خراج حقّی است که مسلمانان بر زمینی که از کفّار فتح می‌شود، مقرّر می‌کنند؛ خواه این فتح با زور باشد یا از راه صلح. بنابراین خراج دو گونه خواهد بود: خراجِ زور و خراجِ صلح.

The Kharaj is the right of the Muslims imposed on the land that is conquered from the Kuffar, either by the use of force or by peaceful means, it would thus be a Kharaj of force and a Kharaj of peace.

این مالیاتی است که بر هر زمینی وضع می‌شود که مسلمانان آن را با زور از کافران فتح کرده‌اند، مانند سرزمین‌های عراق، شام و مصر. ماهیت اصلی خراج در سخن خداوند متعال آمده است:

It is the levy imposed on any land which the Muslims have conquered from the disbelievers by the use of force, such as the lands of Iraq, Ash- Sham and Egypt. The basic nature of Kharaj is referred to in Allah (swt)’s saying:

آنچه خداوند (ﷻ) از اهل آبادی‌ها به فرستاده‌اش (ﷺ) بازگردانده، از آنِ خدا و فرستاده‌اش (ﷺ)، و خویشاوندان، یتیمان، بینوایان و در راه‌ماندگان است؛ تا میان توانگرانِ شما دست به دست نشود. پس آنچه پیامبر (ﷺ) به شما می‌دهد بگیرید و از آنچه شما را از آن بازمی‌دارد دست بکشید. و از خدا بپرهیزید؛ زیرا خدا سخت‌کیفر است. (بخشی از آن) برای مهاجرانِ بی‌چیز است، کسانی که از خانه‌ها و اموالشان بیرون رانده شدند، در حالی که فضل خدا و خشنودی او را می‌جویند و خدا و فرستاده‌اش (ﷺ) را یاری می‌کنند؛ اینان همان راستگویانند. و کسانی که پیش از آنان در آن سرا (مدینه) جای گرفته و ایمان آورده بودند، به کسانی که به سوی ایشان هجرت کرده‌اند مهر می‌ورزند و در دلشان از آنچه به ایشان داده شده نیازی نمی‌یابند، و ایشان را بر خویش ترجیح می‌دهند، هرچند خود نیازمند باشند. و کسانی که از بخل نفس خویش در امان بمانند، آنان همان رستگاران‌اند. و کسانی که پس از ایشان آمدند می‌گویند: «پروردگارا! ما را و برادرانی را که پیش از ما به ایمان سبقت گرفتند بیامرز.» [Al-Hashr: 7-10]

“What Allah (swt) has bestowed on His Messenger (saw) (and taken away) from the people of the townships, belongs to Allah (swt) and His Messenger (saw), to the kindred, orphans, the needy and the wayfarer; in order that it may not remain a circuit between the wealthy among you. So take what the Messenger (saw) gives you and refrain from what he prohibits you. And fear Allah (swt); for Allah (swt) is strict in punishment. (Some part is due) to the indigent Muhajirs, those who were expelled from their homes and their property, while seeking grace from Allah (swt) and (His) good pleasure, and aiding Allah (swt) and His Messenger (saw): such are indeed the truthful;- And those who before them had homes (in Madinah) and had adopted the faith,- show their affection to such as came to them for refuge, and entertain no desire in their hearts for things given to the (latter), but give them preference over themselves, even though poverty was their (own lot). And those saved from their covetousness of their own souls,- they are the ones that achieve prosperity. And those who came after them say: “Our Lord! Forgive us, and our brethren who came before us into the faith.” [Al-Hashr: 7-10]

این آیات را عمر برای پشتیبانی از استدلالش مبنی بر تقسیم‌نکردن سرزمین‌های عراق، شام و مصر میان جنگجویان به کار گرفت، همان‌گونه که بلال، عبدالرحمن و الزبیر درخواست کرده بودند. آنان از او خواستند این سرزمین‌ها را که خداوند (سبحانه و تعالی) با کمک شمشیرهایشان به آنان عطا کرده بود، تقسیم کند و استدلال می‌کردند که پیامبر خدا ﷺ نیز سرزمین خیبر را پس از فتح میان جنگجویان تقسیم کرد. روایت شده است که عمر هنگامی که انصار را برای مشورت فرا خواند، برای پشتیبانی از استدلالش گفت: «من تصمیم گرفته‌ام که زمین و درختان آن را مال موقوفه‌ای تغییرناپذیر قرار دهم، و خراج را بر آنان و جزیه را بر صاحبانشان مقرر کنم؛ این‌ها فیء برای مسلمانان خواهد بود، چه جنگجویان، چه فرزندانشان و چه کسانی که پس از ایشان می‌آیند. آیا فکر نمی‌کنید که این مرزها (خطوط مقدم) نیازمند آن است که سربازان آن را پاس دارند؟ آیا فکر نمی‌کنید که این شهرهای بزرگ شام، جزیره، کوفه، بصره و مصر نیازمند آن‌اند که با نیروهای مسلح مستحکم شوند که باید به آنان بخشنده بود؟ اگر زمین‌ها و درختان تقسیم شوند، از کجا به آنان بدهیم؟» سپس عمر استدلال خود را با شاهدی از قرآن تقویت کرد. او آیات فیء را تلاوت کرد تا به قول خداوند (سبحانه و تعالی) رسید:

