1.1 Kapitalizm: Tarihsel Bir Bakış
1.1 Capitalism: A Historical Perspective
Bu kitap bağlamında kapitalizm, toplumun ekonomik ve mali işlerini kapitalizm teorilerine dayanarak düzenlemekle yükümlü olan sistemi ifade etmektedir. Bu nedenle hemen belirtilmelidir ki kapitalizmin başarısızlığı, onu ekonomik sistem olarak benimseyen toplum veya devletin başarısızlığı ve çöküşü anlamına gelmez. Toplumlar ve devletler kapitalizm olmadan da başka sistemleri benimseyebilir ve yeni bir ortama uyum sağlayabilir. Bununla birlikte, yeni bir sistem oluşturulup istikrara kavuşana kadar, ekonomik sistemin başarısızlığı, devletin ve toplumun normal işlevlerini sürdürme ve toplumun ve bireylerin ihtiyaçlarını karşılama kapasitesi üzerinde büyük bir etki yaratacaktır.
Capitalism, in the context of this book, refers to the system which is responsible for organizing the economic and financial affairs of a society on the basis of theories of capitalism. As such, it should be immediately noted that the failure of capitalism does not necessarily mean the failure and collapse of the society or state which adopts capitalism as an economic system. Societies and states can adopt other systems and can adapt to a new environment without capitalism. However, the failure of the economic system will have a great impact on the ability of the state and the society to carry their normal functions and to satisfy the needs of the society and the individuals until a new system is created and stabilized.
Bir başka hususu da, devam etmeden önce belirtmek gerekir: kapitalizm, farklı insanlara farklı şeyler ifade eder. Kapitalizmin çeşitli tanımları ve nitelendirmeleri, çok sayıda kitapta ve kaynakta bulunabilir. Kapitalizmin en yaygın kabul gören tanımı, "özel mülkiyete dayanan bir ekonomik sistem"dir. Merriam-Webster sözlüğü bunu, "sermaye mallarının özel ya da kurumsal mülkiyeti, özel kararlarla belirlenen yatırımlar ve serbest piyasada ağırlıklı olarak rekabet tarafından belirlenen fiyatlar, üretim ve mal dağıtımıyla karakterize edilen bir ekonomik sistem" olarak tanımlar. Daha genel anlamda kapitalizm, üretim araçlarının özel olarak denetlendiği; emeğin, malların ve sermayenin bir piyasada ticarete konu olduğu; kârın sahiplerine dağıtıldığı ya da yatırımcılar tarafından yeniden yatırıma aktarıldığı; ve emeğe ücret ödendiği bir sistemi ifade eder. Bu çerçevede kapitalizmin savunucuları ve destekçileri arasında Adam Smith, Francis Bacon, David Hume, David Ricardo, Max Weber, John Maynard Keynes, Milton Friedman ve daha birçok isim yer alır. Kapitalizmin karşıtları ve eleştirmenleri arasında ise Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin ve daha birçok isim bulunur.
Another issue to note before we proceed is that capitalism means different things to different people. Various definitions and characterization of capitalism can be found in numerous books and references. The most widely accepted definition of capitalism is an “economic system based on private ownership.” It is defined in the Merriam-Webster dictionary as “an economic system characterized by private or corporate ownership of capital goods, by investments that are determined by private decision and by prices, production, and the distribution of goods that are determined mainly by competition in a free market.” In the more general sense, capitalism typically refers to a system in which the means of production are privately controlled; labor, goods, and capital are traded in a market; profits are distributed to owners or reinvested by the investors; and wages are paid to labor. Proponents and advocates of capitalism in this capacity include Adam Smith, Francis Bacon, David Hume, David Ricardo, Max Weber, John Maynard Keynes, Milton Friedman, and many others. Opponents and critiques of capitalism include Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin, and many others.
Karl Marx, toplumların evrimsel dönemlerinden biri olarak kapitalizmin "tarihsel materyalizmin kaçınılmazlığı" tarafından belirlenmiş biçimde yükselmeye mahkûm olduğuna inanıyordu32. Aynı teoriyi kullanan Marx, kapitalizmin sonunda çöküp ortadan kalkacağını, bunun yerine sosyalizm ve komünizmin yükselişinin önünü açacağını da savunuyordu. Bu teori, yirminci yüzyılın sonunda, sosyalizmin Sovyetler Birliği'nde çökmesiyle geçersiz kılındı. Marx'ın kendi toplum gelişimi teorisine dayanarak Francis Fukuyama, insanlığın ideolojik evriminin son noktasının komünizm değil, liberal demokrasi (kapitalizm dâhil) olduğu sonucuna vardı33. Ancak Fukuyama'nın tespit ettiği bu nihai son, piyasaların çökmeye, bankaların iflas etmeye başladığı ve Fukuyama'nın "The Fall of America, Inc." başlıklı makalesindeki kendi sözleriyle "belirli bir kapitalizm anlayışının çöktüğü" bir dönemde, yalnızca yumuşak ve geçici bir son olduğu ortaya çıktı.
