دو جنبه برای بهره‌وری اقتصادی وجود دارد: یکی فنی و دیگری ایدئولوژیک. جنبه فنی به وسایل و شیوه‌های علمی افزایش تولید و بهبود کیفیت محصولات مربوط می‌شود. در این بخش، علوم مدیریت، اتوماسیون، فناوری اطلاعات، سیستم‌های پشتیبانی تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی منابع سازمان، مهندسی صنایع و علوم مشابه قرار می‌گیرند. این علوم جهانی‌اند و هیچ بار مذهبی یا ایدئولوژیکی ندارند. روش‌های علمی را می‌توان در چارچوب هر ایدئولوژی‌ای، چه اسلام، چه سرمایه‌داری و چه سوسیالیسم، برای افزایش کمیت و کیفیت محصولات به کار گرفت. بنابراین، بحث فناوری و وسایل علمی افزایش بهره‌وری، در حوزه بحث نظام اقتصادی قرار نمی‌گیرد. در آغاز ظهور اسلام، مسلمانان استفاده از تکنیک‌های علمی‌ای را که تمدن‌های یونانی و مصری پیش از اسلام پیشرفت داده بودند، روا می‌دانستند و در آن هیچ زیانی نمی‌دیدند.

There are two sides for the economic productivity: one is technical and the other is ideological. The technical side has to do with the scientific means and ways of increasing production and improving the quality of products. Included in this part are the management sciences, automation, information technology, decision support systems, enterprise resource planning, industrial engineering, and similar sciences. These sciences are universal and do not carry any religious or ideological connotation. Scientific methods can be used within the scope of any ideology, whether Islam or capitalism or socialism, to increase the quantity and quality of products. Therefore, the discussion of technology and the scientific means of increasing productivity do not fall within the scope of the economic system discussion. During the first rise of Islam, the Muslims found no harm in using the scientific techniques advanced by the Greek or Egyptian civilizations before Islam.

طرف دیگر بهره‌وری در واقع نظامی است و ارتباط نزدیکی با جهان‌بینی ایدئولوژیک مردم دارد. اقتصاد سیاسی اسلامی چند اصل ارائه می‌دهد که در مجموع تمایل دارند محیطی برای افزایش بهره‌وری ایجاد کنند. منظور من از بهره‌وری در اینجا تولید کالاها و خدماتی است که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در یک بازه زمانی معین برای برآوردن نیازهای مردم به کار می‌روند.

The other side of productivity is indeed a systemic one and is closely related to the ideological world view of peoples. The Islamic political economy provided several principles, which in the sum tend to create an environment for increased productivity. By productivity, here, I mean the production of goods and services which are used directly or indirectly to satisfy the needs of people within a given time frame.

جالب است توجه کنیم که برخی از مسائل بهره‌وری هم‌زمان هم جنبه علمی و هم جنبه ایدئولوژیک دارند. برای نمونه، نوآوری و اختراع را در نظر بگیرید. اختراع موتور بخار یک دستاورد علمی است، اما محیط سیاسی و اقتصادی‌ای که به پیدایش این موتور انجامید، صرفاً علمی نیست. کارلی فیورینا۱۲۰ در بیان رابطه میان نوآوری و چارچوب ایدئولوژیک، اسلام را تمدنی توصیف کرد که نوآوری را پرورش می‌دهد. بسیاری از مورخان و نویسندگان یادآور شده‌اند که تمدن اسلامی در کلیت خود چنان بستری برای نوآوری، اختراع و بهره‌وری فراهم می‌کرد که مساعد بود.

It is interesting to note that some of the productivity issues carry both scientific as well as ideological character at the same time. Take for example innovation and invention. The invention of steam engine is a scientific breakthrough. But the political and economic environment which led to the creation of the engine is not pure scientific. Commenting on the relation between innovation and ideological framework, Carly Fiorina120 described Islam as a civilization which harnesses innovation. It has been noted by scores of historians and writers that the Islamic civilization as a whole was so conducive for innovation, invention, and productivity.

