سرمایه‌داری نظامی است مبتنی بر به رسمیت شناختن حقوق فردی، از جمله حقوق مالکیت، که در آن همه اموال به‌صورت خصوصی در اختیار افراد است۴۹. آزادی مالکیت از جدایی کلیسا و دولت و توسعهٔ متعاقب آزادی‌های اساسی انسان پدید آمد. آین رند،۱ نویسندهٔ کتاب «The Fountainhead»، این رابطه میان مالکیت خصوصی و جدایی کلیسا از دولت را چنین توصیف می‌کند: «وقتی از سرمایه‌داری سخن می‌گویم، منظورم سرمایه‌داری کامل، ناب، بی‌قید و بی‌نظارت و آزاد (Laissez-faire) است، با جدایی دولت از اقتصاد، به همان شیوه و به همان دلایلی که دولت از کلیسا جدا شد»۵۰.

Capitalism is a system based on the recognition of individual rights, including property rights, in which all property is privately owned49. Freedom of ownership resulted from the separation of church and state and the consequent development of the basic freedom(s) of man. Ayn Rand,1 author of The Fountainhead, describes this relationship between private property ownership and the separation of church and state: “When I say capitalism, I mean a full, pure, uncontrolled, unregulated Laissez-faire capitalism—with a separation of state and economics, in the same way and for the same reasons as the separation of state and church”50.

در مقابل سرمایه‌داری، افراط دیگری نیز وجود دارد که سوسیالیسم/کمونیسم است و تنها مالکیت عمومی یا دولتی را به رسمیت می‌شناسد. فیلسوفان کمونیست، به‌ویژه مارکس، مالکیت خصوصی در نظام سرمایه‌داری را مورد انتقاد قرار دادند و این نوع مالکیت را ریشهٔ همهٔ بدی‌ها در جامعه دانستند. هنگامی که سوسیالیسم بر جامعه‌ای حاکم می‌شود، نخستین وظیفه‌اش مصادرهٔ اموال افراد و انتقال آن به مالکیت عمومی تحت کنترل دولت خواهد بود. کمونیست‌ها تا آنجا پیش می‌روند که نیاز اساسی انسان و تمایل او به مالکیت را انکار می‌کنند؛ آنان ادعا می‌کنند که تلاش افراد برای مالک شدن چیزها تنها بازتابی از ذهنیت بورژوایی و نفوذ آن در جامعه است.

The other extreme opposite to capitalism is socialism/communism which only recognizes the public or state ownership. Communist philosophers, especially Marx, criticized the private ownership under capitalism and considered this type of ownership to be the root cause of all evils in a society. When socialism takes over a society, its first task will be the confiscation of the property of individuals and to transfer it to public property under the control of the state. The communists go all the way to deny the basic human need and aspiration for ownership; they claim that the striving of individuals to own things is a mere reflection of the bourgeois mentality and influence over the society.

دیدگاه کمونیستی درباره مالکیت خصوصی با سرشت طبیعی انسان در تضاد است. بخشی از سرشت انسان این است که برای برآوردن نیازهایش کار کند و مالک اموال باشد؛ از این رو، تلاش برای تصاحب مال امری کاملاً طبیعی است. برآوردن نیازهای انسان امری اجتناب‌ناپذیر است که نمی‌توان آن را انکار کرد یا نادیده گرفت. هرگونه تلاش برای بازداشتن انسان از تملک ثروت، با سرشت او در تناقض است؛ همچنین هر تلاشی برای محدود کردن مالکیت او به مقدار معین نیز با سرشتش مغایرت دارد. بنابراین، ایستادن در برابر انسان و دستیابی او به ثروت، یا ایستادن میان او و تلاشش برای این دستیابی، امری غیرطبیعی خواهد بود. یکی از دلایل آشکار کوتاه‌عمر بودن سوسیالیسم، تعارض آن با گرایش طبیعی انسان به مالکیت خصوصی است.

The communist view of private ownership contradicts the natural behavior of humans. It is part of man’s nature to work and possess property in order to satisfy his needs; hence, it is only natural to strive for the possession of property. Satisfying man’s needs is an inevitable matter that cannot be denied or ignored. Any attempt to prevent man from possessing wealth would be contradictory to his nature; similarly, any attempt to restrict his possession to a certain quantity would also contradict his nature. It would, therefore, be unnatural to stand between man and his acquisition of wealth, or to stand between him and his efforts to achieve this acquisition. One obvious reason for the short-lived socialism is its conflict with the human natural strives for private ownership.