Karl Marx believed that capitalism was destined to rise as one of the evolutionary cycles of a society as dictated by “historical materialism inevitability”32. Using the same theory, Marx also believed that capitalism will eventually decay and vanish, leaving the way for the rise of socialism and communism. This theory was put to an end before the end of the twentieth century when socialism collapsed in the Soviet Union. Relying on Marx’s own theory of the development of societies, Francis Fukayama concluded that the end point of mankind’s ideological evolution was liberal democracy (including capitalism) rather than communism33. However, this final end as detected by Fukayama turned out to be only a soft and temporary one when the markets began to collapse and banks began to fail and “a certain vision of capitalism has collapsed,” using Fukayama’s own words in his article “The Fall of America, Inc.” .
Adam Smith'in *Ulusların Zenginliği* (1776) adlı eserindeki "doğal özgürlük sistemi" görüşü genellikle klasik siyasi kapitalist iktisadın başlangıcı sayılır. Smith, bugün de kapitalizmle güçlü biçimde ilişkilendirilen bir dizi kavram geliştirmiştir. Bireysel çıkarın peşinde koşmanın, niyet edilmeden toplum için ortak bir iyiliğin ortaya çıkmasına yol açtığını savunur. Serbest girişimi destekleyen Smith, tekelleri, gümrük vergilerini, harçları ve devletin uyguladığı diğer kısıtlamaları eleştirmiş ve piyasanın kaynakların dağıtımında en adil ve en verimli hakem olduğuna inanmıştır. David Ricardo ise *Siyasal İktisat ve Vergilendirmenin İlkeleri* (1817) adlı eserinde Smith'in görüşlerini paylaşmış ve kapitalizm kuramlarını daha da geliştirmiştir.
Adam Smith’s reasoning for “the system of natural liberty” in The Wealth of Nations (1776) is usually taken as the beginning of classical political capitalist economy. Smith devised a set of concepts that remain strongly associated with capitalism today. He argues that the pursuit of individual self-interest unintentionally produces a collective good for society. In support of free enterprise, Smith criticized monopolies, tariffs, duties, and other state-enforced restrictions and believed that the market is the most fair and efficient arbitrator of resources. David Ricardo, in “The Principles of Political Economy and Taxation” (1817), shared Smith’s views and further developed the theories of capitalism.
Sermaye teorilerinin on sekizinci yüzyılın ortalarında ortaya çıkışı, başka bazı olgularla aynı döneme denk geldi ve bir ölçüde onlardan önce gelmişti: "din ile devletin ayrılması" ve "Aydınlanma çağı". Bu olgulardan doğan fikirler, toplumda mali ve ekonomik işlemleri düzenlemenin bir yolu olarak sermayeciliğin gelişimi üzerinde büyük bir etki yaptı. Hatta sermayeciliğin, din ile devletin ayrılmasının doğal sonuçlarından biri olarak ortaya çıktığı ileri sürülebilir. Din ile devlet arasındaki ayrılık, insanın kilisenin kapsamı dışındaki dini öğretilerden özgürleşmesini gerektirir. Bu özgürlük dört temel alanda kendini gösterir: ifade özgürlüğü, mülkiyet özgürlüğü, ibadet özgürlüğü ve kişisel özgürlük. İfade özgürlüğü, tam olarak kullanıldığında ve geliştirildiğinde, bir toplumun siyasi sistemini belirler ve çeşitli demokrasi biçimlerine yol açar. Mülkiyet özgürlüğü, tam olarak kullanıldığında ve geliştirildiğinde, bir toplumun ekonomik sistemini belirler ve çeşitli sermayecilik biçimlerine yol açar. Diğer iki özgürlük biçimi ise toplumdaki bireysel karakterleri tanımlar ve şekillendirir; bu da çeşitli din, görenek, gelenek, ahlak, etik ve fiziksel görünüm biçimlerine yol açar; tam olarak kullanıldığında ve geliştirildiğinde, toplumsal sistemin biçimini belirlerler. Demokrasi siyasi sistemi, sermayecilik ekonomik sistemi ve bireycilik toplumsal sistemi, din ile devletin ayrılması fikriyle birlikte, eksiksiz ve kapsamlı bir ideolojinin yapısını oluşturur.
The rise of the theories of capitalism in the mid-eighteenth century coincided and in some ways was preceded by other phenomena, namely, “the separation of church and state” and the “era of Enlightenment.” Ideas derived from these phenomena had a great impact on the development of capitalism as a means of organizing the financial and economic transaction in the society. In fact, it can be argued that capitalism has emerged as one of the natural consequences of the separation of church and state. The separation between church and state dictates that man becomes free from the religious doctrines outside the scope of the church. This freedom manifests itself in four major areas, namely, the freedom of speech, the freedom of ownership, the freedom of worship, and the personal freedom. The freedom of speech, once fully utilized and developed, defines the political system of a society and leads to various forms of democracies. The freedom of ownership, once fully utilized and developed, defines the economic system of a society and leads to various forms of capitalism. The other two forms of freedom define and shape the individual characters in the society giving rise to various forms of religion, customs, traditions, morals, ethics, and physical outlook; once fully utilized and developed, they define the shape of the social system. The political system of democracy, the economic system of capitalism, and the social system of individualism, together with the idea of the separation of the church and state, forms the structure of a complete and comprehensive ideology.