These verses have been used by ‘Umar to support his argument about not dividing the lands of Iraq, Ash-Sham and Egypt among the fighters, as requested by Bilal, Abdul Rahman and Al-Zubayr. They asked him to divide these lands which Allah (swt) had bestowed on them with the help of their swords, arguing that this was what the Messenger of Allah (saw) did with the land of Khaybar, for he divided that land among the fighters after he had conquered it. ‘Umar is reported to have said to the Ansar, when he summoned them to consult them, in support of his argument: “I have decided to make the land and their trees an inalienable property, and to impose on them the Kharaj and on their owners the Jizya, these would be a Fai’ to the Muslims, be it the fighters, their children and those who come after them. Do you not think that these frontiers (front lines) need to be manned by soldiers? Do you not think that these great cities of Ash-Sham, Al-Jazira, Al-Kufa, Basra and Egypt need to be fortified with armed forces to whom we ought to be generous? Where do we give them from, if the lands and the trees were divided?.” ‘Umar then backed his argument with evidence from the Qur’an. He recited the verses of Al-Fai’ until he reached Allah (swt)’s saying:

«و آنان که پس از ایشان آمدند» [Al- Hashr: 10]

“And those who came after them” [Al- Hashr: 10]

و سپس گفت: «این آیه به همهٔ مردم تا روز قیامت اشاره دارد، و هر مسلمانی حق دارد از این فیء بهره‌ای داشته باشد.» انصار با او موافقت کردند و گفتند: «نظر تو درست است، سخن درست گفته‌ای و تصمیم درست گرفته‌ای؛ اگر این مرزها و این شهرها به دست جنگجویان استوار نمی‌شد، و اگر به آن مردان روزی داده نمی‌شد، کافران به شهرهای خود بازمی‌گشتند.» در این هنگام عمر گفت: «موضوع برای من روشن شد. آیا کسی را می‌شناسید که در اندازه‌گیری توانایی و تجربه داشته باشد و بتواند زمین را بررسی کند و محصولات آن را به‌درستی برآورد کند؟» سپس همه توافق کردند که عثمان بن حنیف بهترین کسی است که برای این کار مناسب است و گفتند: «می‌توانی در کارهای پیچیده‌تر از این هم به او اعتماد کنی، زیرا او بینش، هوش و تجربه دارد.» عمر سپس به سرعت نزد او رفت و کار بررسی زمین سواد (سرزمین عراق و ایران) را به او سپرد.

and then said: “This verse refers to all the people till the day of Judgement, and every single Muslim is entitled to share of this Fai’.” The Ansar agreed with him and said: “Your opinion is right, you have said the right thing and come up with the right decision, if these frontlines and these cities were not fortified by the fighters, and if those men were not given provisions, the disbelievers would return to their cities.” Upon this ‘Umar said: “The matter has become clear to me, do you know a man who has a ability and experience in measurement, who could survey the land and assess the fruits reasonably?.” Then all agreed that Uthman Ibn Hanif was the best man for the job and said: “You can rely on him in more complicated matters than this, for he has vision, intelligence and experience.” ‘Umar then hurried to him and assigned him with the task of surveying the land of the Sawad (land of Iraq and Iran).

