در میان تعریف‌های گوناگونی که وجود دارد، می‌توان ایدئولوژی را مجموعه‌ای از اهداف و اندیشه‌ها دانست که جهت‌گیری، انتظارات و کنش‌های انسان را هدایت می‌کند؛ ایدئولوژی را می‌توان یک دیدگاه جامع، یا شیوه‌ای خاص از نگاه کردن به امور تلقی کرد. خود واژه ایدئولوژی هیچ بار یا مفهوم مثبت و منفی‌ای با خود ندارد. به گفته دستوت دو تراسی، واژه ایدئولوژی از دو بخش «ایده» و «لوژی» ساخته شده است. به بیان دیگر، ایدئولوژی منطقی را توصیف می‌کند که مجموعه‌ای از اهداف، مقاصد، قواعد و نظام‌ها را از یک ایده بنیادین و جامع استخراج می‌کند. از این منظر، ایدئولوژی صرفاً یک ایدئولوژی است؛ نه مثبت است و نه منفی، نه خوب است و نه بد، نه پذیرفتنی است و نه مردود. ایدئولوژی راهی نظام‌مند برای توصیف اندیشه‌ها، مفاهیم، نظام‌ها، مقررات و روش‌ها فراهم می‌کند. در این راستا، نمی‌توان ایدئولوژی سوسیالیسم را صرفاً به این دلیل که یک ایدئولوژی است نقد کرد. سوسیالیسم را می‌توان بر اساس اندیشه‌ها و باورهایی که در خود دارد نقد کرد؛ این محتوای ایدئولوژی است که می‌تواند موضوع بررسی و انتقاد باشد. به همین ترتیب، سرمایه‌داری را نمی‌توان صرفاً به این دلیل که یک ایدئولوژی است رد یا پذیرفت. این اصول سرمایه‌داری و پیامد کاربست آن‌اند که باید موضوع نقد و بررسی قرار گیرند. همین حکم درباره اسلام نیز صادق است. نمی‌توان مفهوم اسلام را بر این پایه که صورت‌بندی یک ایدئولوژی است، پذیرفت یا رد کرد.

Among the many existing definitions, an ideology can be defined as a set of aims and ideas that directs one’s goals, expectations, and actions; an ideology can be thought of as a comprehensive vision, as a way of looking at things. The word ideology itself does not carry any positive or negative semantics or connotation. According to Destutt de Tracy, the word ideology is assembled from two parts, idea and logy. In other words, ideology describes the logic which derives the set of goals, aims, rules, and systems from a basic and comprehensive idea. From this perspective, an ideology is just an ideology; it is neither positive nor negative, neither good nor bad, neither acceptable nor rejected. It provides a systematic way of describing ideas, concepts, systems, regulations, and methods. In this regard, the ideology of socialism cannot be criticized simply because it comprises an ideology. Socialism can be criticized based on the ideas and beliefs it carries; it is the content of the ideology that could be subject for scrutiny and criticism. By the same token, capitalism cannot be rejected or accepted simply because it stands as an ideology. It is the principles of capitalism and the impact of its application that should be subject for criticism and scrutiny. The same applies to Islam. We cannot accept or reject the notion of Islam on the basis that it formulates an ideology.