Bu ideoloji hem "Demokrasi" hem de "kapitalizm" adıyla birbirinin yerine kullanılmaktadır. Her ikisi de aynı yapıya işaret eder. Ideolojinin savunucuları, ideolojinin siyasi özgürlük yönünü vurgulamak istediklerinde "Demokrasi" adını kullanırlar. Son Irak ve Afganistan savaşlarını ve işgallerini haklı çıkarmaya çalışırken ABD'li siyasetçiler, bu ülkelere "Demokrasi"nin ihraç edilmesi gerektiğini vurguladılar. Elbette demokrasinin yanında kapitalizm ve sosyal bireycilik de gelir. Güncel mali krizi ve toplum üzerindeki etkilerini anlamaya çalışırken ekonomistler ve siyasetçiler "kapitalizm" adını kullandılar. Mesele şu ki, "Demokrasi" ile "kapitalizm" aynı ideolojik yapıya işaret etmektedir.
This ideology is interchangeably referred to as the ideology of Democracy or capitalism. Both refer to the same structure. The proponents of the ideology use the name “Democracy” when they want to emphasize the political freedom aspect of the ideology. In trying to justify the recent wars and invasions of Iraq and Afghanistan, US politicians emphasized the need to export “Democracy” to these nations. Of course, along with democracy go capitalism and the social individualism. In trying to understand the current financial crisis and their impact on the society, the economists and politicians used the name “capitalism.” The point is that “Democracy” and “capitalism” refer to the same ideological structure.
Bu ideoloji, Avrupa ve Rusya'da imparatorların ve krallarının dini halkları sömürmek ve onlara zulmetmek için bir araç olarak kullandığı bir dönemde ortaya çıktı. Bu sömürüde ruhban sınıfını bir alet olarak kullandılar. Bu durum bazı filozofların ve düşünürlerin dini tamamen reddetmesine yol açtı. Diğerleri dini kabul etti, ancak onun halkın gündelik hayat işlerinden ayrılmasını savundu. Sonunda, filozofların ve düşünürlerin çoğunluğunun görüşü tek bir fikirde birleşti: dinin hayattan ve devletten ayrılması. Bu, dini adına her şeyi kontrol etmek isteyen ruhban sınıfı ile dini ve ruhban sınıfının otoritesini reddeden filozoflar ve düşünürler arasında bir uzlaşma çözümüydü. Sonuç olarak, kapitalizm/demokrasi ideolojisinin temelini oluşturan ana doktrin, dinin hayattan ayrılmasıdır. Thomas Jefferson, 1802'de Danbury Baptistlerine yazdığı bir mektupta, Amerikan anayasasının kilise ile devlet arasında bir ayrılık duvarı örmesi gerektiğini yazmıştır36.
This ideology originally emerged when the emperors and kings of Europe and Russia were using religion as a means to exploit the peoples and transgress against them. They used the clergy as an instrument for this exploitation. This led some philosophers and thinkers to deny religion completely. Others acknowledged religion but called for its separation from the people’s daily life affairs. Eventually, the opinion of the majority of the philosophers and thinkers settled on one idea, which is the separation of religion from life and state. That was a compromise solution between the clergy who sought to control everything in the name of religion and the philosophers and thinkers, who denied religion and the authority of the clergy. Consequently, the main doctrine, which underlines the ideology of capitalism/democracy, is the separation of religion from life. In a letter to the Danbury Baptists in 1802, Thomas Jefferson wrote that the American constitution should build a wall of separation between church and state36.
Din (kilise) ile devletin ve hayatın işlerinin birbirinden ayrılmasının etkisini anlamak, mevcut finansal krizin ardında yatan ahlaki ve etik krizleri tartışırken oldukça gerekli olacaktır. Bu, Milton Friedman'ın şu sonuçlarının arkasındaki bağlamı anlamaya yardımcı olur: "Hissedarların sahip olduğu tek ortak çıkar, kârı en üst düzeye çıkarmaktır"; "Para kazanmak dışındaki sosyal sorumlulukları yerine getirme taahhüdü, meşru olmayan bir vergi, hatta hırsızlıktır"37. Din ile devletin ayrılmasından doğan bir yapı olarak kapitalizmin tarihsel gelişimi, aynı zamanda Hristiyanlığın baskın din olmadığı toplumlarda kapitalizmin dinamiklerini anlamaya da olanak tanır.
Understanding the effect of the separation of church (religion) from state and the life affairs will be quite necessary when discussing the moral and ethic crises which stand behind the current financial crisis. It helps understanding the background for conclusions such as the one made by Milton Friedman: “The only common interests shareholders have is to maximize profits”; “Any commitment to fulfilling social responsibilities other than making money is an illegitimate tax, or even theft”37. The historic development of capitalism, as one that emerged from the separation of church and state, also allows one to understand the dynamics of capitalism in societies where Christianity was not the dominant religion.