بیت‌المال، نهادِ صلاحیت‌دار مسئول همه‌ی درآمدهای دولت و همه‌ی هزینه‌هایی است که مسلمانان مستحق آن‌اند. بنابراین هر مالی، اعم از زمین، ساختمان، معادن، پول یا کالا، که بر اساس احکام الهی به مسلمانان تعلق دارد، اما مالک مشخصی برای آن تعیین نشده و در عین حال موردِ مصرف آن معلوم است، مال حقیقیِ بیت‌المال مسلمانان به شمار می‌رود؛ چه اکنون در خزانه‌ی بیت‌المال باشد و چه نباشد. همچنین هر مالی که باید به مصرف مستحقان و صاحبان واقعی آن برسد، یا در راه منافع مسلمانان و امور ایشان، یا در راه حمل دعوت اسلامی هزینه شود، همه‌ی این وجوه بر عهده‌ی خزانه‌ی بیت‌المال است، چه این وجوه خرج شده باشند یا نشده باشند. از این رو، بیت‌المال در این زمینه، نهاد صلاحیت‌دار است.

The State Treasury (Bait-ul-Mal) is the competent authority in charge of all the State’s revenues and all the expenditures for which the Muslims are eligible. So every property, be it land, buildings, minerals, money, or merchandise for which the Muslims are entitled, according to the divine rules, but the person entitled for its ownership has not been designated though the area upon which it is spent is determined; such property would be a rightful property of Muslims’ Treasury, regardless of whether it is already in the sanctuary of the Treasury or not. Likewise, every property due to be spent upon its beneficiaries and rightful owners, or in the interests of the Muslims and their affairs, or in carrying the Islamic Daw’ah; all such funds area duty upon the treasury, regardless of whether the funds are spent or not. Therefore, the Treasury in this context, is the competent authority.

خزانه (بیت المال) نیز اصطلاحی است که برای توصیف مکانی به کار می‌رود که در آن درآمدهای دولت، یعنی اموالی که دولت از آن برخوردار است، نگهداری می‌شود و از آنجا هزینه می‌گردد.

The Treasury is also a term used to describe the place where the funds which are the state’s revenues are kept and from which they are spent.

اولین بیت‌المال که به معنای مرجع صلاحیت‌دار تأسیس شد، پس از نزول این آیه از سوی الله (سبحانه و تعالى) بود: «از تو درباره انفال می‌پرسند. بگو: انفال از آنِ خدا و پیامبر است؛ پس از خدا بترسید و میان خودتان را اصلاح کنید، و اگر مؤمن هستید، از خدا و پیامبرش فرمان برید.» [Al-Anfal: 1]

The first Treasury to be established, meaning the competent authority, was after the Revelation of Allah (swt) of the following verse: “They ask you about spoils of war. Say such spoils are at the disposal of Allah (swt) and the Messenger (saw): so fear Allah (swt) and keep straight the relations between yourselves, and obey Allah (swt) and His Messenger (saw) if you do believe.” [Al-Anfal: 1]

این آیه پس از جنگ بدر نازل شد، زمانی که مسلمانان بر سر غنایم جنگی با یکدیگر اختلاف کردند. سعید بن جبیر روایت کرده است: از ابن عباس درباره سورۀ الأنفال پرسیدم. گفت: «این سوره در بدر نازل شد.» غنایم بدر نخستین اموالی بود که مسلمانان پس از غنایم سریۀ عبدالله بن جحش به دست آوردند. خداوند (سبحانه و تعالی) حکم تقسیم آن را بیان کرد. او غنایم را مال مسلمانان قرار داد و رسول خدا ﷺ را مأمور ساخت که بر پایۀ آنچه به مصلحت مسلمانان می‌دانست، در آن‌ها تصرف کند. بنابراین، این غنایم مال بیت‌المال بود و سرپرست مسلمانان، بر اساس آنچه به مصلحت آنان می‌دید، در آن تصرف می‌کرد.

This was revealed in the wake of the battle of Badr, when the Muslims engaged in dispute over the spoils of war. Sa’eed Ibnu Jubair reported: I asked Ibnu Abbas regarding the Surah of Al-Anfal. He said: “It was revealed in Badr.” The spoils of Badr were the first funds the Muslims gained after the spoils of Abdullah Ibnu Jahsh expedition, Allah (swt) demonstrated the rule concerning their distribution. He made the spoils the property of the Muslims, and He commissioned the Messenger of Allah (saw) to dispose of them according to what he deemed in the best interest of the Muslims. So they were the property of the Treasury, to be disposed of by the guardian of the Muslims according to what he deemed in their best interest.