ملکیت و تصرف، برخلاف آنچه مارکسیست‌ها ادعا می‌کنند، بازتابی از نظم اجتماعی نیست. بلکه تجلی غریزه‌ی درونی بقا است که از همان لحظه‌ی تولد در انسان وجود دارد. جامعه، با همه‌ی اندیشه‌ها، مفاهیم، نظام‌ها، سنت‌ها و ارزش‌هایش، این ویژگی تصرف را به سمت‌های گوناگون هدایت می‌کند. جوامع کشاورزی این غریزه‌ی تصرف را به مالکیت زمین سوق می‌دهند؛ جوامع شکارگر آن را به مالکیت کمان و تیر و دیگر ابزارهای شکار؛ و جوامع صنعتی آن را به مالکیت ماشین‌ها، کارخانه‌ها و دیگر ابزار تولید. در همه‌ی این موارد، جامعه عشق به مالکیت را در افراد پدید نمی‌آورد، چنان‌که نظریه‌پردازان مارکسیست اعلام می‌کنند؛ بلکه تنها این عشق را به سویی یا سوی دیگر هدایت می‌کند.

Possession and ownership is not a reflection of societal order as claimed by Marxists. Rather, it is a manifestation of the inner instinct of survival which exists within man, right at birth time. The society with all the ideas, concepts, orders, traditions, and values direct the possession quality into different directions. Agricultural societies direct the possession instinct to the ownership of land; hunting communities direct this instinct to the ownership of bows and arrows and other means of hunting; industrial societies direct the possession attribute of the instinct to own machines, factories, and other means of production. In all of these cases, the society does not create the love to own within individuals as proclaimed by Marxist theoreticians; rather it steers that love in one direction or another.

مشکلاتی که بسیاری، به‌ویژه فیلسوفان کمونیست، با مالکیت خصوصی مرتبط می‌دانند، از خود تملّک خصوصی سرچشمه نمی‌گیرند، چه تملّک کالاها باشد و چه تملّک ابزار تولید. مشکل در واقع از آنجا پدید می‌آید که مالکیتِ خصوصی تنها شکلِ مالکیت در جامعه دانسته شود. مالکیتِ عمومی یا دولتی در بنیاد اصلی سرمایه‌داری به رسمیت شناخته نمی‌شود. هر بار که نیاز به اینکه دولت مالک اموال (مانند زمین، بانک‌ها، کارخانه‌ها) شود پیش می‌آید، بحثی بزرگ درمی‌گیرد؛ از یک سو، سرمایه‌داران محض (طرفداران سرمایه‌داری آزادِ بی‌مداخله) چنین مالکیتی را ناپسند می‌شمارند. از سوی دیگر، عمل‌گرایان در پاسخ به بحران، مالکیت دولتی را می‌پذیرند. بحرانِ اقتصادیِ اخیر، دولت ایالات متحده را به مداخله واداشت و آن دولت بخش‌های بزرگی از بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و صنعت خودروسازی را در اختیار گرفت.

The problems associated with the private ownership as observed by many, particularly the communist philosophers, do not arise from the private possession per se, whether the possession of commodities or possession of means of production. The problem actually arises from considering private ownership to be the only form of ownership in the society49. Public or state ownership is not recognized in the core foundation of capitalism. Every time a need rises for the state to own property (such as land, banks, factories), a big debate takes place; on one end, purist capitalists (supporters of laissez-faire capitalism) detest such ownership. On the other end, pragmatists allow state ownership in response to crisis. The most current economic crisis led the US government to intervene and own large portions of banks, insurance companies, and auto industry.

سرمایه‌داران که مالکیت عمومی یا دولتی را انکار می‌کنند، این موضع را بر اساس دیدگاهشان نسبت به جامعه، که پیش‌تر بحث شد، بنا می‌کنند. بر اساس این دیدگاه، جامعه از افرادی تشکیل شده که باید تا حد ممکن آزاد باشند که زندگی کنند، مالک شوند، سخن بگویند و رفتار کنند. از همین رو، از نگاه این دیدگاه، مالکیت عمومی بی‌معنا است. اما جامعه صرفاً از گروهی از افراد تشکیل نشده است. ساختار جامعه، افزون بر افراد، شامل روابط و نظام‌هایی می‌شود که مردم را به یکدیگر پیوند می‌دهد و به جامعه شکل و هویت متمایزی می‌بخشد. این نگاه به جامعه، دو موجودیت متمایز دیگر در جامعه پدید می‌آورد: خود مردم به‌عنوان یک کل، با انواع پیوندها و روابط گوناگون، و دولت که از طریق قانون و نظم جامعه، این روابط و پیوندها را حفظ می‌کند. هر یک از این سه موجودیت — فرد، عموم مردم و دولت — ویژگی‌ها، نیازها، منافع و رفتار خاص خود را دارد.

