538. اسود روایت کوي: ما له عایشې رضي الله عنها وپوښتل چې پیغمبر ﷺ د خپل کور په دننه کې څه کول؟ هغې وویل: هغه به د خپل کور کارونه کول، او کله چې د لمانځه وخت راتلو، نو هغه به د لمانځه لپاره ووتی. 539. هشام بن عروه روایت کوي چې پلار یې ویلي: ما له عایشې رضي الله عنها وپوښتل چې پیغمبر ﷺ په خپل کور کې څه کول؟ هغې وویل: هغه به خپلې جوتې پیوندول او په کور کې داسې کار کاوه لکه څنګه چې نور سړي په خپل کور کې کار کوي. 540. هشام وایي: ما له عایشې رضي الله عنها وپوښتل: پیغمبر ﷺ په خپل کور کې څه کول؟ هغې وویل: هغه هغه کارونه کول چې ستاسو یو سړی یې په خپل کور کې کوي. هغه جوتې پیوندول، جامې پیوندول او سیلول. 541. عمره روایت کوي چې له عایشې رضي الله عنها وپوښتل شو: د الله رسول ﷺ په خپل کور کې څه کول؟ هغې وویل: هغه د نورو سړو په شان یو سړی و. هغه به د خپلې جامې څخه وږې ایستلې او خپلې پسونه به یې دوشل.

538. Al-Aswad said, "I asked 'A'isha, may Allah be pleased with her, 'What did the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, do when he was with his family?' She replied, 'He would do chores for his family, and when it was time for the prayer, he would go out.'" 539. Hisham ibn 'Urwa said that his father said, "I asked 'A'isha, may Allah be pleased with her, 'What did the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, do in his house?' She replied, 'He mended his sandals and worked as any man works in his house.'" 540. Hisham said, "I asked 'A'isha, 'What did the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, do in his house?' She replied, 'He did what one of you would do in his house. He mended sandals and patched garments and sewed." 541. 'Amra reported that 'A'isha was asked, "What did the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, do in his house?" She replied, "He was a man like other men. He removed the fleas from his garment and milked his sheep."

542. المقدام بن معدیکرب روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: "کله چې ستاسو یو څوک خپل ورور سره مینه ولري، نو باید هغه ته خبر ورکړي چې زه تا سره مینه لرم." 543. مجاهد وویل: "د نبي ﷺ یو صحابي ماسره وليدل، زما اوږه یې له شا څخه ونیوله او وې ویل: 'زه تا سره مینه لرم،' او وې ویل: 'هغه ذات چې ستا د پاره زه تا سره مینه لرم، هغه هم تا سره مینه لري.' وې ویل: 'که نه وای چې د الله رسول ﷺ وفرمایل: "کله چې یو سړی د بل سړي سره مینه ولري، نو باید هغه ته ووایي چې زه تا سره مینه لرم،" زه به تاسو ته نه وای ویلی.'" 544. انس روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: "کله چې دوه سړي یو د بل سره مینه ولري، نو له هغو کې غوره هغه دی چې د خپل ملګري سره ډېره زیاته مینه ولري."

542. Al-Miqdam ibn Ma'dikarib reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "When one of you has love for his brother, he should inform him that he loves him." 543. Mujahid said, "One of the Companions of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, met me and took hold of my shoulder from behind. He said, 'I love you,' and he went on to say, 'The One for whose sake I love you loves you.' He continued, 'If it had not been that the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, "When a man has love for another man, he should tell him that he loves him," I would not have told you.'" 544. Anas reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "When two men have love for one another, the better of them is the one who has the strongest love for his companion."

۵۴۵. معاذ بن جبل وویل: «کله چې تاسو د خپل ورور سره مینه لرئ، نو له هغه سره جنجال مه کوئ، او بد چلند مه ورسره کوئ، او د هغه په اړه پوښتنې مه کوئ. ښایی د هغه یو دښمن راشي او د هغه په اړه داسې خبره وکړي چې رښتیا نه وي، او په دې ترڅ کې ستاسو ترمنځ تفرقه پیدا کړي.» ۵۴۶. عبدالله بن عمرو روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: «هر هغه چا چې د خپل ورور سره په الله کې او د الله لپاره مینه لري، باید ووایي: "زه تا د الله لپاره ګران لرم،" او دواړه به جنت ته داخل شي. هغه څوک چې په الله کې د چا سره مینه لري، د هغه څوک په پرتله چې ده ته یې مینه لري، د خپلې مینې له امله یو لوړ مقام لري.»

545. Mu'adh ibn Jabal said, "When you have love for your brother, do not quarrel with him or treat him badly nor ask questions about him, It may be that an enemy of his will appear and say something about him which is not true and will thereby cause a split between you." 546. 'Abdullah ibn 'Amr reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Anyone who has love for his brother in Allah and for Allah should say, 'I love you for Allah,' and they will both enter the Garden. The one who has love for someone in Allah has a degree over the one he loves because of his love."

547. عیاض بن خلیفہ نے علیؓ کو صفین میں یہ کہتے سنا: "عقل دل میں ہوتی ہے۔ رحمت جگر میں ہوتی ہے، شفقت تلی میں ہوتی ہے، اور نفس پھیپھڑوں میں ہوتا ہے۔"

547. 'Iyad ibn Khalifa heard 'Ali say at Siffin, "The intellect is located in the heart. Mercy is located in the liver, Compassion is located in the spleen. The self (nafs ) is located in the lungs."

