جزیه حقی است که خداوند (سبحانه و تعالی) برای مسلمانان مقرر فرموده تا از کافران دریافت کنند، در ازای تسلیم شدن آنان در برابر حکم اسلام. مسلمانان ملتزم می‌شوند که نسبت به کافرانی که جزیه می‌پردازند بردباری کنند، از ایشان حمایت نمایند و امنیت آنان را تضمین کنند. اصل جزیه از سخن خداوند در سوره التوبه سرچشمه می‌گیرد:

Jizya is a right that Allah (swt) allowed the Muslims to take from the Kuffar, in return for their submission to the ruling of Islam. The Muslims adhere to forbearing, protecting and ensuring the security of the Kuffar who give the Jizya. Jizya originates from the saying of Allah (swt) in Surah At-Tauba,

«با کسانی بجنگید که به الله (سبحانه و تعالی) و روز آخرت ایمان نمی‌آورند، و آنچه را الله (سبحانه و تعالی) و پیامبرش (ﷺ) حرام کرده‌اند، حرام نمی‌شمارند، و دین حق را نمی‌پذیرند، از اهل کتاب، تا آنکه با دست خود جزیه بپردازند و خوار و فرمانبردار باشند.» (التوبة: ۲۹)

“Fight those who do not believe in Allah (swt) and the last day and who forbid not what Allah (swt) and His Messenger (saw) have forbidden, who do not practise the religion of truth, being of the people of the Book, until they pay the Jizya out of hand and are humbled.” (At-Tauba: 29)

جزیه از اهل کتاب، یعنی یهودیان و مسیحیان گرفته می‌شود، بنا بر دلیل آیهٔ پیشین که فرمود: «از اهل کتاب»، چه یهودی باشند، چه مسیحی، چه عرب باشند و چه غیرعرب. این به این سبب است که رسول خدا ﷺ از یهودیان یمن و از مسیحیان نجران جزیه گرفت. از اَرْوَی بن زُبَیر روایت شده که گفت: «رسول خدا ﷺ به مردم یمن نامه‌ای نوشت که: "...هر کس بر دین یهودیت یا مسیحیت باشد، به ترک آن مجبور نمی‌شود و باید جزیه بپردازد."» همچنین از ابن شِهاب روایت شده که گفت: «نخستین کسانی که جزیه دادند، مردم نجران بودند که مسیحی بودند.» ابوبکر از مسیحیان حیره که عرب بودند جزیه گرفت، و عمر نیز از مسیحیان شام که هم عرب و هم غیرعرب بودند جزیه گرفت.

Jizya is taken from the people of the Book, the Jews and the Christians, by evidence of the previous mentioned Ayah, “Being of the people of the Book” whether they are Jews, Christians, Arabs or non-Arabs. This is because the Messenger of Allah (saw) took Jizya from the Jews of Yemen and from the Christians of Najran. It has been narrated from Arwa ibn Az-Zubayr who said, “The Messenger of Allah (saw) wrote a letter to the people of Yemen saying, ‘…whoever is upon the religion of Judaism or Christianity is not forced to turn away from it and he must pay the Jizya.’” It has also been narrated from Ibn Shihaab who said, “The first to give the Jizya were the people of Najran who were Christians.” Abu Bakr took the Jizya from the Christians of al-Hira who were Arabs, and ‘Umar, likewise took the Jizya from the Christians of Ash-Sham who were both Arab and non-Arab.

جزیه از افراد غیر از اهل کتاب نیز گرفته می‌شود، یعنی از زرتشتیان، صابئین، هندوها و کمونیست‌ها، زیرا پیامبر خدا ﷺ از زرتشتیان هَجَر جزیه گرفت. از حسن بن محمد روایت شده که گفت: «پیامبر خدا ﷺ به زرتشتیان هَجَر نامه نوشت و آنان را به اسلام دعوت کرد؛ کسانی که پذیرفتند، به اسلام پذیرفته شدند و کسانی که نپذیرفتند، جزیه بر ایشان مقرر شد، با این شرط که گوشتشان خورده نشود و زنانشان به نکاح درنیایند.» از ابن شهاب روایت شده که «پیامبر خدا ﷺ از زرتشتیان هَجَر جزیه گرفت»، و عمر از زرتشتیان فارس جزیه گرفت، و عثمان از بربرها جزیه گرفت. همچنین روایت شده که عمر بن خطاب از گرفتن جزیه از زرتشتیان خودداری کرد تا آنکه عبدالرحمن بن عوف گواهی داد که پیامبر خدا ﷺ از زرتشتیان هَجَر جزیه گرفت. به همین ترتیب، از پیامبر ﷺ روایت شده که فرمود: «با آنان همان‌گونه رفتار کنید که با اهل کتاب رفتار می‌کنید.»

