کلمهٔ «الأنفال» به غنائم جنگی اشاره دارد. الله (سبحانه و تعالی) می‌فرماید:

The word Al-Anfal is said to indicate the spoils of war. Allah (swt) says:

«از تو درباره‌ی انفال (غنایم جنگی) می‌پرسند. بگو: «این‌گونه غنایم در اختیار الله (سبحانه و تعالی) و پیامبر ﷺ است...» [Al-Anfal: 1]

“They ask you concerning (the anfal) spoils of war. Say: “(Such) spoils are at the disposal of Allah (swt) and the Messenger (saw)...” [Al-Anfal: 1]

ابن عباس و مجاهد درباره سورۃ الانفال، در سخن خداوند (سبحانه و تعالی) که می‌فرماید، مورد پرسش قرار گرفتند:

Ibn ‘Abbas and Mujahid were asked regarding Al-Anfal in His (swt) saying:

«آنان از تو درباره‌ی انفال (غنایم جنگی) می‌پرسند...» [Al-Anfal: 1]

“They ask you concerning (the anfal) spoils of war...” [Al-Anfal: 1]

و پاسخ دادند: الأنفال همان غنیمت‌های جنگی است. واژه «الأنفال» برای آنچه امام (به‌عنوان غنیمت) می‌گیرد نیز به کار می‌رود؛ یعنی آنچه از کفار پیش از نبرد و پس از آن گرفته می‌شود. بنابراین «الأنفال» و «الغنائم» یکی‌اند و آن چیزی است که مسلمانان از غنیمت‌های کفار در میدان جنگ به دست می‌آورند؛ از قبیل پول، سلاح، کالا، آذوقه و جز اینها. این همان مقصودی است که در آیهٔ نازل‌شده از سوی الله (سبحانه و تعالی) آمده است:

and they replied: Al-Anfal are the spoils of war. The word Al-Anfal is also used for what the Imam takes as booty – what is taken from the Kuffar before battle and after. Therefore, Al-Anfal and Al-Ghana’im are the same, being what the Muslims acquire of booty from the Kuffar on the battleground, of money, weaponry, goods, provisions, etc. This is what is meant by the verse revealed by Allah (swt) :

{وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ} [الأنفال: ۴۱] أُحِلَّتِ الغنائمُ لرسولِ اللهِ ﷺ، بينما كانت محرَّمةً على الأمم السابقة. قال رسولُ اللهِ ﷺ: «أُعطيتُ خمسًا لم يُعطَهنَّ أحدٌ قبلي…»، فذكر منها: «…وأُحلَّت لي الغنائمُ». وعن أبي هريرةَ قال: قال رسولُ اللهِ ﷺ: «لم تَحِلَّ الغنائمُ لأحدٍ من السُّودِ قبلكم؛ كانت تنزل نارٌ من السماءِ فتأكلها». هذه هي حقيقةُ الأنفالِ والغنائمِ. وقد أوكل اللهُ سبحانه إلى وليِّ أمرِ المسلمين مهمةَ توزيعها والتصرفِ فيها، وقد بيَّن ذلك قولُه تعالى: {يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنفَالِ قُلِ الْأَنفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ} [الأنفال: ۱]، وقولُه: {مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ} [الحشر: ۶]. وقد اتضح ذلك أيضًا من فعل النبيِّ ﷺ في توزيع الغنائم، ومن فعل الخلفاءِ من بعده. فكان النبيُّ ﷺ متولِّيًا توزيعَ الغنائمِ والتصرفَ فيها، وكذلك الخلفاءُ، إمّا بأنفسهم وإمّا بتفويض مَن يوزِّع نيابةً عنهم. ولذلك فإنّ خليفةَ المسلمين هو المسؤولُ عن توزيع الغنائمِ والتصرفِ فيها. أما كيفيةُ التصرف فيها، فهي مبنيّةٌ على ما يراه من مصلحةِ المسلمين وفق الأحكامِ الشرعيةِ، وذلك لأنّ الشارعَ كلّف الخليفةَ بإدارة شؤون المسلمين ورعايةِ مصالحهم وفق أحكامِ الشريعةِ، متّبعًا في ذلك رأيَه واجتهادَه الذي يحقق مصالحَ الإسلام والمسلمين.