548. عبداللہ بن عمرو فرماتے ہیں، "ہم رسول اللہ ﷺ کے پاس بیٹھے ہوئے تھے کہ ایک دیہاتی شخص، جس نے دھاری دار چادر اوڑھ رکھی تھی، آیا اور آپ ﷺ کے سامنے آ کھڑا ہوا۔ اس نے کہا، 'آپ کے ساتھی نے ہر گھڑ سوار کو ذلیل کر دیا ہے اور ہر چرواہے کو بلند کر دیا ہے۔' نبی ﷺ نے اس کی چادر کے کنارے پکڑے اور فرمایا، 'میں دیکھ رہا ہوں کہ تم نے ایسے شخص کے کپڑے پہن رکھے ہیں جو عقل سے خالی ہے۔' پھر آپ ﷺ نے فرمایا، 'جب نوح ﷺ نے اپنے بیٹے سے کہا، "میں تمہیں کچھ وصیتیں کرتا ہوں۔ میں تمہیں دو چیزوں کا حکم دیتا ہوں اور دو چیزوں سے منع کرتا ہوں۔ میں تمہیں حکم دیتا ہوں کہ 'لا إله إلا الله' کہو، کیونکہ اگر ساتوں آسمان اور ساتوں زمینیں ایک کڑے کی صورت میں ہوں تو 'لا إله إلا الله' انہیں کاٹ دے گا۔ اور 'سبحان الله وبحمده' کہو، کیونکہ یہ ہر چیز کی دعا ہے اور اسی سے ہر چیز کو رزق ملتا ہے۔ اور میں تمہیں شرک اور تکبر سے منع کرتا ہوں۔"' میں نے (یا کسی نے) پوچھا، 'اللہ کے رسول، ہم شرک کو تو جانتے ہیں، مگر تکبر کیا ہے؟ کیا یہ ہے کہ ہم میں سے کسی کے پاس اچھی چادر ہو جسے وہ پہنے؟' آپ ﷺ نے فرمایا، 'نہیں۔' میں نے پوچھا، 'کیا یہ ہے کہ ہم میں سے کسی کے پاس عمدہ تسموں والی اچھی جوتیاں ہوں؟' آپ ﷺ نے فرمایا، 'نہیں۔' میں نے پوچھا، 'کیا یہ ہے کہ ہم میں سے کسی کے پاس سواری کا جانور ہو جس پر وہ سوار ہو؟' آپ ﷺ نے فرمایا، 'نہیں۔' میں نے پوچھا، 'کیا یہ ہے کہ ہم میں سے کسی کے ساتھی ہوں جو اس کے پاس آ کر بیٹھیں؟' آپ ﷺ نے فرمایا، 'نہیں۔' میں نے پوچھا، 'اللہ کے رسول، تو پھر تکبر کیا ہے؟' آپ ﷺ نے فرمایا، 'حق کو ٹھکرانا اور لوگوں کو حقیر جاننا۔'" 549. ابنِ عمر رضی اللہ عنہما سے روایت ہے کہ نبی ﷺ نے فرمایا، "جو شخص اکڑ کر چلتا ہے یا تکبر کے ساتھ چلتا ہے، وہ اللہ عزّ وجل سے اس حال میں ملے گا کہ اللہ اس پر غضبناک ہوگا۔" 550. ابوهریره روایت کوي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: "هغه څوک چې له خپل خدمتګار سره خواړه خوري، په بازارونو کې د خره سپورۍ کوي، او خپل پسه یې تړي او ډودۍ یې کوي، تکبر نه کوي." 551. صالح، د جامو پلورونکی، روایت کوي چې د هغه نیکه ویلي: "ما علي رضي الله عنه وليدل چې یو درهم یې په ځیني بوټي (یا ځینې خرما) واخیستې او په خپل کمبل کې یې واچولې. ما ورته وویل (یا یو سړي ورته وویل): زه به یې تا لپاره وړم، ای امیرالمؤمنین. هغه وفرمایل: نه، د کورنۍ مشر د دې ټاکلی شوی ډیر حقدار دی چې دا یې وړي." 552. ابوهریره روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل چې الله تعالی فرمایلي: "عزت زما ازار دی او کبر زما چادر دی. څوک چې د دواړو په اړه له ما سره جنجال وکړي، زه به یې سزا ورکړم." 553. نعمان بن بشیر په منبر ویل: "شیطان ځالونه او جالونه لري. د شیطان ځالونه او جالونه دادي: د الله د نعمتونو په اړه ناشکري کول، د الله د ورکړو په اړه فخر کول، د الله د بندګانو په وړاندې تکبر کول، او د الله د رضا پرته له نورو هوسونو پسې تګ." 554. ابوهریره روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: "جنت او دوزخ سره جنجال وکړ. دوزخ وویل: ظالمان به زما ته راځي او متکبران به زما ته راځي. جنت وویل: ضعیفان به زما ته راځي او فقیران به زما ته راځي. الله تعالی جنت ته وفرمایل: ته زما رحمت یې، زه به دې چاته چې غواړم وښیم. بیا یې دوزخ ته وفرمایل: ته زما عذاب یې، زه به یې په هغه چا چې غواړم عذاب ورکړم. تاسو دواړه به خپل ډک شئ." 555. ابوسلمه بن عبدالرحمن وویل: "د رسول الله ﷺ اصحاب نه کنجوسان وو او نه په عبادت کې کمزوري وو. دوی به په خپلو مجلسونو کې یو بل ته شعرونه لوستل او د جاهلیت خبرې به یې کولې. مګر کله چې له دوی څخه د الله په اړه څه پوښتنه کیده، نو د هغوی سترګې داسې ګرځیدې لکه چې دیوانه وي." 556. ابو هریره روایت کوي چې یو سړی چې ښکلی وو، پیغمبر ﷺ ته راغی او وې ویل: "زه ښکلا خوښوم، او ما ته هغه څه راکړل شوي دي چې تاسو ګورئ، نو زه نه غواړم چې څوک زما څخه غوره وي." (او یا یې وویل: «د توتي د تسمې په اندازه» یا «د سور توتي د تسمې په اندازه»). "ایا دا تکبر دی؟" پیغمبر ﷺ وفرمایل: "نه، تکبر دا دی چې څوک حق ته سپکه سترګه وګوري او خلکو ته کوچني وګڼي." 557. عمرو بن شعیب د خپل پلار له لارې روایت کوي چې د هغه نیکه ویلي دي چې پیغمبر ﷺ وفرمایل: "د قیامت په ورځ، متکبران د سړو په بڼه د ذرو په شان راټول کیږي. ذلت به یې له هرې خوا راګیر کړي. دوی به د جهنم په یوه زندان چې بولس نومیږي، ته وشړل شي. د اور تودې شعلې به یې پورته سرونه راګیر کړي. دوی به باید د اورڅښونکو خلکو پیپ وڅښي، هغه ناوړه اوبه چې د دوی پوستکي یې خارجوي."

558. عایشہ رضی اللہ عنہا روایت کرتی ہیں کہ نبی ﷺ نے فرمایا: "جاؤ، بدلہ لے لو۔" [یہ واضح ہے کہ یہ اگلی حدیث کا حصہ ہے، مگر الفاظ مختلف ہیں۔] 559. عایشہ رضی اللہ عنہا روایت کرتی ہیں کہ نبی ﷺ کی ازواج نے فاطمہ کو نبی ﷺ کے پاس بھیجا، تو انہوں نے اندر آنے کی اجازت مانگی، جبکہ نبی ﷺ عایشہ رضی اللہ عنہا کے پاس تھے، جو اون کا لباس پہنے ہوئے تھیں۔ نبی ﷺ نے انہیں اندر آنے کی اجازت دی اور وہ اندر آئیں۔ انہوں نے کہا: "آپ کی ازواج نے مجھے آپ سے ابوقحافہ کی بیٹی (یعنی عایشہ) کے بارے میں انصاف طلب کرنے کے لیے بھیجا ہے۔" آپ ﷺ نے فرمایا: "بیٹی، کیا تم وہ چیز پسند کرتی ہو جو میں پسند کرتا ہوں؟" انہوں نے کہا: "جی ہاں۔" آپ ﷺ نے فرمایا: "تو پھر اس خاتون سے محبت کرو۔" وہ اٹھ کر چلی گئیں اور انہوں نے (دوسری ازواج کو) بتایا۔ ازواج نے کہا: "تم نے ہماری کچھ بھی مدد نہیں کی، واپس جاؤ اور ان سے دوبارہ بات کرو۔" فاطمہ نے کہا: "اللہ کی قسم، میں اس معاملے میں دوبارہ ان سے کبھی بات نہیں کروں گی!" عایشہ رضی اللہ عنہا نے فرمایا: "پھر انہوں نے زینب، نبی ﷺ کی زوجہ کو بھیجا، انہوں نے اندر آنے کی اجازت مانگی اور آپ ﷺ نے اجازت دے دی۔ انہوں نے بھی آپ ﷺ سے وہی بات کہی، پھر زینب نے مجھے برا بھلا کہنا اور میری توہین کرنا شروع کیا۔ میں نے دیکھا کہ کیا نبی ﷺ مجھے (جواب دینے کی) اجازت دیتے ہیں یا نہیں۔ میں انتظار کرتی رہی یہاں تک کہ میں نے دیکھا کہ نبی ﷺ کو اس بات پر کوئی ناگواری نہیں کہ میں اپنا بدلہ لوں۔ تب میں نے زینب پر حملہ کیا اور ان کو سخت شکست دینے میں کوئی تامل نہ کیا۔ اللہ کے رسول ﷺ مسکرائے اور فرمایا: "بے شک تم ابوبکر کی بیٹی ہو۔"