Jizya is also taken from people other than the people of the Book namely from the Zoroastrians, Sabians, Hindus and the communists, because the Messenger of Allah (saw) took Jizya from the Zoroastrians of Hajr. It has been narrated from Hasan bin Muhammad (saw) who said, “The Messenger of Allah (saw) wrote to the Zoroastrians of Hajr inviting them to Islam and those who accepted were accepted into Islam and those who didn’t Jizya was enforced upon them, observing that their meat must not be eaten and their women must not be married.” It has been narrated from Ibn Shihab that the “Messenger of Allah (saw) took the Jizya from the Zoroastrians of Hajr,” and ‘Umar took the Jizya from the Zoroastrians of Persia and that Uthman took the Jizya from the Berbers. It has also been narrated that ‘Umar ibn Al-Khattab stopped from taking Jizya from the Zorastians until Abdur-Rahman bin Auf testified that the Messenger of Allah (saw) took the Jizya from the Zorastians of Hajr. Likewise, it has been narrated from the Messenger (saw) that he said, “Deal with them as you would with of the people of the Book.”.

الجزیہ اسلام قبول کرنے سے ساقط ہو جاتا ہے، لہٰذا جس شخص نے اسلام قبول کیا، اس پر لازم کیا گیا جزیہ ختم ہو جاتا ہے، خواہ وہ سال کے آغاز میں مسلمان ہوا ہو، درمیان میں، آخر میں، یا سال گزرنے کے بعد، چنانچہ اس پر کوئی جزیہ بالکل واجب نہیں ہوتا۔ اس کی دلیل اللہ تعالیٰ کا یہ فرمان ہے: {قُل لِّلَّذِینَ كَفَرُوا إِن يَنتَهُوا يُغْفَرْ لَهُم مَّا قَدْ سَلَفَ} "کافروں سے کہہ دو کہ اگر وہ باز آ جائیں تو جو کچھ پہلے ہو چکا ہے وہ معاف کر دیا جائے گا۔" ابن عباسؓ نے نبی ﷺ سے یہ بھی روایت کیا کہ آپ ﷺ نے فرمایا: "مسلمان جزیہ نہیں دیتا۔" جزیے کا سبب کفر ہے اور اسلام اسے ختم کر دیتا ہے، لہٰذا وہ اسلام کے ساتھ جمع نہیں ہو سکتا۔ جب اسلام شرک، کفر اور گناہوں میں سے وہ سب کچھ مٹا دیتا ہے جو اس سے پہلے تھا، تو وہ جزیہ اور اس کی ذلت کو کیوں نہ مٹائے گا؟

The Jizya is waived by embracing Islam, so whoever embraced Islam, the Jizya enforced on him is terminated, whether he became Muslim at the beginning of the year, in the middle, at its end or after its elapse, thus no Jizya is obliged on him at all. This is due to what Allah (swt) said, “Say to those who disbelieve, if they desist then Allah (swt) will forgive them for everything that has passed.” Ibn Abbas also narrated from the Prophet (saw) that he said, “The Muslim does not pay the Jizya.” The reason for Jizya is Kufr and Islam eliminates it, so it does not exist together with Islam. If Islam eliminates what preceded it of Shirk, Kufr and sins then how would it not eliminate Jizya and its humiliation?

از پیامبر ﷺ روایت شده که فرمود: «اسلام آنچه را پیش از آن بود از میان می‌برد.» از مسروق روایت شده که یکی از غیرعرب‌ها اسلام آورد و از او جزیه گرفته می‌شد. او نزد عمر بن خطاب آمد و گفت: «ای امیرالمؤمنین، من مسلمان شده‌ام.» عمر گفت: «شاید از سر پناه‌جویی اسلام آورده‌ای.» آن مرد گفت: «آیا در اسلام چیزی نیست که مرا نگه دارد؟» عمر گفت: «چرا، همین‌طور است.» او گفت: «عمر نوشت که از او جزیه گرفته نمی‌شود.» جزیه با مرگ شخص ساقط نمی‌شود، اگر فرد پس از گذشت یک سال درگذشته باشد، زیرا جزیه واجب شده و بدهی بر ذمه او گردیده است. از این رو لازم است به اندازه‌ی مناسب از ترکه‌اش برداشته شود، همانند سایر بدهی‌های او. و اگر ترکه‌ای نداشته باشد، چیزی پرداخت نمی‌شود و بر ورثه‌اش پرداخت آن لازم نیست، زیرا این موضوع در حکم مربوط به فقیران و نیازمندان قرار می‌گیرد.

