84. عایشہ رضی اللہ عنہا فرمایا کرتی تھیں: ابوبکر رضی اللہ عنہ نے فرمایا: «بخدا! روئے زمین پر کوئی ایسا شخص نہیں جسے میں عمر سے زیادہ محبوب رکھتا ہوں۔» پھر وہ باہر گئے اور واپس آ کر فرمایا: «بیٹی! میں نے کیسی قسم کھائی؟» میں نے انہیں وہ بات بتائی جو انہوں نے کہی تھی۔ پھر فرمایا: «وہ مجھے (اپنی اولاد سے بھی) زیادہ محبوب ہے، اگرچہ اولاد دل کے زیادہ قریب ہوتی ہے۔»

84. 'A'isha said, "Abu Bakr said, 'By Allah, there is no man on the face of the earth that I love better than 'Umar.' Then he went out and came back and said, 'How did I swear, daughter?' I told him what he had said. Then he said, 'He is dearer to me although one's child is closer (to one's heart).'" .

85. ابن ابی نعم وایی: "زه د ابن عمر سره وم چې یو سړي د مڼې د وینې په اړه ورڅخه پوښتنه وکړه. هغه ورڅخه وپوښتل: "ته له کومه یې؟" هغه ځواب ورکړ: "د عراق له خلکو یم." ابن عمر وویل: "دې سړي ته وګوره! هغه د مڼې د وینې په اړه پوښتنه کوي، په داسې حال کې چې دوی د پیغمبر ﷺ لمسی وژلی دی! ما د پیغمبر ﷺ څخه واورېدل چې وئیل یې: 'دوی په دې دنیا کې زما خوشبویه ریحان دي.'"

85. Ibn Abi Nu'm said, "I was with Ibn 'Umar when a man asked him about the blood of gnats. He asked, 'Where are you from?' 'From the people of Iraq,' he replied. He said, 'Look at this man! He asks about the blood of gnats when they murdered the grandson of the Prophet, may Allah bless him and grant him peace! I heard the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, say, 'They are my sweet basil in this world.'"

۸۶۔ براء رضی اللہ عنہ فرمایا: میں نے نبی ﷺ کو دیکھا، جب حسن ان کے کندھے پر تھے، آپ ﷺ فرما رہے تھے: «اے اللہ، میں اس سے محبت کرتا ہوں، پس تو بھی اس سے محبت فرما»۔

86. Al-Bara' said, "I saw the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, when al-Hasan was on his shoulder. He was saying, 'O Allah, I love him, so love him.'"

87. جبیر بن نفیر وایی: یوه ورځ موږ ناست وو چې مقداد بن اسود تیر شو. یو سړی زموږ تر څنګ تیر شو او وې ویل: «مبارک دي هغه دوه سترګې چې رسول الله ﷺ وليدلو. په الله قسم، زه غوښتل چې هغه څه وګورم چې تاسو ولیدل او هغه څه وګورم چې تاسو ولیدل!» دا خبره مقداد ته قهر راوړ، او ما حیران کړ، ځکه سړي هیڅ پرته له ښې خبرې بله څه نه وه ویلي. بیا هغه خپل مخ دوی ته واړاوه او وې ویل: «دا سړی ولې غواړي هغه څه بیرته راوغواړي چې الله تعالی يې لرې کړي دي؟ ایا هغه نه پوهیږي چې که هغه رسول الله ﷺ ولیدی وای نو حال به يې څه وای؟ په الله قسم، که ځینې خلک د رسول الله ﷺ سره وای، نو الله به هغوی په مخونو سره اورشړ ته واچوي، ځکه نه به هغوی ده ته ځواب ورکړی وای او نه به يې تصدیق کړی وای. ایا تاسو د الله تعالی ستاینه نه کوئ چې تاسو يې پیدا کړي یاست او تاسو یوازې خپل رب پیژنئ او هغه څه تصدیقوئ چې ستاسو نبي ﷺ راوړي دي؟ تاسو په نورو خلکو کې کافي مصیبتونه ګورئ. په الله قسم، رسول الله ﷺ داسې حالت کې لیږل شوی و چې د هیڅ نبي څخه سخت وو — د نبوت د لړۍ په تشه کې او د جاهلیت په وخت کې. دوی نه ګومان کاوه چې دین د بتانو له عبادت څخه بهتر دی. هغه فرقان راوړ چې په هغه سره حق او باطل سره توپیر کیدای شي، او په هغه سره پلار له خپل اولاد څخه جلا کیدای شي. بیا یو سړی به خپل پلار، اولاد یا ورور کافر وګڼي. الله د ایمان په واسطه د هغه د زړه تړونونه خلاص کړي دي، او هغه پوهیږي چې نور کس به په اور کې هلاک شي. نو ځکه د هغه سترګې ارامه نه دي، ځکه هغه پوهیږي چې هغه څوک چې ورسره مینه لري به په اور کې وي. دا هغه څه دي چې الله فرمایي: «هغه کسان چې وايي: ای زموږ ربه، زموږ میرمنو او اولادونو کې زموږ لپاره سترګې ژوندې کړه»۔ (۲۵:۷۴)»