558. 'A'isha reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Go ahead, take revenge." [It is clear that this is part of the next hadith, but with a different wording.] 559. 'A'isha reported that the wives of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, sent Fatima to the Prophet and she asked for permission to enter while the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, was with 'A'isha, may Allah be pleased with her, who was wearing a wool dress. He gave her permission to enter and she came in. She said, "Your wives have sent me to ask you for justice regarding the daughter of Abu Quhafa (i.e. 'A'isha)." He said, "Daughter, do you love what I love?" "Yes," she replied. He said, "Then love this woman." She got up and left and told them. The wives said, "You have not helped us at all. Go back to him." She said, "By Allah, I will never speak to him about her again!" 'A'isha said, "So they sent Zaynab, the wife of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, and she asked for permission to go in and he gave her permission. She said the same thing to him, and then Zaynab began to disparage and revile me, so I looked to see whether the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, would give me permission. I waited until I saw that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, was not averse to me taking my revenge. I attacked Zaynab and I did not hesitate to inflict a severe defeat on her. The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, smiled and said, 'You are indeed the daughter of Abu Bakr.'"

560. ابوہریرہ رضی اللہ عنہ نے فرمایا: "وقت کے آخر میں قحط آئے گا، اور جو شخص اس سے دوچار ہوگا وہ بھوکے پیٹ والوں کے ساتھ انصاف نہیں کرے گا۔" 561. ابوہریرہ رضی اللہ عنہ سے روایت ہے کہ انصار نے نبی ﷺ سے عرض کیا: "کھجوروں کے درخت ہمارے اور ہمارے بھائیوں کے درمیان تقسیم فرما دیجیے۔" آپ ﷺ نے فرمایا: "نہیں۔" انصار نے کہا: "تو پھر ہماری محنت کی مشقت (کی ذمہ داری) انہیں دے دیجیے، اور ہم (پھل میں) ان کو شریک کر لیں گے۔" انہوں نے جواب دیا: "ہم نے سن لیا اور مان لیا۔" 562. عبداللہ بن عمر رضی اللہ عنہما سے روایت ہے کہ عمر بن الخطاب رضی اللہ عنہ نے قحط کے سال میں خطبہ دیا، جو سخت اور تباہ کن سال تھا، اس کے بعد کہ عمر رضی اللہ عنہ نے بدوؤں کی اونٹوں، گندم اور کھیتوں کے تیل سے مدد کرنے میں اپنی پوری کوشش کی، یہاں تک کہ ان کوششوں کے نتیجے میں تمام کھیت خشک ہو گئے۔ وہ کھڑے ہو کر دعا کرنے لگے اور فرمایا: "اے اللہ! ان کے لیے پہاڑوں کی چوٹیوں پر (بارش) برسا!" اللہ تعالیٰ نے ان کے اور مسلمانوں کے لیے یہ دعا قبول فرمائی۔ جب کثرت سے بارش ہوئی تو انہوں نے فرمایا: "اللہ کے لیے حمد ہے! اللہ کی قسم، اگر اللہ نے ہمیں آسانی نہ دی ہوتی تو میں کسی مسلمان کے گھر والوں کو مال دار چھوڑ کر ان کے ساتھ اتنی ہی تعداد میں غریب لوگ نہ رکھتا۔ ایک کھانے پر دو آدمی ہلاک نہیں ہوں گے جو ایک شخص کو کافی ہو۔" [* 18 ہجری، وہ سال جس میں لمبے قحط کی وجہ سے بہت سے لوگ اور جانور ہلاک ہو گئے، یہاں تک کہ زمین راکھ کی طرح ہو گئی۔] 563. سلمہ بن الاکوع رضی اللہ عنہ سے روایت ہے کہ نبی ﷺ نے فرمایا: "تم میں سے کوئی شخص اپنی قربانی کا گوشت تین دن کے بعد اپنے گھر میں باقی نہ رکھے۔" جب اگلا سال آیا تو صحابہ نے عرض کیا: "اے اللہ کے رسول! کیا ہم بھی اسی طرح کریں جیسا ہم نے پچھلے سال کیا تھا؟" آپ ﷺ نے فرمایا: "کھاؤ اور ذخیرہ کرو۔ وہ سال ایسا تھا جس میں لوگ تنگی میں تھے، اور میں چاہتا تھا کہ تم ان کی مدد کرو۔"

560. Abu Hurayra said, "There will be a famine at the end of time and whoever encounters it will not be just to those with hungry stomachs." 561. Abu Hurayra reported that the Ansar said to the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, "Divide the palm trees between us and our brothers." "No," he replied. He said, "Spare us the trouble of their upkeep and we will let you share in the fruit." They replied, "We hear and obey." 562. 'Abdullah ibn 'Umar reported that 'Umar ibn al-Khattab spoke in the Year of the Drought*, which was a severe, disastrous year, after 'Umar had done his best to help the Bedouins with camels, wheat and oil from the fields to the point where all the fields were dried up as a result of those efforts. he stood up to make supplication, saying, "O Allah! Provide them at the tops of the mountains!" Allah answered that supplication for him and the Muslims. When abundant rain fell, he said, "Praise belongs to Allah! By Allah, if Allah had not given us relief, I would not have left the people of any Muslim's house with wealth without putting a like number of poor people with him. Two will not die with food which will support one person." [* 18 AH, a year in which many people and animals perished due to a long drought in which the earth became like ashes.] 563. Salama ibn al-Akwa' reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "As for your sacrifices, none of you should have any of it left in his house after a period of three days. When the following year came, they aid, 'Messenger of Allah, should we do the same as we did last year?' He said, 'Eat and store up, That was a year in which we were in difficulty and I wanted you to help."