پس از آن عثمان حرکت کرد و سواد را بررسی نمود. او بر سواد خراج قرار داد، سپس نزد عمر بازگشت و عمر این بررسی را تأیید کرد. درآمدهای سواد کوفه به‌تنهایی پیش از مرگ عمر به صد میلیون درهم رسید. درهم در آن زمان هم‌وزن مثقال بود. بنابراین عمر به صاحبان زمین اجازه داد زمین‌ها را در اختیار خود نگه دارند و بر آنان خراجی مقرر کرد که به بیت‌المال می‌پرداختند، و عمر این زمین‌ها را تا روز قیامت فیء مسلمانان قرار داد. تا زمانی که الله (سبحانه و تعالی) زمین و کسانی را که بر آن هستند به میراث ببرد، این زمین‌ها خراجی باقی خواهند ماند. این زمین‌ها را نمی‌توان به عُشر تبدیل کرد یا از خراج خارج ساخت، حتی اگر صاحبان آن‌ها اسلام بیاورند یا زمین را به مسلمانی بفروشند. این به سبب آن است که ماهیت این زمین همچنان ثابت می‌ماند و تغییر نمی‌کند، یعنی زمینی که با زور فتح شده و زمینی که بر آن خراج مقرر شده است.

Uthman then set off and surveyed the Sawad. He put on the Sawad a Kharaj, then reported back to ‘Umar who approved the survey. The revenues from the Sawad of Al-Kufa alone reached before the death of ‘Umar a hundred million Dirhams. The Dirham at the time was equal to the weight of the Miskal. ‘Umar therefore allowed the landowners to keep the land and imposed on them a Kharaj which they paid to the Bait ul-Mal and ‘Umar made the land a Fai’ for the Muslims till the day of Judgement. It will remain a Kharaj until Allah (swt) inherits the Earth and those on it, it cannot be transferred or converted into a ‘’Ushr (to the land), even if the landowners embraced Islam or sold the land to a Muslim. This is because the nature of the land will remain as such and will not change, i.e. a land that has been conquered by force and a land that a Kharaj has been imposed on.

طارق بن شهاب روایت می‌کند: «عمر بن الخطاب دربارهٔ قبیلهٔ دهقانه در نهر الملک، که اسلام آورده بودند، برایم نوشت. او نوشت: “زمین را به قبیله‌اش بازگردانید تا خراج آن زمین را بپردازند.” این به روشنی نشان می‌دهد که عمر بن الخطاب خراجِ تحمیل‌شده بر زمینی را که با زور فتح شده بود و صاحبانش اسلام آورده بودند، لغو نکرد، و دستور داد که پس از مسلمان شدن نیز خراج آن زمین را بپردازند.»

Tariq Ibnu Shihab reported: ‘‘Umar b. Al-Khattab wrote to me about the tribe of Dahqana in Nahr Al-Malik, who had embraced Islam. He wrote: “Give the tribe her land so that they pay the Kharaj of that land.” This clearly indicates that ‘Umar b. Al-Khattab did not waiver the Kharaj imposed on the land conquered by force and whose owners embraced Islam, and he ordered them to continue to pay the Kharaj of that land after becoming Muslims.

این خراجی است که بر هر زمینی وضع می‌شود که ساکنان آن با مسلمانان پیمان صلح بسته‌اند. این خراج تابع همان پیمان صلحی خواهد بود که میان مسلمانان و کسانی که با ایشان صلح کرده‌اند منعقد شده است. اگر پیمان صلح بر این پایه بوده باشد که زمین متعلق به ما باشد یا اینکه به ساکنانش اجازه داده شود در آن سکونت کنند، در مقابل خراجی که می‌پردازند، در این صورت این خراج برای همیشه بر این زمین باقی می‌ماند و آن زمین تا روز قیامت، زمین خراجی باقی خواهد ماند، حتی اگر از طریق گرویدن ساکنانش به اسلام یا از طریق خرید آن به دست مسلمانان منتقل شده باشد، و غیر آن.

It is the Kharaj levied on every land whose inhabitants a peace treaty has been signed. It will be subject to the peace treaty agreed between the Muslims and the people with whom they made peace. If the peace treaty was on the basis that the land belongs to us or that it allows its inhabitants to settle there in return for Kharaj which they will pay then this Kharaj will remain for ever on this land and its land shall remain Kharaji land until the Day of Judgement, even if it was transferred to Muslims through the inhabitants conversion to Islam or by purchasing it by Muslims, etc.

