, geriye kalan üç pay ise yetimlere, yoksullara ve yolculara aitti.
This fifth used to be, in the lifetime of the Messenger of Allah (saw) , divided into five shares: one share to Allah (swt) and the Messenger (saw) , another for the family of the Messenger (saw) , and the other three to the orphans, the needy and the wayfarers.
Allah'ın Elçisi (sav), Humusun kendi payını Müslümanlara ve Allah yolunda cihada harcardı; bu payla deve, at ve silah satın alır, savaşçıları donatırdı. Huneyn'den döndüğünde, bir deve kılı alıp parmaklarının arasında kaldırarak şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Allah'ın size verdiği ganimetlerden, bu kıl kadar bile benim için bir şey yoktur; ancak ganimetlerinizin beşte birini hakkım olarak alıyorum ve o beşte biri de size geri döndürüyorum." Akrabalara ayrılan paya gelince, Allah'ın Elçisi'nin (sav) hayatı boyunca bu pay Beni Haşim ve Beni Muttalib arasında paylaştırılmıştır; Allah'ın Elçisi'nin (sav) diğer akrabalarının hiçbirine bu paydan bir şey verilmemiştir. Akrabalara ayrılan pay, Allah'ın Elçisi'nin (sav) geçimine bir kaynak ve Beni Haşim ile Beni Muttalib'e yardım olarak verilmiştir; bunun karşılığı, onların Allah'ın Elçisi'ne (sav) ve İslam'a destek olmalarıdır. Pay bu yüzden yalnızca onlara münhasır kılınmıştır. Cübeyr İbnu Mut'im şöyle rivayet etmiştir: "Allah'ın Elçisi (sav) akrabalar payını Beni Haşim ve Beni Muttalib arasında taksim ettiğinde, Osman ve ben yanına gittik ve dedim ki: 'Ey Allah'ın Elçisi! Allah'ın seni onların arasına koymasından dolayı Beni Haşim'in üstünlüğünü kimse inkâr etmez; ancak sen Beni Muttalib'e verdin, bizi ise hakkımızdan mahrum ettin; oysa biz de onlarla aynı derecede akrabayız.' Şöyle buyurdu: 'Onlar bizi yarı yolda bırakmadılar; Cahiliye'de de İslam'da da bizimle birlikteydiler. Bu nedenle Beni Haşim ile Beni Muttalib birdir.' Ve parmaklarını birbirine kenetledi." Allah'ın Elçisi (sav) vefat edip Ebu Bekir halife olduğunda, Humusun Allah'ın Elçisi'nin (sav) payı ve akrabalara ayrılan pay Hazine'ye konulmuş, Müslümanların işlerinin yürütülmesi ve Allah yolunda cihat için harcanmıştır. Sonraki dönemlerde de bu uygulama böyle sürmüştür. İbn Abbas'a, Allah Resulü ﷺ'in vefatından sonra akrabanın payının ne olduğu soruldu. O da şöyle dedi: "Bunun bizim hakkımız olduğunu iddia ederdik, ancak kavmimiz bunu bize reddetti." Ayrıca Necde el-Hurûrî'nin akrabanın payı hakkında sorusuna şöyle cevap verdi: "O bize aittir. Ömer bir keresinde bu payın, aramızdaki dul kadınların evlenmesine yardım etmek ve aramızdaki hastalara bakmak için kullanılmasını teklif etti. Ancak biz reddettik ve tüm payın bize verilmesini istedik, fakat o kabul etmedi." Daha önce Ganimetler konusunda, bugün ganimetlerin nasıl Beytülmal'de yerleştirilmesi gerektiğini açıklamış ve bunun delillerini sunmuştuk. Ganimetlerle ilgili meselenin, Müslümanların işlerini kendi görüş ve içtihadına göre yürütmesi ve harcaması için Halife'ye havale edildiğini de belirtmiştik. Humus, ganimetin bir parçası olduğundan, aynı hükme tabidir; ganimetlerin konulduğu yere konulmalı ve her ikisi de cizye, harac ve öşür gibi muamele görmelidir.