564۔ ہشام بن عروہ روایت کرتے ہیں کہ ان کے والد نے فرمایا: "میں معاویہ کے پاس بیٹھا ہوا تھا کہ وہ اپنے آپ سے کچھ بڑبڑائے، پھر ہوش میں آئے۔ [یہ اس وقت کی بات ہے جب وہ بیمار تھے۔] انہوں نے فرمایا: 'کسی کو بردباری حاصل نہیں ہوتی جب تک اس کی آزمائش نہ ہو۔' انہوں نے یہ بات تین بار دہرائی۔" 565۔ ابو سعید نے فرمایا: "کوئی شخص اس وقت تک بردبار نہیں ہوتا جب تک خود اس سے غلطی نہ ہوئی ہو، اور کوئی شخص اس وقت تک دانا نہیں ہوتا جب تک خود اس کی آزمائش نہ ہوئی ہو۔" یہ ابو سعید سے، نبی ﷺ کی طرف سے روایت کی گئی ہے۔

564. Hisham ibn 'Urwa reported that his father said, "I was sitting with Mu'awiya and he muttered to himself and then came to his senses. [This is when he was ill.] He said, 'No one has forbearance without it being put to the test.' He repeated that three times." 565. Abu Sa'id said, "No one is forbearing unless he himself has made a mistake., No one is wise unless he himself has been tested." This is related from Abu Sa'id from the Prophet, may Allah bless him and grant him peace.

۵۶۶. علي وفرمایل: «زه غوښتل چې د خپلو ورونو یوه ډله د یوه یا دوو صاع خواړو شاوخوا راټوله شي، نو دا ماته د بازار ته تلل او یو غلام آزادول څخه غوره دي.»

566. 'Ali said, "I prefer to have a group of my brothers join around a sa' or two of food to going out to the market and setting a slave free."

567. عبدالرحمن بن عوف روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: «زه د خپلو تره زامنو سره د بني مطلب د تړون پر مجلس حاضر وم. زه غوښتل نه، چې دا تړون مات کړم، که څه هم ماته سور اوښان هم ورکړل شي.»

567. 'Abdu'r-Rahman ibn 'Awf reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "I was present with my uncles at the alliance of the clan of Muttalib. I would not wish to break it, even for red camels."

568. انس وویل: «نبي ﷺ د ابن مسعود او زبیر ترمنځ د ورورولۍ تړون وتړ.» 569. انس بن مالک وویل: «د الله رسول ﷺ زما په کور کې د مدینې دننه د قریش او انصارو ترمنځ تړون وتړ.»

568. Anas said, "The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, formed a pact of brotherhood between Ibn Mas'ud and az-Zubayr." 569. Anas ibn Malik said, "The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, formed an alliance between Quraysh and the Ansar in my house in Madina."

۵۷۰۔ عمرو بن شعیب د خپل پلار له لارې روایت کوي چې د هغه نیکه وویل: «نبي ﷺ د فتح په کال د کعبې په زینو کښېناست، الله ﷺ ته یې حمد او ثنا وویله. بیا یې وفرمایل: "څوک چې د جاهلیت په دور کې د تړون څنګ کې وي، اسلام یې یوازې زیاتوي. د فتح نه وروسته هجرت نشته۔» [* The Conquest of Makka]

570. 'Amr ibn Shu'ayb reported via his father that his grandfather, "The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, sat down on the steps of the Ka'ba in the year of Conquest* and praised and glorified Allah. Then he said, 'Whoever is party to an alliance made in the Jahiliyya , Islam only increases its strength. There is no hijra after the Conquest.'" [* The Conquest of Makka]

۵۷۱. انس رضي الله عنه وویل: "موږ د پیغمبر ﷺ سره وو چې باران راوورید. هغه خپل جامه پورته کړه ترڅو باران پر هغه ولګیږي. موږ وویل: 'ولې دا کار وکړ؟' هغه وفرمایل: 'ځکه دا اوس د خپل رب له لوري راغلی دی.'"

571. Anas said, "Rain fell on us while we were with the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, took of his garment so that the rain could fall on him. We said, 'Why did you do that?' He said, 'Because it has newly come from its Lord.'"

572. حُمَيْد بن مالک بن خُثَيْم وایي: زه د ابو هريره سره د هغه د ځمکې په یوه ټوټه کې چې د عقیق په ځای کې وه، کیناستی وم. د مدینې یو شمېر خلک د خپلو څارویو پر شا راغلل او ښکته شول. ابو هريره وویل: "زما مور ته لاړ شه او ورته ووایه: ستا زوی تا ته سلام وايي او غواړي چې موږ ته یو څه د خوړلو لپاره راکړې." حمید وویل: هغې درې جوه اوړه ډوډۍ، یو څه غوړي او مالګې په یوه لوښي کې کېښودې، او ما هغه په سر کې کېښود او هغوی ته یې یوړ. ابو هريره وویل: "الله اکبر، او ستاینه د الله لپاره ده چې موږ ته دا ډوډۍ راکړه وړه، پداسې حال کې چې زموږ یوازینی خواړه دوه تورې کجورې او اوبه وې." نور خلک د دې خواړو یو څه هم ونه خوړل. کله چې دوي روان شول، هغه وویل: "زما زویه، د خپلو پسونو پاملرنه وکړه. د دوي له غوړ څخه خاورې پاکې کړه، د ماښام مېړۍ یې ښه کړه او د دوي شاوخوا لمونځ وکړه، دوي د جنت له څارویو څخه دي. په هغه ذات چې زما روح د هغه په لاس کې دی، نږدې ده هغه وخت راشي چې د یو سړي لپاره به د ډېرو پسونو لرل د مروان د کور له شتون څخه غوره وي." 573. علي روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: "په یو کور کې یو پسه برکت دی، دوه پسه دوه برکتونه دي، او له دې زیات پسه ټول برکتونه دي."