با این حال، اگر صلح بر این اساس منعقد شده باشد که زمین متعلق به خودِ ایشان است و در دستشان باقی می‌ماند و آنان در آنجا با پرداخت مبلغ معینی به‌عنوان خراج که بر ایشان وضع می‌شود سکونت می‌گزینند، در این صورت این خراج در حکم جزیه خواهد بود. در این حالت، اگر ایشان اسلام بیاورند یا زمین را به مسلمانان بفروشند، خراج ساقط می‌شود؛ به دلیل فرمودهٔ خداوند (سبحانه و تعالی): ﴿وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا﴾ [الإسراء: ۳۴] و نیز به دلیل فرمودهٔ پیامبر ﷺ: «المسلمون عند شروطهم» (مسلمانان به شرایط خود پایبندند). اما اگر زمین خود را به کافری بفروشند، خراج باقی می‌ماند و ساقط نمی‌شود، زیرا کافر از اهل خراج و جزیه است.

However if the peace treaty was on the basis that the land belonged to them and that it shall remain in their hands and they shall settle there for a known amount of Kharaj which would be levied on them, then this Kharaj will be in the position of the Jizya. In this case it will cease if they embrace Islam or sell the land to Muslims due to the saying of Allah (swt) : “And fulfil the covenant. Verily! The covenant, will be questioned about.” [Al-Isra: 34] It is also due to the Prophet (saw)’s saying: ‘Muslims are bound by their conditions’. As for if they sold their land to a Kafir then the Kharaj will remain and will not cease because the Kafir is from the people of Kharaj and Jizya.

خراج با عُشر متفاوت است. عُشر چیزی است که از محصول زمین‌های عُشری گرفته می‌شود، و زمین‌های عُشری عبارت‌اند از:

Kharaj is different to the ‘’Ushr. ‘’Ushr is what is taken from the produce of ’Ushri land, and the ‘Ushri lands are:

الف. جزیرةالعرب، زیرا ساکنان آن از پرستندگان بت بودند و از ایشان جز اسلام پذیرفته نمی‌شد، و پیامبر خدا ﷺ با آنکه شماری از نواحی این شبه‌جزیره را فتح کرده بود، هیچ خراجی بر ایشان مقرر نفرمود.

خراج، از آغاز، بر زمینِ «عُنوۃ» (زمینی که با زور فتح شده) تحمیل می‌شود؛ زمینی که کفّار در زمان فتح مالکِ آن بودند. اگر زمین همچنان در دست کفّار باقی بماند، خراج بر آن پرداخته می‌شود، چه زمین کشت شده باشد و چه نشده باشد. بر آن عُشر نیست، زیرا عُشر زکات است و کفّار زکات نمی‌پردازند. اگر آنان مسلمان شوند یا زمین را به یک مسلمان بفروشند، خراج ساقط نمی‌شود، زیرا وصفِ آن به عنوان زمینِ فتح‌شده با زور، برای همیشه باقی است. بنابراین باید عُشر را با خراج بپردازند. این به آن علت است که خراج حقّی است که بر زمین واجب می‌شود و عُشر حقّی است که بر محصولِ زمینِ متعلّق به مسلمان، بنا بر آیات و احادیث، واجب می‌گردد. میان این دو حق تناقضی نیست، زیرا هر کدام به علّتی متفاوت واجب شده‌اند. این مانند آن است که مُحرِم (کسی که در حالت احرام است) در حرم، صیدی را که مملوک دیگری است بکشد؛ در این صورت او باید ارزش آن را به مالکش بپردازد و کفّاره‌ای را که بر او واجب است به خداوند (سبحانه و تعالی) ادا کند. اما آنچه حنفی‌ها به عنوان دلیل بر عدم جمع میان عُشر و خراج بدان استناد می‌کنند، حدیثی است که از رسول خدا ﷺ روایت کرده‌اند: «در زمین مسلمان، عُشر و خراج با هم جمع نمی‌شوند». این حدیث نیست و محدّثان تأیید نکرده‌اند که از سخنان رسول خدا ﷺ باشد.

Kharaj is imposed from the beginning on the land of ‘Unwah (opened by force) which the Kuffar used to own at the time it was conquered. If the land continues in the hands of the Kuffar then Kharaj will be paid for it whether the land was cultivated or not. It will have no ’Ushr because ‘Ushr is Zakat and the Kuffar do not pay Zakat. If they become Muslim or sell it to a Muslim the Kharaj does not cease because its description as a land opened by force remains for all time. So they have to pay the ’Ushr with the Kharaj. This is because Kharaj is a right obliged on the land and ’Ushr is a right obliged on the produce of the land owned by a Muslim according to the Ayat and Ahadith. There is no contradiction between the two rights because they became obligatory for two different causes. This is similar to the case when a Muslim in Ihram (state of ritual consecration) kills in the Haram (ritual places) a hunt (animal) owned by somebody, he is then obliged to pay its value to its owner and the penalty due upon him to Allah (swt) As for what the Hanafis cite as proof for not combining the ’Ushr and Kharaj from a Hadith which they report from the Messenger (saw) : ‘There shall be no combining of the ’Ushr and Kharaj in the land of a Muslim’. It is not a Hadith and the scholars of Hadith did not confirm if it was from the speech of the Messenger (saw) .