87. Jubayr ibn Nufayr said, "One day we were sitting when al-Miqdad ibn al-Aswad when a man passed us. The man said, 'Blessing be to those two eyes which saw the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace. By Allah, I wish that I had seen what you have seen and witnessed what you have witnessed!' This angered al-Miqdad and that surprised me as the man had said nothing but good things. Then he turned to them and said, 'What made the man desire to summon back what Allah has taken away? Does he not realise what his situation would be if he had seen him? By Allah, if certain people had been with the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, Allah would have thrown them on their faces into Hellfire since they would neither have answered nor confirmed him? Do you not praise Allah Almighty since He brought you forth and you only know your Lord and confirm what your Prophet, may Allah bless him and grant him peace, brought? You see enough affliction in other people. By Allah, the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, was sent in the harshest state in which any Prophet was ever sent – in a gap (in the line of prophethood) and the time of Ignorance. They did not believe that the deen was better than worshipping idols. He brought the Discrimination by which it is possible to discriminate between the true and false, and which can part a father from his child. Then a man will think of his father, child or brother as an unbeliever. Allah has loosened the locks of his heart by faith and he knows that the other person will be destroyed in the Fire. Therefore his eye is not cool since he knows that the one he loves will be in the Fire. It is what Allah says, "Those who say, 'Our Lord, give us joy in our wives and children." (25:74)'"

۸۸۔ انس فرمایا: "یوم من رسول اللہ ﷺ کے پاس گیا، اور وہاں صرف میں، میری ماں اور میری خالہ ام حرام تھیں۔ جب آپ ﷺ ہمارے پاس آئے تو ہم سے پوچھا: 'کیا میں تمہارے ساتھ نماز پڑھوں؟' اُس وقت کوئی فرض نماز کا وقت نہیں تھا۔" اس روایت کو سننے والوں میں سے ایک نے پوچھا: "آپ ﷺ نے انس کو اپنے کس طرف کھڑا کیا؟" جواب دیا گیا: "انہیں آپ ﷺ نے اپنی دائیں جانب کھڑا کیا۔" انس سے مروی روایت آگے بڑھتی ہے: "پھر آپ ﷺ نے ہمارے ساتھ نماز پڑھی اور ہم گھر والوں کے لیے دعا کی کہ ہمیں دنیا و آخرت کی بہترین نعمتیں حاصل ہوں۔ میری ماں نے عرض کیا: 'اے اللہ کے رسول ﷺ! اپنے چھوٹے خادم کے لیے اللہ سے دعا فرمائیے۔' تو آپ ﷺ نے میرے لیے ہر طرح کی بھلائی کی دعا فرمائی۔ دعا کے آخر میں آپ ﷺ نے فرمایا: 'اے اللہ! اسے بہت مال اور بہت اولاد عطا فرما اور اس میں برکت دے!'"