572. Humayd ibn Malik ibn Khuthaym said, "I was sitting with Abu Hurayra on some land he owned at 'Aqiq when some of the people of Madina came to him on their animals and dismounted. Abu Hurayra said, 'Go to my mother and tell her, "Your son sends you greetings and asks you to give us something to eat."'" Humayd went on, "She put three barley loaves, some oil and salt on a platter and I put it on my head and carried it to them. Abu Hurayra said, 'Allah is greater and praise belongs to Allah who has given us our fill of this bread after our only food was the two black ones dates and water.' The other people did not eat any of this food. When they left, he said, 'Nephew, be goof to your sheep. Brush the dust off of them. Make their evening pasture good and pray near them, They are among the animals of the garden. By the One who has my soul in His hand, it has almost reached the point when a time will come in which it will be better for someone to have many sheep than to be in the house of Marwan.'" 573. 'Ali reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "One sheep in a house is a blessing, two sheep are two blessings and more sheep are all blessings.:

574. ابوهریره روایت کوي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: "د کفر سر (یا لوړوالی) ختیځ ته دی، او غرور او تکبر هغه خلکو کې دي چې اسونه او اوښان لري، چې پر ځان کې سخت او بدوي دي. آرامښت هغه خلکو کې دی چې پسان لري۔" 575. ابن عباس وویل: "زه هیڅکله د سپي او پسه څخه په حیرانتیا نه شم. پدې کال کې دومره پسان ذبح شوي او دومره د حج لپاره قرباني شوي دي. یوه سپینه سپۍ دومره کوچنیان زیږوي او پسان د سپي څخه ډیر دي۔" 576. ابوضبیان روایت کوي چې عمر بن خطاب ورڅخه وپوښتل: "ابوضبیان، ستا (د سرتیري) معاش څومره دی؟" هغه وویل: "۲۵۰۰۔" هغه ورته وویل: "ابوضبیان، دا له کرنې او د څاروي له زیاتوالي څخه اخیستل شوی وو، مخکې له دې چې د قریش ځوانان تاسو باندې مقرر شي. دوي معاش د عاید په توګه نه ګڼي۔" 577. عبده بن حزن وویل: "د اوښانو خاوندان او د پسونو خاوندان د ویاړ په اړه سیالي کوله. نبي ﷺ وفرمایل: 'موسی ولېږل شو او هغه پسوان ساتونکی و. داود ولېږل شو او هغه پسوان ساتونکی و. زه ولېږل شوم او زه د اجیاد په ځای کې زما د قوم لپاره پسان ساتلم۔'"

574. Abu Hurayra reported that the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, "The head (or summit) of disbelief lies towards the east and the pride and arrogance lie in people who possess horses and camels who are also coarse the bedouins. Tranquillity lies in people who possess sheep." 575. Ibn 'Abbas said, "I never cease to wonder at dogs and sheep. Such-and-such a number of sheep were slaughtered in the year and such-and-such a number were sacrificed for hajj. One bitch has a litter of such-and-such a number of puppies, and sheep have more than the dog." 576. Abu Dhubyan related that 'Umar ibn al-Khattab asked him, "Abu Dhubyan, how large is your (soldier's) stipend?" "2500," he replied. He told him, "Abu Dhubyan, it was taken from agriculture and increased livestock before the lads of Quraysh were appointed over you. They do not consider the stipend to be income." 577. 'Abda ibn Hazn said, "The people of camels and the people of sheep vied with one another for glory. The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, 'Musa was sent, and he was a shepherd. Da'ud was sent, and he was a shepherd. I was sent, and I used to herd sheep for my people at Ajyad.'"

۵۷۸۔ ابوہریرہ رضی الله عنه فرمائی: "اوه لوی گناهونه شتّه، چې په هغو کښې لومړی د الله سره شريکول دي، بيا د يو انسان وژل، بيا د پاکدامنه ښځو باندې تور لګول، او د هجرت کولو نه وروسته بيا بيابانی ژوند ته ستنيدل۔"

578. Abu Hurayra said, "There are seven major wrong actions. The first of them is to associate things with Allah, then killing someone, slandering chaste women, and going back to live as a Bedouin after having made hijra."

579. ثوبان رضي الله عنه فرمایي: رسول الله ﷺ ماته وفرمایل: "د بلدونو کنارو کې مه اوسېږه، ځکه هغه څوک چې د بلدونو کنارو کې اوسېږي، هغه د قبرونو کې اوسېدونکي ته ورته دی." روایت کوونکي وایي چې "کفر" یا "د بلدونو کناره" هغه کلي دي چې د لوی ښارونو سره نږدې وي۔

579. Thawban said, "The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, told me, 'Do not live the suburbs. The person who lives in the suburbs is like someone who lives in the graves.'" The transmitter said that "kufur " or "suburbs" are the villages which are next to great cities.

580. شریح وایی: ما له عایشې څخه د صحرا ته د وتلو په اړه پوښتنه وکړه. ما وویل: ایا د الله رسول ﷺ صحرا ته تللی و؟ هغې وویل: هو، هغه د هغو غرنیو کندو او جوبو لوري ته تللی و. 581. عمرو بن وهب وایی: ما محمد بن عبدالله بن اُسید ولید وکتل چې احرام ته ولاړ و او سپور و. هغه خپل چادر په اوږه واچاوه او بیا یې د خپلو ورانو باندې واچاوه. ما وویل: دا څه شی دی؟ هغه ځواب ورکړ: ما عبدالله ته داسې کار کولو ته کتل.

580. Shurayh said, "I asked 'A'isha about going out to the desert. I said, 'Did the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, go out to the desert?' 'Yes,' she replied, 'Yes, he went out to those hillside streams.'" 581. 'Amr ibn Wahb said, "I saw Muhammad ibn 'Abdullah ibn Usayd riding when he was in ihram. He placed his garment on his shoulder and he placed it on his thighs. I said, 'What is this?' He replied, 'I saw 'Abdullah act like this.'"

582. عبداللہ بن عبدالرحمن بن عبدالقاری روایت کرتے ہیں کہ عمر بن خطاب اور ایک انصاری شخص اکٹھے بیٹھے ہوئے تھے کہ عبدالرحمن بن عبدالقاری آئے اور ان کے ساتھ بیٹھ گئے۔ عمر نے کہا: "ہم اپنی گفتگو کو روکنا نہیں چاہتے۔" عبدالرحمن نے کہا: "امیر المؤمنین، میں ان لوگوں کے ساتھ نہیں بیٹھوں گا۔" عمر نے کہا: "فلاں اور فلاں کے ساتھ بیٹھ جاؤ اور ہماری گفتگو کو نہ روکو۔" پھر انہوں نے انصاری سے پوچھا: "تمہارے خیال میں میرے بعد خلیفہ کون ہونا چاہیے؟" انصاری نے مہاجرین میں سے کچھ لوگوں کے نام گنوائے، مگر علی کا ذکر نہیں کیا۔ عمر نے پوچھا: "انہیں ابوالحسن (یعنی علی) سے کیا شکایت ہے؟ اللہ کی قسم، اگر وہ ان کے امیر ہوتے تو وہ حق کے راستے پر ان کو چلانے کے سب سے زیادہ لائق ہوتے۔"

582. 'Abdullah ibn 'Abdu'r-Rahman ibn 'Abdu'l-Qari reported that 'Umar ibn al-Khattab and an Ansari man were sitting together when 'Abdu'r-Rahman ibn 'Abdu'l-Qari came and sat with them. 'Umar said, "We do not want to stop our conversation." 'Abdu'r-Rahman said, "I will not sit with those people, Amir al-Mu'minin." 'Umar said, "Sit with so-and-so and so-and-so and do not stop our conversation. Then he asked the Ansari, "Who do you think should be the khalif after me?" The Ansari counted off some men among the Muhajirun, but did not mentioned 'Ali. 'Umar asked, "What do they have against Abu'l-Hasan (i.e. 'Ali)? By Allah, if he were in charge of them, he would be the best suited to set them on the Path of the Truth."