“And know that out of all the booty that you may acquire (in war), a fifth share is assigned to Allah (swt) and to the Messenger (saw).” [Al-Anfal: 41] The spoils of war were made lawful for the Messenger of Allah (saw) , whereas they were forbidden for the previous nations. The Messenger of Allah (saw) said: “I have been given five things that which were not given to anyone before me…”, mentioning of them: “…and the spoils of war were made lawful for me.” And on the authority of Abu Hurairah, the Messenger of Allah (saw) said: “The spoils of war were not made lawful for anyone with black hair before you; a fire would come from the sky and eat it up.” This is the reality of Al-Anfal and the Ghana’im. Allah (swt) has charged the one in authority over the Muslims the responsibility of distribution and disposal of them. This has been made explicit in the saying of Allah (swt) : They ask you concerning (the anfal) spoils of war. Say: “(Such) spoils belong to Allah (swt) and the Messenger (saw)” [Al-Anfal: 1] and His saying: “What Allah (swt) has bestowed on His Messenger (saw)” [Al-Hashr: 6] This was also clear in the actions of the Prophet (saw) in terms of distributing the spoils of war, as well as in the actions of the Khulafa’a after him. The Prophet (saw) was in charge of the distribution of the spoils and the disposal of them, as were the Khulafa’a, either personally or by delegating someone to distribute on their behalf. Therefore, the Khalifah of the Muslims is the person responsible for distributing the spoils of war and disposal of them. As far as how he disposed of them, this is based on what he views in the interest of the Muslims, according to the divine rules, This is because the Legislator charged the Khalifah to manage the affairs of the Muslims and discharge their interests, in accordance to the Ahkam Shari’ah, following his opinion and Ijtihad that achieves the interests of Islam and the Muslims.

در مورد تقسیم غنائم جنگی، محل مصرف آن و کسانی که مستحق آن هستند، پیامبر ﷺ غنائم بدر را میان جنگجویان تقسیم کرد، بی‌آنکه خمس آن را جدا کند. به سوارکار سه سهم و به پیادگان یک سهم داد. اما در دیگر نبردها، از غنائم خمس جدا می‌کرد. این نشان می‌دهد که شیوه‌ی تصرف ایشان در غنائم یکسان نبود، بلکه متفاوت بود. ایشان انفال را پیش و پس از تقسیم آن می‌بخشید؛ در یک مورد پیش از جدا کردن خمس می‌داد، در موردی دیگر پس از جدا کردن خمس، و گاهی از خمس می‌داد، و وعده می‌داد که از انفال و فتوحات آینده خواهد داد. ایشان همه‌ی این کارها را بر اساس آنچه به مصلحت اسلام و مسلمانان می‌دانستند انجام می‌دادند. نخستین آیه‌ای که درباره‌ی انفال و غنائم نازل شد، امر آن را، و تدبیر آن را، به عهده‌ی خداوند ﷻ و فرستاده‌ی او ﷺ قرار داد، و پس از پیامبر ﷺ، به عهده‌ی کسی که زمامدار امور مسلمانان است. خداوند ﷻ می‌فرماید:

As for the division of the spoils of war, the area of their expenditure and those who are entitled to them, the Prophet (saw) divided the spoils of Badr amongst the fighters, without taking out the fifth. He gave the rider three shares and the foot soldiers one share.Whereas in other battles he would take out the fifth from the spoils. This shows that his disposal of the spoils was not according to one fashion, rather it varied. He would hand out Al-Anfal before and after he divided them. He would give them before taking out the fifth in one instance, after taking out the fifth in another instance, and from the fifth sometimes, and he would promise to give from the coming Anfal and conquests. He does all that according to what he views in the interest of Islam and the Muslims. The first verse revealed regarding Al- Anfal and spoils made their matter and their management the responsibility of Allah (swt) and His Messenger (saw) , and later on, the responsibility of the man in charge of the Muslims’ affairs after the Prophet (saw) . Allah (swt) says:

«از تو درباره‌ی غنایم جنگی (انفال) می‌پرسند. بگو: «این غنایم از آنِ خدا و پیامبرِ ﷺ است»» [Al-Anfal: 1]

“They ask you concerning (the Anfal) spoils of war. Say: “(Such) spoils are at the disposal of Allah (swt) and the Messenger (saw)” [Al-Anfal: 1]