قبل از پرداختن به بخش اقتصادی بهرهوری، باید یادآور شد که بُعد معنوی اسلام تأثیر بزرگی بر بهرهوری، هم از نظر کمیت و هم از نظر کیفیت، دارد. نباید فراموش کرد که جامعهٔ اسلامی در مجموع بر پایهٔ اعتقاد به یگانگی الله به عنوان تنها معبود و ضرورت پایبندی به فرمانهای او بنا شده است، فرمانهایی که از طریق فرستادهٔ او محمد ﷺ نازل شده است. بنابراین، آنچه الله در قرآن یا سنت وحی میکند، تأثیری مستقیم و قوی بر مسلمانانی دارد که به این وحی توجه میکنند.

Before getting into the economic part of the productivity, I should mention that the spiritual part of Islam has a great impact on productivity both in quantity and quality. Let’s not forget that the Islamic society as a whole is established upon the creed of the belief in Allah as the only god and the necessity to adhere to his commands which are revealed through his messenger Mohammad (PBUH). Therefore, whatever Allah reveals either in the Quran or the Sunnah has a direct and strong impact on the Muslims who take note of this revelation.

در قرآن، خداوند هدف اصلی از آفرینش انسان را در درجه نخست بهره‌برداری از منابع فراوان این زمین تعیین می‌کند. در سورۀ البقرۀ (فصل ۲، آیۀ ۳۰)، خداوند در اشاره به آفرینش نخستین انسان (آدم) می‌فرماید:

In the Quran, Allah defines the main objective behind creating man, in the first place, is to exploit the abundant resources in this earth. In Surah Al-Baqara (chapter 2, verse 30), Allah says in reference to the creation of the first human (Adam):

[۲:۳۰] و هنگامی که پروردگارت به فرشتگان فرمود: «همانا من در زمین جانشینی قرار خواهم داد» (کسی که از منابع زمین بهره‌برداری می‌کند). این موضوع در آیات دیگر قرآن نیز تأکید شده است، مبنی بر اینکه خداوند در زمین و آسمان‌ها منابع فراوانی آفریده و می‌خواهد که مردم به این منابع دست یابند و از آن‌ها برای منافع خود بهره‌برداری کنند. نمونه‌ای از آن، آیه زیر از سوره الجاثیہ (فصل ۴۵، آیه ۱۲) است:

[2:30] And when your Lord said to the angels: “Verily, I am going to place a viceroy on earth (one who exploits resources on earth)” This is further emphasized in references made in the Quran to the fact that Allah had created in the earth and in the heavens enormous amount of resources and he wants the people to reach out and exploit these resources for their own benefit. An example is the following verse from Surah Al-Jathia (chapter 45, verse 12):

[۴۵:۱۲] خداوند همان کسی است که دریا را رام شما گردانید، تا کشتی‌ها به فرمان او در آن روان شوند، و تا از فضل او بهره جویید، و باشد که سپاس‌گزاری کنید.

[45:12] Allah it is He Who has subjected to you the sea, that ships may sail through it by His Command, and that you may seek of His Bounty, and that you may be thankful.

مسلمانان این گونه آیات را هم به عنوان بیان یک واقعیت و هم به عنوان فرمانی برای عمل می‌فهمند. بنابراین جای تعجب نیست که به محض آنکه دولت اسلامی ثبات یافت، مسلمانان به انواع نوآوری‌ها و تولیدات دست زدند.

The Muslims understand these types of verses both as a statement of fact and as a command to do. It is no surprise, then, that as soon as the Islamic state stabilized, the Muslims engaged in all types of innovations and production.