اما بیت‌المال، یعنی جایی که درآمدها در آن نگهداری می‌شد و از آن هزینه‌ها پرداخت می‌شد، در زمان حیات رسول خدا ﷺ مکان مشخصی نداشت، زیرا در آن زمان درآمدها اندک بود و پس از آنکه میان مسلمانان توزیع می‌شد و در رسیدگی به امور ایشان هزینه می‌گردید، تقریباً چیزی باقی نمی‌ماند. رسول خدا ﷺ غنایم و خمس (الخُمس) را در پایان هر جنگ توزیع می‌کرد. ایشان ﷺ در توزیع اموال یا پرداخت آن به مصرف‌کنندگان مستحق آن تأخیر نمی‌کرد. حنظلة بن سیفی که کاتب رسول خدا ﷺ بود روایت کرده است: «رسول خدا ﷺ به من فرمود: همراه من باش و هر چیز را به من یادآوری کن، و نه بیش از سه روز.» گفت: پس به مدت سه روز هر مال یا غذا یا پولی را که دریافت می‌کردم به ایشان یادآوری می‌کردم. پس رسول خدا ﷺ شب را جز پس از آنکه همه چیز را تصرف کرده بود، سپری نمی‌کرد. بیشتر اوقات، اموال در همان روز توزیع می‌شد. الحسن بن محمد روایت کرده است که رسول خدا ﷺ هرگز اموال را تا پایان روز یا شب نگه نمی‌داشت؛ یعنی اگر صبح آن را دریافت می‌کرد، پیش از ظهر توزیع می‌کرد، و اگر شب دریافت می‌کرد، آن را خرج می‌کرد و تا شب نگه نمی‌داشت. از این رو هرگز اموال ذخیره‌شده‌ای که نیاز به نگهداری در مکان یا ثبت در دفتر داشته باشد وجود نداشت.

As for the Treasury, meaning the place where the revenues are kept and from which expenses are spent, this did not have a specific place during the lifetime of the Messenger of Allah (saw) , for at that time, the revenues were limited and there was hardly anything left after what had been distributed amongst the Muslims and spent in looking after their affairs. The Messenger of Allah (saw) used to distribute the spoils and the fifths (Al-Khums) at the end of each battle. He (saw) would not delay the distribution of the funds or spending them to their eligible categories. Hanzalah Ibnu Sayfi, who was a clerk to the Messenger of Allah (saw) , reported: “The Messenger of Allah (saw) said to me: “Accompany me and remind me of everything, for no later than three days.” He (saw) said: ‘so I kept on reminding him for three days about any fund or food or any money I received.’ So the Messenger of Allah (saw) would not spend the night except after the disposed of everything.’” Most of the time, the funds used to be distributed on the same day. Al-Hassan Ibnu Muhammad (saw) reported that the Messenger of Allah (saw) never used to keep any fund till late in the day or overnight, “i.e. if he (saw) received it in the morning, he would distribute before noon, and if he received it in the evening he would spend it and would not keep it overnight.” Therefore, there never used to be any saved funds that needed to be kept in a place or on record.