It has been narrated from the Messenger (saw) that he said, “Islam has nullifies what preceded it.” It has been narrated from Masrooq that one of the non-Arabs embraced Islam and Jizya was taken from him. He came to ‘Umar ibn Al-Khattab and said, “O Amir-al Mu’mineen I have become a Muslim.” ‘Umar said, “Perhaps you embraced Islam seeking protection.” The man said, “Is there not in Islam that which guards me?.” ‘Umar said, “Yes, Indeed.” He said, “Umar wrote to say that no Jizya is to be taken from him.” The Jizya does not cease by death if the person died after a year had elapsed as it would become Wajib and a debt upon him. Thus it is necessary to take the appropriate amount from his bequest like his other debts. If he doesn’t have any bequest then he doesn’t pay and it is not necessary for his heirs to pay, as this then falls into the rule pertaining to the poor and needy.

مقدار جزیه‌ای که در روزگار پیامبر ﷺ و خلفای پس از ایشان گرفته می‌شد ثابت نبود، بلکه از جایی به جای دیگر فرق می‌کرد. هنگامی که رسول خدا ﷺ معاذ را به یمن فرستاد، به او دستور داد که از هر جوان بالغ از اهل ذمه «یک دینار یا معادل آن از جامه‌های معافری» بگیرد. عمر بر ثروتمندان مصر و شام چهار دینار، بر طبقه متوسط دو دینار و بر فقیرِ توانا یک دینار مقرر کرد. همچنین بر آنان مقرر کرد که خوراک سربازان و مهمانی مسلمانان را فراهم کنند. او بر ثروتمندان عراق چهل و هشت درهم، بر طبقه متوسط بیست و چهار درهم و بر فقیرِ توانا دوازده درهم مقرر کرد. همچنین، هنگامی که مسیحیان بنی تغلب از پرداخت جزیه سر باز زدند، عمر بر ایشان دو برابر زکات را مقرر کرد. از نعمان بن زرعه روایت شده که او با عمر بن خطاب دیدار کرد و درباره مسیحیان بنی تغلب با او سخن گفت. عمر قصد داشت جزیه را از ایشان بگیرد، اما آنان در سرزمین پراکنده شده بودند. نعمان به عمر گفت: «ای امیرالمؤمنین، بنی تغلب قومی از عرب‌اند که جزیه را خوار می‌شمارند و مال و ثروتی ندارند، زیرا تنها اهل کشاورزی و دامداری‌اند. آنان در برابر دشمن پایداری دارند، پس با گرفتن جزیه از ایشان، لشکرهایتان را علیه خودتان یاری مدهید.» پس عمر با ایشان صلح کرد و با مقرر کردن دو برابر صدقه (زکات) با آنان به توافق رسید. در صحیح البخاری از ابو نَجیح روایت شده که گفت: «به مجاهد گفتم: چرا مردم شام چهار دینار می‌پردازند و مردم یمن یک دینار؟» او گفت: «این بر اساس توانگری تعیین شده بود.»

The amount of Jizya enforced in the days of the Messenger (saw) and the Khulafa’a after him was not fixed, rather it differed from one place to another. When the Messenger of Allah (saw) sent Mu’az to Yemen he ordered him to take, “A Dinar or its equivalent of M’afir (garment) from every mature youth of the Ahl az-Zimma.” ‘Umar imposed 4 Dinars on the rich in Egypt and Ash-Sham, 2 Dinars on the middle class people and 1 Dinar on the poor who earns. Likewise he also imposed them to provide food for the soldiers and hospitality for the Muslims. He imposed 48 Dirhams on the rich in Iraq, 24 Dirhams on the middle class and 12 Dirhams on the poor who earn. Likewise, he imposed double the Zakat on Christians of bani Taghlub when they refused to impose Jizya on them. It has been narrated by N’uman bin Zara’a that he asked ‘Umar ibn Al-Khattab and spoke to him regarding he Christians of bani Taghlub. ‘Umar was intent on taking the Jizya from them but they had dispersed throughout the land. Nu’man said to ‘Umar, “O Amir al-Mu’mineen, indeed the Bany Taghlub are an Arab tribe who look down upon the Jizya, and they don’t have wealth, as they are only people of farming and cattle. They have defiance against the enemy so do not help your armies by using them against you.” He said, so ‘Umar made peace with them by imposing double charity (Zakat)” In Sahih al-Buhkari it has been narrated by Abu Najeeh who said, “I said to Mujahid: ‘What is the matter with the people of Ash-Sham who pay 4 Dinars and the people of Yemen pay 1 Dinar?’ He said, ‘This was decided based on prosperity.’”.