583۔ حسن بصری نقل کرتے ہیں کہ ایک شخص فوت ہوا اور اس نے ایک بیٹا اور ایک مولیٰ (آزاد کردہ غلام) چھوڑا۔ اس نے مولیٰ کو اپنے بیٹے کا سرپرست مقرر کیا۔ اس نے کوئی کوتاہی نہ کی اور لڑکے کی دیکھ بھال کرتا رہا یہاں تک کہ وہ بالغ ہو گیا، پھر اس نے اس کے لیے ایک بیوی تلاش کی۔ پھر لڑکے نے اس سے کہا: "مجھے (سفر کے لیے) تیار کرو تاکہ میں علم کی تلاش کر سکوں۔" اس نے اسے سامان سے آراستہ کر دیا۔ لڑکا ایک عالم کے پاس گیا اور اس سے درخواست کی کہ وہ اسے تعلیم دے۔ عالم نے کہا: "جب تم جانا چاہو تو مجھے بتانا، میں تمہیں سکھا دوں گا۔" لڑکے نے کہا: "میں اب روانہ ہونا چاہتا ہوں، اس لیے مجھے نصیحت فرمائیں۔" عالم نے کہا: "اللہ سے ڈرتے رہنا (تقویٰ اختیار کرنا)۔ صبر کرنا۔ جلد بازی نہ کرنا۔" حسن بصری نے فرمایا کہ یہ (نصیحت) ہر بھلائی کو سمیٹے ہوئے ہے۔ وہ (لڑکا) روانہ ہو گیا اور وہ ان (تین) باتوں کو بمشکل ہی بھول سکا، کیونکہ وہ تعداد میں صرف تین تھیں۔ جب وہ اپنے گھر والوں کے پاس پہنچا تو سواری سے اتر گیا۔ جب وہ گھر میں داخل ہوا تو وہاں ایک شخص اپنی بیوی سے الگ سو رہا تھا جو وہیں سو رہی تھی۔ اس نے کہا: "اللہ کی قسم، میں اس شخص کے ساتھ (یہ کام) کس چیز کا انتظار کروں!" وہ اپنی سواری کی طرف لوٹا اور اپنی تلوار اٹھانا چاہی، لیکن پھر اسے یہ الفاظ یاد آ گئے: "اللہ سے ڈرتے رہنا۔ صبر کرنا۔ جلد بازی نہ کرنا۔" چنانچہ وہ واپس لوٹ آیا یہاں تک کہ اس شخص کے سر کے پاس جا کھڑا ہوا، پھر بولا: "میں اس شخص سے نمٹنے کے لیے بالکل انتظار نہیں کروں گا!" وہ دوبارہ سواری کی طرف گیا اور پھر تلوار اٹھانا چاہی، لیکن اسے وہ الفاظ پھر یاد آ گئے۔ وہ پھر لوٹ آیا اور جب وہ اس شخص کے سر کے پاس کھڑا تھا تو وہ شخص جاگ اٹھا۔ جب وہ شخص جاگا تو وہ دوڑ کر اس سے لپٹ گیا اور اسے چوم لیا۔ اس نے اس سے پوچھا: "میرے (تمہیں) چھوڑنے کے بعد تمہارے ساتھ کیا ہوا؟" اس نے جواب دیا: "اللہ کی قسم، مجھے بہت برکت ملی۔ اللہ کی قسم، تمہارے چلے جانے کے بعد میں ایسی حالت کو پہنچا کہ میں نے رات اس طرح گزاری کہ تین بار اپنی تلوار اور تمہارے سر کے درمیان آتا جاتا رہا، اور یہ وہ علم تھا جو میں نے حاصل کیا تھا جس نے مجھے تمہیں قتل کرنے سے روکا۔"

583. Al-Hasan related that a man died and left a son and a mawla. He appointed the mawla as his son's guardian. This was not remiss and continued to look after the lad until he came of age an then he found him a wife. Then the boy said to him, "Equip me so that I can seek for knowledge." He fitted him out. The boy then went to a man of knowledge and asked him to teach him. The man said, "Tell me when you want to leave and I will teach you." The boy said, "I feel should leave, so instruct me." The scholar said, "Have taqwa of Allah. Have patience. Do not be hasty." Al-Hasan remarked that this contains all good. He left and he could hardly forget these things for there were only three of them. When he reached his family, he dismounted. When he entered the house, there was a man sleeping apart from his wife who was asleep there. He exclaimed, "By Allah, what am I am waiting for with this man!" He went back to his mount and wanted to pick up his sword, but then he repeated, "Have taqwa of Allah. Have patience. Do not be hasty." So he went back until he was standing at the man's head and then said, "I will not wait at all to deal with this man!" He went back to his mount and again wanted to take up his sword, but he again remembered the words. He went back again and while he was standing at the man's head he woke up. When the man woke up, he ran to him, embraced him and kissed him. he asked him, "What happened to you after (you left) me?" He replied, "By Allah, I received a lot of blessing. By Allah, after I left you, I reached the point where I spent the night going three times between my sword and your head, and it was the knowledge which I have obtained which kept me from killing you."

584. الاشج عبدالقیس وایي: رسول الله ﷺ ماته وفرمایل: «تاسو کښې دوه داسې خصلتونه دي چې الله ﷿ يې خوښوي.» ما وپوښتل: «هغه کوم دي، اي د الله رسوله ﷺ؟» هغه وفرمایل: «حلم او حیا.» ما وپوښتل: «ایا دا خصلتونه ما کښې د اوږدې مودې راهیسې دي که نوي دي؟» هغه وفرمایل: «تا کښې د اوږدې مودې راهیسې دي.» ما وویل: «ټول ستاینه د الله لپاره ده چې ما یې داسې دوه خصلتونه ورکړل چې الله ﷿ یې خوښوي!» 585 او 586. لکه 584. 587. مزیدة العبدي وایي: الاشج راغی، د رسول الله ﷺ لاس یې ونیو او ښکل یې یې کړ. رسول الله ﷺ ورته وفرمایل: «تا کښې دوه داسې خصلتونه دي چې الله ﷿ او د هغه رسول ﷺ یې خوښوي.» هغه وپوښتل: «ایا زه دا خصلتونه د زیږیدو په وخت کې لرم که دا هغه صفتونه دي چې ما ترلاسه کړي دي؟» هغه وفرمایل: «نه، دا د هغې طبیعي خوی برخه ده چې تاسو پرې جوړ شوي یاست.» الاشج وویل: «ستاینه د الله لپاره ده چې ما یې داسې څه سره پیدا کړ چې الله ﷿ او د هغه رسول ﷺ یې خوښوي!»