پس این آیه حق تقسیم غنایم و انفال و مدیریت آن را به رسول‌الله ﷺ، یعنی رهبر مسلمانان، واگذار کرد. ابوامامه روایت کرده که گفت: از عُبادة بن الصامت درباره انفال پرسیدم و او گفت: «این آیه درباره ما نازل شد، هنگامی که جنگاوران بدر در تقسیم غنایم با یکدیگر اختلاف کردند و ما بد اخلاقی نشان دادیم، خداوند (سبحانه و تعالی) همه آن‌ها را از دست ما گرفت و به رسول‌الله ﷺ داد، و ایشان آن‌ها را به‌طور مساوی میان مسلمانان تقسیم کرد.» این آیه عام است و همه غنایم را شامل می‌شود و مختص به جنگ بدر نیست.

So the verse gave the right of the division of spoils and Al-Anfal and their management, to the Messenger (saw) , ie: the leader of the Muslims. It was reported by Abi Umamah that he said: I asked ‘Ubadah b. As-Samit about Al-Anfal, and he said: “It (the verse) was revealed regarding us, after the fighters of Badr disputed over the distribution of the spoils and we began displaying our bad manners, Allah (swt) took them all out of our hands, and gave them to the Messenger of Allah (saw) , who then divided them between the Muslims equally.” The verse is general, including all spoils, and is not specific to the battle of Badr.

الفَیء اصطلاحاً وہ مال ہے جسے مسلمان کفار کے اموال میں سے بغیر مسلح جنگ کے حاصل کریں، اور اس کے لیے نہ تو فوج کو حرکت دینے کی ضرورت پڑے اور نہ ہی سفر کرنا پڑے، جیسا کہ بنو النضیر کے معاملے میں ہوا۔ فَیء ان اموال کو بھی کہا جا سکتا ہے جو مسلمان ان کافروں سے حاصل کریں جو مسلمانوں کے خوف سے بھاگ جائیں اور اپنے گھر بار اور مال و اسباب پیچھے چھوڑ جائیں، یا وہ لوگ جو مسلمانوں کے خوف کی وجہ سے اپنے کچھ مال اور زمین مسلمانوں کو دے دیں تاکہ صلح ہو جائے اور مسلح جنگ سے بچا جا سکے، جیسا کہ فدک کے یہودیوں کا معاملہ تھا۔ سورۃ الحشر میں اللہ (سبحانہ وتعالیٰ) نے فَیء سے یہی مراد لیا ہے:

The Fai’ is a term used to refer to what the Muslims seize from the disbeliever’s possessions without resorting to armed conflict and without having to move the armed force or to travel; as was the case with Bany Nadhir. The Fai’ could also be what the Muslims’ seize from the disbelievers who, fearing the Muslims, flee and leave their homes and possessions behind, or those who, for fear from the Muslims, give the Muslims part of their possessions and land in exchange for peace and to avoid armed conflict, such as the case of the Jews of Fadak. This is the meaning of Fai’ intended by Allah (swt) in Surah Al-Hashr:

«آنچه خداوند (سبحانه و تعالی) از آنان به رسولش (ﷺ) بازگرداند، برای آن نه با سواره و نه با پیاده هیچ لشکرکشی نکردید.» [Al-Hashr: 6]

“What Allah (swt) has bestowed on His Messenger (saw) and taken from them, for this you made no expedition with either cavalry or walking.” [Al-Hashr: 6]