این وضع در زمان حیات پیامبر خدا ﷺ ادامه یافت. هنگامی که ابوبکر به خلافت منصوب شد، در سال نخست خلافتش همان روش را ادامه داد. هر مالی را که از هر منطقه‌ای به دستش می‌رسید، به مسجد پیامبر خدا ﷺ می‌آورد و میان مستحقان تقسیم می‌کرد. او ابوعبیده بن الجراح را در این کار جانشین خود قرار داد. ابوعبیده هنگامی که این سمت را بر عهده گرفت، به او گفت: من از جانب تو مراقب اموال خواهم بود. با این حال ابوبکر در سال دوم خلافتش نقطه‌ای را به عنوان آغاز خزانه تعیین کرد؛ جایی در خانه‌اش را به نگهداری اموالی اختصاص داد که به مدینه می‌رسید، و تمام آن را میان مسلمانان و در امور آنان خرج می‌کرد. هنگامی که ابوبکر درگذشت و عمر به خلافت رسید، امینان را گرد آورد و به خانه ابوبکر وارد شد. خزانه را گشود و تنها یک دینار یافت که از کیسه‌ای افتاده بود. در دوران خلافت عمر، فتوحات گسترش یافت و مسلمانان سرزمین‌های کسری (ایرانیان) و قیصر (رومیان) را گشودند. اموال زیاد شد و به مدینه سرازیر گشت، پس عمر خانه‌ای را برای نگهداری آنها تعیین کرد. او دفاتر حساب گذاشت و حسابداران منصوب کرد، از آنها کمک‌هزینه‌ها پرداخت و نیروهای مسلح را تجهیز کرد؛ هرچند گاهی خمس غنایمی را که به دستش می‌رسید در مسجد می‌نهاد و بی‌درنگ تقسیم می‌کرد. ابن عباس روایت کرده است: «عمر یک بار مرا فراخواند. هنگامی که نزدش رفتم، او پیش پارچه‌ای نشسته بود که طلا روی آن مانند کاه پراکنده بود. گفت: بیا و میان خانواده‌ات تقسیم کن. خداوند متعال بهتر می‌داند که چرا این را از پیامبرش ﷺ و ابوبکر بازداشت و به من داد؛ آیا با این کار خیر می‌خواست یا شر؟» عبدالرحمن بن عوف روایت کرده است: «عمر یک بار هنگام ظهر مرا فراخواند، پس نزدش رفتم. وقتی وارد خانه‌اش شدم، دستم را گرفت و به اتاقی برد که بسته‌ها روی هم انباشته شده بود. ثُمَّ قَالَ: «فَقَدْ أَصْبَحَ آلُ الْخَطَّابِ أَذِلَّةً عِنْدَ اللَّهِ (سبحانه وتعالى)، فَوَاللَّهِ لَوْ كُنَّا نُكْرَمُ بِهَذَا لَأَعْطَاهُ اللَّهُ صَاحِبَيَّ، وَلَوَضَعَا لِي سُنَّةً أَتَّبِعُهُمَا فِي هَذَا الْأَمْرِ». قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ: «فَلَمَّا رَأَيْتُ مَا جَاءَ بِهِ قُلْتُ لَهُ: اجْلِسْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، وَلْنُفَكِّرْ. فَجَلَسْنَا، فَكَتَبْنَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ، ثُمَّ كَتَبْنَا الْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ (سبحانه وتعالى)، وَأَزْوَاجَ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ، ثُمَّ كَتَبْنَا الْآخَرِينَ».

This state of affairs continued during the lifetime of the Messenger of Allah (saw) . When Abu Bakr was appointed Khalifah, he continued on that course in the first year of his Khilafah. He used to bring any funds that reached him from any region to the mosque of the Messenger of Allah (saw) and distribute them among those entitled. He appointed Abu Ubaidah Ibnul Jarrah as his deputy in this matter. Abu Ubaidah said to him, when he held this post: I will look after the funds on your behalf. Abu Bakr however did in the second year of the khilafah establish a starting point for the treasury, where he assigned a place in his house to place in the funds which came to Madinah, and he used to spent all of that on the Muslims and their affairs. When Abu Bakr died and ‘Umar was appointed Khalifah , he gathered the trustees and entered Abu Bakr’s house. He opened the treasury and found one single Dinar which had fallen from a sack. When the conquests had intensified during the Khilafah of ‘Umar, and the Muslims conquered the lands of “Kisra” (Persians) and “Qaysar” (Romans), the funds increased and poured into Madinah, so ‘Umar designated a house for them. He set down for them account books and appointed accountants, allocated grants from them and equipped the armed forces, though he used to sometimes place the fifths of the spoils that reached him in the mosque and distribute them without delay. Ibnu Abbas reported: “Umar once summoned me, and when I got there he was sitting before a rag with the gold scattered over it like hay. He said: Come on and divide among your folk, for Allah (swt) knows best why He did hold this from His Messenger (saw) and Abu Bakr and He gave it to me?, Did he want good or bad by this?” Abdul Rahman Ibnu Auf reported: “Umar summoned me once at noon, so I went to him. When I entered his home, he took me by the hand and led me to a room where the parcels were stacked on top of each other. He then said: “Now the family of Al-Khattab became lowly before Allah (swt), by Allah (swt) if we were to be honoured by this, Allah (swt) would have given it to my two companions and they would have set for me a precedent to follow them in this matter..” Abdul Rahman said: “When I saw what he has brought I said to him. ‘Sit down O Amir of the believers, and let us think.’ He said: ‘we sat down, we wrote down the people of Madinah, we the Mujahideen in the way of Allah (swt) and the wives of the Messenger of Allah (saw) and then we wrote the others.’”.

بدین ترتیب، مسلمانان به داشتن خزانه‌ای منظم روی آوردند که در آن وجوه گردآوری می‌شد، دفاتر ثبت نگهداری می‌گردید، کمک‌های مالی از آن پرداخت می‌شد و وجوه به مستحقانشان تحویل داده می‌شد.

Thus, the Muslims turned to have an established Treasury where the funds were collected, the books of record were kept, from which the grants were given and the funds were paid to their beneficiaries.