با تأکید بر اهمیت تولید، پیامبر خدا ﷺ به یارانش فرمان داد که تا آخرین لحظه زندگی، همان کاری را که در زمینه کشاورزی انجام می‌دهند ادامه دهند. در یک روایت آمده که فرمود: اگر کسی ببیند که نشانه‌های پایان زندگی پیش چشمانش آشکار شده، باید باز هم به کاشتن درخت ادامه دهد.[121] در روایتی دیگر، پیامبر ﷺ بیان کرد که هر کس درختی بکارد، هر بار که کسی از میوه‌های آن درخت بخورد، از جانب خداوند پاداشی به او داده می‌شود؛ حتی اگر حیوانات از آن بخورند، پاداش به او تعلق می‌گیرد. مسلمانان در آغاز اسلام، سخنان پیامبر ﷺ را جدی گرفتند و تولید را تا دورترین حدود آن پیش بردند.

Stressing the importance of production, the messenger of Allah (PBUH) commanded his companions to continue doing what they are doing in the field to the last minute of their life. In one narration, he said that one should continue planting a tree even if he sees the signs of life ending in front of his eyes.121 In another narration, the Prophet stated that any one who plants a tree will receive a reward from Allah every time someone eats the fruits of the tree; even if animals eat of it, the reward will be granted. Muslims in the early days of Islam took the statements of the Prophet seriously and pushed the production to the furthest limits.

از نظر کیفیت، پیامبر ﷺ به کامل‌کردن کارِ انجام‌شده توسط مردم فراخوانده و فرمود: «خداوند کسی را دوست دارد که کارش را کامل انجام می‌دهد.»[122] پیامبر ﷺ همچنین فرموده است که در روز قیامت هیچ‌کس وارد بهشت نمی‌شود مگر آنکه کاری را که بر عهده‌اش گذاشته شده کامل انجام داده باشد. در همین راستا، اسلام فروش هر کالایی را که عیب شناخته‌شده‌ای دارد ممنوع می‌داند. اگر پس از فروش عیبی کشف شود، معامله فسخ می‌شود و کالا بازگردانده می‌شود، و فروشنده باید خسارت‌هایی را که از فروش کالای معیوب به بار آمده جبران کند. بنابراین، کیفیت تولید در اسلام یک تکلیف است؛ مسلمانان در صورت دستیابی به آن پاداش می‌یابند و در صورت تخلف از آن مورد مؤاخذه قرار می‌گیرند. قرآن کریم نیز بر موضوع کیفیت تأکید کرده و می‌فرماید که کار انجام‌شده توسط هر کس، از سوی خداوند، فرستاده‌اش و گروه مؤمنان زیر نظر است.123

On the quality side, the Prophet had called for perfection of the work done by people when he said, “Allah loves the one that perfects his job.122” The Prophet also had said that no one will enter heavens on the Day of Judgment unless he had perfected the work he was charged to do. Along this line, Islam prohibits the sale of any merchandise with a known defect. If a defect is detected after the sale, then the sale is revoked and the merchandise is returned, and the seller will have to pay the losses incurred due to the sale of a defected product. As such, the quality of production is an obligation in Islam for which Muslims are rewarded when they achieve it and defaulted when they violate it. The Quran further stresses the issue of quality when it says that the work performed by anyone will be monitored by Allah, his messenger, and the group of believers.123

بنیاد فکری اسلام، یعنی ایمان به الله و رسول او، زمینه را برای بهرهوری باکیفیت فراهم میکند. بهرهوری یکی از میوههای فوری نخستین خیزش اسلام و تمدن آن بود. هنگامی که اسلام رو به افول نهاد، بهرهوری نیز (هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی) کاهش یافت.

The intellectual foundation of Islam, i.e., the belief in Allah and his Messenger, sets the stage for high-quality productivity. Productivity was one of the immediate fruits of the first rise of Islam and its civilization. When Islam declined, so did productivity (both quantitatively and qualitatively).

علاوه بر چارچوب فکری‌ای که برای بهره‌وری فراهم می‌آورد، اسلام مجموعه‌ای از اصول اقتصادی را نیز ارائه می‌دهد که بهره‌وری در جامعه را تسهیل می‌کند. مؤلفه‌های اقتصاد سیاسی که به بهره‌وری کمک می‌کنند، در بخش‌های بعدی بررسی می‌شوند.

Besides the intellectual framework provided for productivity, Islam also provides a set of economic principles which facilitate productivity in the society. The components of the political economy which contribute to productivity are discussed in the next sections.