اموال بنی نضیر و فدک جزو «فیء» بودند که مسلمانان برای به دست آوردنشان به درگیری مسلحانه نپرداختند؛ از این رو همه‌ی آن به رسول خدا ﷺ اختصاص یافت. آن حضرت در زمان حیات خود، از فیء یک سال خرج خانواده‌اش می‌کرد و بقیه را برای خرید اسب و سلاح جهاد در راه خدا (عزوجل) صرف می‌نمود. چون ایشان از دنیا رفت، ابوبکر و عمر به همان روش او عمل کردند. بخاری در باب «الخمس» روایت کرده است که روزی عثمان، عبدالرحمن بن عوف، زبیر و سعد بن ابی وقاص از عمر اجازه‌ی ملاقات خواستند. او به درخواستشان پاسخ مثبت داد؛ آنان اندکی نشستند، سپس علی و عباس نیز برای ملاقات اجازه خواستند. عمر آن دو را به درون راه داد؛ وارد شدند، به همه سلام کردند و نشستند. آنگاه عباس گفت: «ای امیرالمؤمنین، میان من و این مرد داوری کن»، و آن دو بر سر آنچه خداوند (عزوجل) از اموال بنی نضیر به رسولش ﷺ داده بود، با یکدیگر اختلاف داشتند. دیگران، یعنی عثمان و یارانش، گفتند: «ای امیرالمؤمنین، میان آن دو داوری کن و آنان را از یکدیگر راحت ساز.» عمر گفت: «صبر کنید. شما را به خدایی سوگند می‌دهم که آسمان و زمین به قدرت او برپاست، آیا می‌دانستید که رسول خدا ﷺ فرمود: "ما ارث نمی‌گذاریم، آنچه از خود به جای می‌گذاریم صدقه است"؟ رسول خدا ﷺ درباره‌ی خودش سخن می‌گفت.» عثمان و یارانش گفتند: «آری، چنین فرموده است.» سپس عمر رو به علی و عباس کرد و گفت: «شما را به خدا سوگند می‌دهم، آیا می‌دانستید که رسول خدا ﷺ این را فرمود؟» آن دو گفتند: «آری، چنین فرموده است.» عمر گفت: «اینک درباره‌ی این موضوع برایتان سخن می‌گویم. خداوند این فیء را به رسولش ﷺ اختصاص داده و هرگز به کس دیگری نداده است.» سپس عمر این آیه‌ی خداوند را تلاوت کرد: «آنچه خدا از اموال آنان به رسولش بازگردانید... تا آنجا که فرماید: "و خدا بر هر چیزی تواناست"»؛ پس این اموال به طور ویژه به رسول خدا ﷺ داده شده بود. خداوند آن را نه از شما گرفت و نه از شما بازداشت؛ از آن به شما بخشید و آن را در میان شما جاری نگه داشت، تا آنکه این مال از آن باقی ماند. فرستاده‌ی خدا ﷺ از آن بر خانواده‌اش یک سال خرج می‌کرد و آنچه باقی می‌ماند را برای جهاد در راه خدا اختصاص می‌داد. او تا پایان عمرش چنین می‌کرد. شما را به خدا سوگند می‌دهم، آیا این را می‌دانستید؟ گفتند: آری. عمر سپس ادامه داد: «آنگاه خداوند جان پیامبرش ﷺ را گرفت و ابوبکر گفت: من جانشین فرستاده‌ی خدا ﷺ هستم، و او آن را به عهده گرفت و همان‌گونه که فرستاده‌ی خدا ﷺ عمل می‌کرد، عمل نمود، و خداوند می‌داند که او راستگو، پرهیزگار، هدایت‌یافته و پیرو حق بود. سپس خداوند جان ابوبکر را گرفت و من جانشین ابوبکر شدم، پس این فی‌ء را در دو سال خلافتم به عهده گرفتم، و از راه فرستاده‌ی خدا ﷺ و ابوبکر پیروی می‌کنم، و خداوند می‌داند که من راستگو، پرهیزگار، هدایت‌یافته و پیرو حق هستم…» و تا پایان روایت که نسبتاً طولانی است ادامه یافت.

این یعنی یک‌پنجم از غنیمت، که خداوند (سبحانه و تعالی) در این آیه به آن اشاره کرده است:

It means the fifth of the booty, referred to by Allah (swt) saying:

و بدانید که از هر غنیمتی که به دست می‌آورید، یک‌پنجم آن از آنِ الله (سبحانه و تعالی) و پیامبر ﷺ و خویشاوندان نزدیک، یتیمان، مسکینان و در راه‌ماندگان است. [Al-Anfal: 41]

“And know that our of all the booty that you may gain (in war) a fifth share is assigned to Allah (swt) and the Messenger (saw), and to the near relatives, orphans, the needy and the wayfarer” [Al-Anfal: 41]

این خمس در زمان حیات رسول خدا ﷺ به پنج سهم تقسیم می‌شد: یک سهم برای خدا و رسولش ﷺ، سهمی دیگر برای خاندان رسول ﷺ، و سه سهم دیگر برای یتیمان، مسکینان و در راه‌ماندگان.