The Capitalists’ denial of public or state property is based on their view of the society as discussed earlier. This view considers the society to be composed of individuals who are allowed to live, own, speak, and behave as freely as possible. Hence, the public property under this view is meaningless. The society, however, is not merely made of group of individuals. The society structure includes, besides the individuals, the relations and the systems that link the people together and provide the society its own distinct shape. This view of the society gives rise to two other distinct entities in the society: the public as a whole with the various types of links and relations and the state which maintains these relations and links through the law and order of the society. Each of these entities—the individual, the public, and the state—has its own characteristics, needs, interest, and behavior.

فرد نیازهایی دارد از قبیل خوراک، نوشیدنی، امنیت، سرپناه، سلامتی، استراحت و غیره. او باید وسایل برآوردن این نیازها را به دست آورد و در اختیار داشته باشد. منافع افراد بهترین شکل خود را در مالکیت خصوصی فردی تأمین می‌کند. جامعه به‌عنوان یک کل نیازهایی دارد به انسجام، امنیت، وحدت و غیره. جامعه باید وسایل برآوردن این نیازها را به دست آورد و در اختیار داشته باشد؛ منافع عمومی از طریق مالکیت عمومی اموال بهترین شکل خود را پیدا می‌کند. دولت به‌عنوان یک واحد نیازهایی دارد به ثبات، امنیت، حفظ نظم، حمایت، ایجاد تعادل و سایر نیازها. دولت باید وسایل برآوردن نیازهای خود را به دست آورد و در اختیار داشته باشد. بنابراین، مشکل اصلی دیدگاه سرمایه‌داری نسبت به مالکیت این است که تنها مالکیت خصوصی افراد را به رسمیت می‌شناسد. کمونیست‌ها همین اشتباه را مرتکب شدند، با این تفاوت که تنها مالکیت عمومی را تأیید کردند و مالکیت خصوصی را انکار نمودند؛ آنان به دولت اجازه دادند که در مقام نماینده عموم مردم مالک باشد. در حقیقت، کمونیست‌ها بر این باورند که دولت در جامعه وجودی موقت دارد؛ در مراحل پیشرفته کمونیسم، دولت باید از میان برود و تنها مالکیتی که باقی می‌ماند، مالکیت عمومی است.

The individual has needs for food, drink, safety, shelter, health, rests, and others. He needs to acquire and possess the means to satisfy these needs. The interests of the individuals are best served by the individual property ownership. The public as a whole has needs for coherency, security, unity, and others. The public needs to acquire and possess the means to satisfy these needs; the public interests are best served through the public ownership of property. The state as a unit has needs for stability, security, order maintenance, protection, balance creation, and other needs. The state must acquire and possess the means to satisfy its needs. Therefore, the main problem with the capitalist view of ownership is that it recognizes only the private ownership of individuals. The communists made the same error, except that they approved only the public ownership and denied the private ownership; they allowed the state to own in its capacity as a representative of the public. In fact, the communists believe that the state has a temporary existence in the society; at advanced stages of communism, the state should dissolve, and the only property that remains is that of the public.

مشکلات زمانی پدید میآیند که هر یک از اجزای جامعه به حقوق مالکیت دیگران تجاوز کند. برای نمونه، هنگامی که داراییِ متعلق به افراد زیر عنوان ملیسازی به دست عموم و دولت مصادره شود، مشکلاتی آشکار میگردد: فساد مالی، رشوهخواری و کاهش بهرهوری. و زمانی که داراییای که باید متعلق به عموم مردم باشد به تصرف افراد درآید، مشکلات کلاهبرداری، فقر و انحصار نمایان میشوند. هنگامی که داراییِ دولت به دست افراد بیفتد، دولت به ثروت افراد وابسته شده و در بدهی فرو میرود؛ در نتیجه تصمیمات سیاسی دولت بیشتر به سوی کسانی متمایل میشود که دولت را تأمین مالی میکنند. این پدیده به ستم، فساد و از دست رفتن نظم و قانون میانجامد.

Problems occur when each entity in the society violates the property rights of the other entities. For example, when the property which belongs to individuals is confiscated by the public and state under the umbrella of nationalization, problems begin to surface: fraud, corruption, and lack of productivity. When the property which should be owned by the public is overtaken by individuals, the problems of fraud, poverty, and monopoly begin to surface. When the state property is overtaken by individuals, the state becomes dependent on the wealth of individuals and falls into debt; as a result, the political decisions of the state become more biased towards those who finance the state. This phenomenon leads to oppression, corruption, and a loss of law and order.

این استدلال به این نتیجه اصلی می‌رسد که مالکیت خصوصی در جامعه مفهومی معتبر است؛ با این حال، این مالکیت مطلق و بی‌قیدوشرط نیست. مالکیت خصوصی باید در محدوده‌ای قرار گیرد که خود محدود است و از سوی حوزه مالکیت عمومی و مالکیت دولتی محدود و مقید می‌شود.

