Misschien wordt niets beter gekenmerkt door de excessen van een ongecontroleerd kapitalistisch systeem dan de derivatenmarkt. Warren Buffett, een van de rijkste investeerders ter wereld en de doyen van Berkshire Hathaway’s 196 miljard dollar dure investeringsfonds, omschreef derivaten beroemd genoeg als "financiële wapens van massavernietiging". In het jaarverslag van Berkshire Hathaway aan de aandeelhouders in 2002 zei hij: "Tenzij derivatencontracten zijn onderpand of gegarandeerd, hangt hun uiteindelijke waarde ook af van de kredietwaardigheid van de tegenpartijen ervan. In de tussentijd, echter, voordat een contract wordt afgewikkeld, boeken de tegenpartijen winsten en verliezen — vaak enorm in omvang — in hun huidige winst- en verliesrekeningen zonder dat er ook maar een cent van hand wisselt. Het bereik van derivatencontracten wordt slechts beperkt door de menselijke verbeelding (of soms, zo lijkt het, door die van krankzinnigen)". Buffett sprak vanuit eerstehandse ervaring nadat hij een klein Amerikaans verzekeringsbedrijf had gekocht dat een portefeuille met derivaten in de boeken had staan. Nadat hij zijn scepsis had uitgesproken over de schijnbaar opgeblazen waardering, beval Buffett dat de portefeuille geliquideerd moest worden. Na verliezen van meerdere miljoenen dollars en het doornemen van meer dan 670 tegenpartijrelaties (de instelling aan de andere kant van de transactie), was de klus geklaard.

Perhaps nothing characterises better the excesses of a capitalist system out of control than the Derivatives market. Warren Buffett one of the wealthiest investors in the world and doyen of Berkshire Hathaway’s $196 billion investment fund famously described derivatives as “financial weapons of mass destruction”. In Berkshire Hathaway's annual report to shareholders in 2002, he said, “Unless derivatives contracts are collateralized or guaranteed, their ultimate value also depends on the creditworthiness of the counterparties to them. In the meantime, though, before a contract is settled, the counterparties record profits and losses - often huge in amount - in their current earnings statements without so much as a penny changing hands. The range of derivatives contracts is limited only by the imagination of man (or sometimes, so it seems, madmen)”. Buffett was speaking from first hand experience having bought a small US Insurance company which had a derivatives portfolio on its books. After expressing scepticism over its seemingly inflated valuation, Buffett ordered the portfolio to be liquidated. After several million dollars of losses and wading through over 670 counterparty (the institution on the other side of the transaction) relationships the job was done.

De derivatenmarkt is de afgelopen 10 jaar bijna exponentieel gegroeid en wordt nu geschat op een omvang tussen de $500 biljoen en $1.000 biljoen (een quadriljoen). Een niveau dat de "reële" economie, die wereldwijd op $50 biljoen wordt geschat, volledig overschaduwt. Het grootste deel van de derivatenmarkt is ongereguleerd en wordt gekenmerkt door de OTC-markt (over-the-counter), die effectief wordt beheerd door de contractpartijen van de transacties, voornamelijk banken, investeringsfirma's, hedgefondsen en hun klanten, waaronder gemeentelijke instanties, raden, pensioenfondsen en vermogende individuen. Volgens de Bank for International Settlements was de OTC-markt per december 2007 $596 biljoen waard in nominale waarde. Derivaten zijn in essentie financiële instrumenten waarvan de waarde afhangt van de waarde van onderliggende financiële instrumenten. Het zijn contracten die afhankelijk zijn van de prestaties of prijsbewegingen van activa in plaats van transacties die de feitelijke activa zelf betreffen, en zij omvatten grondstoffen, aandelen, hypotheken, vastgoedleningen, obligaties, rentestanden, wisselkoersen of indices (aandelenmarkten, consumentenprijsindex, enz.). Derivaten omvatten futures, forwards, opties en swaps.

The derivatives market has grown almost exponentially over the past 10 years and is now estimated at between $500 trillion and $1,000 trillion (a quadrillion) in size. A level that dwarfs the “real” economy which is estimated at $50 trillion worldwide. Most of the derivatives market is un-regulated and is characterised by the OTC (over the counter) market which is effectively managed by contracting parties to the transactions, mostly banks, investment firms, hedge funds and their customers which include municipal bodies, councils, pension funds and wealthy individuals. According to the Bank for International Settlements as of December 2007 the OTC market was worth $596 trillion in notional value. Derivatives are in essence financial instruments whose value depends on the value of underlying financial instruments. They are contracts which depend on the performance or movement in prices of assets rather than transactions involving the actual assets themselves, and include commodities, equities, mortgages, real estate loans, bonds, interest rates, exchange rates, or indices (stock market indexes, consumer price index, etc.). Derivatives include futures, forwards, options and swaps.

Het belangrijkste publiekelijk gepresenteerde doel van derivaten is het verminderen van risico's. Maar in feite is het, vanwege de aard van de ontwikkelde derivaten en hun ontkoppeling van de echte wereld, hun enorme omvang, en het feit dat ze door een veelheid aan instellingen worden aangehouden via complexe tegenpartijrelaties, twijfelachtig of ze iets anders bereiken dan een hoogst verfijnd middel om op een simpelweg catastrofale schaal te gokken. Om dieper in te gaan op de details van deze transacties, worden in de bijlage van dit document drie populaire vormen van derivaten gepresenteerd: CDO's, Credit Default Swaps en Currency Swaps.

The main publicised use for derivatives is to reduce risk. But in fact due to the nature of the derivatives developed and their disconnect from the real world, their sheer scale, and the fact that they are held by such a multitude of institutions via complex counterparty relations, it is questionable as to whether they are achieving anything other than a highly tuned means to gamble on a simply catastrophic scale. To amplify on to the detail of these transactions three popular forms of derivatives; CDOs, Credit Default Swaps and Currency Swaps are presented in the Appendix of this paper.