584. Ashajj 'Abdu'l-Qays said, "The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said to me, 'You have two qualities which Allah loves.' I asked, 'What are they, may Allah bless him and grant him peace,?' He said, 'Forbearance and modesty.' I asked, 'Have I had them for a long time or are they new?' He replied, 'You have had them for a long time.' I said, 'Praise be to Allah who fashioned me with two qualities which Allah loves!'" 585 and 586. As 584. 587. Mazida al-'Abdi said, "Ashajj came and took the hand of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, and kissed it. The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, told him, 'You have two qualities which Allah and His Messenger love.' He asked, 'Was I born with them or are they characteristics which I have acquired?' He said, 'No, they are part of the natural character on which you were formed.' Ashajj said, 'Praise belongs to Allah who has created me with what Allah an His Messenger love!'"

۵۸۸۔ ابن عباسؓ فرمایا: «که یو غر بل غر ته ظلم وکړی، نو ظالم غر به له منځه لاړ شوی وای۔» ۵۸۹۔ وګورئ حدیث ۵۵۴۔ ۵۹۰۔ فضالہ بن عبید روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: «د دریو کسانو په اړه مه پوښتنه کوئ: هغه سړی چې له جماعت څخه جلا شي، واکمن ته سرکشي وکړي او په همدې سرکشۍ کې مړ شي؛ د هغه په اړه مه پوښتنه کوئ۔ یا هغه غلام یا لونړۍ چې له خپل مالک څخه وتښتي۔ یا هغه ښځه چې خاوند یې لیرې وي، چې د ژوند لپاره کافي وسایل ولري، بیا خپل سینګار بهرنیانو ته وښیي او له نامحرمانو سره آزادانه خلاصه کیږي۔ د دریو کسانو په اړه مه پوښتنه کوئ: هغه سړی چې د الله تعالیٰ د چادر (عظمت) سره جنجال کوي؛ د الله چادر غرور دی او د هغه ازار (لوڅکۍ) عزت دی۔ همدارنګه هغه سړی چې د الله تعالیٰ د حکم په اړه شک کوي، او هغه څوک چې د الله تعالیٰ له رحمت څخه نا امیده شي۔» ۵۹۱۔ بکار بن عبدالعزیز له خپل نیکه روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: «الله تعالیٰ به قیامت ته د هغو ګناهونو سزا ځنډوي چې غواړي، مګر د ظلم، د والدینو نافرمانۍ او د خپلوانو له اړیکو پرې کولو پرته۔ د دغو ګناهونو کونکی به د مرګ دمخه همدلته سزا وویني۔» ۵۹۲۔ ابو هریره وفرمایل: «ستاسو یو تن د خپل ورور په سترګه کې وړوکی ذره ګوري، خو په خپله سترګه کې موجود لوی لرګی هیروي۔» ۵۹۳۔ معاویه بن قرہ وفرمایل: «زه له معقل المزني سره وم چې هغه د لارې څخه یو زیانمن شی لرې کړ۔ بیا ما یو شی ولیدل او هغ ته ورغلم۔ هغه وپوښتل: "ای نیکه زویه، دا ولې وکړل؟" ما وویل: "ما تاسو ته وليدل چې دا کار کوئ، نو ما هم وکړ۔" هغه وفرمایل: "ای زویه، ته ښه وکړ۔ ما نبي ﷺ اوریدلی چې وفرمایل: «څوک چې د مسلمانانو له لارې څخه یو زیانمن شی لرې کړي، د هغه لپاره یو نیک عمل لیکل کیږي، او څوک چې د هغه نیک عمل قبول شي، جنت ته به ننوځي۔»"»

588. Ibn 'Abbas said, "If one mountain had acted tyrannically towards another mountain, the aggressor would have been pulverised." 589. See hadith 554. 590. Fadala ibn 'Ubayd reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Do not ask about three: a man who parts company with the community, rebels the ruler and dies while he is a still a rebel. Do not ask about him. Or a slave or slavegirl who runs away from his master. Or a woman whose husband is absent and who has sufficient provision and then displays her adornments to strangers and mixes freely. Do not ask about three: a man who contends with Allah regarding His cloak. His cloak is pride and His wrapper is His might. Also a man who doubts the command of Allah. and someone who despairs of Allah's mercy." 591. Bakkar ibn 'Abdu'l-'Aziz reported from his grandfather that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Allah will defer whatever wrong actions He wills until the Day of Rising except for tyrannical behaviour, disobeying parents or cutting off relatives. He will punish the one who commits those things in this world before he dies." 592. Abu Hurayra said, "One of you looks at the mote in his brother's eye while forgetting the stump in his own eye." 593. Mu'awiya ibn Qurra said, "I was with Ma'qil al-Muzn when he removed something harmful from the road. Then I saw something and went over to it. He asked. 'What made you do that, nephew?' He replied, 'I saw you do something, so I did it.' He said, 'Nephew, you have done well. I heard the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, say, "Whoever removes something harmful from the road of the Muslims has a good deed written for him. Anyone who has his good deed accepted will enter the Garden."'"

594. ابوهريره روایت کوي چي نبي ﷺ وفرمایل: "یو بل ته ډالۍ ورکړئ، تاسو به یو بل سره مینه وکړئ." 595. انس خپل زوی ثابت ته وویل: "زما زویه، ډالۍ ورکړئ، دا به ستاسو تر منځ مینه پیدا کړي."

594. Abu Hurayra reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Give gifts and you will love one another." 595. Anas said to his son, Thabit, "My son, exchange gifts, it will bring about love between you."

۵۹۶. ابوهریره ؓ فرمایی: د بنی فزارې یو سړی رسول الله ﷺ ته یو اوښ ورکړ، او رسول الله ﷺ هغه ته د دې په بدل کې یو څه ورکړل. دې سړي دې ته غوسه وشو. زه ما د رسول الله ﷺ دا خبره په منبر کې واورېده: "تاسو کې یو څوک ډالۍ ورکوي، او کله چې زه د هغه په بدل کې یو څه ورکړم، هغه غوسه کیږي. په الله قسم، له دې کاله وروسته به زه د قریش، انصارو، د ثقیف یو سړي یا د دوس له قبیلې نه پرته، له بل هیچا نه ډالۍ نه منم!"

596. Abu Hurayra said, "A man from the Banu Fazara gave a camel tot he Prophet, may Allah bless him and grant him peace, and he gave him something in exchange for it. That angered the man and I heard the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, state on the minbar, 'One of you gives a gift and when I give him something in exchange he becomes angry. By Allah, after this year, I will never accept a gift from any Arab except for Quraysh, the Ansar, a Thaqifi or a Dawsi!'"