ربا که در اصطلاح اسلامی به آن ربا و در اصطلاح سرمایه‌داری به آن بهره (interest) گفته می‌شود، در اسلام به‌طور قطعی حرام است. هنگامی که اسلام نخستین حمله‌ی جدی خود را به ربا آغاز کرد، مشاهده نمود که ربا این امکان را فراهم می‌کند که چرخه‌ی رشد ثروت، تولید را کنار بگذارد. به بیان دیگر، پول تنها از راه مبادله‌ی پولی افزایش می‌یابد. قرآن توضیح داده است که ربا فرایندی است که به‌واسطه‌ی آن ثروت پولی یک انسان با هزینه‌ی ثروت پولی انسان دیگر افزایش می‌یابد.124

Usury, otherwise known as Riba in Islamic terms, or interest in capitalistic terms, is categorically prohibited in Islam. When Islam made the first critical assault on usury, it observed that usury allows the cycle of wealth growth to exclude production. In other words, the money grows as a result of monetary exchange only. The Quran explained that usury (Riba) is a process by which the monetary wealth of one human entity grows at the expense of the monetary wealth of another human entity.124

در تمدن‌های باستانی، مانند بابل و آشور، رباخواری منجر به چیزی شد که به «بردگی بدهکاری» معروف بود. وام‌دهندگان می‌توانستند پول خود را به افرادی قرض دهند که خودشان را به عنوان وثیقه گرو می‌گذاشتند و در صورت عدم بازپرداخت، به بردگی فروخته می‌شدند.۱۲۵ همین رویه در شهرهای یونان باستان، آتن و اسپارت، نیز وجود داشت؛ جایی که ثروتمندان دهقانان را ستم می‌کردند و آنان را به قرض‌گرفتن تشویق می‌کردند، و سپس به بردگی و تبعید کشانده می‌شدند.۱۲۶ این رویه در اشکال گوناگون در امپراتوری روم و در جوامع قبیله‌ای عربستان پیش از اسلام ادامه یافت.

Usury in ancient civilizations, e.g., Babylonia and Assyria, produced what was known as debt slavery. Lenders could lend their money to people who would bind their persons as collateral security and sell them into slavery, in the event of nonpayment.125 The same practice existed in old Greek cities of Athens and Sparta where the peasants were oppressed by the rich and encouraged to get into debt and then were reduced to slavery and exile.126 This practice continued in different forms within the Roman Empire and tribal societies of Arabia before Islam.

شاید برجستهترین و دراماتیکترین تصویرِ اثرِ شومِ ربا بر جوامع، نمایشنامهٔ معروفِ ویلیام شکسپیر، «تاجرِ ونیزی» باشد.[127] شکسپیر شخصیتِ شایلاک، بانکدارِ یهودی، را به تصویر میکشد که با نرخهای بهرهٔ بالاتر پول قرض میدهد، در برابرِ آنتونیو، تاجری که بدونِ بهره پول قرض میدهد. شایلاکِ رباخوار حاضر بود برای بدهیِ پرداختنشده یا به تأخیر افتاده، جانِ آنتونیو را بستاند.

Perhaps the most outstanding and dramatic visualization of the evil impact of usury on societies is the famous play by William Shakespeare The Merchant of Venice.127 Shakespeare dramatized the personality of Shylock, the Jewish banker, who lends money with larger interest rates versus Antonio, the merchant, who lends money without interest. The usurious Shylock was willing to take the life of Antonio for unpaid or delayed debt.