پس ابتدا پرداخت خراج صورت می‌گیرد. اگر پس از پرداخت خراج، محصولات و میوه‌هایی باقی بماند که به نصاب زکات برسد، زکات از او گرفته می‌شود. و اگر به نصاب نرسد، زکاتی بر او نیست.

So the payment of Kharaj is started first. If after paying Kharaj there remains crops and fruits which reach the Nisab on which Zakat has to be payed then the Zakat is exacted. If it does not reach the Nisab then there is no Zakat on him.

اکنون که ما از زمان فتوحات بسیار دور شده‌ایم و اکثریت مردم در همه سرزمین‌ها، چه آنهایی که به زور فتح شده‌اند و چه آنهایی که با عهدنامه صلح، مسلمان شده‌اند، پس از آنکه بیشتر دیوان‌ها و دفترهایی که زمینِ واگذارشده، احیاشده و آباد‌شده را از زمینِ به زور یا با عهدنامه صلح گرفته‌شده متمایز می‌کردند، از میان رفته‌اند، این تمایز را می‌توان به این شیوه دریافت: با در نظر گرفتن وضعیت کلی غالب آن سرزمین که معلوم است به زور گشوده شده است، یا مردمش اسلام آورده‌اند، یا با آن به شیوه‌ای خاص رفتار شده است.

Now that we are very distant from the time of the conquests and the great majority of the people have become Muslims in all the lands whether conquered by force or by peace treaty. Now after the majority of the Diwans and registers, which distinguished the land which is granted, revived and settled in from the land taken by force or peace treaty became obsolete, then this can be distinguished in the following manner: by considering the most predominant general situation of the land that is known to have been opened by force, or its people have embraced Islam or it has been dealt with in a specific way.

تمام سرزمین عراق، از جمله کویت، ایران، هند، پاکستان، افغانستان، ترکستان، بخارا، سمرقند، سرزمین شام، ترکیه، مصر، سودان و شمال آفریقا، همگی خراجی به شمار می‌روند، زیرا با زور و جنگ گشوده شده‌اند. خراج بر این زمین‌ها بر مسلمانان و کافران واجب است. پرداخت عُشر نیز بر مسلمانان واجب است، اگر محصول زمین به گونه‌ای باشد که زکات بر آن واجب شود، یا اینکه پس از پرداخت خراج به نصاب برسد. استثنا، مسلمانانی‌اند که با دلایل و مستندات بتوانند ثابت کنند زمینشان عُشری است؛ اینان خراج نمی‌پردازند، بلکه عُشر را به عنوان زکات می‌پردازند.

The whole of the land of Iraq, including Kuwait, Iran, India, Pakistan, Afghanistan, Turkistan, Bukhara, Samarqand, the land of Ash-Sham, Turkey, Egypt, Sudan and north Africa, all of these are considered Kharaji land because they have been opened by force. Kharaj must be paid over them by the Muslims and Kuffar. Payment of ’Ushr is likewise obligatory on the Muslims if the produce of the land is such that Zakat is obligatory or that it reaches the Nisab after paying the Kharaj, except those Muslims who can prove with evidences and documents that their land is ‘Ushri land, who will then not pay Kharaj but but will pay the ’Ushr as Zakat.

در مورد شبه جزیرهٔ عربستان، از جمله یمن، اندونزی، جنوب شرقی آسیا و دیگر سرزمین‌های مشابه، این‌ها زمین‌های عُشری هستند و نه خَراجی. تنها پرداخت عُشر، به‌عنوان زکات بر محصولاتی که زکات بر آن‌ها واجب است، لازم می‌باشد.

As for the Arabian Peninsula including Yemen, Indonesia, south east Asia and other such lands they are ’Ushri and not Kharaji land. It is only obligatory to pay ’Ushr, as a Zakat on the produce on which Zakat is obligatory.

