د شرعي احکامو ډیری پوهه، لکه الخراج، الجزیه، زکات، دیت، د لاسونو پرې کول او کفاره، د هغو اوږدوالي، مقدارونو او وزنونو په پیژندنې پورې اړه لري چې د رسول الله ﷺ په زمانه کې او د صحابه کرامو (رضي الله عنهم) په دور کې کارول کیدل. څومره چې له هغو اوږدوالي، مقدارونو او وزنونو د کارونې څخه وخت تیریږي، نن ورځ ډیری یا ټول هغه بې ګټې شوي دي. له همدې امله دا ګران شوي دي چې د هغو اندازې او ارزښتونه هغو اوږدوالي، مقدارونو او وزنونو سره سم وپیژندل شي چې نن کارول کیږي، چې د کارولو لپاره اسانه، د پوهیدو لپاره اسانه، او په دقت سره د تعریف وړ دي.

Cognition of many of the Ahkam Shar’iah related to Al-Kharaj, Jizya, Zakat, Diyya, cutting and expiation requires the knowledge of the lengths, measures and weights which were used during the time of the Messenger (saw) and in the era of the honourable Sahabah (may Allah (swt) be pleased with them). As time prolonged away from the usage of these standards of lengths, measures and weights, the majority of them today, if not all of them, have become redundant. Thus, it has become difficult to know these measurements and their values corresponding to the lengths, measures and weights used today, which have become easier to deal with, easier to understand and able to precisely define.

پس د دې اوږدوالي، اندازو او وزنونو معیارونه به ښودل کېږي، ترڅو د دوی حقیقت او د نن ورځې اوږدوالیو، اندازو او وزنونو سره نسبت روښانه شي، د دوی سره معامله اسانه، پوهیدل ساده او تعریف یې دقیق شي.

Therefore, the standards of these lengths, measures and weights will be demonstrated to explain their reality and ratio to today’s lengths, measures and weights in order to make them clear, easy to deal with, simple to understand and precise in definition.

جریب د مساحت یوازینۍ بنسټیزه واحد وه. دا د کرنې وړ ځمکې د اندازې لپاره کارول کېدله او د ملکیت د تعریف لپاره هم، او خراج د دې بنسټ پر اساس اټکل کېده. روایت دی چې شعبي ویلي دي: «بیشکه عمر بن خطاب د سواد (د عراق کرنیزه ځمکه) مساحت وکړ، چې 630,000,000 جریبه ته رسېده.» په «الاحکام السلطانیۀ» کتاب کې راغلي دي: «جریب 10 کسابات ضرب 10 کسابات دی. کفیز 10 کسابات ضرب یوه کسابه دی. او کسابه د 6 ذراعو سره مساوي ده. له همدې امله جریب د 3600 ذراعو ټوټو سره مساوي دی، او کفیز د 330 ذراعو سره مساوي دی، کوم چې د جریب یوه لسمه برخه ده.»

A Jareeb was the only basic unit of area. It was applied to measure arable land and define estate, where the Kharaj was estimated based on this basis. It is reported that Sh’abi said, “Indeed ‘Umar b. Al-Khattab surveyed the Sawad (arable land of Iraq) which reached 630,000,000 Jareeb.” In the book, al- Ahkaam al-Sultaniyya it is said, “The Jareeb is 10 Kasabaats times 10 Kasabaats. The Kafeez is 10 Kasabaats times a Kasabah. And the Kasabah is equal to 6 cubits. Hence the Jareeb is equal to 3600 cubit pieces and the Kafeez is equal to 330 cubits which is a tenth of a Jareeb.

جعفر بن قدامہ کا کہنا ہے کہ پارسنگ (فرسخ) کے بارے میں روایت کیا گیا ہے کہ: "یہ ایک ذراع (ہاتھ) کے رقبے پر مشتمل ہے اور ہاشمی ذراع کے برابر ہے، یعنی 9000 ذراع۔" قلقشندی نے ذکر کیا کہ: "ہاشمی ذراع ایک ذراع اور ہاتھ کے ایک تہائی کے برابر ہے، جو ذراع المرسلہ (لمبی بھیجی گئی) ہے۔ اور ہاتھ کا ذراع اوسط مٹھی کی بنیاد پر 6 مٹھیوں (گرفتوں) کے برابر ہے۔ ہر مٹھی چار انگلیوں پر مشتمل ہے، یعنی سب سے چھوٹی انگلی، انگوٹھی والی انگلی، درمیانی انگلی اور شہادت کی انگلی۔ اور ہر انگلی چھ باریک بالوں کو عرض میں رکھنے کے برابر ہے۔"

Commenting on the parasang, it has been reported that Ja’afar bin Qudamah said that, “It is a cubit area and is equivalent to the Hashemite cubit, that is 9000 cubits.” Qalqashandi mentioned that, “The Hashemite cubit is equal to a cubit and a third of the hand which is the Mursala (long dispatched) cubit. And the cubit of the hand is equal to 6 handfuls (clasps)on the basis of the average handful. Each handful is the four fingers i.e. the smallest finger, ring finger, the middle and the index finger. Each finger is 6 little hairs laid across.

مسلمانان لاندې اوږدوالي کارولې:

The Muslims used the following lengths:

د کلکی اندازه = ۴ ګوتې

The clasp = 4 fingers.

د مرسل ذراع، یعنی ۶ مُشتونه یا ۲۴ گوتې۔

The dispatched Mursala cubit = 6 clasps or 24 fingers.