597. ابو مسعود عقبه روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: "له هغو خبرو څخه چې خلکو د نبوت له کلماتو زده کړي دي، دا خبره ده: 'که حیا نه کوې، نو هرڅه چې غواړې وکړه.'" 598. ابو هریره روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: "ایمان له شپیتو (یا اویا) څانګو څخه جوړ دی. ترټولو غوره یې 'لا اله الا الله' دی، او ترټولو ټیټه یې د لارې څخه زیان رسوونکې شیان لیرې کول دي. حیا هم د ایمان یوه څانګه ده." 599. ابو سعید وویل: "نبي ﷺ د هغې پیغلې په پرتله چې په خپل خیمه کې وي، ډیر حیا لرونکی و. کله چې یو شی نه خوښاوه، د هغه اثر د هغه په مخ کې څرګندېده." 600. سعید بن عاص روایت کوي چې عثمان او عایشې ورته وویل چې ابوبکر د رسول الله ﷺ څخه د داخلیدو اجازه وغوښته، پداسې حال کې چې رسول الله ﷺ د عایشې په بستر پروت و او د عایشې د پشمینه کمیس په جامه کې و. هغه ابوبکر ته په همدې حالت کې د داخلیدو اجازه ورکړه. هغه ته یې هغه څه ورکړل چې هغه ته یې اړتیا وه، بیا ابوبکر لاړ. بیا عمر، چې الله ترې راضي شه، د داخلیدو اجازه وغوښته او رسول الله ﷺ هغه ته هم په همدې حالت کې اجازه ورکړه. هغه ته یې هغه څه ورکړل چې هغه ته یې اړتیا وه، بیا عمر لاړ. عثمان وویل: "بیا ما د داخلیدو اجازه وغوښته، نو رسول الله ﷺ کښېناست او عایشې ته یې وویل: 'خپل جامې واخله.' ما هغه څه ورته وویل چې زه یې اړتیا لرم، بیا لاړم." عایشې وپوښتل: "ای د الله رسوله! ولې ما ولیدل چې ته د ابوبکر او عمر سره هغه کار ونه کړ چې د عثمان سره یې وکړ؟" رسول الله ﷺ وفرمایل: "عثمان یو حیا لرونکی سړی دی او زه ویریدم چې که ما هغه ته د داخلیدو اجازه په دې حالت کې ورکړې وای، هغه به ما ته خپله اړتیا ونه وایي." 601. انس بن مالک روایت کوي چې نبي ﷺ وفرمایل: "کله چې په یو شي کې حیا وي، هغه ته ښایست ورکوي. کله چې په یو شي کې بې حیایي وي، هغه ته بدنامي ورکوي." 602. سالم اپنے والد سے روایت کرتے ہیں کہ اللہ کے رسول ﷺ ایک شخص کے پاس سے گزرے جو اپنے بھائی کو اس کی حیاء کے بارے میں ملامت کر رہا تھا۔ آپ ﷺ نے فرمایا: "اسے چھوڑ دو، کیونکہ حیاء ایمان کا حصہ ہے۔" ایک اور روایت میں ابن عمرؓ کہتے ہیں کہ نبی ﷺ ایک شخص کے پاس سے گزرے جو اپنے بھائی کو اس کی حیاء کے بارے میں ملامت کر رہا تھا، یہاں تک کہ اس نے کہا: "میں تمہیں ضرور پیٹوں گا!" نبی ﷺ نے فرمایا: "اسے چھوڑ دو، کیونکہ حیاء ایمان کا حصہ ہے۔" 603۔ عائشہؓ فرماتی ہیں کہ نبی ﷺ میرے کمرے میں اس حال میں لیٹے ہوئے تھے کہ آپ ﷺ کی ران کھلی ہوئی تھی۔ اتنے میں ابوبکرؓ نے اندر آنے کی اجازت مانگی۔ آپ ﷺ نے انہیں اجازت دی اور آپ ﷺ اسی حال میں رہے۔ پھر عمرؓ نے اجازت مانگی تو آپ ﷺ نے انہیں بھی اجازت دی اور آپ ﷺ اسی حال میں رہے۔ پھر عثمانؓ نے اجازت مانگی تو نبی ﷺ اٹھ کر بیٹھ گئے، اپنا کپڑا درست کیا، پھر وہ اندر آئے اور آپ ﷺ نے ان سے گفتگو فرمائی۔ جب وہ چلے گئے تو میں نے عرض کیا: "اے اللہ کے رسول! ابوبکرؓ اندر آئے تو آپ ﷺ نے نہ اہتمام کیا اور نہ ان کی پروا کی، پھر عمرؓ آئے تو بھی آپ ﷺ نے نہ اہتمام کیا اور نہ ان کی پروا کی، پھر عثمانؓ آئے تو آپ ﷺ اٹھ کر بیٹھ گئے اور اپنا کپڑا درست کیا۔" آپ ﷺ نے فرمایا: "کیا میں اس شخص سے حیاء نہ کروں جس سے فرشتے بھی حیاء کرتے ہیں؟"

597. Abu Mas'ud 'Uqba reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Part of what people have learned from the words of prophethood is the statement: 'If you do not feel ashamed, do whatever you like." 598. Abu Hurayra reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Faith consists of sixty (or seventy) branches. The best of them is 'There is no god but Allah.' The lowest of them is to remove harmful things from the road. Modesty is also a branch of faith." 599. Abu Sa'id said, "The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, had more modesty than a virgin in her tent. When he disliked something, that could be seen in his face." 600. Sa'id ibn al-'As reported that 'Uthman and 'A'isha told him that Abu Bakr asked for permission to come in to the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, while he was lying of 'A'isha's bed, wearing 'A'isha's woollen shirt. He gave Abu Bakr permission to enter while he was like that. he gave him what he needed and then Abu Bakr left. Then 'Umar, may Allah be pleased with him, asked for permission to come in and he gave him permission to come in while he was like that. He gave him what he needed and then 'Umar left. 'Uthman said, "Then I asked for permission to come in and he sat up and told 'A'isha, 'Take your garment.' I told him what I needed and then I left.' 'A'isha asked, 'Messenger of Allah, why did I see that you did not do for Abu Bakr and 'Umar what you did for 'Uthman?' The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, ''Uthman is a modest man and I feared that if I gave him permission to come in while I was in that state he would not tell me what he needed.'" 601. Anas ibn Malik reported that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, "Whenever there is modesty in a thing, it adorns it. Whenever there is outrage in a thing, it debases it." 602. Salim reported from his father that the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, passed by a man who berating his brother about his modesty. He told him, "Let him be. Modesty is part of faith." Another variant has Ibn 'Umar saying, "The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, passed by a man who was berating his brother about his modesty to the point where he told him, 'I will beat you!' The Prophet said, 'Let him be. Modesty is part of faith.'" 603. 'A'isha said, "The Prophet was lying down in my room with his thigh uncovered when Abu Bakr asked for permission to enter. He gave him permission to enter, remaining as he was. Then 'Umar asked for permission to come in and he gave him permission, remaining as he was. Then 'Uthman asked for permission to enter and the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, sat up and arranged his garment and then came in and spoke. When he left, I said, 'Messenger of Allah, Abu Bakr came in and you did not exert yourself nor concern yourself with him. Then 'Umar came in and you did not exert yourself nor concern yourself with him. Then 'Umar came in and you sat up and arranged your garment.' He said, 'Should I not be modest before a man before whom the angels are modest?'"