عند وضع الخراج يجب على الخليفة أن يُوكِّل أشخاصاً من أهل الخبرة، يعرفون كيف يمسحون الأرض ويقدّرون قيمتها ويقدّرون مقدار الإنتاج، كما حدث مع عمر بن الخطاب حين أراد مسح الريف العراقي (السواد) لتحديد الخراج. فاستشار المسلمين في من يُعيَّن لهذه المهمة، وقال لهم: قد اتضح لي الأمر، فمن هو الرجل الذي له بصيرة وعقل ليضع الأرض في مستواها ومكانها الصحيح، ويفرض على أصحابها من الكفار مقدار الخراج الذي يستطيعون تحمله؟ فاتفقوا جميعاً على عثمان بن حنيف، وقالوا: يمكنك أن تُرسله إلى مهام أهم، فهو صاحب بصيرة وعقل وخبرة. فأسرع عمر إليه وكلّفه بمسح السواد.

When putting down the Kharaj the Khalifah must delagate persons from the people of experience, who know how to survey the land, value it and estimate the produce, as it happened with ‘’Umar b. Al-Khattab when he wanted to survey the rural area of Iraq (As-Sawad) in order to fix the Kharaj. He consulted the Muslims as to who should be assigned for this task. He told them. The matter has become clear for me. So who is the man who has vision and intellect to put the land in its right level and place on its owners of the Kuffar the amount of Kharaj that they can afford. So they all agreed upon ‘Uthman b. Haneef. They said: “You can send him to tasks that are more important. He is a man of vision, intelligence and experience.” Thus ‘Umar hastened to him and assigned him the responsibility of surveying the Sawad.

کسی که مأمور تقدیر خراج است باید واقعیت زمین را در نظر بگیرد: آیا بسیار حاصلخیز است و محصول باکیفیت و فراوان می‌دهد، یا کم‌کیفیت است و محصول اندک و بی‌کیفیت می‌دهد؟ آیا با باران سیراب می‌شود، یا از چشمه‌ها و چاه‌ها، یا از کانال‌ها و رودخانه‌ها؟ آیا با باران، آبپاش‌ها یا ماشین‌ها آبیاری می‌شود، زیرا هزینه آن‌ها یکسان نیست؟ چه نوع محصولات و میوه‌هایی کشت و تولید می‌شود، زیرا برخی محصولات و میوه‌ها گران‌قیمت و با ارزش بالا هستند و برخی دیگر ارزان و کم‌ارزش‌اند؟ موقعیت آن کجاست؟ آیا نزدیک شهرها و بازارهای آن است یا دور از آن‌ها؟ آیا راهی قابل عبور دارد تا بتوان به آن رسید و محصولش را به بازارها منتقل کرد، یا مسیرها ناهموار و دشوارگذر است؟

The one assigned to estimate the Kharaj must consider the reality of the land in terms of whether it is very fertile, it gives quality and plentiful produce, or it is of low quality and gives little low quality yield. Is it watered by rain, from springs and wells or canals and rivers? Is it watered by rain, sprinklers or machines, because the cost is not the same. What types of crops and fruits are cultivated and produced, because there are crops and fruits whose price is expensive and of a high value and other crops that are cheap and of low value. What is its location? Is it close to the cities and their markets or far from them? Does it have a passable road so that it can be reached and its harvest can be transferred to the markets or are the paths rugged?

تمامی این امور باید در نظر گرفته و رعایت شوند تا زمین آسیب نبیند و بیش از توان بر آن بار نشود. عمر بن الخطاب، پس از آن‌که عثمان بن حنیف و حذیفة بن الیمان از بررسی زمین و تعیین خراج بازگشتند، از ایشان پرسید: بر زمین چگونه خراج تعیین کردید؟ شاید بر مردمی که با ایشان کار می‌کنند، بیش از آنچه توان دارند بار نهاده باشید؟ حذیفه گفت: «مقداری اضافه را باقی گذاشتم.» و عثمان گفت: «ناتوانان را باقی گذاشتم، اگر می‌خواستم می‌توانستم از ایشان بگیرم.» همچنین باید در نظر داشت که صاحبان زمین به‌سبب شرایطی که ممکن است بر اثر بلایای طبیعی و خسارت محصول به آن دچار شوند، مقدار معینی برای ایشان باقی گذاشته می‌شود. چنان‌که دیدیم رسول خدا ﷺ دستور داد هنگام برآورد محصول خرما برای پرداخت زکات، یک سوم یا یک چهارم درختان خرما باقی گذاشته شود. فرمود: «برآورد را کم کنید، زیرا در مال، وصیت‌ها و کسی که به سرمای شدید (عَرِیَّه) دچار شده، و محصولاتی که فرو می‌ریزد و بلایای طبیعی وجود دارد.» خراج را می‌توان بر زمین تعیین کرد یا بر محصولات و میوه‌ها. اگر بر زمین تعیین شود، سال آن سال قمری در نظر گرفته می‌شود، زیرا این همان سالی است که با آن زمان‌های زکات، دیه، جزیه و دیگر امور بر اساس شریعت محاسبه می‌شود. و اگر بر محصولات و میوه‌ها تعیین شود، رسیدن محصولات و میوه‌ها و فروش آن‌ها، سال و دوره زمانی آن خواهد بود. خراج را می‌توان با پول، یا پول و غلات، یا سهمی از محصولات و میوه‌ها پرداخت کرد. سال آن هنگام رسیدن محصولات و میوه‌ها و فروش آن‌ها خواهد بود. در این روزگار، پرداخت خراج به پول، بر اساس آنچه بر زمین کشت می‌شود، ممکن است آسان‌تر باشد.