88. Anas said, "One day I visited the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, and there was only myself, my mother and my aunt, Umm Hiram. When he came to us, he asked us, 'Shall I pray with you?' It was not the time of an obligatory prayer." One of those listening to the person relating this asked, "Where did he put in Anas in relation to him?" The reply was, "He put him to his right." The report from Anas continues, "Then he prayed with us and made supplication for us, the people of the house, that we would have the best of the blessings of this world and the Next. My mother said, 'Messenger of Allah, make supplication to Allah for your little servant,' and he asked Allah to grant me every blessing. At the end of his supplication, he said, 'O Allah, grant him a lot of money and many children and bless him!'"

۸۹. انس بن مالک ؓ فرمایی: یوه ښځه د عایشې ؓ کور ته راغله، عایشې ؓ هغې ته درې کجورې ورکړې. هغې هره یوه کجوره خپلو دوو ماشومانو ته ورکړه او یوه کجوره یې د ځان لپاره وساتله. ماشومانو هغه دوې کجورې وخوړې او بیا خپلې مور ته وکتل. هغې خپله کجوره واخیسته، دوه ټوټې یې کړې او هره ټوټه یې یو یو ماشوم ته ورکړه۔ رسول الله ﷺ راغلل او عایشې ؓ هغوی ته دا پیښه وکړه. هغه وفرمایل: "آیا تاسو له دې کار څخه حیران یاست؟ الله به د دې ښځې په دې مهربانۍ چې خپل ماشوم ته یې کړې، ورباندې رحم وکړي۔"

89. Anas ibn Malik said, "A woman came to 'A'isha and 'A'isha gave her three dates. She gave each of her two children a date and kept one date for herself. The children ate the two dates and then looked at their mother. She took her date and split in it two and gave each child half of it. The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, came and 'A'isha told him about it. He said, 'Are you surprised at that? Allah will show her mercy because of her mercy towards her child.'"

۹۰۔ عایشہ رضی اللہ عنہا نے فرمایا: "ایک دیہاتی نبی ﷺ کے پاس آیا اور پوچھا: کیا آپ اپنے بچوں کو چومتے ہیں؟ ہم تو انہیں نہیں چومتے۔" نبی ﷺ نے فرمایا: "کیا میں تمہارے دلوں سے رحمت چھین لوں، جبکہ اللہ نے اسے تم سے نکال لیا ہے؟"

90. 'A'isha said, "A bedouin came to the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, and asked, "Do you kiss your children? We do not kiss them.' The Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, 'Can I put mercy in your hearts after Allah has removed it from them?'" .

۹۱۔ ابوهریره رضی الله عنه روایت کوي چې رسول الله ﷺ حسن بن علي رضي الله عنهما ته ماچ کړ، پداسې حال کې چې اقرع بن حابس التميمي د هغه سره ناست و. اقرع وویل: "زه لس اولادونه لرم او ما له دې څخه هیچا ته ماچ نه دی کړی." رسول الله ﷺ ده ته وکتل او وې فرمایل: "څوک چې رحم نه کوي، په هغه باندې به هم رحم نه کیږي."

91. Abu Hurayra said, "The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, kissed Hasan ibn 'Ali while al-Aqra' ibn Habis at-Tamimi was sitting with him. Al-Aqra' observed, 'I have ten children and I have kissed any of them.' The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, looked at him and said, 'Whoever does not show mercy will not be shown mercy.'"

نُمیر بن اوس وویل: "دوی ویل: 'صحیح عمل د الله تعالی یوه ډالۍ ده، خو ادب له والدینو څخه راځي.'"

92. Numayr ibn Aws said, "They used to say, 'Correct action is a gift from Allah, but adab comes from the parents." .

۹۳. نعمان بن بشیر روایت کوي چې پلار یې ده رسول الله ﷺ ته بوتلی و. هغه وویل: «اې د الله رسوله! زه تا ته شاهدي ورکوم چې ما نعمان ته داسې او داسې ډالۍ ورکړې ده.» (دا یو غلام و.) پیغمبر ﷺ وپوښتل: «ایا تا خپلو ټولو ماشومانو ته همدغسې ورکړي دي؟» هغه وویل: «نه.» بیا یې وفرمایل: «نو زه پرېږده، بل چا ته شاهدي ورکړه.» بیا پیغمبر ﷺ وپوښتل: «ایا ته نه غواړې چې ټولو ماشومانو ته په یوشان احسان وکړې؟» هغه وویل: «هو، غواړم.» هغه وفرمایل: «نو داسې مه کوه.»