احتکار به فرایندِ گردآوری و کنار نهادنِ ثروت گفته می‌شود، به‌گونه‌ای که دیگر در تولید کالاها و خدمات به کار نرود. اسلام احتکارِ ثروت را به‌طور قطعی ممنوع کرده است، آنگاه که احتکارِ طلا و نقره را - که ارز اصلیِ دولتِ اسلامی بودند - منع نموده است.۱۳۳ منعِ احتکارِ طلا و نقره یکی از اصول بنیادین در اقتصادِ سیاسیِ اسلام است که هدفش حفظِ بهره‌وری است. پرداختِ زکات، احتکار را به کاری مجاز تبدیل نمی‌کند. زکات یکی از اصولی است که برای ریشه‌کن کردنِ فقر وضع شده، در حالی که منعِ احتکار برای پایداریِ بهره‌وری است. این دو اصل نمی‌توانند با یکدیگر در تضاد باشند. بلکه این دو مکمّلِ یکدیگرند و اقتصادی باثبات‌تر را ممکن می‌سازند.

Hoarding is defined as the process of collecting and putting away wealth such that it may no longer be used in the production of goods and services. Islam categorically prohibited the hoarding of wealth when it prohibited the hoarding of gold and silver, being the main currency of the Islamic state.133 The prohibition of hoarding of gold and silver is a major principle in the political economy of Islam aimed at sustaining productivity. Paying the Zakah charity does not change the status of hoarding to a permissible act. Zakah is one principle aimed at eliminating poverty, while the prohibition of hoarding is aimed at sustaining productivity. These two principles cannot be at odd with each other. Rather, they complement one another and allow for a more stable economy.

در روزگار آغازین اسلام، طلا و نقره واحد پولی بودند که در معاملات مالی به کار می‌رفتند. طلا و نقره تا زمان فروپاشی دولت اسلامی در سال ۱۹۲۴ همچنان واحد پولی این دولت باقی ماندند. بنابراین، هنگامی که اسلام اندوختن طلا و نقره را منع کرد، در حقیقت اندوختن پول یا ثروت را منع کرده است. مفهوم اندوختن بر زیورآلات معمولی که زنان به کار می‌برند اطلاق نمی‌شود. پس‌انداز کردن پول برای طرحی مشخص، مانند ساختن خانه، انجام حج یا تدارک برای مراسم ازدواج نیز اندوختن محسوب نمی‌شود. اندوختن در اصل، نگه داشتن پول بیرون از چرخه تولید برای مدتی نامعلوم است.

The gold and silver during the early days of Islam were the currency used for financial transactions. Gold and silver continued to be the currency of the Islamic state until the state collapsed in 1924. So when Islam prohibited the hoarding of gold and silver, it really prohibited the hoarding of money, or wealth. The concept of hoarding does not apply for regular jewelry used by women. Putting money aside for a particular project, such as building a house, performing hajj, or preparation for wedding is not considered hoarding as well. Hoarding, in essence, is a means of keeping money outside the production cycle for indefinite time.

وقتی شخصی ثروت هنگفتی گرد می‌آورد و آن پول را در صندوق امانات یا در هر حسابی نگه می‌دارد که در هیچ پروژه‌ای به کار گرفته نمی‌شود، چه برای خرید کالا، چه برای خرید ملک، چه برای راه‌اندازی یک کسب‌وکار یا هر پروژه دیگری با ارزش مالی، آنگاه این پول انباشته زیان بزرگی برای اقتصاد است. تولید تنها هنگامی می‌تواند پایدار بماند که ثروتی که از تولید حاصل می‌شود، دوباره در چرخه تولید به کار گرفته شود. ثروت تولیدشده یا برای مصرف کالاها، محصولات و خدمات به کار می‌رود، یا برای تولید کالاها، محصولات و خدمات بیشتر. در هر دو صورت، چرخه تولید از نظر قدرت و سرعت رشد می‌کند. لحظه‌ای که بخشی از ثروت تولیدشده به سمت اندوختن نشت پیدا کند، چرخه تولید دچار ضعف می‌شود و اگر این نشت متوقف نشود، ممکن است به‌کلی از حرکت بایستد؛ نگاه کنید به شکل ۳۲.