تعیین مقدار خراجی که بر زمین تحمیل می‌شود باید توسط کارشناسانی انجام شود که بدانند چگونه آن را تعیین کنند، همان‌گونه که در موضوع پیشین روشن شد، همچنان که عمر بن الخطاب ﷺ هنگامی که عثمان بن حُنَیف را فرستاد، پس از مشورت با مردم درباره‌ی انتصابش، چنین کرد؛ زیرا او بینش، هوشمندی و تجربه داشت. وی او را برای کوفه، آن سوی فرات، منصوب کرد، همان‌گونه که حذیفه بن یمان را بر ناحیه‌ی آن سوی دجله گماشت. پس آن‌ها سواد (روستاهای عراق) را بررسی کردند و آنچه را مشمول خراج بود محاسبه نمودند و موضوع را با عمر مطرح کردند و او آن را تأیید کرد. از عمرو بن میمون روایت شده که گفت: «دیدم که عمر بن الخطاب و ابن حُنَیف نزد او آمدند و شروع به سخن گفتن با او کردند، و شنیدم که می‌گفت: به خدا سوگند! اگر بر هر قطعه زمین قابل کشت یک درهم و یک قفیز غذا بگذارم، آن بر آنان سنگین نخواهد بود و آنان را فرسوده نخواهد کرد.» در روایتی از محمد بن عبید ثقفی آمده که گفت: «عمر بن الخطاب بر مردم سواد، برای هر قطعه زمین کشاورزی، چه آباد باشد و چه آبیاری‌شده، یک درهم و یک قفیز مقرر کرد، و بر زمین‌های مرطوب پنج درهم قرار داد.» شعبی از عمر روایت کرده که او عثمان بن حُنَیف را به سواد فرستاد و بر قطعه‌ای جو دو درهم، بر قطعه‌ای گندم چهار درهم، بر قطعه‌ای نیشکر شش درهم، بر نخل هشت درهم، بر تاک انگور ده درهم و بر درخت زیتون دوازده درهم مقرر کرد.

Setting the value of Kharaj which is imposed on the land must be done by experts who know how to fix it as clarified in the previous topic as ‘Umar b. al-Khattab did when he sent ‘Uthman b. Haneef after he had consulted the people about his appointment due to the fact that he enjoyed vision, intelligence and experience. He assigned him for Kufa, over the Euphrates just as he assigned Huzayfah b. al-Yamaan over the area beyond the Tigris river. So they surveyed the Sawad (rural areas of Iraq) and calculated that which was liable to Kharaj and they raised the matter with ‘Umar who then approved it. It was narrated from ‘Amr b. Maymun who said: “I saw ‘Umar b. al-Khattab and Ibn Haneef came to him and began speaking to him and I heard him say: “By Allah (swt)! If I levied a Dirham and Qafeez of food on every patch of arable land then that would not be overburdening for them, nor will it wear them out.” In a report from Muhammad (saw) b. ‘Abeed Ath-Thaqafi he said: “Umar b. al-Khattab levied, on the people of Sawad for every patch of arable land whether populated or filled with water, a Dirham and Qafeez and on the wet land he levied five Dirhams’. Ash-Sha’bi narrated from ‘Umar: that he sent ‘Uthman b. Haneef to Sawad and he levied two Dirhams on a patch of barley, on a patch of wheat he levied four Dirhams, on a patch of sugar cane he levied six Dirhams, on date palm he levied eight Dirhams, on grapes he levied ten Dirhams and on olives he levied twelve Dirhams”.