This fifth used to be, in the lifetime of the Messenger of Allah (saw) , divided into five shares: one share to Allah (swt) and the Messenger (saw) , another for the family of the Messenger (saw) , and the other three to the orphans, the needy and the wayfarers.

پیامبر خدا ﷺ سهم خود از خمس را برای مسلمانان و برای جهاد در راه خدا (تعالی) خرج می‌کرد؛ به این ترتیب که شتر و اسب و سلاح می‌خرید و جنگجویان را تجهیز می‌کرد. روایت شده است که چون از حنین بازگشت، موی شتری را برگرفت و میان انگشتانش بالا گرفت و فرمود: «از آنچه خداوند (تعالی) به شما عطا کرده است، حتی به اندازه همین مو هم برای من نیست، جز یک پنجم غنیمت شما، و آن پنجم را نیز به شما بازمی‌گردانم.» و اما سهم خویشاوندان، میان بنی‌هاشم و بنی‌المطلب در زمان حیات پیامبر خدا ﷺ تقسیم می‌شد و هیچ یک از دیگر خویشاوندان پیامبر ﷺ از آن سهم چیزی دریافت نمی‌کردند. سهم خویشاوندان وسیله‌ای برای تأمین معاش پیامبر خدا ﷺ و کمکی به بنی‌هاشم و بنی‌المطلب بود، به پاس حمایتشان از پیامبر خدا ﷺ و اسلام. به همین سبب آن سهم به ایشان اختصاص یافته بود. جبیر بن مطعم روایت کرده است: «هنگامی که پیامبر خدا ﷺ سهم خویشاوندان را میان بنی‌هاشم و بنی‌المطلب تقسیم کرد، من و عثمان نزد او رفتیم و گفتم: ای پیامبر خدا ﷺ! کسی فضیلت بنی‌هاشم را انکار نمی‌کند، به‌خاطر جایگاهی که خداوند شما را در میان ایشان قرار داده است؛ اما شما به بنی‌المطلب داده‌اید و سهم ما را دریغ کرده‌اید، با آنکه ما و ایشان از نظر خویشاوندی برابریم.» فرمود: «ایشان ما را رها نکرده‌اند و در جاهلیت و در اسلام با ما بوده‌اند. بنابراین بنی‌هاشم و بنی‌المطلب یکسان‌اند»، و انگشتانش را به هم فشرد.» چون پیامبر خدا ﷺ رحلت کرد و ابوبکر به خلافت گمارده شد، سهم پیامبر خدا ﷺ و سهم خویشاوندان از خمس در بیت‌المال نهاده شد و در اداره امور مسلمانان و جهاد در راه خدا (تعالی) خرج می‌شد. این روش پس از آن نیز ادامه یافت. ابن عباس از سهم خویشاوندان پس از رحلت رسول خدا ﷺ پرسیده شد و گفت: «ما ادعا می‌کردیم که آن از آن ماست، اما قومِ ما این حق را از ما دریغ کردند.» او همچنین در پاسخ به نجدة الحروری، هنگامی که از او دربارهٔ سهم خویشاوندان پرسید، گفت: «این سهم از آنِ ماست. عمر یک بار پیشنهاد کرد که این سهم برای کمک به بیوه‌زنان ما در ازدواج و برای یاری رساندن به بیماران میان ما به کار رود، اما ما نپذیرفتیم و خواستار آن شدیم که تمام سهم به ما داده شود، ولی او نپذیرفت.» پیش‌تر، در بخش غنائم، توضیح داده‌ایم که امروزه غنائم چگونه باید در بیت‌المال قرار گیرند و بر این موضوع دلیل آورده‌ایم، و اینکه امر غنائم به خلیفه سپرده شده تا آن‌ها را اداره کند و بر اساس نظر و اجتهاد خود، در امور مسلمانان هزینه نماید. از آنجا که خُمس بخشی از غنائم است، از همان حکم پیروی می‌کند و باید همان‌جا قرار گیرد که غنائم قرار می‌گیرند، و هر دو مانند جزیه، خراج و عُشر با آن‌ها رفتار می‌شود.