د هاشمي ذراع = ۸ مٹھیان یا ۳۲ ګوتې۔

The Hashemite cubit = 8 clasps or 32 fingers.

ابو سعید خدری رضی اللہ عنہ سے روایت ہے کہ انھوں نے فرمایا: "ہم فطرے کے طور پر ایک صاع خوراک، یا ایک صاع جو، یا ایک صاع کھجور، یا ایک صاع پنیر، یا ایک صاع کشمش دیا کرتے تھے۔" جابر بن عبداللہ سے روایت ہے، انھوں نے کہا: "رسول اللہ ﷺ ایک صاع سے غسل فرماتے تھے اور ایک مُد سے وضو کرتے تھے۔" اور ابو سعید خدری سے، بغیر نبی ﷺ کا ذکر کیے، روایت ہے کہ انھوں نے کہا: "پانچ وَسْق سے کم میں صدقہ نہیں ہے۔" الوَسْق ساٹھ مَخْتُوم کے برابر ہے، اور مَخْتُوم ایک صاع ہے، اس دلیل کی بنا پر جو حسن اور ابن سیرین سے روایت ہے، ان دونوں نے فرمایا: "الوَسْق ساٹھ صاع کے برابر ہے۔" شعبی نے روایت کیا کہ رسول اللہ ﷺ نے کعب بن عُجْرہ سے فرمایا: "کیا تمھارے پاس ذبح کرنے کے لیے کچھ نہیں ہے؟" انھوں نے کہا: "نہیں۔" رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "پھر تین دن کے روزے رکھو، یا چھ مسکینوں کو تین صاع کھجوریں صدقہ دو، ان میں سے دو کو ایک ایک صاع دینا۔" اور محمد بن عبیداللہ الثقفی سے روایت ہے، انھوں نے کہا: "عمر بن الخطاب رضی اللہ عنہ نے سواد کے لوگوں پر ہر آباد یا سیراب جریب کے حساب سے ایک درہم اور ایک قفیز مقرر کیا۔" ابو عبید کتاب الاموال میں کہتے ہیں: "ایک صاع چار اَمداد کے برابر ہے، اور مُد بغدادی پیمانے میں ایک رطل اور ایک تہائی ہے، اس طرح صاع پانچ رطل اور ایک تہائی ہوتا ہے، جو نبی ﷺ کا صاع ہے، جیسا کہ مالک اور اہلِ حجاز ذکر کرتے ہیں۔" احادیث، اور فقہاء، محدثین اور اہلِ لغت نے پیمانوں اور اوزان کے بارے میں جو کچھ ذکر کیا ہے، اس کا جائزہ لینے سے معلوم ہوتا ہے کہ صاع تمام مستعمل پیمانوں کا ایک پیمانہ ہے۔ ایک صاع چار اَمداد کے برابر ہے، اور مُد بغدادی پیمانے میں ایک رطل اور ایک تہائی ہے، اور بغدادی رطل 128 4/7 درہم کے برابر ہے۔ آج استعمال ہونے والے گرام کے حساب سے درہم کا اندازہ 3.17 گرام تھا۔ یہ سکّے والا درہم نہیں ہے۔ شرعی چاندی کے درہم کا وزن 2.975 گرام ہے۔ اس طرح بغدادی رطل کا وزن 408 گرام ہے۔

It has been narrated that Abu Said al-Khudri said, “We used to give a Sa’a from food for Zakat ul-Fitr, or a Sa’a from barley, or a Sa’a from dates, or a Sa’a from cheese, or a Sa’a from the raisons.” It has been narrated from Jabir ibn Abdullah who said, “The Messenger of Allah (saw) would wash himself with a Sa’a and purify himself with Mudd.” And it has been narrated from Abu Saeed al-Khudri, without metioning the Prophet (saw) who said, “There is no Sadaqah in less then 5 Awsuq.” Al-Wasq is 60 Makhtoom that is a Sa’a by evidence of what has been narrated from al-Hassan and Ibn Sirreen who both said, “Al-Wasq is 60 Sa’a.” Al-Sha’bi narrated that the Messenger of Allah (saw) said to Ka’ab ibn ‘Uzra, “Don’t you have something to slaughter?” He said, “No.” RasoolAllah (saw) said, “Then fast three days or give in charity 3 Sa’a of dates to 6 needy people, giving two of them one Sa’a.” And it has been narrated from Muhammad (saw) bin Ubaidullah al-Thaqafi who said, “‘Umar ibn Al- Khattab imposed on the people of the Sawad on each Jareeb inhabited or overflowing a Dirham and a Kafeez.” Abu ‘Ubaid says in the Book of Funds, “A Sa’a is 4 Amdaad, and the Mud is a pound and third in Baghdadi measurement, thus the a Sa’a is 5 pounds and a third, which is the Sa’a of the Prophet (saw) as Malik and the people of the Hijaz mention.” Examining the Ahadith, what has been mentioned by the Jurists and Muhadditheen and the linguists about the measures and weights shows that a Sa’a is a unit of measurement for all measures which was used. A Sa’a is equal to 4 Amdaad and a Mudd is a pound and third in Baghdadi measurement and the Baghdadi pound is 128 4/7 Dirhams. The estimate of the Dirham in terms of the gram used today was 3.17 grams. This is not the cash Dirham. The weight of the Shar’i silver Dirham is 2.975 grams. Thus the weight of the Baghdadi pound is 408 grams.