از اینجا روشن می‌شود که مقدار خراجی که عثمان بن حنیف بر زمین‌های عراق تعیین کرد و عمر آن را تأیید نمود، یکسان نبود. این مقدار با توجه به نوع زمین‌ها، میزان بارآوری آن‌ها، وسایل آبیاری و نوع محصولی که کشت می‌شد، متفاوت بود. او خراج را از زمین آباد و زیر کشت، و از زمین وسیع و پرآب می‌گرفت. خراج را بر زمین، و بر محصولات زراعی و میوه‌ها تعیین می‌کرد. آن‌ها را هم با پول و هم با غلات ارزش‌گذاری می‌کرد. این ارزش‌گذاری متناسب با توان مردم بود و با آنان ستم یا سختی روا داشته نمی‌شد، و بخشی از محصولات را برای ایشان باقی می‌گذاشت.

آنچه در سخن عمر بن الخطاب در گفتگو با کسانی که در مسئله تقسیم زمین‌های عراق، شام و مصر با او اختلاف داشتند آمده، به روشنی بر مصرف خراج دلالت دارد. در این گفتگوها این سخن نقل شده است: «اگر آن‌ها را تقسیم می‌کردم، پس از آن برای کسانی که پس از شما می‌آیند چیزی باقی نمی‌ماند. چگونه ممکن است مسلمانانی که پس از شما می‌آیند ببینند که زمین تقسیم شده و از طریق پدران به ارث رسیده و مالک شده است؟ این چه رأیی است؟ مرزها را چه چیزی پر خواهد کرد؟ برای فرزندان و بیوه‌زنان این سرزمین، و برای دیگران از سرزمین شام و عراق چه خواهد بود؟» و سخن او به انصار، که با ایشان مشورت کرد، این بود: «من بر این رأی شدم که زمین را در دست کافرانش نگه دارم، بر آن خراج تعیین کنم و جزیه‌ای بر گردن‌هایشان بگذارم که آن را خواهند پرداخت. پس این، فیء برای مسلمانان خواهد بود، برای جنگجویان و فرزندان و کسانی که پس از ایشان می‌آیند. آیا این مرزها را نمی‌بینید که باید مردانی در آن‌ها سکونت کنند؟ آیا این شهرهای بزرگ را نمی‌بینید؛ شام، جزیره، کوفه، بصره و مصر. این‌ها باید با لشکرها پر شوند و آن لشکرها باید آذوقه کافی داشته باشند. پس اگر زمین و کافران تقسیم شوند، چه کسی به آن مردم خواهد داد؟» او پس از تلاوت آیات فیء، این آیه را تلاوت کرد: «و کسانی که پس از ایشان آمدند.» این آیه همه مسلمانان را دربر می‌گیرد. هیچ مسلمانی نخواهد بود که در این مال حقی نداشته باشد. اگر خداوند (سبحانه و تعالی) به من عمر بیشتری می‌داد، هر مسلمانی حق خود را دریافت می‌کرد، تا آنجا که چوپانی که در حِمیر می‌چراند نیز سهم خود را خواهد داشت، هرچند در آن تلاشی نکرده باشد.

What has been mentioned in the speech of ’Umar b. al-Khattab in his discussion with those who differed with him regarding the matter of dividing the land of Iraq, Ash-Sham and Egypt clearly indicates the expenditure of the Kharaj. In this discussions the following saying has been reported: ‘If I had divided it, since then nothing would have remained for those coming after you. How is it possible that Muslims coming after you will find that the land has been divided and inherited through the fathers and owned? What kind of opinion is this? What will fill the frontiers? What will be for the children and widows of this country, and for others from the land of Ash- Sham and Iraq?” His saying to the Ansar whom he consulted was: “I took the view that I should keep the land in the hands of its disbeliever and set down a Kharaj on it and impose Jizya on their necks which they will give. So it will be Fa’i for the Muslims, for the fighters and the offspring and those who come after them. Do you see these frontiers which must have men who will live in. Do you not see these great cities; Ash-Sham, Al-jazeera, Kufa, Basra and Egypt. They have to be manned with armies and grant these armies enough provisions. So who will give those people that if the land and disbelievers are divided up? He said after reciting the verses of Fa’i and he recited the Ayah: ‘And those who came after them.’ This Ayah encompases all the Muslims. There will not be a single person from the Muslims who will not have a right in this wealth. If Allah (swt) gave me more time to live, every Muslim would receive his right, to the point that the shepherd grazing in Hemyer will have his share, though he did not do effort in that.”.