93. An-Nu'man ibn Bashir said that his father had carried him to the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace. He said, 'Messenger of Allah, I testify to you that I have given an Nu'man such-and-such. (It was a slave). The Prophet asked, "Have you given each of your children the same"?" "No," he replied. He said, "Then testify to someone other than me." Then the Prophet asked, "Do you not want to show equal kindness to all of them?" "Indeed I do," he replied. He said, "Then do not do it."

94. ابن عمر رضي الله عنهما فرمایلي: "الله تعالی دې ته "الابرار" (نیکانو) ویلي ځکه چې دوی د خپلو والدینو او اولادونو سره نیکي (بِر) کوي. لکه څنګه چې ستاسو په غاړه د والدینو حق دی، همداسې ستاسو په غاړه د اولاد حق هم دی."

94. Ibn 'Umar said, "Allah has called them the 'dutiful' (al-Abrar) because they are dutiful (birr) to their parents and children. Just as you have a duty which you owe your parent, so you have a duty which you owe your child."

۹۵. ابو سعید څخه روایت دی چې پیغمبر ﷺ وفرمایل: "هغه څوک چې رحم نه کوي، هغه ته به هم رحم نه کیږي."

95. Abu Sa'id that the Prophet, may Allah bless him and grant him peace, said, 'Someone who does not show mercy will not be shown mercy." .

جریر بن عبدالله رضی الله عنه روایت کوي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: «الله تعالی هغه څوک ته رحم نه کوي چې د خلکو سره رحم نه کوي.»

96. Jarir ibn 'Abdullah said, "The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, 'Allah will not show mercy to someone who does not show mercy to people.".

97. همانند 97.

97. Same as 97.

عایشه رضي الله عنها فرمایي: "یو شمیر بدوان د پیغمبر ﷺ په خدمت کې راغلل. د دوی له یو سړي وویل: ای د الله رسوله! آیا تاسو ماشومان ښکلوئ؟ په الله قسم، موږ یې نه ښکلوو." نو د الله رسول ﷺ وفرمایل: "که الله تعالی رحمت له تاسو څخه اخیستی وي، نو زه څنګه تاسو په زړونو کې رحمت اچوم؟"

98. 'A'isha said, "Some bedouins came to the Prophet, may Allah bless him and grant him peace. One of their men said to him, 'Messenger of Allah, do you kiss children? By Allah, we do not kiss them.' The Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, 'Can I put mercy in your hearts after Allah has removed it from them?'" .

99۔ ابو عثمان روایت کرتے ہیں کہ عمر (رضی اللہ عنہ) ایک شخص کو گورنر مقرر کرنا چاہتے تھے۔ اس شخص نے کہا: "میرے اتنے اتنے بچے ہیں اور میں نے ان میں سے کسی کو کبھی نہیں چوما۔" عمر نے فرمایا: "اللہ تعالیٰ اپنے بندوں میں سے صرف انہی پر رحم فرماتا ہے جو سب سے زیادہ مہربان ہوتے ہیں۔"

99. Abu 'Uthman reported that 'Umar wanted to appoint a man as governor. The governor said, "I have such-and-such a number of children and I have never kissed any of them." 'Umar said, "Allah Almighty will only show mercy to the kindest of His slaves.".

100. ابو هریره روایت کوي چې رسول الله ﷺ وفرمایل: «الله تعالی رحمت یو سل برخو ویشلې دي. هغه نوي برخې له ځانه سره وساتلې، او یوه برخه یې په ځمکه راولېږله. د همدې یوې برخې په سبب مخلوقات یو بل ته مهرباني کوي، حتی جګه (مېنه) هم خپل کرغړ له ځانه لرې کوي، ترڅو دا یې پښو لاندې ونه کړي.»

100. Abu Hurayra reported that the Messenger of Allah, may Allah bless him and grant him peace, said, "Allah Almighty has divided mercy into one hundred parts. He kept ninety-nine parts and sent down one part to earth. Because of that one single part, creatures are merciful to one another so that even the mare will lift its hooves away from its foal so that it does not trample on it."