ارزش دینارهایی که عمر (رضی الله عنه) به‌عنوان جزیه بر اهل ذمه مقرر کرد، وقتی بر حسب گرم، که واحد استاندارد طلا در امروز است، برآورد شود، به این شرح است:

از اینجا روشن است که مقدار جزیه یکسان نبوده و مانند نصاب زکات، به حدی معین که نتوان از آن فراتر رفت محدود نشده است. بلکه این امر به رأی و اجتهاد خلیفه واگذار شده است؛ او با در نظر گرفتن وضعیت توانگری و تنگدستی، چنان عمل می‌کند که اهل ذمّه را بیش از حد توان بار نکند و به آنان فشار وارد نسازد. همچنین اطمینان می‌یابد که بیت‌المال مورد ستم قرار نگیرد و مالی را که به حق از اهل ذمّه به آن تعلق دارد، از آن محروم نسازد.

From this it is clear that the Jizya amount of was not the same, nor fixed by a certain limit that can’t be exceeded like the Nisab of Zakat. Rather it is left to the opinion and Ijtihad of the Khalifah where he takes into consideration the aspect of prosperity and poverty, in a way that he does not overburden Ahl az-Zimma, nor hrges them beyond their capabilities. Likewise he ensures that the Bait ul-Mal is not treated unjustly, nor he deprives it of fund rightly due to it from the people of Ahl az-Zimma.

تعریفِ سطوحِ ثروتمندی، طبقۂ متوسط و فقر به عُرف و آگاهیِ کارشناسان واگذار شده است۔ بر این اساس، خلیفه افرادی از میانِ کارشناسان را می‌گمارد تا ثروتمندان، طبقۂ متوسط و فقرا را از یکدیگر تمیز دهند، سطوحِ ثروتمندی، طبقۂ متوسط و فقر را تعیین کنند، و ارزشِ جزیه را برای هر دسته پیشنهاد دهند۔ خلیفه با تکیه بر همین مبنا میزانِ جزیه را تعیین می‌کند؛ به گونه‌ای که اهلِ ذمه را بیش از توانشان بار نکند و از ایشان چیزی بیش از ظرفیتشان مطالبه نکند، و نیز نسبت به بیت‌المال ستم نورزد و حقِ مقرّرِ آن را کاهش ندهد۔

Defining the levels of richness, middle class and poverty is referred to the common convention (Urf) and to the knowledge of experts. In this regard the Khalifah appoints people from the experts to distinguish between the rich, the middle class and the poor so as to put the levels of richness, middle class and poverty, and to suggest the value of Jizya for each category. Thus the Khalifah would use this as the premise to decide the amount of the Jizya in a way that he does not overburden the Ahl az-Zimma nor charges them beyond their capability, and does not deal unjustly with the Bait ul-Mal, by reducing its due right..