در چرخه طبیعی تولید، ثروت برای مصرف کالاها و خدمات به کار گرفته می‌شود و این امر به نوبه خود برای تولیدکننده‌ای که کالاها و خدمات را تولید می‌کند سود ایجاد می‌کند. در نتیجه، اقتصاد تولید از نظر کالاها و خدمات تولیدشده و از نظر ثروتی که برای تولید و مصرف لازم است، رشد می‌کند. هنگامی که احتکار رخ می‌دهد، بخشی از ثروت از این چرخه خارج می‌شود و از این رو میزان ثروتی که برای مصرف و تولید در دسترس است، کاهش می‌یابد. در اصل، اسلام این پدیده را که بخشی از ثروت از چرخه تولید به واسطه احتکار پول خارج می‌شود، حرام کرده است.

In the normal production cycle, the wealth is used to consume products and services, which in turn generate profit for the producer who produces the goods and services. As a result, the economy of production grows in terms of produced goods and services and in terms of wealth, which is necessary for the production and consumption. When hoarding occurs, part of the wealth leaks out of the cycle, which reduces the amount of wealth available for consumption and production. Essentially, Islam prohibited this phenomenon, where part of the wealth is removed from the production cycle through the process of money hoarding.

یکی از علل بحران مالی اخیر در دنیای سرمایه‌داری، در واقع احتکار ثروت بود. شرکت‌های سرمایه‌گذاری و بانک‌ها در ایالات متحده و اروپا تصمیم گرفتند بخش بزرگی از سرمایه‌گذاری پولی خود را نگه دارند و میزان وام‌هایی را که به مردم پرداخت می‌شد به شدت کاهش دادند. یکی از انگیزه‌های اصلی بسته‌های محرک و پول نجات‌بخشی که دولت به بانک‌ها داد، تشویق یا وادار کردن بانک‌ها به ازسرگیری پرداخت وام به مردم بود. به عبارت دیگر، بانک‌ها بخش بزرگی از پول را نگه داشتند و آن را از چرخه تولید دور کردند. البته برای این رفتار دلایلی وجود دارد؛ اما هر چه که دلایل باشند، وقتی بخشی از ثروت یک ملت از چرخه تولید کنار گذاشته شود، تولید کند می‌شود، اقتصاد رو به افول می‌رود و نظام مالی آسیب زیادی می‌بیند.

One of the causes of the most recent financial crisis in the world of capitalism was in fact the hoarding of wealth. Investing firms and banks in the United States and Europe decided to withhold a large portion of their money investment and drastically reduced the amount of loans issued to the public. A major motive for the stimulus packages and bailout money given by the government to banks was to encourage or force the banks to resume the process of giving loans to the public. In other words, the banks withheld a large portion of the money and kept it away from the production cycle. Of course, there are reasons for this behavior; but whatever the reasons are, when part of the wealth of a nation is stacked away from the production cycle, the production slows down, the economy downturns, and the financial system suffers a great deal.

اقتصاد سیاسی اسلامی هرگونه احتکار را، به هر دلیلی که باشد، منع می‌کند. احتکار حتی زمانی که مسلمان بخشی از ثروت خود را در راه پشتیبانی از امر اسلام صرف کند و زکات واجب خود را به‌طور کامل بپردازد، همچنان ممنوع باقی می‌ماند. القرطبی، مفسر مشهور قرآن، می‌گوید که «آیه احتکار» در یک زمان هم احتکار را منع می‌کند و هم انفاق در راه خدا را واجب می‌گرداند؛ به عبارت دیگر، این آیه دو حکم جداگانه دارد.[134] حکم نخست، نگه‌داشتن پول به‌صورت احتکار را عملی ممنوع می‌کند، و حکم دوم، هزینه‌کردن در راه پشتیبانی از اسلام را واجب می‌سازد. در جامعه اسلامی، احتکار با دو نیرو بازداشته می‌شود. نخست، تقوای مسلمان و اطاعت کامل از خداوند در طلب خشنودی و پاداش او و در پرهیز از خشم و عذاب او، که انگیزه‌ای نیرومند برای بسیاری از مسلمانان است تا از احتکار خودداری کنند و ثروت خود را در بازار نگه دارند. افزون بر این انگیزه درونی اسلامی، دولت اسلامی قاعده «منع احتکار» را با قدرت قانون اجرا خواهد کرد، زیرا تضمین اجرای کامل احکام اسلامی بر عهده دولت اسلامی است. همان‌گونه که دولت از معاملات پولی ربوی جلوگیری می‌کند، از اعمال احتکار پول نیز جلوگیری خواهد کرد.