This argument leads to the main conclusion that private ownership is a valid concept in the society; however, this ownership is not absolutely free. Private ownership should be limited to the scope of private ownership which is limited and restricted by the scope of the public and the state ownership.

ملکیت خصوصی را ملی کردن و ملکیت عمومی را خصوصی کردن هر دو نتیجه معکوس دارند و به حقوق افراد و منافع عموم تجاوز می‌کنند. ملی کردن موجب محدودیت غیرقانونی ملکیت خصوصی می‌شود و مشکلات بی‌شماری ایجاد می‌کند که کمترین آن‌ها فساد و کاهش بهره‌وری است. از سوی دیگر، خصوصی کردن ملکیت عمومی، اقشار کم‌برخوردار جامعه را از تأمین نیازهای اساسی خود در زمینه‌های غذا، سلامت، آموزش و امنیت محروم می‌کند.

Nationalization of private property as well as privatization of public property are counterproductive and constitute an invasion to the rights of individuals and to the interest of the public. Nationalization leads to illegal restriction of private property and creates a myriad of problems, the least of which is corruption and diminished productivity. Privatization of public property, on the other hand, deprives the less fortunate in the society from securing their basic needs for food, health, education, and security.

اسلوب درست سازماندهی مالکیت آن است که حوزهٔ مالکیت هر یک از سه نهاد را مشخص کنیم: افراد، عموم مردم، و دولت. مرز روشن میان مالکیت این نهادها باید به درستی تعیین شود. توجه داشته باشید که این مرزها نوع مالکیت هر نهاد را تعیین می‌کنند؛ مقدار مالکیت در هر حوزه بی‌اهمیت است و نباید محدود شود. انتقال مالکیت میان این سه نهاد بر اساس شرایط و بحران‌ها سودی ندارد. در واقع، انتقال مالکیت خصوصی به مالکیت عمومی یا دولتی تحت فشار بحران، به وضعیتی می‌انجامد که دولت و عموم مردم مالک اموالی می‌شوند که تنها باید در مالکیت افراد باشد، و افراد مالک اموالی می‌گردند که تنها باید در مالکیت عموم باشد.

The proper way of organizing the ownership is to define the scope of ownership for each entity: the individuals, the public, and the state. A clear borderline between the ownership of these entities should be well established. Note that the borderlines define the type of ownerships for each entity; the quantity of ownership within each scope is irrelevant and should not be restricted. It does not pay to transfer ownership between the three entities based on conditions and crisis. In fact, the transfer of private property ownership to public or state ownership under the pressure of crisis leads to the situation where the state and public become the owners of property that should be owned only by individuals, and the individuals become the owners of property that should be owned only by the public.

شاید مهم‌ترین ویژگی اقتصاد سیاسی اسلامی این باشد که حوزه‌های سه نوع مالکیت را به روشنی تعریف کرده است. افزون بر این، انتقال یک نوع مالکیت به نوع دیگر را، صرف‌نظر از شرایط، ممنوع ساخته است. مالکیت در اقتصاد اسلامی در بخش دوم این کتاب بیشتر بررسی خواهد شد.

Perhaps the most important characteristic of the Islamic political economy is that it clearly defined the scopes of the three types of ownership. It further prohibited the transfer of one type of ownership into another no matter what the conditions are. The ownership under Islamic economics will be further discussed in the part 2 of this book.

به‌طور خلاصه، سرمایه‌داری و اقتصاد سیاسی آن بر سه اصل اساسی بنا شده‌اند: کمیابی نسبی، سودمندی و ارزش مبادله‌ای، و سازوکار قیمت؛ و سازوکار قیمت سنگ بنای این پایه است. این اصول در مفهوم اصلی «مالکیت خصوصی» قرار دارند که به نوبه خود از اندیشه جدایی دین از دولت سرچشمه می‌گیرد. این اصول، همراه با ایده بنیادین مالکیت خصوصی، دارای نقص‌ها و کاستی‌های جدی‌ای هستند که در بخش‌های پیشین بررسی شد. در ادامه، تأثیر این نقص‌ها بر رفاه جامعه را بررسی خواهیم کرد.

In summary, capitalism and its political economy are built upon three main principles: relative scarcity, the benefit and exchange value, and the price mechanism, the price mechanism being the cornerstone of this foundation. These principles are wrapped within the main concept of “private property ownership” which in turn emits from the idea of the separation of church and state. These principles along with the basic idea of private ownership have serious flaws and defects as discussed in the preceding sections. Next, we will explore the impact of these flaws on the well-being of the society.