جزیه در پایان سال واجب می‌شود و سالانه گرفته می‌شود. آغاز سال با آغاز محرم تعیین می‌گردد و با پایان ذی‌الحجه به پایان می‌رسد. برای آنکه گردآوری پیش از فرا رسیدن محرم سال بعد انجام شود، می‌توان سه ماه پایانی سال، یعنی شوال، ذی‌القعده و ذی‌الحجه را به‌عنوان زمان مقرر برای پرداخت جزیه تعیین کرد. بدین‌ترتیب، سال برای همگان از آغاز و پایان یکسان است، نه آنکه برای هر فرد زمانی ویژه از سال در نظر گرفته شود. این ترتیب، در وصول و گردآوری جزیه دقت و آسانی به همراه دارد. گردآورندگانی ویژه برای گرفتن و وصول جزیه برگزیده می‌شوند و در اداره جزیه در دیوان فیء و خراج، بخشی مشخص برای ایشان در نظر گرفته می‌شود. روزی و حقوق آنان از بیت‌المال پرداخت می‌شود و نه از مردم اهل ذمه. گردآورندگان از گرفتن بیش از مبلغ واجب از مردم بازداشته می‌شوند، و افزودن بر آن، طبق قانون، کیفر دارد؛ زیرا چنین افزایشی ستم است که در روز قیامت تاریکی به شمار می‌آید. همچنین آن مال که گردآورندگان به ناحق می‌ستانند، مال دزدیده‌شده است و مال دزدیده‌شده به آتش دوزخ می‌انجامد. همچنین گردآورندگان از زدن و شکنجه دادن اهل ذمه در هنگام گردآوری جزیه بازداشته می‌شوند، چنان‌که پیامبر ﷺ این کار را منع کرده است. هشام بن عروه از پدرش روایت کرد که عمر بن خطاب در راه شام، هنگام بازگشت از سفر شام، از کنار مردمی گذشت که ایشان را وادار کرده بودند زیر آفتاب بایستند و بر سرشان روغن ریخته می‌شد. گفت: «وضع این مردم چگونه است؟» گفتند: «جزیه‌ای را که بر آنان واجب است نپرداخته‌اند، پس تا آن را بپردازند شکنجه می‌شوند.» عمر گفت: «ایشان چه می‌گویند و عذرشان در نپرداختن جزیه چیست؟» گفتند: «می‌گویند: ما آن را نداریم.» او گفت: «آنان را رها کنید و آنچه را توانایی پرداختنش را ندارند بر آنان تحمیل نکنید، زیرا من از پیامبر خدا ﷺ شنیدم که فرمود: “مردم را شکنجه ندهید، چرا که کسی که مردم را در این دنیا شکنجه دهد، خداوند (سبحانه و تعالی) در روز قیامت او را مجازات خواهد کرد.” پس [عمر] دستور داد که ایشان آزاد شوند. و از پیامبر خدا ﷺ روایت شده است که عبدالله بن ارقم را بر جزیه‌ی مردم ذمّه گماشت، و هنگامی که او می‌رفت، او را فراخواند و فرمود: “همانا هرکس بر شخصی که در پیمان است (معاهد) ستم کند یا بیش از توانش بر او تحمیل کند و او را خوار سازد، یا چیزی از او بدون رضایتش بگیرد، من در روز قیامت با او (یعنی ستمگر) مخاصمه خواهم کرد.” کسی از اهل ذمّه که ادعای فقر کند، از او خواسته می‌شود که فقرش را ثابت کند؛ اگر آن را ثابت کرد، تا زمان گشایش به او مهلت داده می‌شود. اما اگر آن را ثابت نکند و معلوم شود که او تأخیرکننده‌ای است، زندانی می‌شود و در زندان نگه داشته می‌شود تا جزیه را بپردازد. پیامبر ﷺ تأخیرکنندگان در پرداخت بدهی را زندانی کرده است. بر جزیه افزوده نمی‌شود. حتی اگر دو سال یا بیشتر بدون پرداخت بگذرد، بر آن افزوده نمی‌کنند و پرداخت مبلغ آن همان‌گونه واجب است که پرداخت بدهی واجب است. دارایی‌های ذمّی برای پرداخت جزیه فروخته نمی‌شود. طلا و نقره برای جزیه مشخص نشده‌اند. جایز است که جزیه به طلا یا نقره پرداخت شود، و جایز است که کالا یا حیوان باشد، یا جایز است ارزش معادل آن گرفته شود. در حدیثی آمده است که هنگام اعزام معاذ به یمن، پیامبر ﷺ به او دستور داد که از هر فرد بالغ از اهل ذمّه یک دینار، یا معادل آن از «معافری» یعنی جامه‌ها، بگیرد. پیامبر ﷺ همچنین با مردم نجران بر دو هزار جامه صلح منعقد کرد که نیمی از آن را در صفر و نیمی دیگر را در رجب می‌دادند. و عمر رضی الله عنه جزیه را به‌جای دینار و درهم، از چارپایان و غلات می‌گرفت، همان‌گونه که خلفای راشدین نیز چنین می‌کردند. برای آسان‌کردن گردآوری، نگهداری و توزیع آن در این روزگار، جایز است که جزیه به پول رایج همان دوره گرفته شود. مصرف جزیه میان مسلمانان هیچ اختلافی نیست که جزیه همان‌گونه مصرف می‌شود که اموال فَیء (غنیمت جنگی)، یعنی خراج و عُشر، مصرف می‌شود. بنابراین، جزیه در بیت‌المال نهاده می‌شود و از آن، بر اساس مصالح مسلمانان و در راه خدا (سبحانه و تعالی) هزینه می‌گردد، به‌گونه‌ای که خلیفه با توجه به رأی و اجتهاد خود در اداره امور مسلمانان و تأمین مصالح ایشان تشخیص می‌دهد.