همانطور که پیش‌تر بحث شد، احتکار فرایندی است که پول و ثروت را از چرخه تولید خارج نگه می‌دارد؛ به جای آن‌که پول سرمایه‌گذاری شود، احتکارکننده آن را انباشته می‌کند و فرصت سرمایه‌گذاری را از اقتصاد می‌گیرد. منع احتکار به‌طور خودکار مستلزم سرمایه‌گذاری ثروت انباشته‌شده است، به‌ویژه هنگامی که مقدار ثروت بیش از حد زیاد باشد. از آنجا که ثروت از راه ربا اجازه رشد ندارد، تنها راه رشد ثروت انباشته، نگه داشتن آن در چرخه تولید است. یکی از سازوکارهایی که اسلام معرفی کرده، نوعی شراکت به نام «مضاربه» است. مضاربه در اسلام شکلی از شرکت است که در آن یک طرف سرمایه و طرف دیگر کار را فراهم می‌کند. طرف سرمایه‌دار می‌تواند یک یا چند نفر باشد. طرف کارگر نیز می‌تواند یک یا چند نفر باشد. سرمایه‌دار معمولاً کسی است که ثروتی بیش از آنچه می‌تواند خرج کند دارد و وقت یا مهارت کافی برای سرمایه‌گذاری پول خود ندارد. طرف کارگر معمولاً کسی است که وقت و مهارت دارد، اما ثروت کافی برای سرمایه‌گذاری و تولید ندارد. شراکت مضاربه هر دو طرف را به بازار می‌آورد تا ثروت سرمایه‌گذاری شود نه احتکار، و کار، مهارت و دانش به کار گرفته شود. برخلاف به‌کارگیری نیروی کار و مهارت، شراکت مضاربه حداکثر توان طرف کارگر را به کار می‌گیرد، زیرا او خود یکی از مالکان شرکت می‌شود.

As discussed above, hoarding is a process which keeps money and wealth outside the production cycle; instead of investing the money, the hoarder will stack it up and deprives the economy form investment opportunity. The prohibition of hoarding automatically calls for investment of the accumulated wealth, especially when the amount of wealth is excessively large. Since wealth is not allowed to grow through usury, then the only means of growing the accumulated wealth is to keep it in the production cycle. One of the mechanisms introduced by Islam is a form of partnership called “Mudharabah.” Mudharabah is a form of company in Islam where one partner provides wealth and the second partner provides labor. The wealth partner(s) can be one or more individuals. The labor partner can also be one or more individuals. The wealth provider is typically someone who has more wealth than he can spend and does not have sufficient time or skills to invest his money. The labor partner is typically someone who has the time and skills but does not have enough wealth to invest and produce. The Mudharabah partnership brings both parties to the market such that the wealth is invested rather than hoarded, and the labor, skills, and knowledge are utilized. Unlike the employment of labor and skills, the Mudharabah partnership exploits the maximum energy of the labor partner, since he becomes one of the owners of the company.

مضاربه (مُضاربَہ) شراکت یکی از دلایل رایج احتکار را از میان برمی‌دارد۔ شخص ثروتمند که ممکن است به دلیل نداشتن وقت، مهارت یا دانش سرمایه‌گذاری، از سرمایه‌گذاری پولش در بازار خودداری کند، ناگزیر خواهد بود شریکی را جستجو کند که فاقد ثروت است۔ در اصل، مضاربه تولید را از دو سو تقویت می‌کند: پول و کار۔

Mudharabah partnership eliminates one of the common reasons for hoarding. The wealthy person, who may refrain from investing his money in the market due to lack of time, skills, or knowledge of investment, will be forced to seek a partner who lacks the wealth. In essence, Mudharabah boosts production from both sides: the money and the labor.